'Het verplaatsen van hekken is niet toegestaan' - Pius Floris ...
'Het verplaatsen van hekken is niet toegestaan' - Pius Floris ...
'Het verplaatsen van hekken is niet toegestaan' - Pius Floris ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Bouw opgeleverd;<br />
Bomen dood! Knap werk!<br />
Redden <strong>van</strong><br />
beschadigde bomen<br />
goed mogelijk<br />
Project Ekobomen<br />
Ceders komen bij <strong>van</strong><br />
stress<br />
Spectaculaire<br />
’ARBORDAY’ in Assen<br />
Donald Marx’ inzichten<br />
in geslaagde workshop<br />
’Het <strong>verplaatsen</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>hekken</strong><br />
<strong>is</strong> <strong>niet</strong> toegestaan’<br />
Bouwschade aan bomen eenvoudig te voorkomen<br />
De majestueuze eikenboom<br />
stond prachtig op de tekening<br />
<strong>van</strong> de architect. Hij gaf<br />
grandeur, kleur en sfeer. Maar<br />
toen de bouw werd opgeleverd,<br />
had de boom ondergronds forse<br />
schade opgelopen. Een paar jaar<br />
later moest men hem kappen.<br />
Eenvoudige, uiterst goedkope<br />
maatregelen hadden onnodige<br />
boomsterfte kunnen voorkomen.<br />
Onwetendheid<br />
‘Het zal toch wel meevallen?’, ‘Waar<br />
maak je je druk over, die paar takken<br />
kan die boom toch wel m<strong>is</strong>sen?’,<br />
‘Waarom zouden we onder die boom<br />
<strong>niet</strong> mogen parkeren?’ ‘Waar moet ik<br />
mijn bouwmaterialen anders laten?’....<br />
Het <strong>is</strong> een greep uit de vele<br />
argumenten die op bouwplaatsen<br />
jaargang 6<br />
NR.2 2002<br />
worden aangevoerd. Het zijn evenveel<br />
uitingen <strong>van</strong> onwetendheid. Onwetendheid<br />
die de dood <strong>van</strong> gezonde bomen<br />
tot gevolg heeft.<br />
Bomen maken vaak een onverwoestbare<br />
indruk, onkwetsbaar, onsterfelijk,<br />
ver verheven boven onze bedrijvigheid.<br />
Maar die schijn bedriegt. Ze hebben<br />
geweldig veel last <strong>van</strong> veranderingen in<br />
hun leefomgeving. Het <strong>is</strong> dus zaak<br />
daarmee rekening te houden.<br />
Bodemverdichting erg schadelijk<br />
Bouwverkeer, opslag <strong>van</strong> materiaal en<br />
parkerende auto’s kunnen bodemverdichting<br />
veroorzaken. Daardoor loopt<br />
het wortelstelsel veel schade op. Zo<br />
veel, dat zelfs de oudste en sterkste<br />
boom binnen vijf jaar sterft. Let op: het<br />
gaat daarbij om bomen die bij het<br />
bouwproject gespaard moesten blijven!<br />
Van de honderd te sparen bomen op<br />
een bouwplaats overleven er in praktijk<br />
slechts vijftien!
Afschermen, signaleren en<br />
voorlichten<br />
Met behulp <strong>van</strong> bouw<strong>hekken</strong><br />
kan bodemverdichting eenvoudig<br />
worden tegengegaan.<br />
Het beste <strong>is</strong> de<br />
<strong>hekken</strong> rondom de<br />
boomkruin op te<br />
stellen, op de<br />
rand <strong>van</strong> de<br />
kruinprojectie.<br />
Men moet ze wel<br />
goed stevig vastmaken,<br />
liefst aan palen in<br />
de grond. Bouw<strong>hekken</strong><br />
worden gewoonlijk in betonblokken<br />
geplaatst. Die voldoen in<br />
de praktijk <strong>niet</strong> omdat iedereen ze<br />
Bij een auto-ongeluk gaat de<br />
aandacht in eerste instantie uit<br />
naar de inzittenden. Terecht.<br />
Maar ook bomen lopen vaak<br />
schade op. Special<strong>is</strong>ten kunnen<br />
die goed behandelen, als ze<br />
tenminste snel kunnen ingrijpen.<br />
Zolang het wondvlak nog<br />
donker en vochtig <strong>is</strong>, <strong>is</strong> de kans<br />
op herstel vrij goed. Niet alle<br />
boomsoorten reageren even<br />
goed op de ingreep. Heldere<br />
communicatie met de opdrachtgever<br />
over mogelijkheden en<br />
onmogelijkheden voorkomt<br />
teleurstellingen.<br />
Aanmaak nieuw cambiumweefsel<br />
Horst Stobbe werkt als onderzoeker<br />
voor het Institut für Baumpflege in<br />
Hamburg. Hij deed onderzoek naar de<br />
herstelmogelijkheden <strong>van</strong> bomen die<br />
bij een aanrijding letsel oplopen. Stobbe<br />
concludeert dat de meeste boomsoorten<br />
<strong>van</strong>uit de mergstralen (radiaal<br />
parenchym) weer nieuw cambiumweefsel<br />
kunnen aanmaken. Meestal<br />
blijft er namelijk wel wat cambiumweefsel<br />
achter als een boom door een<br />
aanrijding beschadigd <strong>is</strong>.<br />
2<br />
gemakkelijk opzij kan zetten. Bevestig<br />
aan die <strong>hekken</strong> goed zichtbaar<br />
waarschuwingsbordjes met de<br />
boodschap: ‘Het <strong>verplaatsen</strong><br />
<strong>van</strong> bouw<strong>hekken</strong> <strong>is</strong> <strong>niet</strong><br />
toegestaan!’. Als aanvulling<br />
kunnen in de<br />
schaftkeet eenvoudigeposters<br />
worden<br />
opgehangen die<br />
uitleg geven over<br />
de gevaren die bomen<br />
lopen door de bouwactiviteiten.<br />
In de praktijk <strong>is</strong><br />
gebleken dat deze maatregelen<br />
heel veel effect hebben.<br />
Het <strong>is</strong> echter noodzakelijk snel te handelen,<br />
liefst binnen enkele uren na de<br />
aanrijding. Dan <strong>is</strong> er een gerede kans<br />
dat de gehele wond binnen één jaar <strong>is</strong><br />
overdekt met een nieuwe cambium- en<br />
bastlaag. Is het wondvlak eenmaal<br />
uitgedroogd, dan heeft de behandeling<br />
geen zin meer. Zolang het wondvlak<br />
echter donker en vochtig blijft, <strong>is</strong> de<br />
kans groot dat het cambiumweefsel<br />
nog aangroeit.<br />
Hoe te handelen?<br />
De behandeling <strong>is</strong> eenvoudig. Laat de<br />
beschadiging ongemoeid, ga <strong>niet</strong><br />
snijden aan randen en schraap het<br />
wondvlak <strong>niet</strong> af. Alleen losse delen<br />
mogen worden weggesneden. Dek<br />
daarna het wondvlak af met een stuk<br />
zwart plastic en wikkel de stam in met<br />
krimpfolie. Na een jaar kan de folie<br />
worden verwijderd. Als er zich binnen<br />
die tijd geen nieuwe bastlaag vormt, <strong>is</strong><br />
de behandeling te laat geweest.<br />
Actief beleid<br />
Voordat een gemeente een bouwvergunning<br />
afgeeft, moet ze nagaan<br />
welke bomen op de bouwplaats<br />
gespaard moeten blijven. Een volgende<br />
stap in een actief beleid <strong>is</strong> om de<br />
vergunninghouder te stimuleren de<br />
bomen daadwerkelijk te ontzien. Dat<br />
voorkomt beelden zoals op de foto op<br />
de voorpagina.<br />
<strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong> Boomverzorging heeft<br />
voorlichtingspakketten met waarschuwingsbordjes<br />
en voorlichtingsposters<br />
op voorraad. De prijs bedraagt<br />
€ 43,- (incl. btw en verzendkosten).<br />
Redden <strong>van</strong> beschadigde<br />
Na een aanrijding: bomen goed mogelijk<br />
Na verwijderen <strong>van</strong> de bast <strong>is</strong> de nieuwe<br />
cambiumgroei <strong>van</strong>uit de mergstralen al binnen<br />
enkele weken zichtbaar.<br />
Foto: <strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong><br />
<strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong>:<br />
sommige bomen reageren slecht<br />
“De conclusies <strong>van</strong> Horst Stobbe komen<br />
overeen met die <strong>van</strong> andere onderzoeken”,<br />
vult <strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong> aan. “Bomen<br />
met weinig mergstralen zoals populieren,<br />
elzen en wilgen hebben meestal<br />
geen baat bij deze behandeling. Eiken,<br />
iepen, linden, beuken, platanen en<br />
esdoorns daarentegen, genezen in de<br />
regel goed.”
Opmars <strong>van</strong> de biolog<strong>is</strong>che boomteelt<br />
De biolog<strong>is</strong>che boomteelt staat<br />
aan het begin <strong>van</strong> een ware<br />
opmars. Dat <strong>is</strong> althans de<br />
mening <strong>van</strong> het Bestuur <strong>van</strong> de<br />
provincie Noord-Brabant. De<br />
Brabantse Milieufederatie en de<br />
Provincie hebben dan ook met<br />
veertien(!) partners afgesproken<br />
om biolog<strong>is</strong>ch geteeld plantmateriaal<br />
te gebruiken. Het<br />
initiatief volgt uit het provinciale<br />
plan <strong>van</strong> aanpak Biolog<strong>is</strong>che<br />
Landbouw 2000–2004.<br />
Project EKOBOMEN<br />
Teelwijze <strong>van</strong> de toekomst<br />
Biolog<strong>is</strong>ch kweken zonder kunstmest<br />
en zonder bestrijdingsmiddelen. Volgens<br />
de provincie Noord-Brabant <strong>is</strong> dat<br />
de teelwijze <strong>van</strong> de toekomst. Met deze<br />
teelwijze <strong>is</strong> in ons land nog <strong>niet</strong> zoveel<br />
ervaring opgedaan. Het Provinciebestuur<br />
stimuleert daarom projecten<br />
die de vraag naar biolog<strong>is</strong>che boomteelt<br />
verhogen.<br />
Goed voorbeeld<br />
De vier grote Brabantse steden (Den<br />
Bosch, Tilburg, Eindhoven en Breda)<br />
hadden al eerder besloten om biolog<strong>is</strong>ch<br />
gekweekt plantmateriaal te<br />
gebruiken. Nu volgen andere gemeenten,<br />
waterschappen en terreinbeheerders<br />
hun goede voorbeeld. Veel<br />
gemeenten hebben het gebruik <strong>van</strong><br />
bestrijdingsmiddelen al uitgebannen.<br />
Voor hen <strong>is</strong> het nog maar een kleine<br />
stap om ook biolog<strong>is</strong>ch plantmateriaal<br />
te gebruiken.<br />
Sterkere bomen<br />
Vergeleken met bomen die op<br />
kunstmest zijn gekweekt, heeft biolog<strong>is</strong>ch<br />
plantmateriaal een meer natuurlijk<br />
wortelstelsel. Dat maakt dat biolog<strong>is</strong>ch<br />
geteelde bomen in de praktijk<br />
beter en sneller aanslaan. Ook komt er<br />
minder inboet voor dan bij bomen <strong>van</strong><br />
reguliere teelt. Vanwege de kosten <strong>van</strong><br />
het onkruidbeheer <strong>is</strong> biolog<strong>is</strong>ch<br />
plantmateriaal vooralsnog echter wel<br />
iets duurder in de aanschaf.<br />
Meedoen aan project EKOBOMEN?<br />
Anne Jansen (073 681 21 36) <strong>van</strong> de<br />
Provincie Noord-Brabant geeft graag<br />
informatie over dit project. Zij zal u op<br />
uw verzoek een brochure toezenden.<br />
Informatie <strong>is</strong> ook verkrijgbaar bij:<br />
Bronnen (030 692 62 62),<br />
bronnen@sbb.agro.nl;<br />
Ned. Bond <strong>van</strong> Boomkwekers i.s.m.<br />
ZLTO. (030 657 26 33), info@nbvb.nl;<br />
EKO Plant Partners (034 353 19 45),<br />
mens.en.bos@planet.nl<br />
3<br />
Ecolog<strong>is</strong>che bodembewerking<br />
Moeten gemeentelijke boombeheerders<br />
en boomverzorgers álles willen<br />
weten over de ziekten in de kru<strong>is</strong>bloemigen?<br />
Over het kweken <strong>van</strong><br />
andijvie? Wellicht <strong>niet</strong>. Toch <strong>is</strong> het<br />
Handboek Ecolog<strong>is</strong>ch Tuinieren een<br />
echte aanrader. Het boek begint met<br />
192(!) zeer lezenswaardige bladzijden<br />
over bodem, bodembiologie en bemesting.<br />
De meest recente inzichten over<br />
bodemgezondheid en bodeme<strong>is</strong>en<br />
kregen in dit standaardwerk hun<br />
terechte plaats.<br />
Als we de bodem alleen beoordelen op<br />
organ<strong>is</strong>che stof, dan <strong>is</strong> dat onvoldoende.<br />
Het Handboek legt in begrijpelijke taal<br />
uit waarom. Zonder humuscomplex in<br />
de bodem loopt het met alle planten<br />
slecht af. De ene soort compost <strong>is</strong><br />
namelijk <strong>niet</strong> gelijk aan de andere. De<br />
verschillen zijn zo groot als die tussen<br />
Parijs en Paterswolde.<br />
Het boek telt ruim 780 pagina’s en <strong>is</strong><br />
gedrukt op 100% kringlooppapier. Het<br />
<strong>is</strong> dermate volledig, dat het wel een<br />
boek móet zijn <strong>van</strong> de Belg<strong>is</strong>che<br />
vereniging VELT (Vereniging voor<br />
Ecolog<strong>is</strong>che Teelt en Leefwijze). Het kost<br />
circa €39,- (incl. verzendkosten) en <strong>is</strong><br />
als serviceproduct te bestellen bij <strong>Pius</strong><br />
Flor<strong>is</strong> Boomverzorging Nederland BV<br />
(073 656 06 33). Het boek <strong>is</strong> ook<br />
verkrijgbaar bij de betere boekhandel of<br />
via de website <strong>van</strong> VELT.<br />
Handboek Ecolog<strong>is</strong>ch Tuinieren,<br />
ISBN 90-800626-4-2. www.velt.be
De ceder in Vught<br />
tijdens het snoeien<br />
in april 1998.<br />
Vreemde taferelen in Vught<br />
Plaats <strong>van</strong> handeling: de tuin <strong>van</strong><br />
de buren, zomer 1996. Hun<br />
twintig meter hoge ceder<br />
(Cedrus deodara) liet in september<br />
al zijn naalden vallen en lijkt<br />
dood te gaan. De boom staat pal<br />
naast de erfscheiding en <strong>is</strong><br />
beeldbepalend voor onze eigen<br />
tuin en ons hu<strong>is</strong>. Werk aan de<br />
winkel dus. Ik groef, analyseerde,<br />
piekerde, las en vroeg<br />
om raad – tevergeefs. Zelfs een<br />
consult bij de Plantenziektenkundige<br />
Dienst te Wageningen<br />
leverde <strong>niet</strong>s op. De oorzaak <strong>van</strong><br />
de ziekte bleef du<strong>is</strong>ter. Bij de PD<br />
staan we met een paar mensen<br />
bij mekaar. We denken, praten,<br />
w<strong>is</strong>selen meningen uit en worden<br />
langzaam wanhopig. Een<br />
oudere man loopt langs, wat<br />
krom, op zijn wandelstok. Hij<br />
stopt, pakt enkele takken <strong>van</strong><br />
het bureau, kijkt, en zegt:<br />
“Kopergebrek”. Dan loopt hij<br />
langzaam door.<br />
4<br />
Ceders komen bij<br />
<strong>van</strong> stress<br />
Verbaasd loop ik de senior<br />
achterna. “Maar mijnheer”, roep<br />
ik, “als kopergebrek de oorzaak<br />
<strong>van</strong> de ziekte <strong>is</strong>, waarom zien we<br />
dat dan <strong>niet</strong> terug in de<br />
bodemanalyse?” “Ik heb dat al<br />
vaker meegemaakt”, zegt hij<br />
kalm, “en het heeft <strong>niet</strong>s te<br />
maken met het kopergehalte in<br />
de grond. Het gebeurt ineens. Ik<br />
heb het vaker gezien bij bomen<br />
<strong>van</strong> veertig tot honderd jaar”. Ik<br />
vraag of er mogelijk een verband<br />
<strong>is</strong> met specifieke mycorrhizae<br />
(schimmels) rond de wortels. Daarop<br />
stopt hij, draait naar mij toe. “Dat ik daar<br />
nooit eerder aan gedacht heb! Dat lijkt<br />
mij een hele goede richting om verder<br />
te zoeken”. Hij groet kort, verdwijnt om<br />
de hoek en uit mijn leven.<br />
Succesvolle ingreep<br />
De volgende dag injecteerde ik met<br />
medewerkers <strong>van</strong> het bedrijf de grond<br />
met mycorrhizasporen (Plant Health<br />
Care Injectable®) en biolog<strong>is</strong>che wortelgroeibevorderaars<br />
BioPak®). De producten<br />
waren toen nieuw op de<br />
Nederlandse markt. Voor alle zekerheid<br />
strooiden we ook 50 gram kopersulfaat<br />
op de wortelzone.<br />
De hele winter <strong>van</strong> 1996 was de ceder<br />
zo kaal als een larix. Maar begin april<br />
1997 begon de boom te botten en eind<br />
mei stond de ceder volledig getooid in<br />
kerngezonde naalden. De boom kende<br />
weer een goede scheutontwikkeling.<br />
Eind april <strong>van</strong> het jaar daarop heeft een<br />
medewerker de dode twijgen en takken<br />
uitgesnoeid. Want de boom had zichtbaar<br />
te lijden gehad! Vandaag (mei<br />
2002) staat de boom er weer stralend<br />
en fr<strong>is</strong> bij.<br />
London: Kew Gardens in last<br />
Waren het de mycorrhizae of had het<br />
kopersulfaat de boom weer op kracht<br />
gebracht? Niemand w<strong>is</strong>t het. Tot ik in<br />
het voorjaar <strong>van</strong> 1998 naar Kew<br />
Gardens in Londen werd geroepen. Er<br />
waren problemen met oude ceders<br />
(deodara en libanon). Drie bomen <strong>van</strong><br />
circa 125 jaar oud stonden op diverse<br />
De ceder in mei 2002.
locaties in het park. Zij waren al op de<br />
kaplijst geplaatst. Ik herkende de<br />
verschijnselen. Het viel me op dat het<br />
gras rond de bomen regelmatig kunstmest<br />
kreeg om de kleur goed te<br />
houden.<br />
Met een veldmicroscoop en een bakje<br />
water deed ik onderzoek aan de<br />
wortels. Op vijf plaatsen rond elke<br />
boom nam ik wortelmonsters. Ik<br />
bekeek de schimmelkolon<strong>is</strong>atie. Het<br />
resultaat was overal gelijk. Ik trof<br />
minder dan 10 procent Telephora<br />
terr<strong>is</strong>tr<strong>is</strong> aan, de meest wijdverbreide en<br />
eenvoudigste onder de ecto-mycorrhiza<br />
soorten. Deze schimmelsoort komt zeer<br />
algemeen voor op boomkwekerijen,<br />
golfbanen en in parken waar met<br />
kustmest wordt gewerkt. Kunstmest<br />
<strong>is</strong> één <strong>van</strong> de factoren die een<br />
bodemstress bij bomen veroorzaken.<br />
Telephora terr<strong>is</strong>tr<strong>is</strong> neemt onmiddellijk<br />
de benen zodra de boom stress krijgt.<br />
De mycorrhizae doen het werk!<br />
Ik stelde voor te strooien met<br />
kopersulfaat en de bodem te injecteren<br />
met PHC Injectable® en BioPak®. Dat<br />
advies zal u bekend voorkomen. In<br />
oktober 1999 kreeg ik foto’s <strong>van</strong> de<br />
bomen in Kew Gardens. Ze stonden er<br />
fantast<strong>is</strong>ch bij, volledig bedekt met<br />
naalden en de lengtegroei <strong>van</strong> de<br />
scheuten was hoger dan gemiddeld. De<br />
boomverzorgers <strong>van</strong> Kew Gardens<br />
hadden echter vergeten om het<br />
kopersulfaat in te zetten. Kopersulfaat<br />
speelt dus kennelijk geen rol in het<br />
herstel.<br />
Alle bomen met een slechtere conditie<br />
worden inmiddels geïnjecteerd met<br />
PHC Injectable® en BioPak®. Nu<br />
groeien ze weer naar behoren. Nieuwe<br />
bomen krijgen bij aanplant standaard<br />
Tree Saver Transplant® toegediend.<br />
Ook de kuipplanten, palmen en<br />
cactussen in Kew Gardens hebben<br />
sindsdien hun portie mycorrhizae<br />
gekregen. Kew Gardens heeft het<br />
gebruik <strong>van</strong> kunstmest in de nabijheid<br />
<strong>van</strong> hun bomen afgezworen.<br />
Praktijkmensen overtuigd<br />
De onderzoekers <strong>van</strong> Kew Gardens<br />
houden hun academ<strong>is</strong>che twijfels over<br />
de invloed en functie <strong>van</strong> mycorrhiza bij<br />
het wortelstelsel. De boomverzorgers<br />
en de Hortulanus <strong>van</strong> Kew Gardens zien<br />
echter de resultaten met eigen ogen.<br />
Het succes <strong>van</strong> de producten <strong>van</strong> Plant<br />
Health Care heeft bij botan<strong>is</strong>che tuinen<br />
in Europa en daarbuiten een omslag<br />
teweeggebracht. Overal zijn praktijkmensen<br />
nu overtuigd <strong>van</strong> het effect <strong>van</strong><br />
deze oeroude middelen.<br />
<strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong> Boomverzorging mag voor<br />
de mycorrhiza <strong>van</strong> Plant Health Care nu<br />
het predikaat voeren ‘endorsed by Kew<br />
Gardens’ (aanbevolen door Kew<br />
Gardens). Onze adv<strong>is</strong>eurs geven u<br />
graag alle informatie waarover ze<br />
beschikken.<br />
Overigens: de identiteit <strong>van</strong> de senior<br />
met wandelstok heb ik nooit kunnen<br />
achterhalen. Ik zend hem hierbij nogmaals<br />
mijn hartelijke dank!<br />
<strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong><br />
5<br />
<strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong><br />
Boom en politiek<br />
Wees consequent in je<br />
woorden en daden. Ik<br />
zou het wel <strong>van</strong> de daken<br />
willen schreeuwen!<br />
Gemeenten e<strong>is</strong>en <strong>van</strong><br />
hun burgers dat ze de<br />
bomen als gemeenschappelijk<br />
eigendom<br />
respecteren. Maar de<br />
burgers zien tegelijkertijd<br />
hoe die gemeente<br />
zelf trouwhartig elk jaar op dezelfde<br />
plaats een boom plant. Een boom die –<br />
net als die <strong>van</strong> vorig jaar – weer<br />
gewoon crepeert. Dan wil mevrouw<br />
Fanjal met spijt in haar hart in haar tuin<br />
een boom kappen omdat die nu de<br />
hele tuin in beslag neemt. Maar zij krijgt<br />
daar geen vergunning voor! De<br />
gemeenteboom mag weer doodgaan<br />
zonder dat er iets gebeurt, die <strong>van</strong><br />
mevrouw Fanjal moet blijven staan...<br />
Dat snappen mensen <strong>niet</strong> en daar<br />
spreken ze over op verjaardagen en bij<br />
de thee.<br />
Het groen in de stedelijke omgeving<br />
verdient Beleid met een hoofdletter.<br />
Beleid dat de boombeheerders met<br />
opgeheven hoofd kunnen uitvoeren. De<br />
dagelijkse praktijk leert echter dat<br />
wethouders die verantwoordelijk zijn<br />
voor het Openbaar Groen in veel gevallen<br />
hun eigen stokpaardje berijden.<br />
Met hun eigen politieke agenda hobbelen<br />
ze dwars door het boombeleid dat<br />
hun eigen special<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che ambtenaren<br />
hebben uitgezet.<br />
Ik spreek de taal <strong>van</strong> de gebruikers <strong>van</strong><br />
de stad en ook die <strong>van</strong> de bomen. Ik<br />
doe mijn best om elke gemeente te<br />
helpen consequent te zijn in boombeheer<br />
en boomBeleid. Gemeenten<br />
zouden ruimhartig, streng en rechtvaardig<br />
moeten omgaan met het<br />
collectieve bomenerfgoed. Zolang wethouders<br />
onder politieke druk accepteren<br />
dat bomen in bepaalde wijken<br />
mogen worden gekandelaberd en<br />
zolang er mensen zijn die dit soort werk<br />
uitvoeren, zal het voor de integere<br />
beleidsmedewerkers <strong>van</strong> een gemeente<br />
erg moeilijk zijn om <strong>van</strong> de burgers te<br />
verlangen dat zij respect hebben voor<br />
het openbaar groen en de bomen.<br />
Consequent boombeleid dwingt het<br />
respect af dat de boombeheerder nodig<br />
heeft om goed te kunnen werken. En<br />
dan vormen bomen een goedkoop en<br />
effectief groen.
Ploegen of spitten in de<br />
nacht veel effectiever<br />
Het moderne antwoord tegen onkruid<br />
in de tuin zit in een spuit. Maar de<br />
schoffel en de ploeg zijn nog altijd<br />
effectief, weet Vruchtbare Aarde<br />
(nummer 3, 2001). Alleen blijf je bezig,<br />
want bij het omploegen <strong>van</strong> de grond<br />
worden zoveel slapende onkruidzaden<br />
‘wakker’ gemaakt, dat gemiddeld<br />
tachtig procent <strong>van</strong> het land binnen<br />
enkele weken weer vol onkruid staat.<br />
Wat nu als je ’s nachts gaat ploegen,<br />
dacht Karl Hartmann <strong>van</strong> de Erlangen<br />
Universiteit? Slechts twee procent <strong>van</strong><br />
het ’s nachts omgewoelde land was<br />
bedekt met onkruid.<br />
Bioloog Peter Ensminger heeft er wel<br />
een verklaring voor. In Life under the<br />
sun (Yale University Press 2001) schrijft<br />
hij dat onkruidzaden vermoedelijk aan<br />
een snippertje licht genoeg hebben om<br />
te ontkiemen. Daarom kun je het beste<br />
’s nachts gaan schoffelen.<br />
(Uit: ODE, 41, november 2001)<br />
6<br />
Spectaculaire<br />
’Arborday’ in Assen<br />
Op zaterdag 13 april verzamelden<br />
zich in Assen ruim 200<br />
boomverzorgers en leden <strong>van</strong><br />
de KPB (Kring Prakt<strong>is</strong>erende<br />
Boomverzorgers). Vanuit het<br />
hele land brachten ze kranen<br />
mee en allerlei machines zoals<br />
verplantingsmachines, beluchtingsmachines<br />
en houtversnipperaars.<br />
De special<strong>is</strong>ten toonden<br />
hun kunnen op het terrein <strong>van</strong><br />
GGZ Drenthe, voormalig ”Licht<br />
en Kracht” te Assen. Het werd de<br />
grootste demonstratiedag die<br />
ooit in Europa <strong>is</strong> gehouden. Zo’n<br />
250 belangstellenden maakten<br />
kenn<strong>is</strong> met de stand <strong>van</strong> zaken<br />
op ons vakgebied.<br />
Hartverwarmende activiteit<br />
Op het terrein <strong>van</strong> GGZ Drenthe te<br />
Assen vond elk bedrijf en elke activiteit<br />
een eigen werkplek. De bedoeling <strong>van</strong><br />
de dag was namelijk: <strong>niet</strong> praten maar<br />
dóen! Dus werden bomen gesnoeid,<br />
geveld en verplant.<br />
boomverplanting met kantelbak.<br />
De openheid tussen collega’s en<br />
concurrenten was hartverwarmend. Er<br />
werd gepraat, gewerkt, gekeken,<br />
uitgew<strong>is</strong>seld, ged<strong>is</strong>cussieerd en gelachen.<br />
De deelnemende boomverzorgers<br />
en hun bedrijven trokken alles<br />
uit de kast om zich te presenteren. <strong>Pius</strong><br />
Flor<strong>is</strong> Boomverzorging uit Amsterdam<br />
zette een telekraan en de vermaarde<br />
‘kantelbak’ aan het werk. Daarmee<br />
werd een eik <strong>van</strong> veertig centimeter<br />
doorsnede verplant. Iedereen kon en<br />
mocht bij elkaar in de keuken kijken.<br />
Belangeloze deelname<br />
Alle werkzaamheden werden belangeloos<br />
verricht. Zou GGZ Drenthe voor<br />
deze diensten hebben moeten betalen,<br />
had dat vele tienduizenden Euro’s<br />
gekost. Bij wijze <strong>van</strong> officieel moment<br />
werd met de boomverplanter <strong>van</strong><br />
Arcad<strong>is</strong> een boom verplant. Dat<br />
gebeurde onder het goedkeurend en<br />
dankbaar oog <strong>van</strong> de directie.<br />
Veilig en vlekkeloos<br />
De organ<strong>is</strong>atie was in handen <strong>van</strong><br />
collegabedrijf Quercus en zijn directeur,<br />
Rogier <strong>van</strong> Dijk. De dag verliep even<br />
veilig als vlekkeloos. Rogier en zijn<br />
mensen hebben een fantast<strong>is</strong>che<br />
prestatie neergezet. Namens alle deelnemende<br />
boomverzorgers en namens<br />
de KPB alle lof, eer en dank!<br />
Oproep: Deze dag verdient in 2003 zeker navolging.<br />
Welke gemeente stelt een groot park ter beschikking?
Rotterdam:<br />
Groeiende vestiging,<br />
grote projecten<br />
Henk Werner en Marco Voogt<br />
staan samen aan het hoofd <strong>van</strong><br />
<strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong> Boomverzorging<br />
Amsterdam. In de afgelopen<br />
jaren hebben ze hun werkterrein<br />
uitgebreid in de richting <strong>van</strong><br />
Rotterdam. Marco Voogt besteedt<br />
in zijn rol <strong>van</strong> commercieel<br />
directeur een belangrijk<br />
deel <strong>van</strong> zijn tijd aan de opbouw<br />
<strong>van</strong> de nieuwe vestiging. In<br />
Rotterdam zijn nu vijf mensen<br />
fulltime in dienst.<br />
Carrièrestappen<br />
Marco werkte al <strong>van</strong>af zijn zestiende in<br />
dienst <strong>van</strong> de gemeente Rotterdam,<br />
dertien jaar lang. In die tijd leerde hij het<br />
vak <strong>van</strong> boomverzorger en boombeheerder<br />
in de praktijk. Hij haalde alle<br />
denkbare vakdiploma’s en bekwaamde<br />
zich in prakt<strong>is</strong>che vaardigheden. Marco<br />
Voogt klom op tot meewerkend<br />
voorman, maar zijn ambitie reikte<br />
verder. Hij wilde zich ontplooien in een<br />
commerciële richting en zocht meer<br />
verantwoordelijkheid. Na enkele omzwervingen<br />
trad hij zeven jaar geleden<br />
in dienst <strong>van</strong> <strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong> Boomverzorging<br />
Amsterdam. Verantwoordelijkheid<br />
heeft hij nu volop. Een <strong>van</strong> zijn<br />
belangrijkste taken <strong>is</strong> het werven <strong>van</strong><br />
voldoende opdrachten. Dat gaat hem<br />
buitengewoon goed af.<br />
Beproefde technieken<br />
Marco Voogt: “Hoewel we pas beginnen<br />
in Rotterdam, halen we toch interessante<br />
projecten binnen. We hebben zo’n<br />
tweeduizend bomen gesnoeid in de wijk<br />
Feyenoord. Vergelijkbare klussen deden<br />
we ook in Kralingen en elders. Langdurige<br />
projecten waarin we profiteren<br />
<strong>van</strong> onze beproefde methodes voor het<br />
werken in stedelijke gebieden.”<br />
De gemeente Rotterdam had onderzoek<br />
gedaan naar de kastanjepopulatie<br />
op de Bentincklaan. Het bleek dat de<br />
bomen topzwaar waren, hun zwaartepunt<br />
lag te ver naar buiten. De<br />
gemeente gaf daarop opdracht een<br />
uitdunsnoei uit te voeren. Marco legt<br />
uit: “We hebben de bomen zoveel<br />
aandacht gegeven, dat ze er weer tien,<br />
vijftien jaar tegen kunnen. Met de<br />
snoeimethodes <strong>van</strong> <strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong> hebben<br />
we de bomen weer in balans gebracht.”<br />
Ook op het Weena klaarde de<br />
Rotterdamse vestiging dit voorjaar een<br />
grote klus. Daar verbeterden de<br />
special<strong>is</strong>ten de groeiplaats <strong>van</strong> 137<br />
lindebomen. “We hebben elke boom<br />
zo’n 15 kubieke meter extra doorwortelbare<br />
ruimte gegeven. Dat <strong>is</strong> nog<br />
maar zo kort geleden gedaan, dat het<br />
nog te vroeg <strong>is</strong> om iets te zeggen over<br />
het resultaat. Gezien onze ervaringen<br />
tot nu toe hebben wij daar echter geen<br />
twijfels over.”<br />
Bodembeluchting met de TFI 4000<br />
De Rotterdamse projecten mogen <strong>niet</strong><br />
heel spectaculair ogen, ze waren wel<br />
groot. En vergden veel expert<strong>is</strong>e omdat<br />
ze werden uitgevoerd in drukke wijken,<br />
met een hoge parkeerdruk. In de Le<br />
Fevre de Montignylaan staan negentig<br />
monumentale kastanjes. In opdracht<br />
<strong>van</strong> de gemeente zijn hun groeiplaatsen<br />
verbeterd.<br />
“We gebruikten daarbij onze TFI 4000”,<br />
aldus Marco. “Deze machine <strong>is</strong> in staat<br />
grote hoeveelheden organ<strong>is</strong>ch materiaal<br />
in de grond te brengen. Met een<br />
zachte luchtdruk injecteert het apparaat<br />
de groeiverbeteraar in de grond. Dat <strong>is</strong><br />
net alsof je een dekbed opschudt.”<br />
Soortgelijke apparaten bestaan al langer,<br />
maar die werken met een veel<br />
grotere luchtdruk. “De grond komt <strong>van</strong><br />
de oude plofmachines zó onder druk te<br />
staan, dat de wortels en de bestrating<br />
7<br />
V.l.n.r.: Henk Werner en Marco Voogt.<br />
makkelijk schade oplopen. Met die<br />
apparaten kan ook maar een beperkte<br />
grondverbetering worden gereal<strong>is</strong>eerd.<br />
Bij de TFI 4000 ligt de nadruk op het<br />
verbeteren <strong>van</strong> de bodembiolog<strong>is</strong>che<br />
omstandigheden en het creëren <strong>van</strong><br />
doorwortelbare ruimte.”<br />
Groot vertrouwen in de methode<br />
<strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong> heeft een exclusief<br />
meerjarencontract met de fabrikant <strong>van</strong><br />
de TF1 4000. “Dat geeft aan hoe groot<br />
ons vertrouwen <strong>is</strong> in deze methode!”,<br />
legt Marco Voogt uit. “Maar het schept<br />
ook de verplichting om te presteren. Op<br />
deze wijze blijven de expert<strong>is</strong>e èn<br />
ontwikkeling <strong>van</strong> de TFI 4000 bij één<br />
bedrijf.”
Op 8 en 9 april <strong>van</strong> dit jaar vond<br />
in Vught een workshop plaats<br />
rond het thema bodembiologie.<br />
De workshop stond onder<br />
leiding <strong>van</strong> Donald Marx, een<br />
internationale autoriteit op het<br />
vlak <strong>van</strong> de bodembiologie.<br />
Dertien <strong>van</strong> de beste boomverzorgers,<br />
adv<strong>is</strong>eurs en special<strong>is</strong>ten<br />
in Nederland namen deel.<br />
Zij schreven zich in na een<br />
oproep in de Boomwijzer <strong>van</strong><br />
najaar 2001.<br />
8<br />
enkele jaren voortgaan. Toch lijkt het er<br />
steeds meer op dat bomenzand en<br />
bomengrond <strong>niet</strong> tegemoet komen aan<br />
de behoefte <strong>van</strong> de bomen.<br />
Grond moet behalve aan chem<strong>is</strong>che en<br />
fys<strong>is</strong>che e<strong>is</strong>en ook voldoen aan biolog<strong>is</strong>che<br />
e<strong>is</strong>en. De grond moet voldoende<br />
mineralen bevatten, moet doorwortelbaar<br />
zijn en er moet voldoende bodemleven<br />
zijn. Als er te weinig biolog<strong>is</strong>ch<br />
leven in de bodem zit, zal de grond<br />
zeer snel verdichten. De boom neemt<br />
dan de mineralen slechter op. Bodembiologie<br />
<strong>is</strong> nooit een thema geweest in<br />
het vele onderzoek naar bomengrond<br />
C O L O F O N<br />
De Boomwijzer <strong>is</strong> een periodieke uitgave <strong>van</strong> <strong>Pius</strong><br />
Flor<strong>is</strong> Boomverzorging Nederland BV. Het blad biedt<br />
interessante informatie voor iedereen die heeft te<br />
maken met boomaanplant en onderhoud. Niets uit<br />
deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of<br />
openbaar gemaakt zonder voorafgaande schriftelijke<br />
toestemming <strong>van</strong> de uitgever.<br />
Redactie-adres<br />
<strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong> Boomverzorging Nederland BV<br />
Postbus 2030, 5260 CA Vught<br />
Tel: (073) 656 06 33, fax: (073) 656 31 02<br />
Concept:<br />
Hoogsteder Marketing Communicatie Groep,<br />
Eindhoven<br />
Opmaak & illustraties:<br />
PAG | Reclame- en Ontwerpburo, Maastricht<br />
De deelnemers aan de workshop.<br />
Donald Marx deelt<br />
inzichten in geslaagde workshop<br />
Standaard grondanalyses<br />
onvoldoende<br />
Dr. Marx kreeg in Zweden de hoogste<br />
onderscheiding op het terrein <strong>van</strong> de<br />
bosbouw. Hij beschikt dan ook over een<br />
indrukwekkende kenn<strong>is</strong> <strong>van</strong> de bodembiologie.<br />
Daarbij verstaat hij de kunst<br />
om zijn kenn<strong>is</strong> over te brengen. Dat<br />
stond bij voorbaat garant voor een<br />
succesvolle workshop.<br />
De deelnemers leerden zeer genuanceerd<br />
te denken over de bodem en de<br />
eigenschappen daar<strong>van</strong>. De nieuwe<br />
inzichten maken het werk voor boomverzorgers<br />
en adv<strong>is</strong>eurs <strong>niet</strong> makkelijker.<br />
Maar de resultaten worden wel<br />
beter!<br />
Bodembiologie verdient<br />
meer aandacht<br />
Aan het einde <strong>van</strong> de eerste dag zagen<br />
alle deelnemers in dat de standaard<br />
grondanalyses ons onvoldoende informatie<br />
geven. Die analyses moeten<br />
aantonen of een boom op een<br />
plantplaats gezond kan groeien. Maar<br />
er <strong>is</strong> méér tussen wortels en grond dan<br />
deze analyses laten zien. Eén ding <strong>is</strong><br />
zeker. In welk mengsel je een boom<br />
ook plant: als de biolog<strong>is</strong>che factoren<br />
onvoldoende zijn, zal die boom nooit<br />
gezond opgroeien.<br />
In Tuin en Landschap werden deze<br />
winter al kanttekeningen gezet bij de<br />
toepassing <strong>van</strong> bomenzand. De<br />
d<strong>is</strong>cussie over dit thema zal nog wel<br />
en bomenzand. Het zal nog wel even<br />
duren voordat de biolog<strong>is</strong>che bodeme<strong>is</strong>en<br />
als standaard worden meegenomen<br />
in een beoordeling.<br />
Pioniers<br />
Er waren minder deelnemers dan<br />
verwacht. Voor de afwezigen heeft<br />
wellicht de voertaal, het Engels, een<br />
drempel opgeworpen. Gelukkig waren<br />
de echte pioniers op boomverzorgingsgebied<br />
wel present. Zij beleefden<br />
twee inspirerende dagen. Hun opdrachtgevers<br />
zullen daar<strong>van</strong> de vruchten<br />
plukken!<br />
<strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong> Boomverzorging Amsterdam<br />
Machineweg 13, Halfweg<br />
Postbus 58371, 1040 HJ Amsterdam<br />
Tel: (023) 538 06 30, fax: (023) 538 29 44<br />
<strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong> Boomverzorging Bunde<br />
Pasweg 25, Postbus 24, 6240 AA Bunde<br />
Tel: (043) 365 25 19, fax: (043) 364 82 00<br />
<strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong> Boomverzorging Leiderdorp<br />
Bospolder 15, Postbus 189, 2350 AD Leiderdorp<br />
Tel + fax: (071) 501 20 93<br />
<strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong> Boomverzorging Rotterdam<br />
Olivier <strong>van</strong> Noortstraat 4, 3124 LA Schiedam<br />
Tel: (010) 233 05 76<br />
<strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong> Boomverzorging Veenendaal<br />
Castor 64, Postbus 11, 3900 AA Veenendaal<br />
Tel: (0318) 55 50 17, fax: (0318) 54 03 40<br />
<strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong> Boomverzorging Vught<br />
Baarzenstraat 17, Postbus 2021, 5260 CA Vught<br />
Tel: (073) 656 72 35, fax: (073) 656 94 35<br />
<strong>Pius</strong> Flor<strong>is</strong> Boomverzorging Zeeland<br />
Lindestraat 14, 4436 AJ Oudelande<br />
Tel: (0113) 54 83 90, fax: (0113) 54 85 10<br />
ISSN: 1568-976X