Bijlage 5 Archeologisch onderzoek vindplaatsen 6 + 7
Bijlage 5 Archeologisch onderzoek vindplaatsen 6 + 7
Bijlage 5 Archeologisch onderzoek vindplaatsen 6 + 7
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
RAAP-RAPPORT 1509<br />
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker,<br />
<strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7<br />
Gemeente Enschede<br />
<strong>Archeologisch</strong> voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven
Colofon<br />
Opdrachtgever: Gemeente Enschede<br />
Titel: Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
Status: eindversie<br />
Datum: mei 2007<br />
Auteur: drs. M. Schabbink<br />
Projectcode: ENNO5<br />
Bestandsnaam: RA1509-ENNO5.qxd<br />
Projectleider: drs. M. Schabbink<br />
Projectmedewerkers: drs. E. Pronk, ing. W. van der Zijpp<br />
ARCHIS-vondstmeldingsnummers: 404656, 404660<br />
ARCHIS-waarnemingsnummers: nog niet bekend<br />
ARCHIS-<strong>onderzoek</strong>smeldingsnummer/CIS-code: 19853, 19854<br />
Autorisatie: drs. H.F.A. Haarhuis<br />
ISSN: 0925-6229<br />
RAAP <strong>Archeologisch</strong> Adviesbureau B.V. telefoon: 0294-491 500<br />
Leeuwenveldseweg 5b telefax: 0294-491 519<br />
1382 LV Weesp E-mail: raap@raap.nl<br />
Postbus 5069<br />
1380 GB Weesp<br />
© RAAP <strong>Archeologisch</strong> Adviesbureau B.V., 2007<br />
RAAP <strong>Archeologisch</strong> adviesbureau B.V. aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit het<br />
gebruik van de resultaten van dit <strong>onderzoek</strong> of de toepassing van de adviezen.
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
Samenvatting<br />
In opdracht van de gemeente Enschede heeft RAAP <strong>Archeologisch</strong> Adviesbureau een<br />
inventariserend veld<strong>onderzoek</strong> met proefsleuven uitgevoerd in verband met de<br />
ontwikkeling van plangebied ‘t Vaneker in de gemeente Enschede. Het doel van dit<br />
<strong>onderzoek</strong> was het toetsen en aanvullen van de archeologische verwachting voor<br />
het onderzochte gebied, waarbij het in eerste instantie ging om het (al dan niet)<br />
vaststellen van de aanwezigheid van archeologische grondsporen. Voorts diende<br />
het <strong>onderzoek</strong> zich te richten op de kwaliteit (gaafheid en conservering), omvang,<br />
diepteligging, aard en datering van eventueel aanwezige archeologische grondsporen<br />
en resten.<br />
Bij het <strong>onderzoek</strong> op vindplaats 6 zijn vier proefsleuven aangelegd. Behoudens een<br />
diep ingesneden karrenspoor zijn geen archeologische grondsporen aangetroffen.<br />
De hoeveelheid aangetroffen vondstmateriaal is uiterst gering.<br />
Bij het <strong>onderzoek</strong> op vindplaats 7 is één proefsleuf aangelegd. Op deze locatie is de<br />
archeologische neerslag eveneens uiterst gering. Wel is een aantal fenomenen<br />
aangetroffen die met oud landgebruik in verband gebracht kunnen worden. Het<br />
betreft een greppel die onder een laat-middeleeuwse akkerlaag werd waargenomen.<br />
Verder is een grote zwerfkei aangetroffen. Rondom de zwerfkei was een aantal<br />
kuilen gegraven. De kuilen zijn waarschijnlijk gegraven om de kei te laten zakken,<br />
zodat deze niet steeds met de ploeg geraakt zou worden.<br />
Beide <strong>vindplaatsen</strong> scoren laag in het systeem van waarderen zoals dat in de KNA<br />
is vastgelegd en zijn derhalve niet behoudenswaardig. RAAP <strong>Archeologisch</strong><br />
Adviesbureau heeft de gemeente Enschede geadviseerd om beide locaties<br />
archeologisch vrij te geven.<br />
Periode Datering<br />
Nieuwe tijd 1500 - heden<br />
Late Middeleeuwen 1050 - 1500 na Chr.<br />
Vroege Middeleeuwen 450 - 1050 na Chr.<br />
Romeinse tijd 12 voor - 450 na Chr.<br />
IJzertijd 800 - 12 voor Chr.<br />
Bronstijd 2000 - 800 voor Chr.<br />
Neolithicum (nieuwe steentijd) 5300 - 2000 voor Chr.<br />
Mesolithicum (midden steentijd) 8800 - 4900 voor Chr.<br />
Paleolithicum (oude steentijd) 300.000 - 8800 voor Chr.<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
[3 ]<br />
Tabel 1. <strong>Archeologisch</strong>e<br />
tijdschaal.
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
Inhoud<br />
3 Samenvatting<br />
5 1 Inleiding<br />
1.1 Kader<br />
1.2 Administratieve gegevens<br />
8 2 Voorgaand <strong>onderzoek</strong><br />
10 3 Doel van het <strong>onderzoek</strong><br />
11 4 Methoden<br />
12 5 Resultaten van het <strong>onderzoek</strong><br />
5.1 Geologie en bodem<br />
5.2 Grondsporen<br />
5.3 Vondsten<br />
5.4 De vindplaats<br />
20 6 Conclusies en aanbevelingen<br />
6.1 Conclusies<br />
6.2 Aanbevelingen<br />
22 Literatuur<br />
22 Gebruikte afkortingen<br />
22 Verklarende woordenlijst<br />
24 Overzicht van figuren, tabellen en bijlagen<br />
25 <strong>Bijlage</strong> 1. Sporenlijst<br />
27 <strong>Bijlage</strong> 2. Vondstenlijst<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
[4 ]
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
1 Inleiding<br />
1.1 Kader<br />
In opdracht van de gemeente Enschede heeft RAAP <strong>Archeologisch</strong> Adviesbureau op<br />
20, 21 en 23 november 2006 een inventariserend veld<strong>onderzoek</strong> met proefsleuven<br />
uitgevoerd in verband met de toekomstige planontwikkeling in plangebied ’t<br />
Vaneker te Lonneker, direct ten noorden van de Enschedese wijk Deppenbroek in de<br />
gemeente Enschede (figuur 1).<br />
Het betreft het vervolg op eerdere fasen van het inventariserend <strong>onderzoek</strong>, te<br />
weten een bureaustudie, een veldinspectie en een karterend boor<strong>onderzoek</strong><br />
(Scholte Lubberink, 2001; 2006). Op grond van de resultaten daarvan werd<br />
geconcludeerd dat er mogelijk belangrijke archeologische resten aanwezig zijn in<br />
enkele delen van het plangebied. Daarbij zijn twaalf <strong>vindplaatsen</strong> gedefinieerd<br />
475<br />
© Topografische Dienst Kadaster, Emmen 2005<br />
474<br />
257<br />
257<br />
8888888888888<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
258<br />
258<br />
ENNO5\ENNO2_KA1<br />
Figuur 1. Ligging plangebied 't Vaneker (gearceerd). Inzet: ligging in Nederland (ster).<br />
259<br />
475<br />
474<br />
259<br />
[5 ]<br />
Figuur 1. Plangebied 't<br />
Vaneker (gearceerd).<br />
Inzet: ligging in<br />
Nederland (ster).
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
(Scholte Lubberink, 2006; zie figuur 2). Aanbevolen werd de <strong>vindplaatsen</strong> 5, 6 en 7<br />
te waarderen door middel van een proefsleuven<strong>onderzoek</strong>. In eerste instantie zijn<br />
de <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7 onderzocht. De <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7 bevinden zich in<br />
respectievelijk het zuidwestelijk en het noordoostelijk deel van het plangebied.<br />
Voorafgaand aan de uitvoering van een proefsleuven<strong>onderzoek</strong> is, conform de<br />
Kwaliteitsnorm voor de Nederlandse Archeologie (KNA), een Programma van Eisen<br />
(PvE) opgesteld (Schabbink, 2006). Dit PvE, goedgekeurd door mevr. drs. S.<br />
Wentink, provinciaal archeoloog van Overijssel, diende als leidraad voor het<br />
<strong>onderzoek</strong>. In hoofdstuk 3 worden de specifieke <strong>onderzoek</strong>svragen uiteengezet.<br />
RAAP <strong>Archeologisch</strong> Adviesbureau en de door RAAP toegepaste procedures zijn<br />
goedgekeurd door het College voor de <strong>Archeologisch</strong>e Kwaliteit (CvAK), de<br />
instelling die het beheer heeft over de KNA en die valt onder de Stichting<br />
Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer (SIKB; http://www.sikb.nl).<br />
Zie tabel 1 voor de dateringen van de in dit rapport genoemde archeologische<br />
perioden. Enkele vaktermen worden achter in dit rapport beschreven (zie<br />
verklarende woordenlijst).<br />
1.2 Administratieve gegevens<br />
Gemeente: Enschede<br />
Plaats: Lonneker<br />
Plangebied: ‘t Vaneker<br />
Onderzoeksgebied vindplaats 6: Kamp van Scheperij<br />
Centrumcoördinaten: 257.600/474.200<br />
ARCHIS-vondstmeldingsnummers: 136438, 402477<br />
ARCHIS-<strong>onderzoek</strong>smeldingsnummer/CIS-code: 19853<br />
Onderzoeksgebied vindplaats 7: Erve Klaaskate<br />
Centrumcoördinaten: 258.100/475.000<br />
ARCHIS-vondstmeldingsnummer: 136437<br />
ARCHIS-<strong>onderzoek</strong>smeldingsnummer/CIS-code: 19854<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
[6 ]
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
Plangebied 't Vaneker, gemeente Enschede<br />
<strong>Archeologisch</strong>e verwachtingskaart<br />
legenda<br />
archeologische verwachting<br />
de stuwwal van Oldenzaal - Enschede<br />
droge zandige<br />
bodems met een<br />
plaggendek<br />
vochtige zandige<br />
bodems<br />
natte zandige<br />
bodems<br />
keileem met een<br />
plaggendek<br />
dagzomende<br />
keileem<br />
het dekzandgebied<br />
dekzandruggen<br />
en -koppen met<br />
een plaggendek<br />
dekzandwelvingen<br />
en -vlakten<br />
associatie van dekzandruggen<br />
met een<br />
plaggendek en dekzandvlakten<br />
en<br />
-welvingen<br />
beekdalen en<br />
laagten<br />
Figuur 2. <strong>Archeologisch</strong>e verwachtingskaart met ligging <strong>vindplaatsen</strong>.<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
Hoog voor archeologische resten uit alle perioden.<br />
<strong>Archeologisch</strong>e resten afgedekt door een plaggendek<br />
en (vermoedelijk) goed geconserveerd.<br />
Middelmatig voor archeologische resten uit alle perioden.<br />
Een verhoogde kans op archeologische resten op<br />
welvingen en langs de randen van essen. <strong>Archeologisch</strong>e<br />
resten vlak onder het maaiveld en daardoor kwetsbaar.<br />
Laag voor archeologische resten uit alle perioden.<br />
Hoofdzakelijk losse vondsten en mogelijk archeologische<br />
resten die in verband staan met bewoning op nabij gelegen,<br />
hoge gronden.<br />
Hoog voor archeologische resten uit de Middeleeuwen;<br />
middelmatig voor resten uit oudere perioden.<br />
<strong>Archeologisch</strong>e sporen afgedekt door een plaggendek<br />
en daardoor vermoedelijk goed geconserveerd.<br />
Laag voor archeologische resten uit alle perioden.<br />
Hoofdzakelijk losse vondsten.<br />
Hoog voor archeologische resten uit alle perioden.<br />
<strong>Archeologisch</strong>e resten afgedekt door een plaggendek<br />
en (vermoedelijk) goed geconserveerd.<br />
Middelmatig voor archeologische resten uit alle perioden.<br />
Een verhoogde kans op archeologische resten op<br />
welvingen en langs de randen van essen. <strong>Archeologisch</strong>e<br />
resten vlak onder het maaiveld en daardoor kwetsbaar.<br />
Middelmatig voor archeologische resten uit alle perioden.<br />
Een verhoogde kans op archeologische resten op<br />
welvingen en langs de randen van essen. <strong>Archeologisch</strong>e<br />
resten vlak onder het maaiveld en daardoor kwetsbaar.<br />
Laag voor archeologische resten uit alle perioden.<br />
Hoofdzakelijk losse vondsten en mogelijk archeologische<br />
resten die in verband staan met bewoning<br />
op nabij gelegen, hoge gronden.<br />
archeologie<br />
5<br />
overig<br />
te waarderen vindplaats<br />
vindplaatsnummer<br />
verstoord<br />
water<br />
grens plangebied<br />
2006<br />
[7 ]<br />
474000 474500 475000<br />
Vargershuizenweg<br />
Vargershuizenweg<br />
Vargershuizenweg<br />
Vargershuizenweg<br />
Vargershuizenweg<br />
Vargershuizenweg<br />
Vargershuizenweg<br />
Vargershuizenweg<br />
Vargershuizenweg<br />
Oostermatenstraat<br />
Oostermatenstraat<br />
Oostermatenstraat<br />
Oostermatenstraat<br />
Oostermatenstraat<br />
Oostermatenstraat<br />
Oostermatenstraat<br />
Oostermatenstraat<br />
Oostermatenstraat<br />
De De De De De De De De De Braakweg Braakweg Braakweg Braakweg Braakweg Braakweg Braakweg Braakweg Braakweg<br />
Museumweg<br />
Museumweg<br />
Museumweg<br />
Museumweg<br />
Museumweg<br />
Museumweg<br />
Museumweg<br />
Museumweg<br />
Museumweg<br />
Brandemaatweg<br />
Brandemaatweg<br />
Brandemaatweg<br />
Brandemaatweg<br />
Brandemaatweg<br />
Brandemaatweg<br />
Brandemaatweg<br />
Brandemaatweg<br />
Brandemaatweg<br />
Endweg Endweg Endweg Endweg Endweg Endweg Endweg Endweg Endweg<br />
257500 258000 258500<br />
257500<br />
12<br />
12<br />
Koksweg Koksweg Koksweg Koksweg Koksweg Koksweg Koksweg Koksweg Koksweg<br />
Badhuisweg Badhuisweg Badhuisweg Badhuisweg Badhuisweg Badhuisweg Badhuisweg Badhuisweg Badhuisweg<br />
Zuidkampweg<br />
Zuidkampweg<br />
Zuidkampweg<br />
Zuidkampweg<br />
Zuidkampweg<br />
Zuidkampweg<br />
Zuidkampweg<br />
Zuidkampweg<br />
Zuidkampweg<br />
6<br />
sportterrein<br />
sportterrein<br />
sportterrein<br />
Vanekerstraat<br />
Vanekerstraat<br />
Vanekerstraat<br />
Vanekerstraat<br />
Vanekerstraat<br />
Vanekerstraat<br />
Vanekerstraat<br />
Vanekerstraat<br />
Vanekerstraat<br />
9<br />
Schoolweg Schoolweg Schoolweg Schoolweg Schoolweg Schoolweg Schoolweg Schoolweg Schoolweg<br />
Rustweg<br />
11<br />
11<br />
10<br />
10<br />
Rustweg Rustweg Rustweg Rustweg Rustweg Rustweg Rustweg Rustweg<br />
Vanekerbeek<br />
Vanekerbeek<br />
Vanekerbeek<br />
Vanekerbeek<br />
Vanekerbeek<br />
Vanekerbeek<br />
Vanekerbeek<br />
Vanekerbeek<br />
Vanekerbeek<br />
Grensweg Grensweg Grensweg Grensweg Grensweg Grensweg Grensweg Grensweg Grensweg<br />
Scheperijweg<br />
Scheperijweg<br />
Scheperijweg<br />
Scheperijweg<br />
Scheperijweg<br />
Scheperijweg<br />
Scheperijweg<br />
Scheperijweg<br />
Scheperijweg<br />
3<br />
Esbeek Esbeek Esbeek Esbeek Esbeek Esbeek Esbeek Esbeek Esbeek<br />
4<br />
7<br />
5a<br />
5a<br />
0 100<br />
100<br />
Vliegveldweg<br />
Vliegveldweg<br />
Vliegveldweg<br />
Vliegveldweg<br />
Vliegveldweg<br />
Vliegveldweg<br />
Vliegveldweg<br />
Vliegveldweg<br />
Vliegveldweg<br />
Vergertweg Vergertweg Vergertweg Vergertweg Vergertweg Vergertweg Vergertweg Vergertweg Vergertweg<br />
Lonnekeresweg<br />
Lonnekeresweg<br />
Lonnekeresweg<br />
Lonnekeresweg<br />
Lonnekeresweg<br />
Lonnekeresweg<br />
Lonnekeresweg<br />
Lonnekeresweg<br />
Lonnekeresweg<br />
Sprakelweg<br />
Sprakelweg<br />
Sprakelweg<br />
8<br />
5b<br />
5b<br />
200<br />
200<br />
2<br />
Hegeboerweg<br />
Hegeboerweg<br />
Hegeboerweg<br />
300<br />
300<br />
258000 258500<br />
m<br />
1<br />
400<br />
400<br />
500<br />
500<br />
1:10.000<br />
1:10.000<br />
475000<br />
474500<br />
474000<br />
ENNO5\ENNO2_KA2
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
2 Voorgaand <strong>onderzoek</strong><br />
In maart en april 2006 is een bureau- en inventariserend veld<strong>onderzoek</strong> uitgevoerd<br />
in verband met de ontwikkeling van plangebied ‘t Vaneker in de gemeente Enschede.<br />
Het <strong>onderzoek</strong> was het vervolg op een bureau<strong>onderzoek</strong> met veldinspectie in 2001<br />
(Scholte Lubberink, 2001; 2006).<br />
Tijdens de veldinspectie in 2001 en de kartering in 2006 zijn op twaalf plaatsen in<br />
plangebied ‘t Vaneker archeologische resten aangetroffen. Hiervan liggen inmiddels<br />
drie ten gevolge van aanpassingen van de grens van het plangebied buiten ‘t<br />
Vaneker (figuur 2, nummers 1, 2 en 8). Van de overige negen <strong>vindplaatsen</strong> hebben<br />
er drie een archeologische relevantie (figuur 2, nummers 5, 6 en 7). De vondsten<br />
die op deze <strong>vindplaatsen</strong> zijn gedaan, duiden mogelijk op de aanwezigheid van<br />
archeologische resten (grondsporen en mobilia). De hoeveelheid vondsten is<br />
gering, zodat vooralsnog geen duidelijkheid bestaat over de aard van eventuele<br />
resten. Het kan zowel om resten van nederzettingen als om agrarische sporen<br />
gaan. Op vindplaats 9 kon in 2006 geen aanvullend <strong>onderzoek</strong> verricht worden,<br />
vanwege het ontbreken van toestemming van de grondeigenaar. Hierdoor is het<br />
onduidelijk of het een losse vondst of een groter terrein met archeologische resten<br />
betreft.<br />
Vindplaats 6<br />
Tijdens het boor<strong>onderzoek</strong> in 2001 en 2006 zijn op deze locatie in drie boringen<br />
scherven handgevormd aardewerk aangetroffen. Deze scherven zijn alle afkomstig<br />
uit de menglaag onder het plaggendek. Een van de scherven is afkomstig van een<br />
laat-middeleeuwse kogelpot; de andere scherven zijn niet nader te dateren dan<br />
afkomstig uit de tijdspanne Late Bronstijd–Late Middeleeuwen.<br />
De scherven handgevormd aardewerk kunnen duiden op de aanwezigheid van archeologische<br />
resten (grondsporen en mobilia). Het aantal vondsten is echter te gering<br />
om uitspraken te kunnen doen met betrekking tot de aard en exacte datering van<br />
eventuele resten. De kogelpotscherf duidt in ieder geval op activiteiten in de Late<br />
Middeleeuwen. Mogelijk is er een verband met een van de – van oorsprong laatmiddeleeuwse<br />
– boerderijen in de omgeving.<br />
In twee boringen zijn verder twee scherven roodbakkend aardewerk uit de tweede<br />
helft van de Late Middeleeuwen of het begin van de Nieuwe tijd gevonden. Deze<br />
scherven worden beschouwd als losse vondsten die via bemesting op het land zijn<br />
terechtgekomen.<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
[8 ]
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
Vindplaats 7<br />
Tijdens de veldinspectie in 2001 hebben drie boringen op deze vindplaats archeologische<br />
vondsten opgeleverd. Het gaat in totaal om vier scherven handgevormd<br />
aardewerk. Twee daarvan zijn gedetermineerd als middeleeuws kogelpotaardewerk.<br />
De twee overige scherven zijn niet nader te dateren dan Late Bronstijd–Late<br />
Middeleeuwen. Daarnaast heeft een boring een vuursteenafslag uit de Steentijd<br />
opgeleverd.<br />
Alle vondsten zijn afkomstig uit de oude cultuurlaag en duiden mogelijk op de<br />
aanwezigheid van archeologische (bewonings)sporen. Tijdens het inventariserend<br />
veld<strong>onderzoek</strong> zijn geen aanvullende vondsten aangetroffen. Vermoedelijk beperkt<br />
de archeologische vindplaats zich tot een smalle zone langs de Esbeek.<br />
<strong>Archeologisch</strong>e verwachting<br />
Op basis van het voorgaand <strong>onderzoek</strong> geldt er een archeologische verwachting<br />
voor nederzettingssporen uit de Late Bronstijd–Late Middeleeuwen ter plaatse van<br />
vindplaats 6 en 7. Naar aanleiding van de resultaten van het voorgaand <strong>onderzoek</strong><br />
werd aanbevolen de desbetreffende <strong>vindplaatsen</strong> te waarderen door middel van een<br />
inventariserend veld<strong>onderzoek</strong> in de vorm van het graven van proefsleuven. Op<br />
deze wijze ontstaat duidelijkheid over de aanwezigheid, de aard, de datering en de<br />
conservering van eventuele archeologische resten.<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
[9 ]
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
3 Doel van het <strong>onderzoek</strong><br />
Het doel van het proefsleuven<strong>onderzoek</strong> was het toetsen en aanvullen van de<br />
archeologische verwachting met betrekking tot het onderzochte gebied, waarbij het<br />
in eerste instantie ging om het (al dan niet) vaststellen van de aanwezigheid van<br />
archeologische grondsporen. Teneinde een goed afgewogen beslissing (selectiebesluit)<br />
door het bevoegd gezag mogelijk te maken, diende het <strong>onderzoek</strong> zich<br />
tevens te richten op de kwaliteit (gaafheid en conservering), omvang, diepteligging,<br />
aard en datering van eventuele archeologische grondsporen en resten. In het PvE<br />
zijn hiervoor specifieke <strong>onderzoek</strong>svragen geformuleerd (Schabbink, 2006).<br />
De resultaten van het proefsleuven<strong>onderzoek</strong> zijn bepalend voor de vraag hoe verder<br />
met deze archeologische waarden dient te worden omgegaan. Indien de <strong>vindplaatsen</strong><br />
behoudenswaardig blijken, zal moeten worden beoordeeld of deze bij de inrichting<br />
van het terrein kunnen worden ingepast. Als een dergelijke conserverende<br />
inrichting niet mogelijk is, komen de <strong>vindplaatsen</strong> mogelijk voor een opgraving in<br />
aanmerking.<br />
In het PvE zijn de volgende <strong>onderzoek</strong>vragen geformuleerd:<br />
1. Wat is de horizontale begrenzing, de ligging en de omvang van de archeologische<br />
resten?<br />
2. Zijn in het <strong>onderzoek</strong>sgebied archeologische grondsporen aanwezig?<br />
3. Wat is de aard, datering en conserveringstoestand van deze grondsporen en<br />
resten?<br />
4. Welke materiaalcategorieën zijn aanwezig, wat is de vondstdichtheid en hoe is<br />
de conserveringstoestand?<br />
5. Is sprake van een behoudenswaardige vindplaats?<br />
6. Is in het plangebied vervolg<strong>onderzoek</strong> noodzakelijk en welke methoden zouden<br />
hierbij kunnen worden ingezet?<br />
7. Op welke manier dient bij eventuele graafwerkzaamheden met archeologische<br />
waarden te worden omgegaan?<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
[10]
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
4 Methoden<br />
Aantal proefsleuven en afmetingen hiervan: in totaal zijn er vijf proefsleuven<br />
aangelegd. Op vindplaats 6 zijn vier proefsleuven met een lengte van 25 m en een<br />
breedte van 4 m aangelegd. Op vindplaats 7 is één proefsleuf met een lengte van<br />
50 m en een breedte van 4 m aangelegd.<br />
Plaatsing van de proefsleuven: de proefsleuven op vindplaats 6 zijn aangelegd in<br />
twee lijnen, waarbij de proefsleuven verspringen ten opzichte van die in de naastgelegen<br />
lijn. Op deze wijze vormen ze een driehoeksgrid. Dit grid bestrijkt het<br />
gehele als vindplaats aangemerkte gebied (figuur 4). De proefsleuf op vindplaats 7<br />
is in het midden van het <strong>onderzoek</strong>sgebied aangelegd (figuur 7).<br />
Opgravingsvlakken en profielen: in alle proefsleuven is één opgravingsvlak<br />
aangelegd. Het vlak is aangelegd in de top van het dekzand onder de bouwvoor en<br />
eventuele verstoorde lagen. De diepte van de sleuven bedroeg ca. 0,51,0 m Mv.<br />
Alle vlakken zijn getekend op schaal 1:50. Hierbij is gebruik gemaakt van een lokaal<br />
meetsysteem dat door een extern landmeetkundig bureau door middel van een GPS<br />
is ingemeten in het Rijksdriehoeksnet. De hoogte van de aangelegde vlakken is<br />
ingemeten ten opzichte van NAP. Om inzicht te verkrijgen in de genese en ouderdom<br />
van de bodemopbouw is per 20 m proefsleuf een profielkolom van 1 m breed<br />
getekend, gefotografeerd en beschreven.<br />
Afwerking en behandeling van sporen en vondsten: de grondsporen zijn ingemeten<br />
en op de vlaktekening ingetekend. Vervolgens zijn enkele grondsporen<br />
gecoupeerd en in profiel op schaal 1:20 getekend en gefotografeerd.<br />
Afwijkingen en aanpassingen van de <strong>onderzoek</strong>sstrategie: tijdens het veld<strong>onderzoek</strong><br />
is niet afgeweken van de <strong>onderzoek</strong>sstrategie zoals in het PvE is<br />
omschreven.<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
[11]
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
5 Resultaten van het <strong>onderzoek</strong><br />
5.1 Geologie en bodem<br />
Plangebied ‘t Vaneker (figuur 2) ligt voor een klein deel op de flank van de stuwwal<br />
van Oldenzaal-Enschede en grotendeels in het dekzandgebied ten westen daarvan.<br />
Hierdoor kenmerkt het plangebied zich door relatief grote verschillen in hoogteligging<br />
en reliëf.<br />
Vindplaats 6 ligt op een smalle, langgerekte kamp direct ten oosten van de Vanekerbeekweg.<br />
In bodemkundig opzicht kenmerkt het terrein zich door de aanwezigheid<br />
van een hoge zwarte enkeerdgrond met een bruingrijs plaggendek (5585 cm dik).<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
[12]<br />
Figuur 3. Sterk verkitte<br />
bodem, waarin karren-<br />
sporen zich hebben<br />
ingesneden. Ten zuiden<br />
daarvan een aantal<br />
recente verstoringen en<br />
ploegsporen.
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
Onder het plaggendek bevindt zich op de meeste plaatsen een 1020 cm dikke menglaag<br />
die de tijdens de ontginning van het terrein verspitte resten van een veldpodzol<br />
bevat. Onder de menglaag is vrijwel overal een deel van een sterk verkitte B-horizont<br />
bewaard gebleven (figuur 3). Op enkele plaatsen is door verstoringen een AC-profiel<br />
ontstaan; deze zijn waargenomen aan de zuidzijde van proefsleuf 1 en de noordzijde<br />
van proefsleuf 4.<br />
Het oostelijke en noordelijke deel van het plangebied, waar ook vindplaats 7 gelegen<br />
is, ligt op de flank van de stuwwal en verheft zich tot maximaal 44 m +NAP. Doordat<br />
dit deel van het plangebied wordt doorsneden door enkele smalle, oost-west<br />
georiënteerde erosie-dalen, is er op de stuwwal sprake van een sterk glooiend<br />
reliëf.<br />
Vindplaats 7 ligt op een uitloper van de Lonneker Es direct ten zuiden van de Esbeek<br />
en ten oosten van het oude erve Klaaskate. Op het centrale deel van het perceel is<br />
sprake van een bruingrijs plaggendek met een dikte van 55100 cm. Langs de<br />
randen van het perceel ontbreekt een plaggendek en is sprake van een 2030 cm<br />
dikke bouwvoor. Onder het plaggendek heeft zich een moderpodzol ontwikkeld. Deze<br />
is overal, als gevolg van bodembewerking in het verleden, grotendeels opgenomen<br />
in een oude cultuurlaag van voor de tijd van de plaggenbemesting. In het westelijk<br />
deel van het perceel is de natuurlijke bodem een beekeerdgrond; in het oostelijke<br />
deel betreft het waarschijnlijk een veldpodzol. Naar het zuiden toe ontbreekt een<br />
dik plaggendek en is sprake van beek- of gooreerdgrond met een dun cultuurdek.<br />
Aan de hand van de profielen in proefsleuf 5 kan de bodemopbouw als volgt<br />
worden beschreven:<br />
070 cm bouwvoor en plaggendek;<br />
70-100 cm oude akkerlaag.<br />
Daaronder bevindt zich een bruin pakket van smeltwaterafzettingen en keileem. De<br />
oude akkerlaag is alleen aan de oostzijde van proefsleuf 5 waargenomen.<br />
5.2 Grondsporen<br />
Vindplaats 6<br />
In de opgravingsvlakken is een geringe hoeveelheid bodemverkleuringen waargenomen.<br />
In slechts enkele gevallen gaat het om archeologische grondsporen. De<br />
overige betreffen hoofdzakelijk natuurlijke bodemverkleuringen, veroorzaakt door<br />
natte bodemomstandigheden. Op enkele plaatsen zijn recente vergravingen aangetroffen<br />
(figuur 4). De archeologische grondsporen bestaan uit een karrenspoor en<br />
een aantal banen spitsporen.<br />
- Proefsleuf 1, sporen 8 en 9: karrenspoor<br />
Het karrenspoor heeft zich diep in de natuurlijke ondergrond ingesneden<br />
(figuur 5). De afstand tussen beide karrensporen bedraagt ongeveer 120 cm.<br />
Deze spoorbreedte komt overeen met de uit historische bronnen bekende<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
[13]
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
474160<br />
474120<br />
474080<br />
257520<br />
257520<br />
Figuur 4. Overzicht proefsleuven 1 t/m 4 op vindplaats 6.<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
2<br />
3<br />
8<br />
7<br />
Figuur 4. Overzicht proefsleuven 1 t/m 4 op vindplaats 6.<br />
5<br />
9<br />
6<br />
4<br />
1<br />
257560<br />
257560<br />
10<br />
14<br />
13<br />
12<br />
11<br />
[14]<br />
6<br />
257600<br />
257600<br />
0<br />
15<br />
50<br />
m<br />
257640<br />
100<br />
1:2.500<br />
257640<br />
16<br />
legenda<br />
sporen<br />
overig<br />
6<br />
18<br />
17<br />
19<br />
natuurlijke verkleuring<br />
recente verstoring<br />
ploegsporen<br />
spitssporen<br />
karresporen<br />
2007<br />
14 spoornummer<br />
begenzing vindplaats<br />
vindplaatsnummer<br />
ENNO5_figuren\lbs<br />
474160<br />
474120<br />
474080
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
standaardbreedte van 121 cm (binnenwerks) in het Kwartier van Zutphen in<br />
de Nieuwe tijd (Van Petersen, 2002). Over de ouderdom van de karrensporen<br />
valt echter weinig te zeggen.<br />
- Proefsleuf 3, spoor 15: banen lichtgrijze schopsteken of spitsporen<br />
Deze banen geven een beeld van de eerste middeleeuwse ontginningen (figuur<br />
6). De sporen bevinden zich in en onder de menglaag onder het plaggendek. Op<br />
grond van het vondstmateriaal uit het voor<strong>onderzoek</strong> (kogelpotaardewerk) is<br />
duidelijk dat de ontginningsactiviteiten plaatsvonden in de Late Middeleeuwen<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
[15]<br />
Figuur 5. Dwars-<br />
doorsnede van de<br />
karrensporen.<br />
Figuur 6. Banen van<br />
spitsporen geven een<br />
beeld van de laat-<br />
middeleeuwse<br />
ontginningen.
474950 474975<br />
474925<br />
474900<br />
0<br />
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
5<br />
10<br />
m<br />
15<br />
Figuur 7. Overzicht Figuur 7. Overzicht van sporen van sporen in proefsleuf in proefsleuf 5 (vindplaats 7). 7).<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
258125 258150<br />
20<br />
25<br />
1:500<br />
258125 258150<br />
21<br />
20<br />
22<br />
23<br />
legenda<br />
sporen<br />
overig<br />
greppel<br />
kuil<br />
2007<br />
zwerfkei<br />
22 spoornummer<br />
[16]<br />
258175<br />
grens plangebied<br />
ENNO5_figuren\lbs<br />
258175<br />
474975<br />
474950<br />
474925<br />
474900
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
Vindplaats 7<br />
De grondsporen op vindplaats 7 (figuur 7) bestaan uit een aantal kuilen rondom<br />
een zwerfkei en een diepe greppel.<br />
- Proefsleuf 5, sporen 20 en 21: kuilen<br />
Een aantal ondiepe kuilen is rondom een zwerfkei gegraven (figuur 8, links). De<br />
kuilen zijn waarschijnlijk gegraven om de kei verder in de grond te laten dalen,<br />
zodat deze niet steeds door de ploeg geraakt werd. Door de grootte en diepteligging<br />
van de kei was het niet mogelijk deze uit de grond te halen (figuur 8,<br />
rechts).<br />
- Proefsleuf 5, spoor 22/23: greppel<br />
Een diep ingegraven greppel is stratigrafisch ouder dan de bovenliggende oude<br />
akkerlaag (figuur 9). Het akkerpakket is op grond van het vondstmateriaal te<br />
dateren in de Late Middeleeuwen. Er komen geen vondsten uit de greppel zelf.<br />
De greppel kan echter min of meer gelijktijdig zijn met het bovenliggende<br />
akkerpakket en een belangrijke perceelsgrens hebben gevormd. De dikte van<br />
het akkerpakket is aan de oostzijde opmerkelijk dikker dan aan de oostzijde. Dit<br />
kan duiden op een verschil in landgebruik of ouderdom. In de dwarsdoorsnede<br />
is een duidelijke lagenopbouw zichtbaar; de 45 cm diepe greppel is in ieder<br />
geval watervoerend geweest, gezien de aanwezige spoellagen.<br />
5.3 Vondsten<br />
Aardewerk<br />
Tijdens het proefsleuven<strong>onderzoek</strong> zijn slechts vier fragmenten aardewerk aangetroffen.<br />
Drie scherven zijn afkomstig uit het plaggendek en dateren uit de Nieuwe<br />
tijd. Het betreft een fragment van een grape van roodbakkend aardewerk met<br />
glazuur, een geglazuurd steengoedfragment van een mineraalwaterkruik en een<br />
fragment industrieel witbakkend aardewerk. Het oudste aardewerk is een fragment<br />
Pingsdorfaardewerk uit 11e12e eeuw. Het aardewerk is onderin de oude akkerlaag<br />
gevonden.<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
[17]<br />
Figuur 8. De zwerfkei<br />
in het vlak met de<br />
gecoupeerde kuilen<br />
(links) en de forse<br />
zwerfkei na berging<br />
(rechts).
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
Vuursteen<br />
Er zijn twee stukken vuursteen aangetroffen. Het betreft een afslag, mogelijk<br />
daterend uit het Mesolithicum of Neolithicum, en een natuurlijk stuk vuursteen.<br />
De stukken zijn afkomstig uit respectievelijk een ploegspoor en een natuurlijke<br />
bodemverkleuring.<br />
Natuursteen<br />
De overige vondsten bestaan uit natuursteen. Naast de genoemde zwerfkei zijn<br />
twee brokken kwartsitische zandsteen afkomstig uit de menglaag onder het<br />
plaggendek.<br />
5.4 De vindplaats<br />
Interpretatie<br />
Op zowel vindplaats 6 als 7 zijn sporen teruggevonden van landgebruik uit het<br />
verleden en heden. Op grond van het vondstmateriaal (vuursteen) is duidelijk dat<br />
vindplaats 6 al in een ver verleden door de mens is bezocht. Het landgebruik is<br />
echter vooral vanaf de Late Middeleeuwen goed te volgen.<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
[18]<br />
Figuur 9. Dwars-<br />
doorsnede greppel<br />
spoor 22/23. De<br />
greppel doorsnijdt de<br />
keileemlagen.
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
Plangebied ‘t Vaneker valt in zijn geheel binnen de grenzen van de historische<br />
marke Lonneker. De nederzetting of buurtschap Lonneker wordt reeds in bronnen<br />
uit de 10e eeuw na Chr. vermeld als Loningheri. Uit deze bronnen blijkt dat een deel<br />
van de huidige erven of boerderijen in Lonneker reeds in die tijd bestond.<br />
Of dit ook geldt voor voormalige en nog bestaande erven binnen de grenzen van<br />
plangebied ‘t Vaneker is onbekend, maar zeker niet onmogelijk. Uit historische<br />
bronnen uit de Late Middeleeuwen blijkt dat er in die tijd binnen de grenzen van<br />
het plangebied reeds zeven erven aanwezig waren. Deze behoorden alle tot de<br />
bezittingen of leengoederen van de Utrechtse Kerk. Twee erven, waaronder erve<br />
Klaaskate (1475: Wolterynck) waren eigendom van de Proost van het kapittel van<br />
Oldenzaal.<br />
Op basis van ervaringen elders in Twente kan gesteld worden dat in de onmiddellijke<br />
nabijheid van de bovengenoemde erven archeologische resten van middeleeuwse<br />
voorgangers aanwezig zullen zijn. De kans hierop is het grootst langs de randen<br />
van (de) nabijgelegen oude bouwlanden of essen. Op zowel vindplaats 6 als 7 zijn<br />
geen sporen van bewoning aangetroffen. Deze liggen waarschijnlijk wel in de<br />
directe nabijheid.<br />
Waardering<br />
De <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7 scoren op de fysieke criteria gaafheid en conservering, zoals<br />
vastgesteld in de KNA, matig tot slecht. Het beperkte aantal sporen is weliswaar<br />
gaaf en stratigrafisch intact bewaard gebleven, de ruimtelijke gaafheid is echter<br />
zeer beperkt. Ook het aantal aangetroffen mobilia is uiterst gering en matig tot<br />
slecht geconserveerd.<br />
De <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7 scoren op de inhoudelijke criteria zeldzaamheidswaarde,<br />
informatiewaarde, ensemblewaarde en representativiteit eveneens te laag om als<br />
behoudenswaardig aangemerkt te worden.<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
[19]
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
6 Conclusies en aanbevelingen<br />
6.1 Conclusies<br />
Op basis van de resultaten van het proefsleuven<strong>onderzoek</strong> in het plangebied ‘t<br />
Vaneker in de gemeente Enschede is vastgesteld dat er alleen sporen van<br />
landgebruik uit het verleden en heden zijn aangetroffen.<br />
Op de specifieke <strong>onderzoek</strong>svragen in het PvE kunnen de volgende antwoorden<br />
worden gegeven:<br />
1. Wat is de horizontale begrenzing, de ligging en de omvang van de archeologische<br />
resten?<br />
Vindplaats 6 ligt op een smalle, langgerekte kamp. De vindplaats is vanaf de<br />
Late Middeleeuwen tot op heden in gebruik als agrarisch bouwland. De<br />
aangetroffen sporen bevestigen dit beeld. Vindplaats 7 is eveneens sinds de<br />
Late Middeleeuwen onderdeel van een agrarisch complex, de Lonneker es.<br />
2. Zijn in het <strong>onderzoek</strong>sgebied archeologische grondsporen aanwezig?<br />
De aangetroffen sporen, kuilen, spitsporen en een greppel getuigen alle<br />
uitsluitend van agrarisch grondgebruik.<br />
3. Wat is de aard, datering en conserveringstoestand van deze grondsporen en<br />
resten?<br />
De goed geconserveerde sporen dateren uit de gehele agrarische periode van<br />
Late Middeleeuwen tot het heden.<br />
4. Welke materiaalcategorieën zijn aanwezig, wat is de vondstdichtheid en hoe is de<br />
conserveringstoestand?<br />
Het vondstmateriaal bestaat uit een zeer kleine hoeveelheid, matig geconserveerde<br />
aardewerkscherven en brokken natuursteen.<br />
5. Is sprake van een behoudenswaardige vindplaats?<br />
Op geen van beide <strong>vindplaatsen</strong> zijn archeologische resten van betekenis<br />
aangetroffen. De eindconclusie is dat er te weinig archeologische resten zijn<br />
aangetroffen om de vindplaats als behoudenswaardig aan te kunnen merken.<br />
6. Is in het plangebied vervolg<strong>onderzoek</strong> noodzakelijk en welke methoden zouden<br />
hierbij kunnen worden ingezet?<br />
Op beide <strong>vindplaatsen</strong> is geen vervolg<strong>onderzoek</strong> noodzakelijk.<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
[20]
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
7. Op welke manier dient bij eventuele graafwerkzaamheden met archeologische<br />
waarden te worden omgegaan?<br />
Hoewel geen vervolg<strong>onderzoek</strong> wordt aanbevolen, is het niet uit te sluiten dat bij<br />
graafwerkzaamheden archeologische resten van betekenis worden aangetroffen<br />
(toevalsvondsten). In dat geval dient de overheid (RACM) hiervan op de hoogte<br />
te worden gesteld in het kader van de meldingsplicht (Monumentenwet 1988,<br />
artikel 47).<br />
6.2 Aanbevelingen<br />
Het <strong>onderzoek</strong> heeft geen aanwijzingen opgeleverd voor de aanwezigheid van<br />
waardevolle archeologische resten of sporen in het <strong>onderzoek</strong>sgebied. Derhalve<br />
wordt geen vervolg<strong>onderzoek</strong> aanbevolen.<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
[21]
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
Literatuur<br />
Petersen, J.W. van, 2002. Reizen is tol betalen. De verkeersontwikkeling in en om het<br />
gebied van Rijn en IJssel tot de Bataafse omwenteling van 1795.<br />
Uitgeverij Fagus, Aalten.<br />
Schabbink, M., 2006. Programma van Eisen inventariserend veld<strong>onderzoek</strong><br />
(proefsleuven); Plangebied ’t Vaneker <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, Gemeente<br />
Enschede. RAAP <strong>Archeologisch</strong> Adviesbureau, Amsterdam.<br />
Scholte Lubberink, H.B.G., 2001. Plangebied ’t Vaneker, gemeente Enschede; een<br />
inventariserend archeologisch <strong>onderzoek</strong>. RAAP-rapport 743. RAAP<br />
<strong>Archeologisch</strong> Adviesbureau, Amsterdam.<br />
Scholte Lubberink, H.B.G., 2006. Plangebied ’t Vaneker, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: een bureau- en inventariserend<br />
veld<strong>onderzoek</strong>. RAAP-rapport 1338. RAAP <strong>Archeologisch</strong> Adviesbureau,<br />
Amsterdam.<br />
Gebruikte afkortingen<br />
KNA Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie<br />
Mv beneden maaiveld<br />
NAP Normaal Amsterdams Peil<br />
PvE Programma van Eisen<br />
RACM Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten<br />
Verklarende woordenlijst<br />
AC profiel Bodemprofiel waarin een humusrijke A-horizont direct gelegen<br />
is op het ongeroerde moedermateriaal (C-horizont).<br />
afslag ‘schilfer’ of ‘scherf’, afgeslagen van een stuk vuursteen<br />
A-horizont Donkergekleurde humushoudende laag; bovenste deel van de<br />
uitspoelingshorizont (A) van een bodemprofiel.<br />
B-horizont Inspoelingslaag van een podzolbodem (zie podzol).<br />
cultuurlaag Bodemhorizont met sporen van menselijke activiteiten<br />
(schopsteken, artefacten), echter zonder duidelijke<br />
bewoningssporen.<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
[22]
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
dekzand Fijnzandige afzettingen voornamelijk door windwerking<br />
ontstaan zijn; de dekzanden van het Weichselien vormen in<br />
grote delen van Nederland een ‘dek’.<br />
enkeerdgronden Dikke eerdgrond (= laag met donkere, min of meer rulle grond,<br />
met organische en anorganische bestanddelen) ontwikkeld op<br />
zandgrond onder invloed van de mens; worden ook wel essen<br />
genoemd.<br />
erosie Verzamelnaam voor processen die het aardoppervlak aantasten<br />
en los materiaal afvoeren. Dit vindt voornamelijk plaats door<br />
wind, ijs en stromend water.<br />
es Oud bouwland, door eeuwenlange bemesting opgehoogd en dat<br />
daardoor een relatief hoge ligging en een humeuze bodem<br />
(enkeerd-grond) heeft. (De term es wordt in Noord- en Oost-<br />
Nederland gebruikt. In Midden-Nederland spreekt men van enk<br />
of eng en in Zuid-Nederland van akker of veld).<br />
genese Wording, ontstaan.<br />
glaciaal a) IJstijd: koude periode uit het Pleistoceen;<br />
b) betrekking hebbende op het landijs.<br />
horizont Een bodemlaag waarin zich bepaalde bodemkundige processen<br />
afspelen.<br />
kamp Van ‘bouwkamp’: akkerland.<br />
keileem Grondsoort bestaande uit een mengsel van leem, zand, grind en<br />
stenen.<br />
mobilia Alle voorwerpen die door de mens zijn gebruikt of vervaardigd,<br />
en die in principe verplaatst kunnen worden; roerende<br />
goederen.<br />
periglaciaal Heeft betrekking op de stroken rondom het door landijs bedekte<br />
gebied, op het daarop heersende klimaat en op kenmerkende<br />
verschijnselen in dit gebied.<br />
plaggendek Oud verhoogd bouwland, ontstaan door ophoging ten gevolge<br />
van bemesting. Voor de bemesting werden plaggen of met zand<br />
vermengde potstalmest opgebracht.<br />
podzol Bodem met een uitspoelingslaag (E-horizont) en een<br />
inspoelingslaag (B-horizont). Het proces van het uitlogen van<br />
de E-horizont en de vorming van een B-horizont door<br />
inspoeling van amorfe humus en ijzer wordt podzolering<br />
genoemd.<br />
Saalien Voorlaatste glaciaal, waarin het landijs tot in Nederland<br />
doordrong (vorming stuwwallen), ca. 200.000-130.000 jaar<br />
geleden.<br />
sedimentatie Het afzetten van materiaal.<br />
stuwwal Door de druk van het landijs in het Saalien opgedrukte rug van<br />
scheefgestelde preglaciale sedimenten.<br />
Weichselien Geologische periode (laatste ijstijd, waarin het landijs<br />
Nederland niet bereikte), ca. 120.000-10.000 jaar geleden.<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
[23]
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
Overzicht van figuren, tabellen en bijlagen<br />
Figuur 1. Plangebied ’t Vaneker (gearceerd). Inzet: ligging in Nederland (ster).<br />
Figuur 2. <strong>Archeologisch</strong>e verwachtingskaart met ligging <strong>vindplaatsen</strong>.<br />
Figuur 3. Sterk verkitte bodem, waarin karrensporen zich hebben ingesneden. Ten<br />
zuiden daarvan een aantal recente verstoringen en ploegsporen.<br />
Figuur 4. Overzicht proefsleuven 1 t/m 4 op vindplaats 6.<br />
Figuur 5. Dwarsdoorsnede van de karrensporen.<br />
Figuur 6. Banen van spitsporen geven een beeld van de laat-middeleeuwse<br />
ontginningen.<br />
Figuur 7. Overzicht van sporen in proefsleuf 5 (vindplaats 7).<br />
Figuur 8. De zwerfkei in het vlak met de gecoupeerde kuilen (links) en de forse<br />
zwerfkei na berging (rechts).<br />
Figuur 9. Dwarsdoorsnede greppel spoor 22/23. De greppel doorsnijdt de<br />
keileemlagen.<br />
Tabel 1. <strong>Archeologisch</strong>e tijdschaal.<br />
<strong>Bijlage</strong> 1. Sporenlijst.<br />
<strong>Bijlage</strong> 2. Vondstenlijst.<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
[24]
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
<strong>Bijlage</strong> 1. Sporenlijst<br />
VORM (van het spoor)<br />
lin langwerpig/lineair<br />
NVT Niet van toepassing<br />
onr onregelmatig<br />
ovaal ovaal<br />
INTERPRET (interpretatie van spoor)<br />
GR greppel<br />
KL kuil<br />
KS karrespoor<br />
NV natuurlijke verstoring<br />
PS ploegspoor<br />
SS spitspoor<br />
VLAK Vlak<br />
VSR verstoring recent<br />
TEXTUUR<br />
Z Zand<br />
Zs1 zand zwak siltig<br />
Zs2 zand matig siltig<br />
TBIJMENG (textuur bijmenging)<br />
- geen bijmenging<br />
g1 zwak grindig<br />
h1 zwak humeus<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
FEMN (IJzer en Mangaan)<br />
- geen bijmengsels<br />
FE1 enkele Fe-vlekken<br />
FE2 veel Fe-vlekken<br />
FE9 Fe-concreties<br />
KLEUR / GEVLEKT<br />
lijst van codes die in willekeurige combinaties<br />
gebruikt kunnen worden<br />
L licht<br />
U bruin<br />
D donker<br />
Y grijs<br />
E geel<br />
Z zwart<br />
O oranje<br />
W wit<br />
R rood<br />
P paars<br />
A blauw<br />
G groen<br />
[25]
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
Sporenlijst<br />
SPOOR<br />
PUT<br />
VLAK<br />
VORM<br />
GECOUPEERD<br />
INTERPRET<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
TEXTUUR<br />
1 1 1 lin nee PS Zs1 h1 DUY GEVL<br />
2 1 1 lin nee PS Zs1 h1 DUY GEVL<br />
3 1 1 lin nee PS Zs1 h1 DUY U 1<br />
4 1 1 onr nee VSR Zs1 h1 EYU gevl<br />
5 1 1 onr nee NV Zs1 h1 LUY<br />
6 1 1 onr nee NV Zs1 h1 DY LY<br />
7 1 1 onr nee NV Zs1 h1 FE2 UY Y<br />
8 1 1 lin nee KS Zs1 LY DY<br />
9 1 1 lin nee KS Zs1 LY DY<br />
10 2 1 ovaal nee NV Zs1 LYU LY 2<br />
11 2 1 lin nee PS Zs1 h1 FE9 UY<br />
12 2 1 lin nee VSR Zs1 h1 FE9 UY E<br />
13 2 1 lin nee VSR Zs1 h1 FE2 UY ELU<br />
14 2 1 lin nee VSR Zs1 h1 FE9 DUY ELY<br />
15 3 1 lin nee SS Zs1 h1 LY<br />
16 4 1 ovaal nee VSR Zs1 h1 FE1 LUY DY<br />
17 4 1 lin nee VSR Zs1 h1 FE1 DYU LUY<br />
18 4 1 lin nee VSR Zs1 h1 FE1 DYU LUY<br />
19 4 1 lin nee VSR Zs1 h1 FE9 DYU LUY<br />
20 5 1 onr ja KL Zs2 h1 FE9 DY DUE<br />
21 5 1 ovaal nee KL Zs2 FE9 UY E<br />
22 5 1 lin ja GR Zs2 FE1 UY<br />
23 5 1 lin ja GR Zs2 FE1 LUY gevl<br />
1000 1 1 NVT nee VLAK Zs1 WYE<br />
1001 1 1 NVT nee VLAK Zs1 FE9 LEY<br />
2000 1 1 NVT nee VLAK Zs1 FE9 LUE DU 3<br />
3000 3 1 NVT nee VLAK Z LYW 4<br />
3001 3 1 NVT nee VLAK Zs1 h1 FE9 O DU<br />
3002 3 1 NVT nee VLAK Zs1 FE2 LEY<br />
4000 4 1 NVT nee VLAK Zs1 FE2 LUY<br />
4001 4 1 NVT nee VLAK Zs1 FE9 U<br />
4002 4 1 NVT nee VLAK Zs1 FE9 WY U 5<br />
5000 5 1 NVT nee VLAK Zs2 g1 FE1 LYU 7<br />
5001 5 1 NVT nee VLAK Zs2 g1 FE9 LEY Y 6<br />
TBIJMENG<br />
FEMN<br />
KLEUR<br />
GEVLEKT<br />
OPMERKING<br />
VONDST_NR<br />
[26]
Vondstenlijst<br />
VONDST<br />
VINHD_ID<br />
Plangebied ‘t Vaneker te Lonneker, <strong>vindplaatsen</strong> 6 en 7, gemeente Enschede;<br />
archeologisch voor<strong>onderzoek</strong>: proefsleuven<br />
<strong>Bijlage</strong> 2. Vondstenlijst<br />
MATERIAAL (vondstmateriaal)<br />
KER Keramiek<br />
SVU Vuursteen<br />
SZA Zandsteen/kwartsiet<br />
MATALG (materiaal algemeen)<br />
AFSLAG_svu Afslag<br />
BROK_svu Brok<br />
BROK_sza Brok<br />
INDUSWIT_ker Industrieel wit (Maastrichts/Regout)<br />
PINGSDRF_ker Pingsdorf geelwitbakkend<br />
ROODGRAP_ker Roodbakkend geglazuurd:grape<br />
STGLFLS_ker Steengoed geglazuurd:mineraalwaterfles<br />
BEGIN_DAT (begin-datering) / EIND_DAT (eind-datering)<br />
- niet ingevoerd<br />
MESO Mesolithicum<br />
NEO Neolithicum<br />
LMEA Middeleeuwen laat A<br />
NTA Nieuwe tijd A<br />
NTB Nieuwe tijd B<br />
NTC Nieuwe tijd C<br />
PUT<br />
VLAK<br />
SPOOR<br />
VULLING<br />
RAAP-rapport 1509 / eindversie 24-05-2007<br />
MATERIAAL<br />
1 1 1 3 Vuursteen AFSLAG_svu MESO NEO 1 3.00<br />
2 2 1 10 Vuursteen BROK_svu 2 0.10<br />
3 1 1 2000 Zandsteen/kwartsiet BROK_sza 1 92.00<br />
4 3 1 3000 Keramiek ROODGRAP_ker NTA NTB 1 3.00<br />
4 1 3 1 3000 Keramiek INDUSWIT_ker NTB NTC 1 1.00<br />
5 4 1 4002 Keramiek STGLFLS_ker NTB NTC 1 3.00<br />
6 5 1 5001 Keramiek PINGSDRF_ker LMEA LMEA 1 9.00<br />
7 5 1 5000 Zandsteen/kwartsiet BROK_sza 1 1613.00<br />
MATALG<br />
BEGIN_DAT<br />
EIND_DAT<br />
[27]<br />
AANTAL<br />
GEWICHT