Download deel 2 - Textualscholarship.nl
Download deel 2 - Textualscholarship.nl
Download deel 2 - Textualscholarship.nl
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
6<br />
soorten `systemen' is beïnvloed door . fysische, sociale, regionale en psychologische<br />
factoren. De constellatie waarin alle factoren zijn ingebouwd<br />
noem ik het idiolect van de taalgebruiker. In onderstaand schema tracht<br />
ik de relaties tussen de genoemde factoren en systemen weer te geven.<br />
taalsysteem<br />
Y<br />
fysische, sociale<br />
Y<br />
etc. factoren<br />
pragmatisch ra matisch Y systeem<br />
idiolect<br />
taalgedrag<br />
(tekst)<br />
Het idiolect bestaat ten eerste uit een op basis van het taal-leervermogen<br />
geïnternaliseerde `grammatica', de taalcompetentie. Deze is doorgaans<br />
voor het grootste <strong>deel</strong> gelijk aan de taalcompetentie van de andere taalgebruikers<br />
uit dezelfde taalgemeenschap (bijvoorbeeld die van ABNsprekers).<br />
Ten tweede is het idiolect opgebouwd uit kennis van een of<br />
meer pragmatische `systemen' , 17 waaraan meestal slechts een groep van<br />
een gemeenschap <strong>deel</strong> heeft. Ook de kennis van die secundaire systemen<br />
van een individu zal voor een groot <strong>deel</strong> gelijk zijn aan die van de andere<br />
individuen van de pragmatische communiteit en slechts voor een gering<br />
ge<strong>deel</strong>te persoo<strong>nl</strong>ijk gemarkeerd zijn. De regels van het systeem die<br />
aan een geval van taalgebruik ten grondslag liggen, zijn mede bepaald<br />
door een pragmatisch `genre' (bijvoorbeeld: literatuur).18<br />
die scherp ^ te definiëren zijn. Daar naar mijn mening g het alternatief er uit zou bestaan b<br />
wijdlopige relativerende en nuancerende omschrijvingen l g te hanteren, die de leesbaarheid<br />
van het betoog g nodeloos zouden schaden, ^maak ik ondanks de genoemde g bezwaren wè1<br />
van deze termenebruik g maar , in eenglobale g intuïtieve betekenis.<br />
17 Ik noem enkel dera pgmatische component. p Het idiolect d ect wo wordt dt uiteraard i ook bepaald P<br />
door `kennis van de wereld' in de meest algemene g zin. De taalcompetentie p heeft een<br />
andere status dan dera pgmatische kennis e.d. Alleen de eerste is tot stand gekomen g oop<br />
ggrond<br />
van een specifiek p aangeboren g leervermogen g (het taalleervermogen). gen<br />
18 Het t is kennelijk l aantrekkelijk lg gebleken b om het niet-linguïstische1 <strong>deel</strong> van het h idiolect<br />
naar analogie g van de taalcompetentie p op p te vatten als een pragmatische p^ competentie. P Ik<br />
noem als voorbeelden H Ymes' `communicative competence' p (besproken p in Appel, pp , Hubers b<br />
en Meijer: l Sociolinguïstiek, g ,pp. 21 en Cullers "litera rycom petence"<br />
(Culler: Structuralist<br />
poetics, vooral. pg<br />
113-130). Toch kan de analogie slechts metaforische waarde hebben.<br />
De taalcompetentie p heeft, zoals al gezegd eze d is in noot 1 7, een andere structuur en basis<br />
dan dera p matische competentie(s). ggg Deze laatste liggen op ^ het terrein van de `éti 9uette'<br />
het gaat om conventies die men zich, meestal in een vrij gericht leerproces, eigen maakt,<br />
doorgaans g op p een latere leeftijd dan de kleutertijd (hoe hoort het eige<strong>nl</strong>ijk?, g l wat is<br />
mooi?). De conventieszin l niet dwin end. g Men kan zich er naar willekeur wel of niet aan