Murfor Lateien voor gevelmetselwerk_NL.indd - MADE Center
Murfor Lateien voor gevelmetselwerk_NL.indd - MADE Center
Murfor Lateien voor gevelmetselwerk_NL.indd - MADE Center
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>Lateien</strong> <strong>voor</strong> <strong>gevelmetselwerk</strong> met <strong>Murfor</strong> ® ,<br />
een stalen hoeklijn of een combi-latei
Inhoudstafel<br />
03 Abstract<br />
04 Lijst van afkortingen<br />
05 1 Gevelmetselwerklatei uitgevoerd met <strong>Murfor</strong> ® wapeningelementen<br />
1.1 Kenmerken<br />
1.2 Verwerkings<strong>voor</strong>schriften<br />
1.3 Design<strong>voor</strong>beeld <strong>voor</strong> <strong>Murfor</strong> ® latei volgens Eurocode 6<br />
11 2 Gevelmetselwerklatei met een stalen hoeklijn<br />
2.1 Kenmerken<br />
2.2 Design<strong>voor</strong>beeld <strong>voor</strong> stalen hoeklijn latei volgens Eurocode 6<br />
14 3 Gevelmetselwerklatei uitgevoerd met een combi-latei<br />
3.1 Kenmerken<br />
3.2 Verwerkings<strong>voor</strong>schriften<br />
3.3 Design<strong>voor</strong>beeld <strong>voor</strong> combi-latei volgens Eurocode 6<br />
3.3.1 Deel 1: design lichte stalen hoeklijn <strong>voor</strong> combi-latei<br />
3.3.2 Deel 2: design <strong>Murfor</strong> ® wapening <strong>voor</strong> combi-latei<br />
18 4 Conclusies<br />
<strong>Lateien</strong> <strong>voor</strong> <strong>gevelmetselwerk</strong> met <strong>Murfor</strong> ® , een stalen hoeklijn of een combi-latei 2
Abstract<br />
In dit artikel stellen we drie technieken <strong>voor</strong> om lateien in<br />
<strong>gevelmetselwerk</strong> te realiseren.<br />
Als eerste techniek werken we lateiconstructies gewapend met <strong>Murfor</strong> ®<br />
uit. We lichten de belangrijkste <strong>voor</strong>- en nadelen toe. We bespreken<br />
de plaatsingsmethode en werken een relevant design<strong>voor</strong>beeld volgens<br />
Eurocode 6 uit.<br />
Op een analoge manier bekijken we vervolgens lateien met een stalen<br />
hoeklijn, en de combi-latei. Dit is een combinatie van een lichte stalen<br />
hoeklijn en <strong>Murfor</strong> ® metselwerkwapening.<br />
Er zal aangetoond worden dat de combi-latei de <strong>voor</strong>delen van<br />
beide andere technieken bundelt. De aannemer kan op deze manier<br />
<strong>gevelmetselwerk</strong> lateien <strong>voor</strong> middelgrote tot grote overspanningen<br />
realiseren op een snelle en kosteneffi ciënte wijze.<br />
Kostprijsmatig zijn <strong>Murfor</strong> ® lateien steeds de meest interessante<br />
oplossing, <strong>voor</strong> elke mogelijke overspanning, al dient gerekend op de<br />
bereidwilligheid en de handigheid van de aannemer <strong>voor</strong> het maken<br />
van de tijdelijke ondersteuning. Dit bepaalt uiteindelijk ook mee hoe<br />
prijsaantrekkelijk deze techniek wordt.<br />
Over het algemeen wordt een combi-latei kostprijsmatig interessant<br />
vanaf overspanningen van 3m. De lichte stalen hoeklijn is namelijk<br />
relatief prijsgunstig, is bovendien makkelijk handelbaar en laat zeer<br />
snelle plaatsing toe.<br />
<strong>Lateien</strong> <strong>voor</strong> <strong>gevelmetselwerk</strong> met <strong>Murfor</strong> ® , een stalen hoeklijn of een combi-latei 3
Lijst van afkortingen<br />
f k<br />
Karakteristieke druksterkte van het metselwerk in N/mm²<br />
K Constante ter bepaling van fk (zie EN1996-1-1 3.6.1.2 in Eurocode 6)<br />
f b<br />
f m<br />
Druksterkte van steen zoals gedeclareerd door steenfabrikant<br />
in N/mm²<br />
Druksterkte van mortel zoals gedeclareerd door mortel fabrikant<br />
in N/mm²<br />
M Sd Buigend belastingsmoment in metselwerk latei in kNm<br />
G k Eigengewicht van metselwerk boven latei als verticale last in kN/m<br />
γ f<br />
l eff<br />
Veiligheidsfactor <strong>voor</strong> belasting in metselwerk volgens Eurocode 6<br />
Effectieve overspanningslengte latei in m<br />
b Breedte van de metselwerk steen in mm<br />
h Metselwerk hoogte boven de latei in m<br />
ρ Soortelijk gewicht metselwerk stenen in kg/m³<br />
M Weerstandsmoment tegen buiging van <strong>Murfor</strong> Rd ® of stalen hoeklijn in<br />
latei in kNm<br />
A s Staalsectie <strong>Murfor</strong> ® in dwarsdoorsnede van de latei in mm²<br />
f y<br />
Vloeispanning van staal in <strong>Murfor</strong> ® of stalen hoeklijn in N/mm²<br />
z Hefboomsarm van <strong>Murfor</strong> ® in latei in mm<br />
γ s<br />
Veiligheidsfactor van staal in metselwerk volgens Eurocode 6<br />
W Weerstandsmoment tegen buiging van sectie stalen L-profi el<br />
x<br />
in mm³<br />
<strong>Lateien</strong> <strong>voor</strong> <strong>gevelmetselwerk</strong> met <strong>Murfor</strong> ® , een stalen hoeklijn of een combi-latei 4
1 Gevelmetselwerklatei uitgevoerd met<br />
<strong>Murfor</strong> ® wapeningelementen<br />
1.1 Kenmerken<br />
<strong>Lateien</strong> uitgevoerd met <strong>Murfor</strong> ® worden al meer dan 40 jaar succesvol toegepast.<br />
De belangrijkste <strong>voor</strong>delen zijn:<br />
• Vrij van zichtbare scheuren en duurzaam. De latei wordt ontworpen volgens een beproefde methodiek<br />
zoals beschreven in Eurocode 6. Bij mogelijke beginnende scheurvorming in de latei zullen de <strong>Murfor</strong> ®<br />
wapeningselementen alle trekspanningen gaan opnemen en verdere scheurgroei vermijden. De scheur<br />
wordt beperkt tot een patroon van quasi onzichtbare haarscheurtjes in het metselwerk. Wanneer in<br />
de latei geen <strong>Murfor</strong> ® wordt verwerkt (zoals bvb een stalen hoeklijn latei, zie verder), kan beginnende<br />
scheurvorming door zware belasting leiden tot brede, duidelijk zichtbare en eventueel zelfs gevaarlijke<br />
scheuren.<br />
• Esthetisch aantrekkelijk resultaat. <strong>Lateien</strong> uitgevoerd met <strong>Murfor</strong> ® verstoren het uitzicht van het<br />
metselwerk niet. Men ziet nergens staal of ander materiaal, en het metselwerk loopt mooi door. Ook is er<br />
geen risico op zichtbaar storende corrosie zoals wel mogelijk is bij stalen hoeklijnen waarvan de zinklaag<br />
kan aangetast worden.<br />
• Gebruiksvriendelijk en veilig <strong>voor</strong> de aannemer. Zware en vaak moeilijk te verwerken stalen<br />
hoekprofi elen worden volledig vermeden. Een stalen hoeklijn <strong>voor</strong> een overspanning van 3m weegt<br />
al gauw meer dan 50kg. Voor een zelfde overspanning zullen een vijftal <strong>Murfor</strong> ® elementen meestal<br />
volstaan: samen wegen deze slechts 4,5kg. Dit is mogelijk omdat het staal veel effi ciënter gebruikt wordt<br />
bij gebruik van <strong>Murfor</strong> ® wapeningselementen. De <strong>Murfor</strong> ® elementen worden zuiver belast in trek terwijl<br />
het staal van een hoeklijn belast wordt op buiging en wringing, waar<strong>voor</strong> staal minder resistent is.<br />
Fig. 1: <strong>Lateien</strong> met <strong>Murfor</strong> ® verzekeren een estethisch aantrekkelijke oplossing<br />
<strong>Lateien</strong> <strong>voor</strong> <strong>gevelmetselwerk</strong> met <strong>Murfor</strong> ® , een stalen hoeklijn of een combi-latei 5
Een praktisch nadeel van <strong>Murfor</strong> ® lateien is dat de aannemer een tijdelijke ondersteuning onder de latei<br />
dient te <strong>voor</strong>zien. Het metselwerk moet een minimaal aantal dagen ondersteund blijven om de mortel rond<br />
de <strong>Murfor</strong> ® elementen voldoende uit te harden en de spanningen in het metselwerk over te dragen wapening.<br />
Voorbeelden praktische tijdelijke ondersteuningen:<br />
Fig. 2: realisatie tijdelijke ondersteuning <strong>Murfor</strong> ® latei: houten balk met balkdragers vereist geen stempel<br />
Fig. 3: realisatie tijdelijke ondersteuning <strong>Murfor</strong> ® latei: meest klassieke optie met houten balk en stempel<br />
<strong>Lateien</strong> <strong>voor</strong> <strong>gevelmetselwerk</strong> met <strong>Murfor</strong> ® , een stalen hoeklijn of een combi-latei 6
1.2 Verwerkings<strong>voor</strong>schriften<br />
Stap 1: design van de latei<br />
Als eerste stap bepaalt men het type, de hoeveelheid <strong>Murfor</strong> ® , en hoe deze dient verdeeld te<br />
worden in de latei. Dit is afhankelijk van de overspanningsbreedte van de latei en de hoogte<br />
van het metselwerk boven de latei. Bekaert kan dit <strong>voor</strong> u kosteloos bepalen, of u kunt dit zelf<br />
afl ezen in de <strong>Murfor</strong> ® ‘Lateiwijzer’..<br />
Stap 2: plaatsen van tijdelijke ondersteuning<br />
Met een houten balk en stempels kan u deze tijdelijke ondersteuning gemakkelijk realiseren.<br />
Ander mogelijkheden bestaan natuurlijk ook (zie <strong>voor</strong>beelden fi g. 2 en fi g. 3). Hier kan de<br />
aannemer zelf een oplossing kiezen die <strong>voor</strong> hem het best past.<br />
Stap 3: metselen van latei en correct plaatsen van <strong>Murfor</strong> ®<br />
Deze laatste stap is het eigenlijk metselen van de latei. De <strong>Murfor</strong> ® dient ingebouwd te<br />
worden op de correcte plaats in het metselwerk zoals beschreven in de ‘lateiwijzer’ of in<br />
onze designnota. Wij raden ook aan om lateihaken te gebruiken in de rol- of streklaag om te<br />
verzekeren dat de onderste steenlaag in de latei goed verankerd blijft.<br />
streklaag rollaag<br />
Verdere aandachtspunten <strong>voor</strong> de bouw van de latei zijn:<br />
• correct overlappen van de <strong>Murfor</strong> ® over minimaal 25cm<br />
• <strong>Murfor</strong> ® langs beide zijden van de latei minstens 25cm laten doorlopen op de oplegging<br />
• het waterkerend membraan achter het <strong>gevelmetselwerk</strong> van de latei laten lopen<br />
<strong>Lateien</strong> <strong>voor</strong> <strong>gevelmetselwerk</strong> met <strong>Murfor</strong> ® , een stalen hoeklijn of een combi-latei 7
1.3 Design<strong>voor</strong>beeld <strong>voor</strong> <strong>Murfor</strong> ® latei volgens Eurocode 6<br />
Als <strong>voor</strong>beeld werken we een overspanning van 3m en een metselwerkhoogte van 1,7m uit. Als gevelsteen<br />
kiezen we een klassiek waalformaat van 21cm lang x 10cm breed x 5cm hoog, druksterkte 10N/mm² en met<br />
soortelijk gewicht 2000kg/m³ (=20kN/m³). De gebruikte mortel is gewone M5 mortel.<br />
Als eerste stap berekenen we uitgaande van de druksterkte van de mortel en van de steen, de karakteristieke<br />
druksterkte van het metselwerk f k (zie EN1996-1-1 3.6.1.2 in Eurocode 6)<br />
Hierbij is:<br />
• f k de karakteristieke druksterkte van het metselwerk<br />
• f b de druksterkte van de steen<br />
• f m de druksterkte van de mortel (men kiest K=0,55 als algemene Eurocode 6 waarde <strong>voor</strong> Groep 1<br />
Kleistenen met normale mortel)<br />
De waarde van de constante K kan men afl ezen in de vermelde paragraaf van Eurocode 6.<br />
Vervolgens voeren we de ultieme grenstoestand verifi catie uit. Het aangebrachte belastingsmoment M Sd<br />
ten gevolge van het gewicht van het metselwerk boven de latei is:<br />
Hierbij is:<br />
• M Sd het aangebracht belastingsmoment<br />
• G k de verticale last op de latei<br />
• γ f de veiligheidsfactor <strong>voor</strong> belastingen<br />
• l eff de effectieve overspanningslengte van de latei.<br />
γ f heeft volgens Eurocode 6 een waarde van 1,35. l eff wordt <strong>voor</strong> deze latei geometrie berekend als 1,15 keer<br />
de overspanningslengte.<br />
De verticale last G k berekenen we als:<br />
Hierbij is:<br />
• b is de breedte van de steen<br />
• h de hoogte van de latei<br />
• ρ het soortelijk gewicht van de stenen<br />
f = K k . 0.7 f . 0.3<br />
fm = 4.47N/mm²<br />
b<br />
M = Sd Gk . γf . l2 eff<br />
= 6.83kNm<br />
8<br />
G k = b . h . ρ = 3.4kN/m<br />
<strong>Lateien</strong> <strong>voor</strong> <strong>gevelmetselwerk</strong> met <strong>Murfor</strong> ® , een stalen hoeklijn of een combi-latei 8
Daarna verifi ëren we of het aangebrachte moment MSd kleiner is dan het moment dat kan weerstaan<br />
worden door de <strong>Murfor</strong> ® wapening M Rd (zie EN1996-1-1 6.6.2).<br />
Om het weerstandsmoment M Rd te berekenen dient men de waarde van de staalsectie A s van de <strong>Murfor</strong> ® te<br />
kennen. Hier<strong>voor</strong> dient men dus een eerste veronderstelling te maken <strong>voor</strong> het type en hoeveelheid <strong>Murfor</strong> ®<br />
die men dient te gebruiken. Als achteraf blijkt dat deze eerste veronderstelling onvoldoende was, dan dient<br />
men het design te herrekenen met<br />
meer en/of zwaardere <strong>Murfor</strong> ® elementen. Als eerste veronderstelling gebruiken we hier 2 elementen van<br />
<strong>Murfor</strong> ® Spacer met een diameter van 4mm. Dit levert een As van 50mm² op.<br />
metselwerk hoogte<br />
1.7m<br />
staalsectie A s in<br />
doorsnede letei<br />
Fig. 4: schets latei met <strong>Murfor</strong> ® met aanduiding parameters<br />
M Rd = A s . f y . z = 29.8kNm<br />
γ s<br />
hefboomarm z<br />
overspanningslengte 3m<br />
<strong>Murfor</strong> ® overlappingen<br />
uitvoeren volgend<br />
<strong>voor</strong>schriften<br />
minstens 25 cm<br />
over opleggingen<br />
Hierbij is :<br />
• γ s de veiligheid <strong>voor</strong> staal (waarde van 1,15)<br />
• z de hefboomsarm van de <strong>Murfor</strong> ® wapening. Berekend volgens EN1996-1-1 6.6.4.(1) heeft z hier de<br />
waarde van 1370mm.<br />
z = min( 0,7 . l_eff , 0,4 . h + 0,2 . l_eff ) = min(2,415m , 1,37m) = 1,37m<br />
• fy de vloeispanning van de <strong>Murfor</strong> ® wapening. Voor <strong>Murfor</strong> ® Spacer bij<strong>voor</strong>beeld bedraagt deze waarde<br />
500N/mm².<br />
• A s is de staalsectie van de wapening in de latei.<br />
<strong>Lateien</strong> <strong>voor</strong> <strong>gevelmetselwerk</strong> met <strong>Murfor</strong> ® , een stalen hoeklijn of een combi-latei 9
Het is duidelijk dat het weerstandsmoment M Rd voldoende groter is dan de last M Sd .<br />
M Rd > M Sd Ultieme grenstoestand verifi catie OK<br />
Een latei met een overspanning van 3m en een metselwerkhoogte boven de latei van 1,7m kan dus uitgevoerd<br />
worden met 2 lagen metselwerkwapening (gelegen in de 2 onderste voegen) van het type <strong>Murfor</strong> ® Spacer<br />
met een langsdraad diameter van 4mm en een breedte van 50 mm.<br />
Naast deze ultieme grenstoestand verifi catie moeten volgens Eurocode 6 nog een aantal andere controles<br />
uitgevoerd worden zoals bruikbaarheid grenstoestand verifi catie, afschuivingsverifi catie, en het minimum<br />
wapeningspercentage criterium. In onze designnota’s en bij opmaak van de <strong>Murfor</strong> ® lateiwijzer voeren we<br />
al deze controles steeds uit. In dit artikel echter beperken we ons tot het toelichten van de belangrijkste<br />
stappen in het designproces.<br />
<strong>Lateien</strong> <strong>voor</strong> <strong>gevelmetselwerk</strong> met <strong>Murfor</strong> ® , een stalen hoeklijn of een combi-latei 10
2 Gevelmetselwerklatei met een stalen hoeklijn<br />
2.1 Kenmerken<br />
Een zogenaamde stalen hoeklijn latei wordt uitgevoerd met een gegalvaniseerd stalen L-profi el dat<br />
voldoende sterk is om het volledig buigend moment van het metselwerk boven de latei te weerstaan.<br />
Daarnaast moet het L-profi el ook bestand zijn tegen wringing: de rechte hoek in het profi el mag niet open<br />
wringen door het gewicht van het metselwerk.<br />
Het belangrijkste <strong>voor</strong>deel is dat er geen nood is aan een tijdelijke ondersteuning: het correcte L-profi el<br />
wordt op de oplegging gelegd. Rekening houdend met voldoende opleglengte aan beide zijden van de latei,<br />
positioneert men het L-profi el waterpas op 2 mortelbedden en kan onmiddellijk met het metselen van de latei<br />
begonnen worden. Bij het metselen moet men wel aandachtig zijn dat de eerste steenlaag op het L-profi el<br />
qua hoogte vlot overloopt in het metselwerk naast de opleggingen. Tijdrovend slijpwerk kan hier vereist zijn!<br />
De nadelen:<br />
• Stalen hoeklijnen zijn snel heel zwaar, <strong>voor</strong>al als men een overspanning van >2m moet realiseren. Het<br />
is dan ook een tijdrovende en lastige opdracht om deze stalen hoeklijnen op de werf te krijgen en te<br />
plaatsen.<br />
• Deze stalen hoeklijnen zijn steeds zichtbaar in de latei, wat storend kan zijn en het mooi ‘doorlopen’ van<br />
het metselwerk verstoort.<br />
• Hoewel de stalen hoeklijnen verzinkt zijn, is er toch een groter risico op corrosie. Beschadigingen op de<br />
werf of ongunstige weersomstandigheden kunnen de onbeschermde zinklaag immers aantasten waarna<br />
corrosie kan optreden met alle visuele en structurele problemen tot gevolg.<br />
• Stalen hoeklijnen zijn typisch gevoelig aan doorbuiging en sterk <strong>voor</strong> dwarskracht belasting van het<br />
metselwerk boven de hoeklijn. Aangezien die doorbuiging vaak kritisch is, dient deze expliciet nagerekend<br />
te worden om schade aan het metselwerk te vermijden. Ervaringsregels uit de baksteen-industrie<br />
beperken de toelaatbare doorbuiging tot max 1-2mm of max 1/1000 van de overspanningslengte.<br />
• Wegens die gevoeligheid van stalen hoeklijnen <strong>voor</strong> doorbuiging, dient men de stalen hoeklijn steeds te<br />
ondersteunen (met bvb stempel) <strong>voor</strong> overspanningen > 2m.<br />
<strong>Lateien</strong> <strong>voor</strong> <strong>gevelmetselwerk</strong> met <strong>Murfor</strong> ® , een stalen hoeklijn of een combi-latei 11
2.2 Design<strong>voor</strong>beeld <strong>voor</strong> stalen hoeklijn latei volgens Eurocode 6<br />
Als design<strong>voor</strong>beeld <strong>voor</strong> een stalen hoeklijn latei nemen we hier dezelfde parameters als in vorig <strong>voor</strong>beeld:<br />
overspanning 3m, metselwerkhoogte 1,7m, waalformaat gevelsteen 21cm lang x 10cm breed x 5cm hoog<br />
druksterkte 10N/mm² en soortelijk gewicht 2000kg/m³, gewone M5 mortel.<br />
Het eigengewicht G k en aangebracht buigend belastingsmoment M Sd blijven natuurlijk ongewijzigd omdat<br />
deze enkel afhangen van de geometrie van de latei en het steentype.<br />
G k = 3.4kN/m<br />
M Sd = 6.83kNm<br />
Het weerstandsmoment tegen buiging M Rd van de stalen hoeklijn wordt berekend met volgende formule:<br />
Om M Rd te berekenen dient men dus de waarde te kennen <strong>voor</strong> W x , het weerstandsmoment tegen buiging<br />
van het stalen hoekprofi el. Hier<strong>voor</strong> dient men dus een eerste veronderstelling te maken welk L-profi el zal<br />
gebruikt worden. Als achteraf dan blijkt dat het<br />
onvoldoende sterk is, dient het design herhaald met een sterker profi el. Als eerste veronderstelling gebruiken<br />
we een L-profi el type 130/90/10 met staalkwaliteit AE 235. Voor dit type L-profi el kan men berekenen of<br />
opzoeken in specifi caties van fabrikanten dat W x 40,4cm³ bedraagt.<br />
M Rd = W x . f y = 8.3kNm<br />
γ s<br />
• f y is net zoals in het vorig <strong>voor</strong>beeld de vloeispanning van de stalen hoeklijn. Hier heeft f y de waarde van<br />
235N/mm². Stalen hoeklijnen zijn immers niet gefabriceerd met een even sterke staalkwaliteit als <strong>Murfor</strong> ®<br />
elementen.<br />
• γ s heeft hier ook weer de waarde van 1,15<br />
W x is het weerstandsmoment tegen buiging (eenheid mm³) van de sectie van het L-profi el (dus niet verwarren<br />
met het weerstandsmoment tegen buiging M Rd van de stalen hoeklijn).<br />
<strong>Lateien</strong> <strong>voor</strong> <strong>gevelmetselwerk</strong> met <strong>Murfor</strong> ® , een stalen hoeklijn of een combi-latei 12
Onderstaande fi guur toont hoe dit profi el eruit ziet in de doorsnede sectie.<br />
Fig. 5: Doorsnede sectie stalen L-profi el type 130/90/10<br />
130mm<br />
90mm<br />
10mm<br />
In bovenstaand geval is het weerstandsmoment M Rd net groter is dan de last M Sd .<br />
M Rd > M Sd Ultieme grenstoestand verifi catie OK<br />
Zoals hierboven vermeld dient de expliciete doorbuigingsverifi catie <strong>voor</strong> stalen hoeklijnen zeker te gebeuren.<br />
Ook hier moeten naast deze ultieme grenstoestand verifi catie nog een aantal andere controles uitgevoerd<br />
worden (bruikbaarheid grenstoestand verifi catie, wringmoment verifi catie, reactie dwarskrachten op<br />
oplegging verifi catie). In dit <strong>voor</strong>beeld wordt enkel de ultieme grenstoestand verifi catie toegelicht.<br />
Samenvattend kan men stellen dat deze latei met een overspanning van 3m en een metselwerkhoogte<br />
boven de latei van 1,7m kan uitgevoerd worden met een stalen hoeklijn type 130/90/10 staalkwaliteit AE235<br />
met lengte 3.2m (minstens 10cm oplegging langs beide zijden, dient geverifi eerd te worden).<br />
<strong>Lateien</strong> <strong>voor</strong> <strong>gevelmetselwerk</strong> met <strong>Murfor</strong> ® , een stalen hoeklijn of een combi-latei 13
3 Gevelmetselwerklatei uitgevoerd<br />
met een combi-latei<br />
3.1 Kenmerken<br />
Een combi-latei is een combinatie van een lichte stalen hoeklijn en <strong>Murfor</strong> ® metselwerkwapening. Deze<br />
techniek gaat de <strong>voor</strong>delen van de twee <strong>voor</strong>gaande technieken bundelen. Dankzij <strong>Murfor</strong> ® kan kosteneffi ciënt<br />
en veiliger gewerkt worden, en zijn scheuren in het metselwerk onder controle. Door het gebruik van een<br />
lichte stalen hoeklijn valt de nood aan tijdelijke ondersteuning weg.<br />
Afhankelijk van de keuze van die lichte stalen hoeklijn kan men het onderscheid maken tussen twee types<br />
combi-lateien: Als men enerzijds kiest om de combi-latei te ondersteunen met stempels e.d. tijdens het<br />
uitharden van de mortel, dan hoeft men de lichte stalen hoeklijn niet structureel te berekenen op sterkte.<br />
Men kan dan de lichtst en dus goedkoopst mogelijke stalen hoeklijn kiezen, de <strong>Murfor</strong> ® in de combi-latei is<br />
wel structureel ontworpen om de volledige last te dragen en men dient de lichte stalen hoeklijn voldoende<br />
te ondersteunen.<br />
De andere mogelijkheid is om te kiezen <strong>voor</strong> een lichte stalen hoeklijn die wel ontworpen is om een beperkt<br />
metselwerk gewicht te dragen. Deze stalen hoeklijn is dan uiteraard duurder dan de 1e optie combi-latei<br />
maar <strong>voor</strong> beperkte overspanningen dient men ze niet te ondersteunen.<br />
Concreet plaatst men een lichte stalen hoeklijn op de oplegging. Deze lichte stalen hoeklijn gaat fungeren als<br />
‘tijdelijke ondersteuning’ aangezien metselwerk uitgehard moet zijn om de spanningen te kunnen overdragen<br />
naar de <strong>Murfor</strong> ® . Het <strong>voor</strong>deel van deze lichte stalen hoeklijn in vergelijking met de ‘tijdelijke ondersteuning’<br />
<strong>voor</strong> <strong>Murfor</strong> ® lateien is dat de aannemers geen tijd verliest: hij kan de lichte stalen hoeklijn vlot op de<br />
opleggingen plaatsen en het metselwerk onmiddellijk verderzetten. Zoals hierboven beschreven zijn er 2<br />
versies van de combi-latei: een goedkope versie waar men wel ondersteuning dient te <strong>voor</strong>zien onder de<br />
stalen hoeklijn of een duurdere versie waar geen ondersteuning vereist is <strong>voor</strong> beperkte overspanningen.<br />
Voor deze tweede optie bespreken we verder in het artikel een design<strong>voor</strong>beeld volgens Eurocode 6.<br />
De tweede component van de combi-latei is de <strong>Murfor</strong> ® wapening. Deze is ontworpen om het volledige<br />
gewicht van de latei te kunnen dragen. Het nadeel bij een combi-latei is dat men het esthetisch <strong>voor</strong>deel van<br />
de enkel met <strong>Murfor</strong> ® uitgevoerde latei gedeeltelijk verliest: de lichte stalen hoeklijn zal zichtbaar zijn zijn en<br />
kan de esthetiek van het metselwerk verstoren.<br />
<strong>Lateien</strong> <strong>voor</strong> <strong>gevelmetselwerk</strong> met <strong>Murfor</strong> ® , een stalen hoeklijn of een combi-latei 14
3.2 Verwerkings<strong>voor</strong>schriften<br />
Stap 1: design van de combi-latei<br />
Als eerste stap dient men de stalen hoeklijn te kiezen: ofwel een niet-ontworpen goedkope stalen<br />
hoeklijn ofwel een duurdere, ontworpen stalen hoeklijn. Vervolgens wordt bepaald welke en<br />
hoeveel <strong>Murfor</strong> ® nodig is om de volledige latei te dragen. Bekaert kan dit design <strong>voor</strong> u kosteloos<br />
uitvoeren, met een oplijsting van de belangrijkste aandachtspunten.<br />
Stap 2: metselen van de latei en correct plaatsen van <strong>Murfor</strong> ®<br />
De lichte stalen hoeklijn wordt aangebracht (indien vereist brengt men hieronder een ondersteuning<br />
aan zoals stempel e.d.) en vervolgens gaat men de latei metselen en de <strong>Murfor</strong> ® aanbrengen<br />
zoals beschreven in de designnota. Voor een combi-latei zijn lateihaken niet vereist aangezien<br />
de lichte stalen hoeklijn een goede verankering van de onderste steenlaag verzekert. Dezelfde<br />
aandachtspunten als bij de <strong>Murfor</strong> ® latei blijven gelden: correct overlappen van de <strong>Murfor</strong> ® , de<br />
<strong>Murfor</strong> ® langs beide zijden van de latei minstens 25cm laten doorlopen op de oplegging, het<br />
waterkerend membraan achter het <strong>gevelmetselwerk</strong> van de latei laten lopen.<br />
3.3 Design<strong>voor</strong>beeld <strong>voor</strong> combi-latei volgens Eurocode 6<br />
Als design<strong>voor</strong>beeld <strong>voor</strong> een combi-latei nemen we hier dezelfde parameters als in vorig <strong>voor</strong>beeld:<br />
overspanning 3m, metselwerkhoogte 1,7m, waalformaat gevelsteen 21cm lang x 10cm breed x 5cm hoog<br />
druksterkte 10N/mm² en soortelijk gewicht 2000kg/m³, gewone M5 mortel. We kiezen hier <strong>voor</strong> het type<br />
combi-latei waar de lichte stalen hoeklijn ontworpen wordt zodat ondersteuning niet vereist is <strong>voor</strong> beperkte<br />
overspanningen.<br />
3.3.1 Deel 1: design lichte stalen hoeklijn <strong>voor</strong> combi-latei<br />
Zoals reeds gezegd gaat men de eerste component van dit type combi-latei, de lichte stalen hoeklijn,<br />
ontwerpen om slechts de eerste halve meter metselwerkhoogte boven de latei te dragen. De tweede<br />
component van de combi-latei, de <strong>Murfor</strong> ® wapening, gaat al de verdere last dragen.<br />
Het eigengewicht G k en aangebracht buigend belastingsmoment M Sd op de lichte stalen hoeklijn zijn enkel<br />
afkomstig van de eerste halve meter metselwerkhoogte boven de latei:<br />
G k = 0.1m . 0.5m . 20kN/m³ = 1kN/m<br />
M Sd = 1kN/m . 1.35 . (3.45m)² = 2.0kNm<br />
8<br />
Bemerk dat we hier logischer wijs een beduidend lager belastingsmoment hebben <strong>voor</strong> 0.5m<br />
metselwerkhoogte dan hetgeen we hierboven <strong>voor</strong> de stalen hoeklijn latei berekend hebben <strong>voor</strong> de volle<br />
1.7m metselwerkhoogte (M Sd = 6.83kNm).<br />
<strong>Lateien</strong> <strong>voor</strong> <strong>gevelmetselwerk</strong> met <strong>Murfor</strong> ® , een stalen hoeklijn of een combi-latei 15
Het weerstandsmoment tegen buiging M Rd van de stalen hoeklijn wordt berekend met volgende formule:<br />
Voor dit design dient men dus weer een eerste veronderstelling te maken welk L-profi el zal gebruikt worden.<br />
Als achteraf dan blijkt dat het onvoldoende sterk is, dient het design herhaald met een sterker profi el. Als<br />
eerste veronderstelling gebruiken we een L-profi el type 90/90/6 met staalkwaliteit AE 235.<br />
Voor dit type L-profi el kan men berekenen of opzoeken in specifi caties van fabrikanten dat W x 12.3cm³<br />
bedraagt. Onderstaande fi guur toont hoe dit profi el eruit ziet in de doorsnede sectie.<br />
• f y is net zoals in het vorig <strong>voor</strong>beeld de vloeispanning van de stalen hoeklijn. Hier heeft f y de waarde van<br />
235N/mm².<br />
• γ s heeft hier ook weer de waarde van 1,15.<br />
• W x is het weerstandsmoment tegen buiging (eenheid mm³) van de sectie van het L-profi el afhankelijk van<br />
de afmetingen van het L-profi el.<br />
Fig. 6: Doorsnede sectie stalen L-profi el type 130/90/10<br />
90mm<br />
M Rd = W x . f y = 2.5kNm<br />
γ s<br />
90mm<br />
<strong>Lateien</strong> <strong>voor</strong> <strong>gevelmetselwerk</strong> met <strong>Murfor</strong> ® , een stalen hoeklijn of een combi-latei 16<br />
6mm<br />
In bovenstaand geval is het weerstandsmoment M Rd net groter is dan de last M Sd .<br />
M Rd > M Sd Ultieme grenstoestand verifi catie <strong>voor</strong> lichte stalen hoeklijn combi-latei OK<br />
3.3.2 Deel 2: design <strong>Murfor</strong> ® wapening <strong>voor</strong> combi-latei<br />
De tweede component van de combi-latei, de <strong>Murfor</strong> ® wapening, wordt ontworpen om het gewicht van de<br />
volledige latei te kunnen dragen.<br />
Het eigengewicht van de 1.7m hoge latei en belastingsmoment kunnen dus worden overgenomen uit het<br />
eerste design<strong>voor</strong>beeld:<br />
G k = 3.4kN/m<br />
M Sd = 6.83kNm
Om het weerstandsmoment M Rd van de <strong>Murfor</strong> ® wapening in de combi-latei te berekenen gaan we ook<br />
weer van dezelfde beginonderstelling uit van het eerste design<strong>voor</strong>beeld: 2 elementen van <strong>Murfor</strong> ® Spacer<br />
met een diameter van 4mm. Dit levert een As van 50mm² op, een hefboomsarm z van 1370mm. Dit geeft<br />
natuurlijk volgende M Rd .<br />
metselwerk hoogte<br />
1.7m<br />
Fig. 7: Combi-latei opgebouwd uit lichte stalen hoeklijn en <strong>Murfor</strong> ® wapening<br />
M Rd = A s . f y . z = 29.8kNm<br />
γ s<br />
hefboomarm z<br />
overspanningslengte 3m<br />
<strong>Murfor</strong> ® wapening<br />
lichte stalen<br />
hoeklijn<br />
Het is duidelijk dat het weerstandsmoment M Rd voldoende groter is dan de last M Sd .<br />
M Rd > M Sd Ultieme grenstoestand verifi catie <strong>voor</strong> <strong>Murfor</strong> ® wapening in combi-latei OK<br />
Naast deze ultieme grenstoestand verifi catie moeten volgens Eurocode 6 nog een aantal andere controles<br />
uitgevoerd worden zoals bruikbaarheid grenstoestand verifi catie, afschuivingsverifi catie, en het minimum<br />
wapeningspercentage criterium. In onze designnota’s <strong>voor</strong> een combi-latei voeren we al deze controles<br />
steeds uit. In dit artikel echter beperken we ons tot het toelichten van de belangrijkste stappen in het<br />
designproces .<br />
Samenvattend kan men stellen dat deze combi-latei <strong>voor</strong> overspanning 3m, metselwerkhoogte 1.7m<br />
kan uitgevoerd worden met een lichte stalenhoeklijn type 90/90/6 AE235 lengte 3.3m en 2 lagen<br />
metselwerkwapening (gelegen in de 2 onderste voegen) van het type <strong>Murfor</strong> ® Spacer met een langsdraad<br />
diameter van 4mm en een breedte van 50 mm. Zoals reeds gezegd werd in dit <strong>voor</strong>beeld een combi-latei<br />
ontworpen waar<strong>voor</strong> de lichte stalen hoeklijn ontworpen is en dus extra ondersteuning <strong>voor</strong> de lichte stalen<br />
hoeklijn niet vereist is <strong>voor</strong> beperkte overspanningen.<br />
<strong>Lateien</strong> <strong>voor</strong> <strong>gevelmetselwerk</strong> met <strong>Murfor</strong> ® , een stalen hoeklijn of een combi-latei 17
4 Conclusies<br />
De ervaring leert dat bij de constructie van metselwerklateien, de uitvoering met <strong>Murfor</strong> ® metselwerkwapening<br />
(type <strong>Murfor</strong> ® + S50 en/of <strong>Murfor</strong> ® Spacer RND/E-4-050) de <strong>voor</strong>deligste optie is.<br />
Wanneer de aannemer wenst te werken met een stalen hoekprofi el, dan is de combi-latei een interessante<br />
optie. Niet alleen de kosten worden gereduceerd door de combinatie van gewapend metselwerk met een<br />
stalen L-profi el, maar ook het tilgewicht op de bouwplaats. De combi-latei zorgt er <strong>voor</strong> dat het stalen<br />
L-profi el dankzij haar lichter gewicht nog steeds handzaam te verwerken is.<br />
Niet onbelangrijk is dat <strong>Murfor</strong> ® snel en uit <strong>voor</strong>raad leverbaar is, zonder de vaak lange levertijden zoals<br />
bij stalen L-profi elen het geval is. Tevens worden de faalkosten verminderd door minder wachttijden en/of<br />
minder schade.<br />
NV Bekaert SA<br />
Bekaertstraat 2 - 8550 Zwevegem - Belgium<br />
T +32 56 76 72 92 - F +32 56 76 72 90<br />
building.benelux@bekaert.com<br />
http://murforclub.bekaert.com<br />
www.bekaert.com/building<br />
<strong>Lateien</strong> <strong>voor</strong> <strong>gevelmetselwerk</strong> met <strong>Murfor</strong> ® , een stalen hoeklijn of een combi-latei 18