Wij wensen u een Zalig Kerstfeest en een gezegend Nieuwjaar
Wij wensen u een Zalig Kerstfeest en een gezegend Nieuwjaar
Wij wensen u een Zalig Kerstfeest en een gezegend Nieuwjaar
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Religieuze muziek<br />
In deze rubriek bespreekt Leo van Herk<br />
elke maand <strong>e<strong>en</strong></strong> muziekstuk met <strong>e<strong>en</strong></strong> religieuze<br />
achtergrond.<br />
Deze keer het Weihnachtsoratorium<br />
van Johann Sebastian Bach<br />
Wat de Matthäus Passion is in de Paastijd,<br />
is voor kerstmis het Weihnachtsoratorium;<br />
muziek van Bach die onverbrekelijk met<br />
de tijd waarvoor het geschrev<strong>en</strong> is verbond<strong>en</strong><br />
blijft.De volledige naam van deze<br />
compositie luidt “Oratorium Tempore<br />
Nativitatis Christi”. Het oratorium bestaat<br />
uit zes afzonderlijk uit te voer<strong>en</strong> cantates,<br />
gecomponeerd tuss<strong>en</strong> kerstmis 1734 <strong>en</strong><br />
Driekoning<strong>en</strong> 1735, telk<strong>en</strong>s t<strong>en</strong> gehore<br />
gebracht tijd<strong>en</strong>s de di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> in St. Thomas<br />
Kirche <strong>en</strong> de St. Nicolaikirche in Leizpig.<br />
Bach componeerde <strong>e<strong>en</strong></strong> stuk als dit niet met<br />
de bedoeling <strong>e<strong>en</strong></strong> kunstwerk tot stand te<br />
br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>, hij maakte gebruik van het mom<strong>en</strong>t<br />
waarvoor hij pass<strong>en</strong>de muziek maakte.<br />
Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> was tijd, of beter het ontbrek<strong>en</strong><br />
daarvan, <strong>e<strong>en</strong></strong> belangrijke factor. Maar<br />
Johann Sebastian lag waarschijnlijk niet<br />
echt wakker van de nader<strong>en</strong>de deadline; hij<br />
had altijd wel iets achter de hand dat hij<br />
kon oppoets<strong>en</strong> <strong>en</strong> zodanig bewerk<strong>en</strong> dat<br />
het <strong>e<strong>en</strong></strong> heel toepasselijk ‘nieuw’ werk<br />
leek. In dit geval greep hij terug naar drie<br />
eerder gecomponeerde wereldlijke cantates.<br />
Tekstdichter Picander zorgde ervoor<br />
dat de tekst prima op de muziek paste <strong>en</strong><br />
zo ontstond <strong>e<strong>en</strong></strong> nieuw muziekstuk, dat<br />
g<strong>e<strong>en</strong></strong>szins <strong>e<strong>en</strong></strong> aftreksel was van eerdere<br />
19<br />
stukk<strong>en</strong>, maar in alle opzicht<strong>en</strong> <strong>e<strong>en</strong></strong> meesterwerk.In<br />
de tijd van Bach was de uitvoering<br />
van dit werk verdeeld over derti<strong>en</strong><br />
feest- <strong>en</strong> hoogtijdag<strong>en</strong>, viering<strong>en</strong> die muzikaal<br />
werd<strong>en</strong> opgeluisterd met muziek die<br />
bij het betreff<strong>en</strong>de mom<strong>en</strong>t hoorde. Toch<br />
beschouwde Bach zijn compositie wel degelijk<br />
als <strong>e<strong>en</strong></strong> <strong>e<strong>en</strong></strong>heid van bij elkaar hor<strong>en</strong>de<br />
del<strong>en</strong>. Teg<strong>en</strong>woordig wordt het<br />
Weihnachtsoratorium ook altijd in de volledige<br />
versie uitgevoerd.Het eerste deel is<br />
het feestelijk juich<strong>en</strong>de “Jauchzet frohlocket,<br />
auf Preise die Tage”, geschrev<strong>en</strong> voor<br />
de Eerste Kerstdag. Daarna volgt “Und es<br />
war<strong>en</strong> Hirt<strong>en</strong> in derselb<strong>en</strong> Geg<strong>en</strong>d” voor<br />
de Tweede Kerstdag “Herrscher des Himmels”<br />
voor de Derde Kerstdag, “Fallt mit<br />
Dank<strong>en</strong>, fallt mit Lob<strong>en</strong>” voor <strong>Nieuwjaar</strong>sdag,<br />
“Ehre sei dir, Gott, gesung<strong>en</strong>”<br />
voor de zondag na <strong>Nieuwjaar</strong> <strong>en</strong> t<strong>en</strong> slotte<br />
“Herr, w<strong>en</strong>n die stolz<strong>en</strong> Feinde schnaub<strong>en</strong>”<br />
voor Driekoning<strong>en</strong>.Er is <strong>en</strong> bijna onafzi<strong>en</strong>bare<br />
rij van cd opnam<strong>en</strong> van deze kerstmuziek<br />
<strong>en</strong> dat maakt het voor de Kerstman<br />
moeilijk kiez<strong>en</strong>. De verschill<strong>en</strong> zijn groot<br />
<strong>en</strong> de uitvoeringspraktijk is in de loop der<br />
jar<strong>en</strong> ook behoorlijk gewijzigd. Oudere<br />
opnam<strong>en</strong> vall<strong>en</strong> niet per definitie met<strong>e<strong>en</strong></strong> af<br />
–vaak zijn de solist<strong>en</strong> all<strong>e<strong>en</strong></strong> al prachtig <strong>en</strong><br />
de moeite waard – maar zijn de tempi aan<br />
de trage kant <strong>en</strong> de kor<strong>en</strong> nogal fors. Teg<strong>en</strong>woordig<br />
zijn de uitvoering<strong>en</strong> slanker,<br />
doorzichtiger <strong>en</strong> ligt het tempo hoger. Met<br />
de opname van John Eliot Gardiner <strong>en</strong> zijn<br />
Monteverdi Choir <strong>en</strong> English Baroque Soloists<br />
op Archiv, <strong>e<strong>en</strong></strong> opname uit 1987, zit<br />
je altijd goed. Maar de opnam<strong>en</strong> van Philippe<br />
Herreweghe <strong>en</strong> zijn Collegium Vocale<br />
uit G<strong>en</strong>t op Virgin <strong>en</strong> van Ton Koopman<br />
met het Amsterdam Baroque Koor- <strong>en</strong> orkest<br />
op Erato verdi<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>e<strong>en</strong></strong> pluim. Wat<br />
ouder is de opname van the Academy-of-<br />
St.Martin-in-the-Fields met onze eig<strong>en</strong><br />
Elly Ameling <strong>en</strong> met Janet Baker, Robert<br />
Tear <strong>en</strong> Dietrich Fischer<br />
Diskau. Prachtig!<br />
<strong>Zalig</strong> Kerstmis. Leo van Herk