ONTHOUDBOEKJE EERSTE GRAAD - De Pit
ONTHOUDBOEKJE EERSTE GRAAD - De Pit
ONTHOUDBOEKJE EERSTE GRAAD - De Pit
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>ONTHOUDBOEKJE</strong><br />
Eerste graad<br />
1 LEZEN .....................................................................................................................................................................2<br />
1.1 TECHNISCH LEZEN...............................................................................................................................................................2<br />
1.1.1 Het aanvankelijk lezen ..............................................................................................................................................2<br />
1.1.2 Avi-‐niveaus......................................................................................................................................................................4<br />
1.2 BEGRIJPEND LEZEN..............................................................................................................................................................4<br />
1.3 LEESTECHNIEKEN................................................................................................................................................................5<br />
1.3.1 “Mijn kind blijft woorden spellen” ........................................................................................................................5<br />
1.3.2 “Mijn kind leest niet wat er staat” ........................................................................................................................5<br />
1.3.3 “Mijn kind leest te traag”..........................................................................................................................................6<br />
1.3.4 “Mijn kind begrijpt niet wat het leest”................................................................................................................6<br />
2 SCHRIJVEN............................................................................................................................................................7<br />
2.1 LETTERVORMING.................................................................................................................................................................7<br />
2.1.1 Kleine letters ..................................................................................................................................................................7<br />
2.1.2 Hoofdletters....................................................................................................................................................................8<br />
2.2 LETTERVERBINDINGEN.......................................................................................................................................................8<br />
3 SPELLEN ................................................................................................................................................................9<br />
3.1 HOORWOORDEN...................................................................................................................................................................9<br />
3.2 SPELLINGREGELS .............................................................................................................................................................. 10<br />
3.2.1 Verlengingsregel .......................................................................................................................................................10<br />
3.2.2 Medeklinkerverdubbeling en klinkerverenkeling.......................................................................................11<br />
3.2.3 G of CH? .........................................................................................................................................................................12<br />
3.3 ONTHOUDWOORDEN........................................................................................................................................................ 13<br />
3.3.1 IJ of EI?...........................................................................................................................................................................13<br />
3.3.2 OU of AU?......................................................................................................................................................................13<br />
4 WISKUNDE......................................................................................................................................................... 14<br />
4.1 GETALLENKENNIS............................................................................................................................................................. 14<br />
4.1.1 Wiskundige begrippen............................................................................................................................................14<br />
4.1.2 Getalbegrip tot 5 .......................................................................................................................................................15<br />
4.1.3 Getalbegrip tot 10.....................................................................................................................................................16<br />
4.1.4 Getalbegrip tot 20.....................................................................................................................................................18<br />
4.1.5 Getalbegrip tot 100..................................................................................................................................................19<br />
4.1.6 Breuken .........................................................................................................................................................................22<br />
4.2 BEWERKINGEN.................................................................................................................................................................. 23<br />
4.2.1 Optellen en aftrekken tot 10 ................................................................................................................................23<br />
4.2.2 Optellen en aftrekken tot 20 ................................................................................................................................26<br />
4.2.3 Optellen en aftrekken tot 100..............................................................................................................................32<br />
4.2.4 Maal-‐ en deeltafels ...................................................................................................................................................35<br />
4.3 METEN................................................................................................................................................................................ 37<br />
4.3.1 Lengte ............................................................................................................................................................................37<br />
4.3.2 Inhoud............................................................................................................................................................................38<br />
4.3.3 Gewicht..........................................................................................................................................................................38<br />
4.3.4 Temperatuur...............................................................................................................................................................39<br />
4.3.5 Geld..................................................................................................................................................................................39<br />
4.3.6 Tijd...................................................................................................................................................................................40<br />
4.4 MEETKUNDE...................................................................................................................................................................... 41<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 1
1 Lezen<br />
1.1 Technisch lezen<br />
1.1.1 Het aanvankelijk lezen<br />
1.1.1.1 Klanken versus letters<br />
Kinderen moeten zich bewust zijn van alle klanken waaruit een woord bestaat.<br />
Voorbeeld: rem bestaat uit de klanken r – e – m<br />
maan bestaat uit de klanken m – aa – n<br />
doek bestaat uit de klanken d – oe – k<br />
In ons schrift wordt elke klank aan één of meerdere tekens (letters) gekoppeld.<br />
Leren lezen betekent dus dat kinderen letters leren omzetten in klanken. Kinderen moeten in eerste instantie<br />
deze relatie tussen tekens en klanken leren begrijpen. Het is belangrijk dat de koppeling tussen letters en hoe<br />
je deze ‘leest’ of ‘uitspreekt’ correct en snel verloopt. Dit is een absolute voorwaarde om vlot te leren lezen.<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Alle aangebrachte letters zitten in het letterdoosje van de klas.<br />
Oefen het benoemen van de letters. Wanneer je een letterkaartje laat zien<br />
aan je kind, moet het vrijwel meteen de letter kunnen benoemen. Elke letter<br />
wordt benoemd zoals je ze uitspreekt in een woord (“m” is dus “mmm” en niet<br />
“em”)<br />
Oefen op een speelse manier:<br />
• Zoek om de beurt een woord met de letter<br />
• Wie ontdekt als eerste 10 x de letter in de krant of een tijdschrift?<br />
• Wie ziet in de auto als eerste de letter op een nummerplaat of<br />
langs de straat?<br />
• Knip en plak een woordenboekje. Zoek prenten, foto’s,<br />
tekeningen, … van woorden met de letter.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 2
1.1.1.2 Het elementaire lezen<br />
Wanneer kinderen klanken kunnen horen in woorden en wanneer ze letters kunnen benoemen, is de weg vrij<br />
voor het “ontsleutelen” van woorden. Kinderen herkennen de verschillende opeenvolgende letters in een<br />
woord, verklanken deze en voegen de stukken samen tot een woord. In deze fase ontcijferen kinderen de<br />
woorden al spellend.<br />
Voorbeeld: het woord “muis” lezen kinderen als “m – ui – s, muis”<br />
1.1.1.3 Automatisering van lezen<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Je kan zelf woorden vormen met de letters uit het letterdoosje. Wanneer je<br />
kind een aantal letters in een woord nog niet kent, zal het dit woord immers<br />
niet kunnen lezen. Wanneer het kind alle letters van een woord gespeld heeft,<br />
is het zeer belangrijk dat de verschillende klanken samengevoegd worden tot<br />
een woord.<br />
Met “automatiseren” bedoelen we dat het proces van woordherkenning snel en zonder veel inspanning<br />
verloopt. Kinderen leren om meerdere letters tegelijk te herkennen, waardoor ze woorden sneller zullen<br />
kunnen lezen. Dit gebeurt alleen door oefening.<br />
Nieuwe woorden moeten dus vaak herhaald worden, het liefst in wisselende contexten. We lezen wisselrijtjes<br />
(= woordrijtjes waarbij de verschillende woorden gelijkend zijn), zinnen en teksten.<br />
Bij het lezen van wisselrijtjes is het belangrijk dat kinderen de terugkerende letters steeds sneller herkennen<br />
en dat ze dit stuk uiteindelijk niet meer hoeven te spellen. Op deze manier zullen kinderen steeds vlotter lezen<br />
en zal de woordherkenning in het algemeen verbeteren.<br />
Voorbeeld: an<br />
man<br />
dan<br />
kan<br />
Kinderen lezen eerst spellend ‘a – n, an’ / ‘m – a – n, man’ / …<br />
Later lezen ze de woorden meteen gebonden. Als ze de eerste letter van het woord<br />
herkend hebben, kunnen ze het tweede deel meteen toevoegen.<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
<strong>De</strong> kinderen krijgen wekelijks een leesblaadje mee naar huis met wisselrijtjes.<br />
Probeer om de woorden zoveel mogelijk gebonden te lezen. Je mag je kind<br />
zeker wijzen op de structuur van de rijtjes: welke delen veranderen? Welke<br />
delen blijven dezelfde?<br />
Wanneer het gebonden lezen moeilijker verloopt, kan je alle afzonderlijke<br />
letters “verlengen”, zodat je kind meer tijd krijgt om de verschillende letters<br />
aan elkaar te plakken.<br />
Voorbeeld: ‘maan’ lezen als “mmmmaaaaaaaaannnnnn”<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 3
1.1.2 Avi-‐niveaus<br />
<strong>De</strong> technische leesvaardigheid van kinderen wordt in kaart gebracht via avi-niveaus. Kinderen lezen luidop<br />
een tekst. Afhankelijk van de snelheid waarmee ze lezen en het aantal fouten dat ze maken, krijgen ze een<br />
avi-niveau toegewezen. Op het rapport (vanaf juni eerste leerjaar) wordt dit avi-niveau meegedeeld.<br />
Er is een onderscheid tussen een avi-niveau dat “beheerst” is en een instructieniveau. Wanneer je kind avi 1<br />
beheerst, betekent dit dat het teksten of boekjes op dat niveau vlot kan lezen. <strong>De</strong> instructieniveaus geven aan<br />
welke teksten jouw kind kan lezen om zijn technische leesvaardigheid te oefenen. Het zijn teksten die nog wat<br />
moeite kosten: teksten met een hoger avi-niveau hebben moeilijkere woorden, langere zinnen en / of kleinere<br />
lettertypes. Kinderen leren ook rekening houden met leestekens, pauzes leggen en lezen met een gepaste<br />
intonatie.<br />
Let wel: het avi-niveau zegt alleen iets over het technisch lezen, niets over leesbegrip of leesplezier.<br />
Uiteindelijk is dat wel het belangrijkste.<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
1.2 Begrijpend lezen<br />
In de bib of de boekhandel staat het avi-niveau vaak aangeduid op boekjes<br />
voor beginnende lezers. Je kiest het best een boekje op het instructieniveau<br />
van je kind. Je kind kan dit alleen (stil) lezen, maar je kan het ook samen<br />
luidop lezen. Je kind kan dan bijvoorbeeld meevolgen met zijn vinger.<br />
Er zijn ook hele leuke “samenleesboeken”, waarbij een kind en een<br />
volwassene afwisselend een stukje van een verhaal kunnen lezen.<br />
Je hoeft je natuurlijk niet vast te pinnen op deze avi-niveaus. Wanneer je kind<br />
zin heeft om een ander boekje te lezen, kan dat ook. Een belangrijk<br />
hulpmiddel om een geschikt boek te kiezen, is de “vijf-vinger-regel”. Lees<br />
eerst de titel van een boek. Als die aanspreekt, lees je de eerste bladzijde. Je<br />
telt de moeilijke woorden op je vingers. Als je meer dan vijf vingers vol hebt,<br />
kies je beter een ander boek.<br />
Begrijpend lezen is het uiteindelijke doel van het leesonderwijs. Kinderen lezen een tekst of een verhaal en<br />
begrijpen waarover dit gaat. Ze leggen verbanden tussen de tekst die ze lezen en zijn titel, de prenten, … Ze<br />
stellen zich vragen over moeilijke woorden en zien verbanden tussen verschillende delen.<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Stel vragen over het verhaal. Je kan gebruik maken van de “w-vragen”: Wie?<br />
Wat? Waar? Wanneer? Waarom?<br />
Ook prenten bevatten informatie over het verhaal. Je kan deze zeker samen<br />
bespreken.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 4
1.3 Leestechnieken<br />
Niet bij elk kind verloopt het leesproces even vlot. Dat kan en elk kind krijgt – binnen bepaalde grenzen – de<br />
ruimte om te groeien. Het is belangrijk dat kinderen graag lezen, de rest volgt dan wel. Kies samen een boek<br />
dat aanspreekt. Je kan kinderen warm maken voor een verhaal (“Wat zou er nu gebeuren?”, “Weet je nog hoe<br />
dit verhaal ging?”, …). Ook voorlezen of afwisselend een stukje lezen blijft gezellig.<br />
Toch willen we ook enkele tips aanreiken om je kind thuis te ondersteunen, mocht je dat willen.<br />
1.3.1 “Mijn kind blijft woorden spellen”<br />
Leer je kind zingend lezen. Met ‘zingen’ bedoelen we het “lang aanhouden van een klank”. Je zegt meteen de<br />
eerste letter van een woord en je voegt de andere letters langzaam toe. Bij het woord “stroom” moet het kind<br />
meteen de “s” lezen en elke volgende klank net zo lang aanhouden tot het een beeld heeft van het vervolg en<br />
het weer verder kan. Sommige klanken (vb. “t”) kan je niet langer maken, maar wel ‘vasthouden’. Het kind<br />
krijgt telkens de gelegenheid om na te denken over een volgende klank, terwijl het lezen intussen gewoon<br />
doorgaat.<br />
Meerlettergrepige woorden kan je opdelen in kortere stukken: “maandag” wordt “maan-dag”. Je kan deze<br />
stukken visueel maken door met een potlood boogjes onder elk deel te tekenen. Ook hier kan je elke<br />
lettergreep aanhouden tot je de volgende kan lezen. (“maannnnndag”)<br />
1.3.2 “Mijn kind leest niet wat er staat”<br />
Mijn kind wisselt letters om en leest vb. “beuk” in plaats van “buik”.<br />
Wanneer je kind een fout leest, grijp je best in. Bespreek de fout en laat je kind het hele woord of de hele zin<br />
opnieuw lezen.<br />
Wanneer je merkt dat steeds dezelfde letters verkeerd gelezen worden, is het zinvol om deze letters nog even<br />
apart in te oefenen. Je werkt weer kort met de letterkaartjes, met woordrijtjes, … zodat het kind de letter nog<br />
beter inoefent.<br />
Mijn kind leest andere woorden, het raadt wat er staat.<br />
Je kan vooraf samen de titel lezen en prenten bekijken, samen voorspellen waarover het verhaal kan gaan.<br />
Tijdens het lezen kijk je dan of de voorspelling uitgekomen is. <strong>De</strong> inhoud van een verhaal voorspellen helpt om<br />
juiste woordenschat op te roepen waardoor kans op raadfouten verkleind wordt.<br />
Je kan ook met je vinger aangeven wat je kind leest. Als je vinger meevolgt, is het goed. Blijf even staan bij<br />
woorden die niet correct gelezen zijn, op die manier ‘ziet’ je kind dat er iets mis gelopen is en heeft het de<br />
kans om zichzelf te verbeteren.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 5
1.3.3 “Mijn kind leest te traag”<br />
Je kan luidop met je kind meelezen. Op deze manier geef jij het tempo aan en leest je kind vlotter. Kies voor<br />
een tempo dat nét iets hoger ligt dan het leestempo van je kind.<br />
Neem een afdekblaadje en schuif dit traag over de tekst. Je legt het blaadje op de regel die je kind leest en<br />
bedekt de woorden die net gelezen zijn. Je kind moet proberen om dit afdekblaadje voor te blijven, zodat de<br />
tekst die het nog moet lezen niet bedekt wordt.<br />
Lees dezelfde tekst een paar keer opnieuw. <strong>De</strong> tweede of de derde keer zal het lezen al vlotter gaan.<br />
1.3.4 “Mijn kind begrijpt niet wat het leest”<br />
Ga na of je kind elk woord uit een tekst begrijpt. Geregeld staan er in een tekst woorden die niet dagelijks<br />
gebruikt worden. Leg deze woorden uit, toon een foto, …<br />
Stel vragen over één zin. Wat is het belangrijkste woord? Kan je dit in andere woorden vertellen? Wat<br />
betekent …? Laat je kind nadenken over een volgende zin.<br />
Laat je kind vertellen waarover een gelezen alinea ging. Als dit moeilijk lukt, kan je vragen om “in je hoofd een<br />
filmpje te maken van wat je leest”. Waarschijnlijk kan je kind dan al iets beter beschrijven wat het las. Als een<br />
alinea niet lukt, ga dan terug naar het begrijpen van een paar zinnen. <strong>De</strong>nk samen na over een mogelijk<br />
vervolg.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 6
2 Schrijven<br />
2.1 Lettervorming<br />
2.1.1 Kleine letters<br />
In het eerste leerjaar leren kinderen krulletters schrijven. <strong>De</strong> letters worden zo vaak mogelijk in één beweging<br />
geschreven*.<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
* zie bijlage 1 voor de correcte vorming van de letters.<br />
Elke nieuwe letter in het letterdoosje wordt ook schriftelijk geoefend. Je kan<br />
deze letters thuis schrijven. Gebruik dan een blaadje met hulplijntjes, zodat je<br />
kind een referentiepunt heeft.<br />
* zie bijlage 2 voor een oefenblaadje met hulplijntjes.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 7
2.1.2 Hoofdletters<br />
<strong>De</strong> hoofdletters worden aangeleerd in het tweede leerjaar. Ook deze letters worden zo vaak mogelijk in één<br />
beweging geschreven*.<br />
2.2 Letterverbindingen<br />
* zie bijlage 1 voor de correcte vorming van de letters.<br />
<strong>De</strong> meeste letters beginnen en eindigen met een verbindingsstreepje. <strong>De</strong>ze streepjes gebruik je om de<br />
volgende letter aan vast te maken. Waar de eerste letter stopt, begin meteen de volgende letters.<br />
Tijdens het schrijven is het belangrijk dat de verhouding tussen opeenvolgende letters gerespecteerd wordt.<br />
<strong>De</strong> lus van een “l” is groter dan die van een “e”, een “u” komt even hoog als een “r”, het eerste beentje van een<br />
“p” is langer dan het eerste beentje van een “n”, … <strong>De</strong> letters “t” en “d” komen niet tot het bovenste lijntje.<br />
Bij de hoofdletters B – D – F – I – O – P – Q – S – V – W komt er een verbindingslijntje tussen de hoofdletter<br />
en de eerstvolgende letter.<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Kijk bij het schrijven van woorden goed of je kind geen extra<br />
“verbindingsstukje” schrijft tussen twee letters. Soms vergeten kinderen in<br />
woorden stukjes van een letter te schrijven (vb. de “u” met maar één been).<br />
Herhaal het woord tot het wél correct geschreven wordt.<br />
Je kan gebruik maken van een “schrijfhuisje”. Alle letters starten op het<br />
gelijkvloers, maar sommige letters reiken tot de zolder of gaan naar de kelder.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 8
3 Spellen<br />
We werken in de eerste graad met woordpakketten. Vanaf februari – maart van het eerste leerjaar krijgen de<br />
kinderen wekelijks een woordpakket. <strong>De</strong>ze woorden worden een week lang ingeoefend in de hoeken. Op<br />
vrijdag is er een dictee over dit woordpakket.<br />
3.1 Hoorwoorden<br />
* zie bijlage 3 voor de woordpakketten<br />
Om een woord correct te schrijven, delen kinderen dit auditief op in klanken. Ze roepen de corresponderende<br />
lettertekens op. <strong>De</strong>ze tekens schrijven ze in de juiste volgorde op om zo een woord te vormen.<br />
In het eerste leerjaar leren kinderen klankzuivere woorden schrijven*. Dit zijn woorden die je schrijft “zoals je<br />
ze hoort”. Wanneer je de letters kent, is er geen andere moeilijkheid die je belet om het woord goed te<br />
schrijven.<br />
<strong>De</strong> woordpakketten van het eerste leerjaar focussen zich op drieletterwoorden met korte, lange en andere<br />
klanken. Ook in het tweede leerjaar oefenen kinderen klankzuivere woorden. Ze leren woorden schrijven met<br />
moeilijke letters als “eeuw – ieuw – uw”, “ooi – aai – oei”, “nk – ng” en “sch”. Daarnaast komen woorden met<br />
meerdere medeklinkers en meerdere lettergrepen na elkaar aan bod. Kinderen leren om goed te luisteren<br />
naar elke klank in het woord en deze stuk voor stuk op te schrijven.<br />
In de klas krijgen kinderen volgend stappenplan aangereikt voor het schrijven van onthoudwoorden:<br />
Wanneer kinderen in de klas woordpakketten oefenen, lezen ze eerst het woord. Ze herhalen het in zichzelf<br />
en schrijven het daarna op. Achteraf controleren ze de juiste schrijfwijze.<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Gebruik het stappenplan uit de klas.<br />
Kijk of je kind het woord correct kan herhalen. Ga na of hij het woord kan<br />
opdelen in letters. Hoeveel letters hoor je? Hoeveel letters schrijf je?<br />
Als het echt moeilijk loopt, kan je elke letter visueel voorstellen door een stipje.<br />
Je kind weet dan dat hij voor elk stipje een letter moet schrijven.<br />
(Let op: “doek” heeft drie stipjes: d – oe – k)<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 9
3.2 Spellingregels<br />
Vanaf het tweede leerjaar worden voor sommige spellingproblemen regels aangereikt. <strong>De</strong>ze regels zijn korte<br />
stappenplannetjes die kinderen helpen correct te spellen. Het is belangrijk dat kinderen leren om deze regels<br />
correct toe te passen in verschillende contexten. Het moeilijkste voor kinderen is weten wanneer je welke<br />
regel gebruikt.<br />
3.2.1 Verlengingsregel<br />
<strong>De</strong> verlengingsregel gebruik je wanneer je op het einde van een woord of woorddeel een “t” of een “p” hoort.<br />
Soms schrijf je de “t” als een “t”, soms als een “d”. Bij een “p” op het einde van een woord, schrijf je meestal<br />
“p”, maar soms ook “b”. Om te weten welke letter je schrijft, vorm je het meervoud van deze woorden. Bij<br />
kinderen formuleren we dit als “langer maken”.<br />
Voorbeeld: “poot” – “poot wordt “poTen”, dus schrijf ik op het einde van het woord een T.<br />
“hond” - “hont” wordt “hon<strong>De</strong>n”, dus schrijf ik op het einde van het woord een D.<br />
“voetbal” – “voet” wordt “voeTen”, dus schrijf ik op het einde van het woorddeel een T.<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Gebruik de regel uit de klas.<br />
Ga na of je kind het woord correct kan verlengen. Oefen indien nodig op een<br />
speelse manier: “één kat, twee … / één paard, twee …”.<br />
Dicteer elkaar woordjes die eindigen op een “t”-klank. Geef zelf het goede<br />
voorbeeld wanneer je schrijft en verwoord de regel luidop.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 10
3.2.2 Medeklinkerverdubbeling en klinkerverenkeling<br />
Soms schrijf je medeklinkers in een woord dubbel. Bij andere woorden schrijf je een lange klinker toch enkel,<br />
hoewel je hem “lang hoort”.<br />
<strong>De</strong>ze regel wordt toegepast in woorden met meer dan één lettergreep. Je luistert naar de klank op het einde<br />
van deze eerste lettergreep.<br />
• Als de klank kort (a, e, i, o, u) is én je hoort slechts één medeklinker na de klinker, dan schrijf je de<br />
medeklinker dubbel.<br />
Voorbeeld: “bossen” – je hoort één medeklinker (“s”) na een korte “o”, dus “s” dubbel.<br />
• Als de klank lang (aa, ee, oo, uu) is én je hoort slechts één medeklinker na de klinker, dan schrijf je de<br />
klinker enkel.<br />
Voorbeeld: “bomen” – je hoort één medeklinker (“m”) na een lange “oo”, dus “o” enkel.<br />
• Als de klank een andere klank is (ie, eu, oe, ui, ij, ei, au, ou, …), schrijf je gewoon wat je hoort.<br />
Voorbeeld: “dieren”, “keuken”, “leeuwen”, …<br />
• Als je meerdere medeklinkers hoort na de klinker, schrijf je gewoon wat je hoort.<br />
Voorbeeld: “honden” – je hoort twee medeklinkers (“n – d”) na een korte “o”, dus gewoon.<br />
“paarden” – je hoort twee medeklinkers (“r – d”) na een lange “aa”, dus gewoon.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 11
3.2.3 G of CH?<br />
3.2.3.1 G – CH<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Gebruik de regel uit de klas.<br />
Ga na of je kind het verschil kent en hoort tussen korte, lange en andere<br />
klanken. Oefen indien nodig ook het horen van één of twee medeklinkers na<br />
een klinker.<br />
Dicteer elkaar woordjes die de regel volgen. Geef zelf het goede voorbeeld<br />
wanneer je schrijft en verwoord de regel luidop. Eventueel kan je kleuren<br />
gebruiken om de regel te verduidelijken in het woord.<br />
Je schrijft “g”, behalve bij “lach”, “pech” en “zich”. In de tweede graad worden de “ch”-woorden nog uitgebreid.<br />
3.2.3.2 GT – CHT<br />
Hoor je na een korte klank (a, e, i, o, u) “gt”, dan schrijf je “cht”. Na een lange of een andere klank, schrijf je<br />
gewoon een g.<br />
Voorbeeld: “vlecht” – je hoort een korte “e”, dus schrijf je “cht”<br />
Uitzonderingen op deze regel zijn de woorden “ligt”, “legt” en “zegt”, omdat zij de regels van de<br />
werkwoordspelling volgen.<br />
Ook woorden met lange klanken en andere klanken schrijf je met “gt” omdat zij de regels van de<br />
werkwoordspelling volgen.<br />
Voorbeeld: “vraagt”, “draagt”, “vliegt”, …<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 12
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Gebruik de regel uit de klas.<br />
3.3 Onthoudwoorden<br />
3.3.1 IJ of EI?<br />
Ga na of je kind het verschil kent en hoort tussen korte, lange en andere<br />
klanken.<br />
Dicteer elkaar woordjes die de regel volgen. Geef zelf het goede voorbeeld<br />
wanneer je schrijft en verwoord de regel luidop.<br />
In het tweede leerjaar leren kinderen de eerste woorden met “ei” schrijven. Omdat deze woorden minder vaak<br />
voorkomen dan woorden met “ij”, worden ze in een zelfgeschreven verhaal gegoten. Kinderen leren dit verhaal.<br />
Wanneer ze een woord met “ij/ei” horen, gebruiken ze het verhaal als referentiekader. Woorden die in het<br />
verhaal voorkomen, schrijf je met “ei”. <strong>De</strong> andere woorden schrijf je met “ij”.<br />
ei-woorden: ei – mei – wei – zei – geit – reis – klein – plein – trein – klei – geiten – weide – einde –<br />
heide<br />
3.3.2 OU of AU?<br />
In het tweede leerjaar leren kinderen de eerste woorden met “au” schrijven. Omdat deze woorden minder vaak<br />
voorkomen dan woorden met “ou”, worden ze in een zelfgeschreven verhaal gegoten. Kinderen leren dit<br />
verhaal. Wanneer ze een woord met “ou/au” horen, gebruiken ze het verhaal als referentiekader. Woorden die<br />
in het verhaal voorkomen, schrijf je met “au”. <strong>De</strong> andere woorden schrijf je met “ou”.<br />
au-woorden: saus – flauw – paus – pauw – auto – blauw – blauwe<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 13
4 Wiskunde<br />
4.1 Getallenkennis<br />
4.1.1 Wiskundige begrippen<br />
Kinderen moeten een aantal begrippen leren gebruiken in een wiskundige context.<br />
Voorbeeld: op, in, uit, binnen, buiten, naast, tussen, midden, voor – achter, boven – onder, ver –<br />
dicht, links – rechts, eerste – laatste, klein – groot, dik – dun, meer – minder, evenveel,<br />
hoog – laag, dubbel – helft, …<br />
Het vraagt veel herhaling en inoefening om deze begrippen volledig te verwerven. Kinderen kennen deze<br />
begrippen vanuit een dagelijkse context. Nu worden ze toegepast in de wiskundelessen. Begrippen als “voor”<br />
en “na” zijn belangrijk binnen het getalbegrip. Aan de hand van deze begrippen leren kinderen om voorwerpen<br />
en later ook getallen te vergelijken.<br />
Voorbeeld: “8 komt na … ”<br />
“Rangschik de getallen van klein naar groot”<br />
Een aantal begrippen wordt gekoppeld aan een symbool of bewerking.<br />
< is meer dan<br />
> is minder dan<br />
= is gelijk aan<br />
≠ is niet gelijk aan<br />
+ som, meer dan, vermeerderen, erbij, optellen, plus, …<br />
- verschil, aftrekken, minder dan, verminderen, wegnemen, …<br />
x vermenigvuldigen, maal, keer, product, …<br />
: delen, verdelen, quotiënt, …<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 14
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
4.1.2 Getalbegrip tot 5<br />
Gebruik de begrippen in het dagelijkse leven, in een zinvolle context.<br />
Verwoord vaak wat je doet, ziet of beleeft (“ik leg mijn vork links van het bord”,<br />
“we staan voorlaatste in deze rij”, “jij bent groter dan je zus”, …).<br />
Koppel de symbolen aan de correcte verwoording. Laat ook zien dat dezelfde<br />
handeling gekoppeld kan worden aan verschillende termen.<br />
In de klas worden deze begrippen eerst aangeleerd en ingeoefend aan de<br />
hand van concreet materiaal. Ook thuis kan je werken met voorwerpen om<br />
deze begrippen meer invulling te geven.<br />
Kinderen leren getallen lezen en koppelen aan een hoeveelheid. Ze oefenen dit door het tellen van<br />
verschillende voorwerpen. Daarnaast leren we hen getalbeelden aan op hun vingers.<br />
1 2 3 4 5<br />
We kiezen ervoor om kinderen te leren hun vingers efficiënt te gebruiken. Het is de bedoeling dat kinderen de<br />
vingerbeelden snel kunnen tonen en herkennen zonder dat ze terugvallen op het tellen van vingers.<br />
Gaandeweg zullen de kinderen deze getalbeelden ook verinnerlijken en hebben ze hun vingers niet meer<br />
nodig om zich een beeld te vormen van een getal of hoeveelheid.<br />
Daarnaast leren kinderen ook om de geschreven cijfers te “lezen”. Ze leren het verband tussen een<br />
geschreven cijfer, het getal dat daarbij hoort en het aantal vingers. Tot slot worden alle cijfers ook geschreven.<br />
* Zie bijlage 4 voor vorming van cijfers.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 15
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Het is beter om vaak kort te oefenen. Toon de getalbeelden en laat je kind het<br />
nadoen. Benoem ook tegelijkertijd het getal of laat je kind het benoemen. Het<br />
tempo mag hierbij hoog liggen en je hoeft de getallen zeker niet in volgorde te<br />
oefenen.<br />
Wanneer kinderen de getallen vlot kunnen tonen en herkennen, kan je<br />
oefenen op de verinnerlijking van de getalbeelden. Laat je kind de getallen<br />
onder de tafel of achter zijn rug tonen. Ze zien de vingers nu niet meer voor<br />
zich en kunnen dus niet visueel tellen. Kinderen die nog in zichzelf tellen,<br />
stimuleer je om de vingers sneller te tonen. Daarna vraag je kinderen om hun<br />
hand op tafel te leggen en te doen alsof ze hun vingers tonen. <strong>De</strong>ze laatste<br />
oefening versterken het innerlijke beeld.<br />
Het vlot lezen van getallen kan je oefenen met speelkaarten. Neem een pakje<br />
speelkaarten waarin je alleen de kaarten van 1 tot en met 5 steekt. Leg de<br />
stapel omgekeerd op tafel. Neem een kaart van de stapel en benoem zo snel<br />
mogelijk. Eventueel kan je een wedstrijdje houden: wie is het snelst klaar met<br />
zijn stapel?<br />
4.1.3 Getalbegrip tot 10<br />
Kinderen leren vlot tellen van 1 tot 10 én weer terug. Ook deze getallen oefenen we op de vingers (zie hoger).<br />
Om de vingerbeelden van 6 tot 10 aan te leren, vertrekken we steeds van 5 vingers en voegen we een aantal<br />
vingers toe.<br />
Voorbeeld: 8 = vijf vingers en nog drie erbij. Doe vijf vingers weg, hoeveel heb je er nog? Hoeveel<br />
moet je er nu weer bijdoen voor 8? Doe drie vingers weg, hoeveel heb je er nog? …<br />
Getallen tot 10 worden voorgesteld via getalkaarten. Dit zijn losse kaartjes met cijfers, die kinderen in de klas<br />
gebruiken. <strong>De</strong> getalkaarten worden van onder naar boven (1 onderaan, 9 bovenaan) op tafel gelegd. Kinderen<br />
kunnen deze kaartjes heel gemakkelijk manipuleren. Er is ook een “vaste getalkaart”. <strong>De</strong> kaartjes kunnen niet<br />
meer afzonderlijk gemanipuleerd worden.<br />
9<br />
8<br />
7<br />
6<br />
5<br />
4<br />
3<br />
2<br />
10 1<br />
In de klas leren we de getallen ordenen. Getallen worden met elkaar vergeleken (symbolen , =) en we<br />
oefenen begrippen als “voor”, “na”, “twee plaatsen achter”, “tussen”, …<br />
Voorbeeld: “tussen 6 en 8 ligt … “<br />
“8 komt net na het getal …”<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 16
Er wordt ook geoefend met getallenassen. <strong>De</strong> kinderen leren om getallenassen volledig of gedeeltelijk aan te<br />
vullen. Hierbij moeten ze ook rekening houden met de richting van de as.<br />
Voorbeelden:<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Oefen op de trap. Leg speelkaarten van 1 tot 10 op de juiste trap. Loop naar<br />
boven terwijl je telt. Loop weer naar beneden en tel terug. Iemand zegt een<br />
trap, de andere gaat zo snel mogelijk op deze trap staan. Tel vanaf deze trap<br />
verder naar boven of beneden. Probeer hetzelfde te doen wanneer de<br />
speelkaarten gedekt op de trap liggen.<br />
Zoek verschillende contexten waarin kinderen cijfers kunnen lezen: de klok,<br />
een lintmeter, huisnummers, nummerplaten, verkeersborden, … Probeer ook<br />
hier verder en/of terug te tellen.<br />
Werk met centjes: leg 8 cent, 3 cent, … op verschillende manieren. Bespreek<br />
welk stuk meer waard is, welk stuk minder, …<br />
Je kan ook oefenen op het vlot leggen van de getalkaarten. Spontaan nemen<br />
kinderen de getallen “in de juiste volgorde”. Vraag hen om de kaarten te<br />
nemen zoals ze uit hun rekendoosje komen. Heb je eerst het kaartje van de<br />
“3” vast, dan leg je dat eerst. Zo leren kinderen schatten waar de<br />
verschillende getallen moeten komen, hoever twee getallen ongeveer uit<br />
elkaar liggen, …<br />
Zie hoger voor het oefenen van vingerbeelden en het oefenen van getallen<br />
lezen.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 17
4.1.4 Getalbegrip tot 20<br />
Ook hier leren kinderen in eerste instantie vlot tellen tot 20 en terug. Ze leren verder of terug tellen vertrekkend<br />
van een bepaald getal.<br />
4.1.4.1 Opbouw van getalbegrip met geld<br />
We leren kinderen om getallen tot 20 te leggen met centen. Een stuk van 10 cent en vijf stukken van 1 cent is<br />
15 cent. Je hoort aan dit getal uit welke centen / onderdelen het bestaat, nl. 5 en 10. Dit wordt ook verwoord<br />
als “tientallen” en “eenheden”.<br />
Voorbeeld:<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Speel met geld. Leg een stuk van 20 cent op tafel. Wissel het in twee stukken<br />
van 10 cent. Wissel een stuk van 10 cent voor 10 losse centen. Tel van 10 tot<br />
20 en leg telkens het bijhorende bedrag. Verwoord ook de “tientallen” en<br />
“eenheden”. Laat op dit moment de stukken van 2 en 5 cent nog achterwege,<br />
dit kan voor verwarring zorgen.<br />
Leg verschillende prijzen met geld.<br />
4.1.4.2 Opbouw van getalbegrip met getalkaarten<br />
9<br />
8<br />
7<br />
6<br />
5<br />
4<br />
3<br />
2<br />
10 1<br />
We leren om de verschillende getallen tot 20 te vormen met getalkaarten. Ook hier “hoor” je uit welke<br />
onderdelen een getal bestaat. Dit wordt ook verwoord als “tientallen” en “eenheden”.<br />
Voorbeeld: Het getal 15 zeg je als “vijf tien”. Je hoort welke kaartjes je moet vastnemen (vijf en<br />
tien). Als je de kaartjes goed op elkaar legt, zie je het getal 15 verschijnen.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 18
We leggen de getallen met losse getalkaarten op elkaar. Nadien oefenen we met de vaste getalkaart.<br />
Kinderen kunnen de kaartjes niet meer vastnemen, maar zetten hun vingers (of een voorwerp) erop.<br />
4.1.4.3 Getallenlijnen<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Oefen met losse getalkaarten. Iemand zegt een getal, de andere legt het<br />
getal. Schrijf de getallen die je hoort op. Verwoord ook welk deel het “tiental”<br />
is en hoeveel “eenheden” er in het getal zitten.<br />
Met speelkaarten kan je oefenen op het snel benoemen van getallen. Leg een<br />
kaart van een 10 en daarnaast een andere kaart (vb. 7). Zeg het getal dat je<br />
nu leest (vb. 17). Leg een nieuwe kaart op de stapel van de eenheden en lees<br />
het getal opnieuw.<br />
<strong>De</strong> getallen 11, 12, 13 en 14 vragen net iets meer aandacht. Bij deze getallen<br />
hoor je de verschillende onderdelen minder goed. Je kan wel aangeven dat je<br />
de “e” van “een” hoort in “elf”, de “tw” van “twee” hoor je in “twaalf”, …<br />
We werken opnieuw met getallenlijnen, analoog aan de getallenlijnen tot 10.<br />
4.1.5 Getalbegrip tot 100<br />
4.1.5.1 Opbouw van getalbegrip met geld<br />
* Zie bijlage 5 voor getalkaarten<br />
We leren kinderen om getallen tot 100 te leggen met centen. Hoeveel stukken van 10 cent heb je nodig?<br />
Hoeveel stukken van 1 cent?<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Speel met geld. Leg verschillende stukken op tafel. Wissel ze in in stukken<br />
van 10 cent, 20 cent, ... Wissel een stuk van 10 cent voor 10 losse centen.<br />
Tel van het ene tiental naar het volgende (vb. van 30 tot 40) en leg telkens<br />
het bijhorende bedrag. Verwoord ook de “tientallen” en “eenheden”.<br />
Leg prijzen met geld.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 19
4.1.5.2 Opbouw van getalbegrip met de lintmeter<br />
Een lintmeter is geschikt om de getallenlijn te oefenen. Waar ligt 0? Waar ligt 100? Wat ligt er in het midden?<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Zeg een getal en zoek dit zo snel mogelijk op de lintmeter.<br />
Sluit je ogen en probeer je vingers zo dicht mogelijk bij het getal te zetten.<br />
Tel verder of terug tot aan een volgend getal.<br />
Tel per tien, per twee, per vijf, …<br />
Oefen “handige verdelingen”.<br />
Verdeel 100 in 2 gelijke delen en tel met sprongen. à 0 – 50 – 100.<br />
Verdeel 100 in 4 gelijke delen en tel met sprongen à 0 – 25 – 50 …<br />
Verdeel 100 in 10 gelijke delen en tel met sprongen à 0 – 10 – 20 …<br />
4.1.5.3 Opbouw van getalbegrip met getalkaarten<br />
90 9<br />
80 8<br />
70 7<br />
60 6<br />
50 5<br />
40 4<br />
30 3<br />
20 2<br />
100 10 1<br />
We leren om de verschillende getallen tot 100 te vormen met getalkaarten. Ook hier “hoor” je uit welke<br />
onderdelen een getal bestaat. Dit wordt ook verwoord als “tientallen” en “eenheden”.<br />
Voorbeeld: Het getal 53 zeg je als “drie en vijftig”. Je hoort welke kaartjes je moet vastnemen (3<br />
en 50). Als je de kaartjes goed op elkaar legt, zie je het getal 53 verschijnen.<br />
We leggen de getallen met losse getalkaarten op elkaar. Nadien oefenen we met de vaste getalkaart.<br />
Kinderen kunnen de kaartjes niet meer vastnemen, maar zetten hun vingers (of een voorwerp) erop.<br />
Voorbeeld: 53 toon je met een vinger op de 50 en een vinger op de 3.<br />
* Zie bijlage 5 voor getalkaarten<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 20
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Oefen met losse getalkaarten. Iemand zegt een getal, de andere legt het<br />
getal. Schrijf de getallen die je hoort op. Verwoord ook welk deel het “tiental”<br />
is en hoeveel “eenheden” er in het getal zitten.<br />
Met speelkaarten kan je oefenen op het snel benoemen van getallen. Leg<br />
twee kaarten naast elkaar. <strong>De</strong> linkerkaart vormt de tientallen, de rechterkaart<br />
vormt de eenheden. Zeg het getal dat je nu leest (vb. 47). Leg een nieuwe<br />
kaart op elke stapel en lees het getal opnieuw.<br />
4.1.5.4 Opbouw van getalbegrip op de trap.<br />
We leren kinderen om op de trap met sprongen van tien te tellen tot 100 en terug. Eventueel liggen op de trap<br />
speelkaarten of getalkaarten ter ondersteuning.<br />
Nadien leren kinderen alle getallen tot 100 voorstellen op de trap. <strong>De</strong> tredes vormen de tientallen, vingers de<br />
eenheden.<br />
Voorbeeld: Het getal 63 stel je voor door op de trap van de 60 te staan, met 3 vingers in de lucht.<br />
4.1.5.5 Getallenlijnen<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Leg speelkaarten op de trap. Stap al tellend per tien naar boven en weer<br />
terug naar beneden.<br />
Vraag je kind om op een bepaalde trap te gaan staan. Laat het verder tellen<br />
tot 100 of terug tellen tot 0.<br />
Toon verschillende getallen op de trap.<br />
We werken opnieuw met getallenlijnen, analoog aan de getallenlijnen tot 10.<br />
<strong>De</strong> voorgestelde getallenlijnen tellen met sprongen van 10 of 1. Soms worden ook getalrijtjes aangevuld die<br />
met andere sprongen tellen.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 21
4.1.6 Breuken<br />
In de eerste graad leren de kinderen de begrippen rond breuken.<br />
Teller à Telt hoeveel delen je neemt.<br />
Noemer à zegt in hoeveel gelijke delen je het geheel verdeelt.<br />
Ze moeten breuken kunnen lezen en aanduiden op een figuur.<br />
Voorbeeld:<br />
" !<br />
! " lees je als "<br />
! !"# !"<br />
! !"#$%&" !"#"$<br />
" of "
4.2 Bewerkingen<br />
4.2.1 Optellen en aftrekken tot 10<br />
Bij het rekenen tot 10 worden verschillende strategieën aangereikt. Niet elk kind zal elke strategie even vlot<br />
gebruiken. We geven hen – door het aanreiken van verschillende denkpistes – zoeken naar de manier die zij<br />
het handigst vinden. Omdat ze verschillende strategieën geoefend hebben, kunnen en mogen ze zelf kiezen<br />
op welke manier ze bepaalde oefeningen oplossen.<br />
Voorbeeld: 6 – 5 = 1 à Kan via “splitsen op basis van vijf vingers”<br />
à Kan via “verschil”<br />
3 + 2 = 5 à Kan via “getallen splitsen tot 5”<br />
à Kan via “bovenbovenburen”<br />
Nadat een nieuwe strategie aangeleerd werd, oefenen kinderen deze in combinatie met een vorige strategie.<br />
Ze leren zo kiezen tussen strategieën bij het maken van oefeningen.<br />
4.2.1.1 Getallen splitsen tot 5 en koppelen aan bewerkingen<br />
Kinderen leren splitsen op hun handen. Je toont een aantal vingers op de ene hand. Met de andere hand<br />
splits je de vingers in twee groepen.<br />
<strong>De</strong>ze splitsingen worden meteen gekoppeld aan de bijhorende bewerkingen.<br />
Voorbeeld: “Ik splits 5 in 4 en 1” à “1 en 4 is 5” of “1 plus 4 is 5” of “5 min 4 is 1” of “5 – 1 is 4”<br />
4.2.1.2 Splitsen van 10<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
<strong>De</strong> splitskaartjes vind je in een rekendoosje in de boekentas.<br />
Toon de splitsingen telkens op je vingers. Oefen tot het vlot gaat om te<br />
zeggen en te tonen. Verwoord telkens bijhorende bewerkingen op<br />
verschillende manieren.<br />
Kinderen leren 10 splitsen op hun eigen handen. Ze tonen hun twee handen. Ze doen telkens een aantal<br />
vingers weg en bekijken hoeveel vingers er nog overblijven. Koppel deze handeling opnieuw aan de juiste<br />
bewerkingen.<br />
Voorbeeld: Toon 10 vingers. Doe er 2 weg. Er zijn er nog 8.<br />
“10 kan je splitsen in 2 en 8” of “10 kan je splitsen in 8 en 2.”<br />
“10 min 2 is 8”, “10 – 8 is 2”, “Om van 8 een 10 te maken moet ik er 2 bijdoen.”<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 23
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
4.2.1.3 Bovenburen en onderburen<br />
Je kan deze splitsing op een speelse manier oefenen met speelkaarten.<br />
Elke speler krijgt evenveel kaarten en legt er twee op tafel. Kan je een 10<br />
maken met twee of meer kaarten? Als je een 10 kan maken, krijg je deze<br />
kaarten. Als je geen 10 kan maken, leg je een kaart af. <strong>De</strong> volgende is aan de<br />
beurt. Wie op het einde de meeste kaarten heeft, wint.<br />
Verdeel alle kaarten. Verwijder klaverenboer. <strong>De</strong> schoppenboer is zwarte piet.<br />
Twee prenten zijn een koppel en mag je afleggen. Twee kaarten die samen<br />
tien geven, mag je afleggen. Als je niets kan afleggen, geef je een kaart door.<br />
Wie de zwarte piet overhoudt, verliest.<br />
Leg negen kaarten op tafel. Als je tien kan maken met twee of drie kaarten,<br />
leg je op die kaarten nieuwe kaarten. Op een prent mag je een andere kaart<br />
leggen. Je wint als je al je kaarten kan afleggen.<br />
Bovenburen zijn getallen die net één meer zijn dan het vorige getal. Bovenbovenburen zijn getallen die twee<br />
meer zijn. Onderburen zijn getallen die net één minder zijn dan het vorige getal, onderonderburen zijn twee<br />
minder.<br />
Kinderen leren op de trap en via de getalkaarten welke getallen elkaars boven- en onderburen zijn. Ook deze<br />
termen worden gekoppeld aan de wiskundig correcte verwoordingen.<br />
Voorbeeld: Wie is de bovenbuur van 8? Hoeveel is 8 plus 1?<br />
Hoeveel is 6 – 2? Inderdaad 4, want 4 is de onderonderbuur van 6.<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Je kan dit oefenen op de trap en met de getalkaarten. Koppel de<br />
rekenhandeling (trap opstappen, kaartjes aantikken) aan de correcte<br />
verwoording.<br />
Ga op een bepaalde trap staan of leg de kaarten van 1 tot 10 in de juiste op<br />
tafel. Kies een kaart en bespreek wie de (onder)onderbuur is en wie de<br />
(boven)bovenbuur is. Je kan dit ook met speelkaarten doen. In een tweede<br />
fase kan je dezelfde oefening doen met de kaarten gedekt op tafel. Draai de<br />
kaarten om om je antwoord te controleren.<br />
Het automatiseren van boven- en onderburen kan je oefenen met<br />
speelkaarten. Neem een pakje speelkaarten zonder de prentjes. Leg de<br />
stapel omgekeerd op tafel. Neem een kaart van de stapel en geef zo snel<br />
mogelijk de bovenbuur van deze kaart. Je kan dit ook doen met<br />
bovenbovenburen, onderburen en onderonderburen. Eventueel kan je een<br />
wedstrijdje houden: wie is het snelst klaar met zijn stapel?<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 24
4.2.1.4 Tweelingsommen<br />
Kinderen automatiseren de tweelingsommen tot 10. Dit zijn sommen als 2 + 2 = 4, 3 + 3 = 6, 8 – 4 = 4, …<br />
<strong>De</strong> sommen worden met de vingers getoond.<br />
Voorbeeld: 1 + 1 = 2. <strong>De</strong> twee duimen (getalbeeld 1) worden tegen elkaar gezet. Je krijgt nu twee<br />
vingers. Als je een hand weghaalt, zie je de bijhorende aftrekking.<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
4.2.1.5 Splitsen op basis van 5 vingers<br />
Oefen vooral het automatiseren door deze tweelingsommen vaak te herhalen.<br />
Je kan dit oefenen met de handen. Na een tijdje kan je de handen weglaten<br />
en de handeling mentaal voorstellen.<br />
Het automatiseren van tweelingen kan je oefenen met speelkaarten. Neem<br />
een pakje speelkaarten zonder de prentjes. Leg de stapel omgekeerd op tafel.<br />
Neem een kaart van de stapel en geef zo snel mogelijk de tweelingsom van<br />
deze kaart. Eventueel kan je een wedstrijdje houden: wie is het snelst klaar<br />
met zijn stapel?<br />
Een aantal oefeningen kan je heel eenvoudig tonen op je vingers. <strong>De</strong> optellingen vertrekken van 5 en doen er<br />
een getal bij. Het kan ook dat je vertrekt van een getal en er dan vijf bijdoet. Op die manier krijgen kinderen<br />
een nieuw getalbeeld dat meteen de uitkomst van de oefening is.<br />
Voorbeeld: 5 + 3 = 8 à toon een hand met vijf vingers, doe er 3 bij van de andere hand.<br />
Je ziet meteen 8 vingers.<br />
2 + 5 = 7 à toon twee vingers, doe er 5 bij (= je volldige andere hand).<br />
Je ziet meteen 7 vingers.<br />
<strong>De</strong> aftrekkingen zijn zo gekozen dat je telkens één van je twee handen volledig weg kan doen.<br />
Voorbeeld: 9 – 5 = 4 à toon negen vingers, doe er 5 weg (= de hand met vijf vingers).<br />
Je ziet meteen 4 vingers die overblijven.<br />
9 – 4 = 5 à toon negen vingers, doe er 4 weg (= de hand met vier vingers).<br />
Je ziet meteen 5 vingers die overblijven.<br />
<strong>De</strong>ze rekenstrategie helpt kinderen om snel te leren rekenen met behulp van hun vingers.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 25
4.2.1.6 Verschil<br />
Kinderen leren dat er bij twee getallen die vlak bij elkaar liggen slechts een klein “verschil” is tussen de twee<br />
getallen.<br />
Voorbeeld: 7 – 6 = 1 à tussen een toren van 7 blokken en een toren van 6 blokken is<br />
maar één blok verschil.<br />
4.2.2 Optellen en aftrekken tot 20<br />
Ook bij het rekenen tot 20 worden verschillende strategieën aangereikt en kan elk kind de strategie kiezen die<br />
hem het best ligt.<br />
Nadat een nieuwe strategie aangeleerd werd, oefenen kinderen deze in combinatie met een vorige strategie.<br />
Ze leren zo kiezen tussen strategieën bij het maken van oefeningen.<br />
Voorbeeld: Eerst leren we rekenen met getalkaarten, daarna met boven- en onderburen. Voor we<br />
overgaan naar een derde strategie, leren kinderen de getalkaart- en burenoefeningen<br />
door elkaar uitrekenen.<br />
Overzicht van de strategieën voor optellen:<br />
Getalkaarten à één van de getallen is 10. 6 + 10 = …<br />
Bovenburen à één van de getallen is 1 of 2. 6 + 2 = …<br />
Tweelingen à de twee getallen zijn gelijk. 6 + 6 = …<br />
Bijna-tweelingen à beide getallen zijn bijna gelijk, er is maar één verschil. 6 + 7 = …<br />
Hand van 5 à som is kleiner dan 10 en één van de getallen is 5. 2 + 5 = …<br />
Brug vanuit 8 of 9 à som is groter dan 10 en één van de getallen is 8 of 9. 6 + 9 = …<br />
Brug vanuit 5 à som is groter dan 10 en één van de getallen is 5. 7 + 5 = …<br />
Overzicht van de strategieën voor aftrekken:<br />
Getalkaarten à 16 – 6 = …<br />
Onderburen à – 1 of – 2. 13 – 1 = …<br />
Tweelingen à 14 – 7 = …<br />
Cirkelrekenen à zonder brug en met brug 13 – 4 = …<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 26
4.2.2.1 Rekenen met getalkaarten<br />
Getalkaartoefeningen zijn optellingen en aftrekkingen die je kan uitvoeren met de losse getalkaarten. Je hoort<br />
welke kaartjes je nodig hebt en wat je ermee moet doen. <strong>De</strong> uitkomst lees je af op de kaartjes die je<br />
uiteindelijk in je handen hebt. Als dit vlot gaat, gebruiken we de vaste getalkaart om er uiteindelijk helemaal los<br />
van te komen.<br />
Voorbeeld: 10 + 8 = …<br />
9 + 10 = …<br />
16 – 6 = …<br />
15 – 10 = …<br />
Met de getalkaarten oefenen we ook puntsommen. Bij deze oefeningen vertellen we een verhaal, zodat<br />
kinderen de oefeningen beter begrijpen.<br />
Voorbeelden: … + 5 = 15 à Er ligt een getalkaart onder mijn hand. Ik vertel je niet welke. Ik<br />
doe kaart 5 erbij. Nu ligt er 15. Wat lag er eerst?<br />
Jan heeft een zak met knikkers en Jef heeft 5 knikkers in zijn zak.<br />
Als Jan en Jef al hun knikkers samentellen, hebben ze er 15.<br />
Hoeveel knikkers had Jan in zijn zak?<br />
15 - … = 10 à Er ligt 15. Ik hal een getalkaart weg. Je mag even niet kijken. Nu<br />
ligt er nog 10. Welke getalkaart heb ik weggedaan?<br />
Louise heeft 15 rozen gekregen. Om haar mama te verrassen,<br />
geeft ze haar enkele rozen zodat zij er nog 10 over heeft.<br />
Hoeveel rozen geeft Louise aan haar mama?<br />
… - 10 = 5 à Er ligt een getal klaar. Ik vertel je niet welk. Ik haal kaart 10 weg.<br />
Nu ligt er nog 5. Wat lag er eerst?<br />
Op het feestje van Sander heeft de mama van Sander een ballon<br />
aan ieder kind beloofd. Ze deelt een ballon uit aan de 10 kinderen.<br />
Er blijven 5 ballonnen over.<br />
Hoeveel ballonnen had de mama van Sander in het begin?<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Werk met de getalkaarten. Verzin mondeling getalkaartoefeningen en laat je<br />
kind de handelingen uitvoeren. Als dit moeilijk gaat, kan je het samen doen.<br />
Wanneer de mondelinge oefeningen vlot gaan, koppel je deze aan de<br />
schriftelijke sommen. Doorloop de sommen stap voor stap met je kind. Leer<br />
waar de oefening begint, met welke getallen, welke handeling je moet<br />
uitvoeren en wat je uiteindelijk bekomt.<br />
Als ook dit vlot gaat, kan je de getalkaartoefeningen maken met een vaste<br />
getalkaart en nadien zelfs zonder een hulpmiddel.<br />
* Zie bijlage 5 voor getalkaarten<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 27
4.2.2.2 Bovenburen en onderburen<br />
Bovenburen zijn getallen die net één meer zijn dan het vorige getal. Bovenbovenburen zijn getallen die twee<br />
meer zijn. Onderburen zijn getallen die net één minder zijn dan het vorige getal, onderonderburen zijn twee<br />
minder.<br />
Kinderen leren op de trap en via de getalkaarten welke getallen elkaars boven- en onderburen zijn. Ook deze<br />
termen worden gekoppeld aan de wiskundig correcte verwoordingen.<br />
Voorbeeld: Wie is de bovenbuur van 8? Hoeveel is 8 plus 1?<br />
Hoeveel is 6 – 2? Inderdaad 4, want 4 is de onderonderbuur van 6.<br />
4.2.2.3 Rekenen met cirkels<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Zie bovenburen tot 10. Gebruik nu getallen tot 20.<br />
Cirkelrekenen geeft kinderen een houvast bij het rekenen. Tientallen en eenheden worden soort per soort<br />
opgeteld of afgetrokken. Op deze manier worden “moeilijke” oefeningen vertaald in getalkaartoefeningen.<br />
<strong>De</strong>ze getalkaartoefeningen zijn eenvoudig te onthouden én uit te rekenen.<br />
Bij oefeningen tot 20 wordt cirkelrekenen gebruikt bij oefeningen van het type “TE +/ - E zonder brug”.<br />
Voorbeeld: 13 + 3 = 10 + 6 = 16<br />
5 + 14 = 10 + 9 = 19<br />
18 – 5 = 10 + 3 = 13<br />
Cirkelrekenen? In de aanleerfase gebruiken we cirkels om de tussenstappen te structureren. In elke<br />
cirkel schrijven de kinderen een getal. <strong>De</strong> tientallen worden in de eerste cirkel<br />
geschreven. In de tweede cirkel komen een bewerkingsteken en de eenheden.<br />
Voorbeeld: 13 + 4 = 10 + 7 = 17<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Maak oefeningen zonder brug tot 20. Noteer de tussenstappen met cirkels en<br />
zonder cirkels. Als dit vlot gaat, kan je de tussenstappen bijhouden op een<br />
vaste getalkaart, of alleen in je hoofd.<br />
Als je de tussenstappen noteert is het belangrijk dat dit op een wiskundig<br />
correcte manier gebeurt, d.w.z. met bewerkingsteken en “=”.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 28
4.2.2.4 Verschil<br />
Kinderen leren dat er bij twee getallen die vlak bij elkaar liggen slechts een klein “verschil” is tussen de twee<br />
getallen.<br />
Voorbeeld: 16 – 14 = 2 à Leg 16 cent en 14 cent op tafel. Wat is het verschil?<br />
4.2.2.5 Tweelingen en bijna-‐tweelingen<br />
Kinderen automatiseren de tweelingsommen tot 20. Dit zijn sommen als 2 + 2 = 4, 8 + 8 = 16, 14 – 7 = 7, …<br />
<strong>De</strong> sommen worden met de vingers getoond, samen met een medeleerling. Kinderen plaatsen evenveel<br />
vingers tegen elkaar. We bespreken hoeveel vingers een kind alleen heeft en hoeveel vingers ze samen tonen.<br />
Er wordt ook gekeken wat er gebeurt als één kind zijn vingers wegdoet. Hoeveel blijven er nog over?<br />
<strong>De</strong>ze handelingen worden gekoppeld aan de sommen op papier.<br />
Bijna-tweelingen zijn afgeleide oefeningen die steunen op tweelingen.<br />
Voorbeeld: 2 + 3 is een bijna-tweeling van 2 + 2 of 3 + 3<br />
“Als je weet dat 2 + 2 = 4, weet je ook dat 2 + 3 = 5”<br />
“ Als je weet dat 3 + 3 = 6, weet je ook dat 2 + 3 = 5”<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Zie tweelingen tot 10.<br />
Bijna-tweelingen kan je oefenen met de handen. Toon een tweelingsom (vb. 6<br />
+ 6 = 12). Voeg één vinger toe en bespreek wat er gebeurt (vb. 6 + 7 = 13).<br />
Vertrek opnieuw van de tweelingsom (vb. 6 + 6 = 12). Doe nu één vinger weg<br />
en bespreek (6 + 5 = 11). Zorg ervoor dat je kind de vingers niet telt.<br />
Je kan ook twee gelijke torens bouwen. Bespreek hoeveel blokken er zijn in<br />
de twee torens samen. Wat gebeurt er als je één blok toevoegt aan een<br />
toren? Wat gebeurt er als je een blok wegneemt?<br />
Koppel de mondelinge oefeningen ook aan sommen op papier.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 29
4.2.2.6 Optellen met brug<br />
Rekentrappers werkt voor brugoefeningen met handen. We leren kinderen om bij brugoefeningen om eerst<br />
tien te maken van een getal en nadien de rest toe te voegen.<br />
Voorbeeld: 9 + 5 = 10 + 4 = 14<br />
Toon 9 vingers. Doe er 5 vingers bij.<br />
Vul de handen aan tot 10. Geef één duim<br />
af. <strong>De</strong> tweede houdt 4 vingers over.<br />
Samen heb je 13.<br />
In een tweede fase leren kinderen om de 10 vingers van een ander kind te vervangen door hun tenen. Tenen<br />
lenen zich ertoe om de brug mentaal te maken. Kinderen kunnen niet terugvallen op tellen, omdat hun tenen<br />
in hun schoenen zitten. <strong>De</strong> vingers die je erbij doet kan je wel zien. Bedenk hoeveel vingers naar de tenen<br />
gaan om 10 te maken. Kijk hoeveel vingers je overhoudt. Die vingers tel je bij 10.<br />
4.2.2.7 Aftrekken met brug<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Oefen voldoende met handen en tenen. Kinderen leren zo waarom ze de<br />
brug maken, waarom het belangrijk is om eerst 10 te maken.<br />
Het automatiseren van de brug kan je oefenen met speelkaarten. Leg een<br />
kaart van 9 op tafel. Leg er een andere kaart naast. Maak de som. Probeer<br />
om het tempo op te drijven.<br />
Oefen de verschillende strategieën door elkaar. Maak twee stapels met<br />
speelkaarten. In de ene stapel leg je alleen 8, 9 en 10. <strong>De</strong> andere kaarten<br />
liggen in de tweede stapel. Neem een kaart uit elke stapel. Zeg snel de som.<br />
Kinderen leren het onderscheid maken tussen brugoefeningen en<br />
getalkaartoefeningen.<br />
Leer kinderen het onderscheid tussen brug of geen brug maken door in de<br />
ene stapel alleen 2, 3 en 4 te leggen. <strong>De</strong> andere kaarten liggen dan in de<br />
tweede stapel.<br />
Vooraleer kinderen kunnen starten met brugoefeningen, is het noodzakelijk dat ze de begrippen “over” en<br />
“tekort” verwerven. <strong>De</strong>ze termen worden immers gebruikt bij het vertalen van aftrekkingen (brug en geen brug)<br />
naar getalkaartoefeningen.<br />
Voorbeeld: 14 – 5 = 10 – 1 = 9 à Ik zet 10 apart, 4 min 5 is 1 tekort, je schrijft – 1.<br />
15 – 4 = 10 + 1 = 11 à Ik zet 10 apart, 5 min 4 is 1 over, je schrijft + 1.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 30
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Doe alsof je naar de winkel gaat met 5 euro.<br />
<strong>De</strong> brugoefeningen zelf worden aangebracht met geld of met vingers.<br />
Voorbeeld: 11 – 2 = 10 – 1 = 9<br />
Koop iets van 4 euro. Kan je dit betalen? Bespreek dat je zelfs nog<br />
geld over hebt nadat je winkelde. Hoeveel geld heb je over?<br />
Bespreek hoe je dit noteert. (“1 over” à “+ 1”)<br />
Wat gebeurt er als je iets wil kopen van 6 euro? Dit kan je niet<br />
betalen, je hebt geld tekort. Hoeveel geld heb je tekort? Bespreek<br />
hoe je dit noteert. (“1 tekort” à “ – 1”)<br />
à Leg 11 cent (10 cent en 1 cent).<br />
à Je kan 1 cent wegnemen en je hebt nog 1 cent tekort die je eigenlijk zou moeten<br />
wegnemen. Noteer dit als “10 – 1”.<br />
12 – 7 = 10 – 5 = 5<br />
à Werk per twee. Toon 12 vingers (iemand 10, iemand 2). Doe eerst de hand met 2<br />
vingers weg. Je hebt nu nog 5 vingers tekort. Doe deze weg van de 10.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 31
4.2.3 Optellen en aftrekken tot 100<br />
Het rekenen tot 100 loopt parallel aan het rekenen tot 20, de getallen worden alleen groter. Je vindt hier nog<br />
een aantal voorbeelden van oefeningen. Het oefenen thuis wordt vooral beschreven in het onderdeel tot 20.<br />
4.2.3.1 Rekenen met getalkaarten<br />
Voorbeeld: 60 + 8 = … … + 8 = 68<br />
9 + 80 = … 59 - … = 50<br />
36 – 6 = … … - 30 = 2<br />
75 – 70 = …<br />
4.2.3.2 Bovenburen en onderburen<br />
* Zie bijlage 5 voor getalkaarten<br />
Bovenburen zijn getallen die net één meer zijn dan het vorige getal. Bovenbovenburen zijn getallen die twee<br />
meer zijn. Onderburen zijn getallen die net één minder zijn dan het vorige getal, onderonderburen zijn twee<br />
minder.<br />
Bij het rekenen tot 100 worden ook oefeningen als + 10, + 20, - 10 en – 20 gezien als oefeningen rond buren.<br />
Kinderen leren het onderscheid tussen de buren van de tientallen en de buren van de eenheden.<br />
Voorbeeld: 45 + 2 = … 45 + 20 = …<br />
38 – 1 = … 38 – 10 = …<br />
Als ze beide buren vlot beheersen, worden de buren van tientallen en eenheden gecombineerd.<br />
Voorbeeld: 45 + 12 = … 45 - 21 = …<br />
Ook combinaties van buren en getalkaartoefeningen worden ingeoefend.<br />
Voorbeeld: 40 + 15 = … 80 + 28 = …<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
<strong>De</strong>ze oefeningen worden ingeoefend op de trap en met de vaste getalkaart.<br />
Ze worden al doende aangeleerd en nadien via de handeling gekoppeld aan<br />
schriftelijke sommen.<br />
Op de trap stel je eerst het eerste getal voor (zie hoger). Bij buren van de<br />
tientallen ga je één of twee trap(pen) hoger of lager. Bij buren van de<br />
eenheden krijg je vingers bij of doe je vingers weg.<br />
Op de getalkaart beweeg je je vingers naar boven of beneden in de juiste<br />
kolom.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 32
4.2.3.3 Verschil<br />
Voorbeeld: 56 – 54 = 2<br />
4.2.3.4 Tweelingen en bijna-‐tweelingen<br />
Voorbeeld: 40 + 40 = … 40 + 30 = …<br />
23 + 23 = … 23 + 34 = …<br />
60 – 30 = …<br />
4.2.3.5 Aftrekken van een tiental<br />
Kinderen leren dit op de trap. (zie getallen voorstellen op de trap)<br />
Voorbeeld: 40 – 3 = 37<br />
Je staat op de trap van de 40. Je toont 0 vingers, want er zijn geen eenheden.<br />
“Ik wil 3 wegdoen en ik heb geen vingers. Ik zak een trap lager, naar de 30 en ik krijg<br />
10 vingers erbij. Min 3 vingers is 7, en ik sta op 30, dus 37.”<br />
Je kan deze oefeningen ook maken op de vaste getalkaart.<br />
Voorbeeld: 50 – 8 = 42<br />
Je zet een vinger op de 50. Er staat geen vinger bij de eenheden.<br />
“Ik wil 8 wegdoen, maar ik heb geen eenheden. Ik zak een trap lager naar de 40 en ik<br />
krijg 10 eenheden bij.”<br />
Je zet je vinger boven de 9 in de kolom van de eenheden.<br />
“min 8 is 2, dus 42.”<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Oefen vaak op de trap en de getalkaart. Vergeet niet om de handelingen te<br />
koppelen aan schriftelijke sommen.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 33
4.2.3.6 Optellen en aftrekken met cirkels<br />
Kinderen leren om complexe oefeningen te “vertalen” naar eenvoudigere oefeningen. Ze tellen eerst de<br />
tientallen bij elkaar, nadien de eenheden. Ook bij aftrekken werken ze op deze manier.<br />
Het blijft zeer belangrijk dat de kinderen de begrippen “over” en “tekort” goed gebruiken. Het vraagt wat<br />
inoefening vooraleer kinderen hier zelf aan denken tijdens het rekenen.<br />
Voorbeeld: 34 + 53 = 80 + 7 = 87 à vertaling in getalkaartoefening<br />
29 + 48 = 60 + 17 = 77 à vertaling in getalkaartoefening met bovenbuur<br />
67 – 25 = 40 + 2 = 42 à vertaling in getalkaartoefening<br />
91 – 43 = 50 – 2 = 48 à vertaling in aftrekken van tiental<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Leer je kind om oefeningen correct te “vertalen”. Oefen indien nodig de<br />
begrippen “over en tekort” verder in. Maak eerst de vertaling en reken dan de<br />
oefening uit.<br />
Wanneer dit vlot verloopt en kinderen de tussenstappen op een goede manier<br />
kunnen noteren, kan je proberen om hiervan af te stappen. Gebruik in eerste<br />
instantie de vaste getalkaart om tussenstappen toch bij te houden. Nadien<br />
kan je proberen zonder hulpmiddelen.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 34
4.2.4 Maal-‐ en deeltafels<br />
In het tweede leerjaar leren kinderen de maal- en deeltafels. In eerste instantie worden alle maaltafels<br />
aangebracht. Later worden deze herhaald en gekoppeld aan de deeltafels.<br />
<strong>De</strong> maaltafels vormen de basis van heel wat wiskunde uit de volgende jaren (denk maar aan breuken<br />
berekenen, cijferen, …) en zelfs het secundair (rekenen met machten en wortels, ontbinden in factoren). Het is<br />
dus van groot belang dat maaltafels van bij de start grondig ingeoefend worden.<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Tafels oefenen vraagt veel herhaling. Je oefent beter elke dag kort, dan één<br />
keer heel lang. Ga op zoek naar vaste momenten, vb. in de auto op weg naar<br />
school, tijdens het tafel dekken, …<br />
Op internet vind je een heleboel spelletjes om de maaltafels in te oefenen. Dit<br />
is geschikt materiaal, omdat vaak het tempo ook bepalend is voor je score in<br />
het spel. (vb. www.maaltafels.be)<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 35
Wanneer je zelf met je kind oefent, oefen dan ook op het vlot opzeggen van<br />
de sprongrij (vb. 3 – 6 – 9 – 12 - …).<br />
Houd niet alleen rekening met correcte uitkomsten, maar let ook op het tempo.<br />
Het ultieme doel is dat kinderen 10 oefeningen kunnen maken in één minuut.<br />
Het gaat dan om 10 oefeningen uit verschillende maaltafels door elkaar.<br />
<strong>De</strong>eltafels hoeven in het tweede leerjaar nog niet op deze manier gekend te<br />
zijn. Het is voldoende als kinderen de goede uitkomst kunnen geven,<br />
natuurlijk wel graag binnen een ‘redelijke tijd’.<br />
Kies voor een geïntegreerde benadering.<br />
Voorbeeld:<br />
<strong>De</strong> tafel van 3 à 8 x 3 = 24, maar 3 x 8 is ook 24. Wanneer je beide<br />
vormen aanbiedt, zullen de hogere tafels heel wat vlotter aangeleerd<br />
worden!<br />
Koppel deze oefeningen ook aan de deeltafels.<br />
3 x 8 = 24 en dus 24 : 3 = 8 én 24 : 8 = 3<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 36
4.3 Meten<br />
4.3.1 Lengte<br />
In de eerste graad leren kinderen dat je via lengtematen kan meten hoe lang iets is.<br />
We gebruiken verschillende maten en koppelen hieraan een referentiemaat. Op die manier hebben kinderen<br />
iets waarnaar ze kunnen teruggrijpen als ze een lengte moeten schatten.<br />
<strong>De</strong> kinderen kennen ook de verhoudingen tussen de verschillende maten.<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Het gebruik van lengtematen oefen je door ze vaak te gebruiken in het<br />
dagelijks leven. Laat je kind meehelpen terwijl je dingen meet, zodat het al<br />
doende leert wat deze maten precies inhouden.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 37
4.3.2 Inhoud<br />
In de eerste graad leren kinderen dat je via inhoudsmaten kan meten hoeveel “er in” kan. Dit wordt<br />
uitgedrukt in liter. <strong>De</strong> andere maten (dl, cl, …) hoeven de kinderen nu nog niet te kennen.<br />
We koppelen een referentiemaat aan de inhoudsmaten. Op die manier hebben kinderen iets waarnaar ze<br />
kunnen teruggrijpen als ze een inhoud moeten schatten.<br />
4.3.3 Gewicht<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Het gebruik van inhoudsmaten oefen je door ze vaak te gebruiken in het<br />
dagelijks leven. Laat je kind bijvoorbeeld meehelpen terwijl je kookt of glazen<br />
inschenkt, zodat het al doende leert wat deze maten precies inhouden. In de<br />
keuken zal je kind ook al af en toe in aanraking komen met andere maten.<br />
Laat je kind eens kijken naar de verpakking van voedingswaren en vraag<br />
hoeveel erin zit. Help je kind met het correct lezen van de inhouden.<br />
In de eerste graad leren kinderen dat je via gewichtsmaten kan meten hoeveel iets weegt. Dit wordt<br />
uitgedrukt in kilogram. <strong>De</strong> andere maten hoeven de kinderen nu nog niet te kennen.<br />
We koppelen een referentiemaat aan de gewichtsmaten. Op die manier hebben kinderen iets waarnaar ze<br />
kunnen teruggrijpen als ze een gewicht moeten schatten.<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Het gebruik van gewichtsmaten oefen je door ze vaak te gebruiken in het<br />
dagelijks leven. Laat je kind meehelpen terwijl je dingen weegt, zodat het al<br />
doende leert wat deze maten precies inhouden. Tijdens het koken zal je kind<br />
misschien al wel in aanraking komen met andere maten (g).<br />
Vraag je kind ook eens wat het gewicht is van een pakje of zakje dat op tafel<br />
staat. Help het met het juist lezen van de gewichten.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 38
4.3.4 Temperatuur<br />
Kinderen in de eerste graad moeten de temperatuur kunnen uitdrukken in graden Celsius. Alleen positieve<br />
temperaturen moeten gekend zijn, maar negatieve temperaturen komen al af en toe aan bod. Ook hier worden<br />
referentiematen gebruikt om de begrippen een concretere invulling te geven.<br />
<strong>De</strong> kinderen leren om de temperatuur af te lezen van een thermometer en om deze temperatuur te noteren.<br />
4.3.5 Geld<br />
<strong>De</strong> kinderen in de eerste graad kennen de verschillende munten en bankbiljetten. Ze kennen het onderscheid<br />
tussen euro en cent en kunnen bedragen lezen.<br />
In de eerste graad rekenen we met euro’s of met centen, nog niet met een combinatie van beide. We leren<br />
gepast betalen en teruggeven.<br />
Voorbeeld: Een broek kost 27 euro.<br />
Teken op verschillende manieren hoe je dit gepast kan betalen.<br />
Teken hoe je dit gepast kan betalen met zo weinig mogelijk briefjes en muntstukken.<br />
Je geeft 30 euro aan de kassier. Hoeveel krijg je terug?<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Laat je kind in aanraking komen met geld. Laat het geld sparen en tellen<br />
hoeveel euro’s en centen het al gespaard heeft. Ga samen naar de winkel en<br />
laat je kind eens betalen, … Bedenk of je het juiste bedrag terugkreeg.<br />
Speel winkeltje en oefen met speelgoedgeld.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 39
4.3.6 Tijd<br />
In de eerste graad wordt gefocust op het “absolute kloklezen”. Dit betekent dat de tijd niet aangegeven wordt<br />
door de minuten en het uur met elkaar in verband te brengen (vb. half elf, kwart over zeven). We leren<br />
kinderen wel om de tijd uit te drukken in “aantal uur” en “aantal minuten”.<br />
In het eerste leerjaar leren kinderen het onderscheid tussen een uur en een minuut, met daaraan gekoppeld<br />
het onderscheid tussen de grote en de kleine wijzer. Ze lezen zowel de analoge als de digitale klok (12 uren)<br />
lezen.<br />
Voorbeeld:<br />
Het is vier uur dertig.<br />
4:30<br />
In het tweede leerjaar lezen kinderen de analoge klok tot op 5 minuten. <strong>De</strong> digitale klok wordt gelezen tot op<br />
de minuut. <strong>De</strong> kinderen hoeven de 24-uren lezing nog niet te kennen, maar komen er wel al mee in aanraking.<br />
Voorbeeld:<br />
Het is vijf uur vijfenveertig.<br />
5:45<br />
Het is twaalf uur acht.<br />
Kinderen leren de verbanden tussen verschillende tijdseenheden.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 40
4.4 Meetkunde<br />
Hoe kan je dit thuis oefenen?<br />
Kinderen leren een aantal begrippen om figuren te beschrijven.<br />
Geef zelf het goede voorbeeld en zeg geregeld hoe laat het is. Vertel je kind<br />
wanneer je zal vertrekken, thuiskomen, … Je kan eventueel ook aangeven<br />
waar de wijzers van de klok op dat moment zullen staan.<br />
Geef aan hoeveel tijd er nog is vooraleer je kind bijvoorbeeld moet gaan<br />
slapen. Op deze manier leert je kind ook “hoe lang” een bepaalde periode<br />
duurt.<br />
Vlakke figuur = een tweedimensionale figuur, begrensd door lijnen<br />
Niet-veelhoek = een vlakke figuur, begrensd door minstens één gebogen lijn<br />
Veelhoek = een vlakke figuur, begrensd door rechte lijnen<br />
Hoekpunt = het punt waar twee zijdes elkaar kruisen<br />
Zijde = de rechte verbinding tussen twee opeenvolgende hoekpunten<br />
Ze kunnen een aantal figuren correct benoemen.<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 41
Bijlage 1<br />
Krulletters<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 42
Hoofdletters<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 43
Bijlage 2<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 44
Bijlage 3<br />
Woordpakketten 1 ste leerjaar<br />
Woordpakket 1<br />
rat – bel – dit – kom – put – zus – ken – rit – rol – kun – kat – ren – zin – rok – kus – zal – dik – bak – zet – vos<br />
Woordpakket 2<br />
af – al – at – en – ik – in – is – of – om – op – es – het – een – er – de – je – me – te – we – ze<br />
Woordpakket 3<br />
baf – gaf – tof – juf – gas – was – bos – jas – mes – los – las – zes – lus – pas – mis – bus – tas – vis – dus –<br />
zus<br />
Woordpakket 4<br />
val – wat – net – dan – tam – van – wel – nek – den – tot – ver – win – men – dom – top – vin – wol – mos –<br />
dun – ton<br />
Woordpakket 5<br />
pak – bal – dak – fel – vol – gek – hek – pap – bek – dol – fop – vet – gil – hok – pop – bom – dat – ver – hut –<br />
hal<br />
Woordpakket 6<br />
af – op – je – de – een – het – kin – zit – bok – kot – mus – rot – sok – nat – pet – zak – met – hol – ham –<br />
bom<br />
Woordpakket 7<br />
gat – gaat – man – maan – lat – laat – won – woon – ben – been – nam – naam – kop – koop – pot – poot –<br />
les – lees – vel – veel<br />
Woordpakket 8<br />
baas – deel – boom – buur – haan – geef – hoor – duur – maar – zuur – neem – loop – vuur – paal – teen –<br />
muur – rook – vaas – zeer – zoon<br />
Woordpakket 9<br />
aan – aap – eet – ook – oom – aas – oor – uur – een – af – al – op – om – is – de – je – me – te – we – ze<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 45
Woordpakket 10<br />
oef – doe – koe – hoe – moe – toe – boef – boer – doen – doet – hoek – moet – noem – poes – roep – toen –<br />
voel – zoet – zoef – zoek<br />
Woordpakket 11<br />
die – wie – zie – bier – dief – diep – dier – fier – hier – kies – lief – liep – liet – niet – piep – tien – viel – vies –<br />
ziek – zien<br />
Woordpakket 12<br />
lip – wil – kip – mier – wiel – ziet – beu – beuk – deur – heus – leuk – neus – reus – deuk – jeuk – buur – muur<br />
– vuur – duur – zuur<br />
Woordpakket 13<br />
lat – kop – les – lip – mus – naam – poot – veel – buur – leuk – vier – boek – aap – ook – eet – doe – zie – koe<br />
– je – de<br />
Woordpakket 14<br />
of – rap – fel – wit – hun – zon – de – je – het – boe – zie – oom – uur – jaar – neef – roos – muur – leuk –<br />
diep – doek<br />
Woordpakket 15<br />
uur – of – jaar – fel – wit – hun – muur – doek – zon – de – neef – je – het – boe – zie – roos – leuk – oom –<br />
diep – rap<br />
Woordpakket 16<br />
bil – mat – hol – tik – lus – baan – heer – hoop – huur – geur – kier – woef – aal – ook – een – roe – zie – er –<br />
het – te<br />
Woordpakketten 2 de leerjaar<br />
Woordpakket 1<br />
af – man – net – vis – won – dus – de – me – een – het – er – gaat – heer – zoon – vuur – deur – tien – soep –<br />
nee – zee<br />
Woordpakket 2<br />
knal – spel – snik – knop – stuk – stam – smal – stop – spin – knoop – speel – spook – staan – steek – ster –<br />
steen – stuur – staat – stoel – snoep<br />
Woordpakket 3<br />
tram – groep – slim – zwom – druk – plus – zwaar – zweet – kroop – bleef – dwaas – vlees – kleur – fles –<br />
brief – sliep – broek – broer – groen – gleuf<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 46
Woordpakket 4<br />
snuit – muis – luik – uit – lui – kuil – uil – buik – ruim – bruin – spuit – stuur – kruip – vuil – tuin – kleur – huis –<br />
fruit – gleuf – fluit<br />
Woordpakket 5<br />
ei – mei – wei – zei – geit – reis – klein – plein – trein – wie – klei – bier – diep – lief – zie – niet – tien – ziek –<br />
sliep – friet<br />
Woordpakket 6<br />
als – arm – elf – erg – ons – eens – iets – hals – hulp – melk – dorp – film – beurt – duurt – fiets – hielp –<br />
paars – voelt – zoekt – juist<br />
Woordpakket 7<br />
ga – ja – ma – pa – zo – nu – sta – drie – knie – wie – trui – twee – slee – meedoen – meegaan – tweede –<br />
fee – mee – zee – nee<br />
Woordpakket 8<br />
hij – wij – zij – mei – wei – zei – bij – fijn – mijn – ei – blij – vrij – reis – blijf – prijs – plein – trein – kijkt – eind –<br />
klein<br />
Woordpakket 9<br />
haai – saai – taai – draai – draait – oei – groei – groeit – gooi – kooi – mooi – gooit – nooit – draaien – koeien<br />
– gooien – kooien – mooie – mooier – vlooien<br />
Woordpakket 10<br />
geeuw – geeuwen – leeuw – leeuwen – sneeuw – nieuw – nieuwe – draaide – draaiden – kraai – kraaien –<br />
saaie – gloei – gloeien – groeien – groeide – gooide – gooiden – hooi – mooiste<br />
Woordpakket 11<br />
schat – scheen – schiet – schijnt – schip – schok – schoen – school – schopt – schuur – schreef – schreeuwt<br />
– schrijft – schrikt – sprak – straat – straf – streep – stroom – spreekt<br />
Woordpakket 12<br />
begin – bestaat – bezoek – geheim – gelijk – verdriet – verhaal – vertel – flits – sterk – blijft – broers – plaats –<br />
steekt – dorst – geweer – zwart – durft – helpt – liefst<br />
Woordpakket 13<br />
bed – luid – rood – bloed – breed – draad – hard – hoofd – veld – grond – strand – vriend – brandweer – heb –<br />
goedkoop – zwembad – hart – tent – sluit – ramp<br />
Woordpakket 14<br />
einde – heide – weide – fijne – rijke – vijfde – wijde – bruine – huilde – juiste – luide – deuren – keuken – leuke<br />
– diepe – riepen – vielen – goede – groene – moeke<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 47
Woordpakket 15<br />
denkt – drank – dank – brengt – spring – breng – bang – eng – links – klonk – bank – jonge – sprong – ding –<br />
drinken – plank – slang – vangen – vingers – winkel<br />
Woordpakket 16<br />
jou – saus – zou – oud – fout – flauw – goud – hout – paus – jouw – koud – stout – vrouw – gebouw – ouders<br />
– vrouwen – nou – pauw – auto – blauwe<br />
Woordpakket 17<br />
bergen – tijgers – hoofden – buiten – winter – sleutel – dieper – wandel – wortel – sleutels – vleugels – duivels<br />
– duivel – kleiner – luister – vroeger – varken – anders – moeders – morgen<br />
Woordpakket 18<br />
nachten – legt – ligt – vlucht – volgt – vliegt – gezicht – krijgt – vraagt – draagt – lacht – acht – bocht – jaagt –<br />
kracht – slecht – zegt – dicht – zucht – lichten<br />
Woordpakket 19<br />
alle – gekke – binnen – bossen – jullie – ratten – kennen – kippen – potten – kunnen – wassen – messen –<br />
liggen – stoppen – zullen – zakken – zwemmen – missen – sokken – witte<br />
Woordpakket 20<br />
alleen – remmen – klimmen – kloppen – alles – rennen – vissen – modder – bussen – tussen – trekken –<br />
willen – poppen – zussen – stappen – appel – zeggen – winnen – stokken – zetten<br />
Woordpakket 21<br />
oog – boog – krijg – berg – dwerg – lach – echt – kocht – zacht – leg – slag – volg – pech – licht – mug – sloeg<br />
– zorg – zich – nacht – recht<br />
Woordpakket 22<br />
apen – beker – bomen – buren – dame – deken – grote – dure – kamers – ezel – lopen – duren – tafel – teken<br />
– over – muren – water – zeven – vogels – uren<br />
Woordpakket 23<br />
bakker – konijn – scholen – dwergen – bellen – deze – mager – spelen – roepen – dikke – negen – maanden<br />
– kloppen – olie – duiken – zullen – schapen – poorten – vuren – lampen<br />
Woordpakket 24<br />
blauw – heb – nieuw – schoenen – bocht – hoed – nooit – schrijf – euro – kruipen – pech – vergeet – gebouw<br />
– leeg – plein – vijfde – groeit – leeuw – saai – volgt<br />
Woordpakket 25<br />
appels – geven – zure – blijven – spiegel – paarden – kunnen – haren – duinen – soorten – poppen – open –<br />
geiten – speelden – trekken – regen – geuren – zitten – zomer – snoepen<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 48
Woordpakket 26<br />
weide – vrijdag – kruipt – haai – koeien – mooie – schreeuw – nieuwe – ouders – auto – lach – zucht – strand<br />
– brandweer – omhoog – vliegt – ingang – hangt – bank – denkt<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 49
Bijlage 4<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 50
Bijlage 5<br />
Losse getalkaarten tot 100.<br />
<strong>De</strong>ze kaarten kan je uitknippen en gebruiken voor de losse getalkaartoefeningen. Voor het eerste leerjaar<br />
gebruik je alleen de kaartjes tot 20.<br />
9 0 9<br />
8 0 8<br />
7 0 7<br />
6 0 6<br />
5 0 5<br />
4 0 4<br />
3 0 3<br />
2 0 2<br />
1 0 0 1 0 1<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 51
Vaste getalkaarten<br />
9 0 9<br />
8 0 8<br />
7 0 7<br />
6 0 6<br />
5 0 5<br />
4 0 4<br />
3 0 3<br />
2 0 2<br />
1 0 0 1 0 1<br />
Onthoudboekje eerste graad © Freinetschool <strong>De</strong> <strong>Pit</strong> 52