Download deel 2 - Textualscholarship.nl
Download deel 2 - Textualscholarship.nl
Download deel 2 - Textualscholarship.nl
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
167<br />
welke aard die zijn. Op het eerste gezicht lijkt er verschil te bestaan tussen<br />
de strekking van symbolistische gedichten als `Regen', `De molen' en<br />
`Oivou' (`correspondentie macro- en microcosmos via het gedicht') en<br />
verzen van Leopold als "dissident symbolist", om met Van Halsema te<br />
spreken. Tot die laatste groep zouden gedichten behoren als `Cheops'<br />
(het gedicht is metafysisch leeg) en `Naast ons, naast ons' (hierin is niet<br />
alleen het thema "van de drang naar iets goddelijks dat buiten het ik<br />
ligt" (door middel van kunst) aanwezig, maar ook "het tegenthema van<br />
de volstrekte onmogelijkheid van dit streven", er zijn "geen metafysische<br />
pretenties" meer. )70<br />
Het is de vraag of we hier van een werkelijke verschuiving mogen spreken,<br />
van een feitelijke wijziging van standpunt, met als grenspaal op de<br />
markeringslijn Cheops. Er zijn immers, Van Halsema wijst erop, gedichten<br />
vóór Cheops waarin "het klein bereik van poëzie een rol speelt" ;71<br />
en er zijn naar mijn mening verzen ná Cheops waarin kennelijk wèl de<br />
poëzie een `groot bereik' wordt toegedacht (ik denk hierbij in de eerste<br />
plaats aan `Cha-wan': "in deze scherf" (het theekopje, het kunstwerk) is<br />
het universum te zien en de "stem van God" te horen). 72 Ik ben geneigd<br />
te veronderstellen dat Leopold tot op het eind van zijn leven in de<br />
ware zin des woords ambivalent stond tegenover de potentie van de of<br />
van zijn poëzie. Zijn houding (`poëzie is het enige wat het leven zin<br />
geeft' versus `poëzie faalt telkens' ), die tot uiting komt in `positieve' en<br />
`negatieve' gedichten en in verzen waarin beide aspecten in een schijnbare<br />
(?) tegenstrijdigheid zijn samengebracht en die men ook bij andere<br />
dichters aantreft (ik noem hier Nijhoff, Achterberg en Boutens), zou ik<br />
als typisch `modern-symbolistisch' willen kenschetsen.73<br />
3.3.3. Leopold een symbolist?<br />
Bij het behandelen van de vraag welke de aard van Leopolds poetica is,<br />
70 De laatste citaten zijn zijn afkomstig g uit Van Halsema's boeiende bespreking p g van 0 p het<br />
voetspoor r va van de dichter van Sótemann . Zie voor 'Cheops' p en de mogelijke g ^ ppoeticale<br />
no-<br />
ties daarin: Van Halsema: `Enkele bronnen' met namep. p 49-51.<br />
71 Van Halsema noemt 'Inedem g pten toon' (zie `Enkele bronnen' p.50-51). p<br />
72 Zie <strong>deel</strong> 1 bijlage l g 6. Mijn Mijninterpretatie ^ dat hier de 'correspondentie' P kunstwerk - uni-<br />
versum wordt aangenomen g kan aan het wankelen worden gebracht g door te veronderstellen<br />
dat er in de laatste tien regels g ggeen sprake p is van een constatering gmaar<br />
van een wens:<br />
"in deze scherf ... I den ouden oorsprong p gdes<br />
heelals te zien" betekent dan `o ware<br />
het zo dat etc.'.<br />
73 IIk zou willenverwijzen wie n aar `De schrijver' l^ O smartelijke s art l geur g u va van dde<br />
jasmijn', 'asmijn' '0<br />
vlonder, tot ons toegeschoven g en `0 blinkend jonge l gschaterlach' . De tekst die Van Eyck Y<br />
van dezeedichten g geeft g is echter dermate onbetrouwbaar dat verwijzen verwijzennaar zijn zij editie<br />
zi<strong>nl</strong>oze zaak is. Verantwoorde uitspraken p kunnen vooralsnog g enkel op pggrond<br />
van het<br />
materiaal uit de nalatenschap P zelf worden ggedaan. Om mijn betoog g te ondersteunen zou<br />
ik dus in extensorote g ge<strong>deel</strong>ten g hieruit moeten overnemen en bewerken; hiertoe ont-<br />
breekt mijl ruimte - zeker gezien g het excursieve karakter van deze noot - maar in een<br />
ander verband hoop p ik op p deze kwestie terug g te komen.