Download deel 2 - Textualscholarship.nl
Download deel 2 - Textualscholarship.nl
Download deel 2 - Textualscholarship.nl
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
13<br />
Door middel van het model projecteert men de aanwezige fenomenen in<br />
de tekst tegen een achtergrond van ongevormde materia, die uiteraard<br />
een construct is. De synchrone `operaties' zoals die door de analytische of<br />
theoretische retorica zijn gegeven, worden geanalyseerd als omzetters van<br />
materia, van normaal, neutraal taalgebruik, naar bijzonder, gemarkeerd,<br />
effectief gevormd taalgebruik. Retorische, poëtische stijlverschijnselen<br />
functioneren als afwijkingen van een norm, een `background', een zogenaamd<br />
nul-niveau. 36 Ik geef een bekend voorbeeld. Er is een tekst die<br />
luidt: `Alexander de Grote is een leeuw' . Deze tekst analyseert men door<br />
hem te projecteren tegen de achtergrond van `Alexander de Grote is een<br />
sterk, heldhaftig man' . De toegepaste kunstgreep is de metafoor. Echter,<br />
de kunstgreep is hier geen diachrone, feitelijke operatie maar een synchroon<br />
verschijnsel. Nu stelle men zich voor dat de eerste versie van de<br />
tekst inderdaad luidde: `Alexander de Grote is een sterk, heldhaftig<br />
man' en de tweede en laatste versie `Alexander de Grote is een leeuw'.<br />
Vergelijking van beide versies leert dat de metafoor-operatie feitelijk is<br />
toegepast. Diachrone operatie valt hier dan samen met de synchrone. Het<br />
poëtisch verschijnsel correspondeert met een poëtiserende kunstgreep<br />
waarvan de auteur werkelijk gebruik gemaakt heeft bij de vorming van<br />
zijn ongevormde materia.<br />
Een dergelijk ideaaltypisch geval dat een dichter eerst in ongemarkeerd<br />
taalgebruik, bijvoorbeeld in proza ("Alltagssprache", zie noot 36) of in<br />
abstracte betekeniselementen (in "essentiellen Seme" 37 ) zijn `materia'<br />
retischen Rhetorik das Publikum"41 P . Vgl. g Dubois Rs<br />
e.a. • Allg<br />
emerne Rhetorik, ,<br />
p. p -<br />
36 In het algemeen g vormt de "background" g datgene g wat een lezer in een bepaalde be paa<br />
de l-<br />
gebruikssituatie verwacht - taalgebruik ga<br />
dat voor dis. die situatie'normaal' Voor de ' liter -<br />
tuur betekent dit dat bij bijl de "background" ook de van tijd en t d genre g e afha afhankelijke kelt 1ke<br />
-<br />
tionele verschijnselen zijng zijn inbegrepen. V 1. Leech: A linguistic 8ur.poetry, guide g to English<br />
P. 57: ``the rules of the En gY lish language as a unit are not the o<strong>nl</strong> Ystandard of norm a-<br />
lit Y: as we saw ... the English g of poetry P rYhas its own sets of norms, s so t that at 'routine licences'<br />
which are odd in the context of English g as a whole are not fore foregrounded, roue ded but<br />
rather expected, ywhen they occur in a ppoem".) Het is moeilijk oe ^ met et enige precisie vast te<br />
stellen wat `normaal' taalgebruik g is en het is zo mogelijk g l nog glastiger ge o omte<br />
bepalen p wat<br />
de norm is binnen een conventiesysteem. ^De<br />
norm, de 'background'," de Nullstufe (dit ' t<br />
laatste is een begrip gp dat Dubois e. a. in dit verband invoeren - Frans: '' de re g zero "; , zie<br />
All ^emeine Rhetorik, R o p. 336-39, 6 39, p. 59-63 S 9 h 3e en p. p68<br />
68-73) 7 -is<br />
dan ook niet meer t een ee voorals-<br />
no intuïtief en intersubjectief lg t tconstruct. te hanteren (Vgl. Plett: Textwr.rren chat f und ud<br />
Textanalyse, y p. p 125-127.)<br />
31 Vgl. 1<br />
g Allgemerne Rhetorik R (Dubois b s e.a. "Die Die absolute NNullstufe e wa redann<br />
erne auf<br />
ihre essentiellen Seme ebrachte Rede p d (und war zwar durch ein roetas rachli c hes<br />
Verfahren, ,<br />
da ja ^ die Seme keine distinkten Wortarten rtarte s sind) nd .... Zwar erscheinen dieessentiellen Seme<br />
in allen unseren Reden, doch sind sie von einer e e unwesentlichen Zusatzinformation<br />
umhullt die nicht redundant, aber be late lateral al st i " (p. S9