200602-relatietherapie.pdf - Wetenschappelijk Tijdschrift Autisme
200602-relatietherapie.pdf - Wetenschappelijk Tijdschrift Autisme
200602-relatietherapie.pdf - Wetenschappelijk Tijdschrift Autisme
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
impliciet met zich mee dat de deelnemende vertegenwoordigers<br />
van deze twee groepen een demand-withdrawal opstelling<br />
innemen.<br />
De derde vooronderstelling is dat de vaststelling van de diagnose<br />
autisme spectrum stoornis op zichzelf al aanleiding zal geven tot<br />
het openen van andere, nieuwe perspectieven voor het (echt)paar.<br />
Zo’n ander perspectief kan zijn dat de partner een ander zicht ont-<br />
wikkelt op gedragingen van de wederhelft door bijvoorbeeld<br />
niet meer uit te gaan van de onwil van de ander maar van de<br />
onmacht. De perceptie wordt dan veel meer gevoed door de idee<br />
dat hij het niet kan in plaats van dat hij het niet wil. Ook de vraag<br />
naar schuld kan hierdoor in een ander licht komen te staan waardoor<br />
de mogelijke woede binnen de relatie afneemt. Voor de persoon<br />
met de ASS zou door het vaststellen van de diagnose het nieuwe<br />
inzicht kunnen ontstaan dat hij wellicht zijn best doet maar een<br />
aantal dingen eenvoudigweg niet kan vanwege de aan het autisme<br />
klevende beperkingen. Dit inzicht kan het gevoel van steeds maar<br />
weer te falen nuanceren en reduceren. Door deze perspectief-<br />
wisselingen bij beide personen kan er voor de relatie zelf ook een<br />
nieuw perspectief ontstaan: als er rekening wordt gehouden met<br />
de beperkingen kan er ruimte komen voor veranderingen<br />
bijvoorbeeld in het ervaren van meer respect voor de ander<br />
waarmee de strijd om de onwil meer naar de achtergrond verdwijnt.<br />
Uit de ervaringen die wij in de <strong>relatietherapie</strong> opdeden, bleek de<br />
vraag naar de erkenning van de gestelde diagnose een bijzonder<br />
belangrijk gegeven. Het bepaalt in hoge mate de weg die het echt-<br />
paar gaat of deze erkenning er al dan niet is. Bij deze erkenning speelt<br />
de psycho-educatie die op de diagnosestelling volgt een rol van grote<br />
betekenis. Voor de goede orde gaat het daarbij om psycho-educatie<br />
aan beide partners. Binnen de psycho-educatie zal plaats dienen te<br />
zijn voor erkenning van de diagnose, rouwverwerking en de sterkte-<br />
zwakte analyse van de partner met ASS. Als er geen erkenning is van<br />
de diagnose dan is er veel strijd. (Zie figuur 1, triade van Gottman).<br />
Figuur 1:<br />
GEEN ERKENNING VAN DE DIAGNOSE<br />
Het samenspel tussen de drie domeinen van Gottman is sterk nega-<br />
tief gekleurd. Zo zal bijvoorbeeld bij de pool perceptie, bij strijd over<br />
de diagnose, het gedrag van de ander negatief gelabeld worden:<br />
“hij doet het expres, hij wil niet veranderen”, zal de partner kunnen<br />
denken. En de persoon met ASS zou kunnen denken: “zij wil mij niet<br />
helpen”. Een dergelijke negatieve perceptie kan de spanning in de<br />
relatie snel en hoog doen oplopen en ook de interactie, de communi-<br />
catie zal niet makkelijk verlopen. Als er wel sprake is van erkenning<br />
van de diagnose dan is er bijvoorbeeld – te beginnen bij perceptie<br />
– een andere waarneming van het gedrag van de ander: de beteke-<br />
nisverlening aan het gedrag verandert. Er ontstaat ruimte voor<br />
tolerantie door de perspectiefwisseling van vermeende onwil naar<br />
erkende onmacht.<br />
Dit heeft een positieve doorwerking, zowel in de sfeer van de<br />
interactie als in de sfeer van de fysiologie.<br />
Al met al, zo moet de conclusie luiden, speelt de erkenning van<br />
de diagnose een cruciale rol en is positieve verandering in de relatie<br />
alleen mogelijk indien beide partners de beperkingen erkennen<br />
die de ASS met zich meebrengt.<br />
Tony Attwood beschrijft in 2003 een aantal strategieën om de<br />
liefdesrelatie in ASS relaties te verbeteren. Hij noemt uitdrukkelijk<br />
het erkennen van de diagnose als een belangrijke fase. Ook Isabelle<br />
Hénault stelt in haar boek: “Asperger syndroom en seksualiteit”<br />
dat het erkennen en accepteren van de diagnose ASS essentieel is<br />
voor de relatie.<br />
De beperkingen als gevolg van ASS brengt asymmetrie met zich<br />
mee. Evenwel zijn er voor een aantal relaties mogelijkheden om op<br />
cognitieve wijze communicatieve vaardigheden te verbeteren zodat<br />
de relatie meer complementair kan worden.<br />
Verdieping 2: asymmetrie in de relatie<br />
In het artikel ‘Pilot: <strong>relatietherapie</strong> bij ASS (echt)paren (WTA, 2,<br />
2005) probeerden we deze asymmetrie te verklaren vanuit het<br />
autisme en vanuit de hechtingstheorie. Vanuit het autisme zijn er<br />
aanknopingspunten te vinden bij de Theory of Mind, de Centrale<br />
Coherentie en de Executieve Functies.<br />
De Theory of Mind verwijst naar het vermogen zich te verplaatsen<br />
in de mentale toestanden van de ander, de zogenaamde mind-<br />
reading. Het gaat hier niet alleen om de gevoelens en emoties,<br />
maar ook om andere mentale toestanden zoals: verlangens, wensen,<br />
verwachtingen en overtuigingen. Het tekort aan mind-reading van<br />
degene met ASS maakt een intieme relatie al asymmetrisch.<br />
Mind-reading is een noodzakelijke voorwaarde om te komen tot<br />
zelfreflectie zeggen Van Dijk en Blom in hun artikel “Vroege hechting<br />
en volwassen partner relaties”. Peter Fonagy zegt in zijn boek:<br />
“Attachment theory and psychoanalysis” over de reflectieve functie:<br />
de reflectieve functie stelt mensen in staat andermans gevoelens,<br />
gedachten, gedragingen en verlangens te begrijpen en betekenis<br />
79<br />
nummer 2 • augustus 2006