'Het is ons een eer en een genoegen' - Vrije Universiteit Amsterdam
'Het is ons een eer en een genoegen' - Vrije Universiteit Amsterdam
'Het is ons een eer en een genoegen' - Vrije Universiteit Amsterdam
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
12<br />
inleiding<br />
zich in briev<strong>en</strong> dan zelfbewust over zijn plaats in de geschied<strong>en</strong><strong>is</strong>, hij<br />
gaf toe dat de doctorshoed hem prestige verschafte. Het was maar gedeeltelijk<br />
waar: achter<strong>e<strong>en</strong></strong>volg<strong>en</strong>de paus<strong>en</strong> <strong>eer</strong>biedigd<strong>en</strong> zijn waardigheid,<br />
maar onder theolog<strong>en</strong> leverde zijn doctorsgraad hem extra spot<br />
op. De promotie van Erasmus zou in Turijn nog <strong>e<strong>en</strong></strong> lange nasleep<br />
k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. Precies 370 jaar na datum, op 4 september 1876, werd in Turijn<br />
<strong>e<strong>en</strong></strong> ged<strong>en</strong>kst<strong>e<strong>en</strong></strong> onthuld, waarbij linkse academici de gel<strong>eer</strong>de<br />
claimd<strong>en</strong> als hun vrijd<strong>en</strong>k<strong>en</strong>de ‘voorvader’, <strong>e<strong>en</strong></strong> typ<strong>is</strong>ch staaltje van eig<strong>en</strong>tijdse<br />
toe-eig<strong>en</strong>ing. 2<br />
Het geval-Erasmus l<strong>eer</strong>t intuss<strong>en</strong> dat het aan de <strong>en</strong>e universiteit gemakkelijker<br />
was de doctorshoed te verwerv<strong>en</strong> dan aan de andere. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong><br />
oef<strong>en</strong>de de paus, al dan niet via zijn afgezant<strong>en</strong>, invloed uit<br />
op <strong>e<strong>en</strong></strong> doctorsgraad. Keizer <strong>en</strong> paus beschikt<strong>en</strong> in de Middeleeuw<strong>en</strong><br />
ook over promotierecht <strong>en</strong> kond<strong>en</strong> dus doctores creër<strong>en</strong>, al dan niet<br />
na voorafgaand exam<strong>en</strong>. Waar de paus in 1568 deze praktijk afschafte,<br />
ging de keizer ermee door. Zo verl<strong>e<strong>en</strong></strong>d<strong>en</strong> keizerlijke paltsgrav<strong>en</strong> in de<br />
Republiek V<strong>en</strong>etië soepel de doctorsgraad aan vele jur<strong>is</strong>t<strong>en</strong>, één van de<br />
red<strong>en</strong><strong>en</strong> waardoor de universiteit van Padua vele buit<strong>en</strong>landse stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
aantrok <strong>en</strong> Bologna overvleugelde. 3<br />
Eredoctorat<strong>en</strong>, verl<strong>e<strong>en</strong></strong>d om iemands bijzondere verdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> voor<br />
wet<strong>en</strong>schap of sam<strong>en</strong>leving te er<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> dit niet word<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemd,<br />
al had het aan Erasmus toegek<strong>en</strong>de doctoraat in 1506 er wel<br />
iets van weg. In de vroegmoderne tijd blev<strong>en</strong> erepromoties <strong>eer</strong>der uitzondering<br />
dan regel. <strong>Universiteit</strong><strong>en</strong> w<strong>en</strong>st<strong>en</strong> doorgaans te wak<strong>en</strong> voor<br />
hun academ<strong>is</strong>che reputatie. De kwaliteit van promoties werd daarbij<br />
soms nauwlett<strong>en</strong>d in de gat<strong>en</strong> gehoud<strong>en</strong>, zoals aan het voorbeeld van<br />
de universiteit van Leid<strong>en</strong> kan word<strong>en</strong> gedem<strong>ons</strong>tr<strong>eer</strong>d. Daar steld<strong>en</strong><br />
de curator<strong>en</strong> in 1643 met zorg vast dat er in de recht<strong>en</strong>faculteit te gemakkelijk<br />
werd gepromov<strong>eer</strong>d, iets dat schadelijk voor de reputatie<br />
van de universiteit werd geacht. 4 Waar al acht geslag<strong>en</strong> werd op de<br />
kwaliteit van de reguliere promoties, lu<strong>is</strong>terd<strong>en</strong> eredoctorat<strong>en</strong> helemaal<br />
nauw.<br />
Het toek<strong>en</strong>n<strong>en</strong> van eredoctorat<strong>en</strong> werd in Europa pas echt gebruik<br />
in de tweede helft van de neg<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>de eeuw, waarbij niet all<strong>e<strong>en</strong></strong> de eredoctor<br />
(die zowel <strong>e<strong>en</strong></strong> vooraanstaand academicus als <strong>e<strong>en</strong></strong> verdi<strong>en</strong>stelijke<br />
buit<strong>en</strong>staander kon zijn) maar ook de universiteit in het zonnetje<br />
werd gezet – dikwijls om <strong>e<strong>en</strong></strong> jubileum lu<strong>is</strong>ter bij te zett<strong>en</strong>. 5 In Nederland<br />
verliep de ontwikkeling min of m<strong>eer</strong> parallel. M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die op