Download deel 2 - Textualscholarship.nl
Download deel 2 - Textualscholarship.nl
Download deel 2 - Textualscholarship.nl
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
179<br />
een voorname rol in het tot stand brengen van de kern-betekenis van het<br />
gedicht.<br />
De `dubbelheid' op zich - niet alleen die van `leven en dood' - is een<br />
kenmerk van veel gedichten van Leopold. Het vormt een grondpatroon<br />
van zijn werk, dat op allerlei niveaus is aan te wijzen - ook op het<br />
microniveau van de stilistische elementen. Bijvoorbeeld (ik beperk me tot<br />
enkele gedichten die waarschij<strong>nl</strong>ijk in de `omgeving' van `O, als de<br />
rozen' zijn ontstaan): `De lucht was als een perzik' : "en onze zielen<br />
togen / naar nieuwe zaligheid / in het voorbij voorbije / wankelend ingeleid<br />
/ / waar lillend lichtaanbreken / en uchtendhelderte is / met<br />
parelende vreugde I en met ontsteltenis ..." 16 En voorts `In fijne vingertoppen<br />
leeft' , waar gesproken wordt over het "aarzelen zich weg te<br />
schenken", waaruit een ambivalentie blijkt ten aanzien van het volgende:<br />
"De huivrende verbintenis / van andrer en van eigen aard / een weigeren<br />
en een willen is / gegeven, tegelijk bewaard. "117<br />
3.5. Tendenties in `O, als de rozen'. Vergelijking<br />
3.5.1. Kerkwijze. Overzicht<br />
De tekstontwikkeling van `O, als de rozen' kent geen van tevoren aanwezig<br />
startpunt, een bron waarin al veel van het semantisch materiaal is<br />
vastgelegd. De versmaking is derhalve in dit geval niet alleen te karakteriseren<br />
als een selectie van elementen uit een bron en een transformatie<br />
daarvan - zoals dat mogelijk was bij `Soefisch' - maar, vooral in de<br />
eerste stadia, als een produktie van bestanddelen `uit het niets' . Vandaar<br />
dat de genererende tendenties (zie 1.3.2.) in het onderhavige geval een<br />
belangrijker plaats zullen innemen, in vergelijking met teksten waarbij<br />
een bron aan de basis ligt van het produktieproces. Uiteraard is er geen<br />
sprake van een echte creatio ex nihilo. De produktie is immers op te vatten<br />
als een selectie uit een arsenaal van elementen en conventies dat de<br />
dichter ter beschikking staat. Niettemin zal de produktie-fase weinig gegevens<br />
opleveren omtrent de poëtiserende tendenties. In de latere fasen,<br />
waar een eenmaal geconcipieerde tekst wordt gewijzigd, een vroegere<br />
schets of versie in een nieuwe versie wordt omgezet, zullen de transformerende<br />
tendenties zich wel manifesteren. Het is daarom ook dat ik<br />
vooral aandacht zal besteden aan de `transformatie-fase' .<br />
Mijn uitgangspunt ligt in een vergelijking van verschillende stadia in<br />
de tekstontwikkeling. Die vergelijking zal voornamelijk plaatsvinden per<br />
kleiner ge<strong>deel</strong>te, per groep of, wat de meer voltooide stadia aangaat, per<br />
strofe. Ik geef telkens van de gehele tekstontwikkeling een dwarsdoorsnede<br />
en analyseer daarin de optredende onderlinge verschillen en over-<br />
116 Uit Cahier V. Cursivering g van mij. l<br />
117 U i t Cahier Ca e. V. 0Ook in de d cyclus Y `U missen en u niet ontgaan' t g (eveneens enen s Cahier Ca e V, zzie<br />
ook <strong>deel</strong> I bijlage l g 4 vooral ^ in het vierde gedicht g 'Verborgen g half en half verstaan' staan<br />
vele paradoxale ^ naar de ambivalentie uitwijzende uitwijzende elementen. Een signaal-woord g voor de<br />
staat van ambivalentie, de `dubbelheid' is wankelen (wankelend(e)).