ONDERZOEK KRITISCHE ILLUSTRATIES - Stefan Fincken
ONDERZOEK KRITISCHE ILLUSTRATIES - Stefan Fincken
ONDERZOEK KRITISCHE ILLUSTRATIES - Stefan Fincken
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>ONDERZOEK</strong><br />
<strong>KRITISCHE</strong><br />
STEFAN FINCKEN<br />
GRAFISCH ONTWERP 4<br />
2011/2012<br />
<strong>ILLUSTRATIES</strong>
<strong>ONDERZOEK</strong> <strong>KRITISCHE</strong> <strong>ILLUSTRATIES</strong><br />
Katholieke Hogeschool Limburg | MAD-fac<br />
C-Mine 5<br />
3600, Genk<br />
België<br />
Docenten:<br />
P. Lefèvre<br />
Wim de Buck<br />
Wouter Soudan<br />
Wout Olaerts<br />
Met dank aan:<br />
Kim Duchateau<br />
Evi Duson, Press Cartoon Belgium<br />
<strong>Stefan</strong> <strong>Fincken</strong><br />
Bredeweg 502<br />
6044 XE, Roermond<br />
Nederland<br />
<strong>Stefan</strong><strong>Fincken</strong>@gmail.com<br />
Grafisch Ontwerp<br />
2011/2012<br />
3
INHOUD<br />
INLEIDING 6<br />
FOCUS <strong>ONDERZOEK</strong> 6<br />
<strong>ONDERZOEK</strong>SVRAAG 6<br />
METHODOLOGIE 6<br />
SOORTEN CARTOONS 8<br />
AUTEURSTRIP 8<br />
CARTOON 8<br />
POCKET CARTOON 8<br />
KARIKATUUR 8<br />
STRIP(VERHAAL) 8<br />
GAG(STRIP) 10<br />
STOPCOMIC 10<br />
GRAPHIC NOVEL (AUTEURSTRIP VS) 10<br />
GENRESTRIP (STRIPREEKS) 10<br />
VERVOLG VERHAAL 10<br />
KORT VERHAAL 10<br />
STANDAARD VERHAALLENGTE 10<br />
LANG VERHAAL 10<br />
ALBUMPUBLICATIE 10<br />
TERMINOLOGIE IN DEZE PAPER 10<br />
LITERATUUR STUDIE 12<br />
TERMINOLOGIE VAN HET BEELDVERHAAL 12<br />
VOORLOPERS 12<br />
PIONIERS 12<br />
INFANTALISATIE 12<br />
SLUIMERING 14<br />
KINDERSTRIP 14<br />
KRUISBESTUIVING 14<br />
PROPAGANDA 14<br />
GOUDEN KLASSIEKERS 14<br />
BELGISCHE BLOEITIJD 14<br />
GROEIENDE STRIPCULTUUR 14<br />
FRANSE BLOEIPERIODE 14<br />
GRAFISCHE VERNIEUWING 14<br />
GENRE-INDELING 14<br />
REPRESANTATIVE FORM AND THE VISUAL IDEOGRAPH 16<br />
RECONSIDERING THE DECLINE OF THE EDITORIAL CRATOON 18<br />
IS THE PEN MIGHTIER THEN THE WORD? 20<br />
GESPREK MET KIM DUCHATEAU 22<br />
SOORTEN CARTOONS VOLGENS KIM 22<br />
ADVIES 22<br />
BEELD<strong>ONDERZOEK</strong> 24<br />
DAN PERJOVSCHI 24<br />
GAL 24<br />
GARY LARSON 24<br />
GLEN BAXTER 24<br />
GUMMBAH 24<br />
JEROOM 24<br />
PETER VAN STRAATEN 24<br />
STEVE MICHIELS 25<br />
ZAK 25<br />
BEELDANALYSE DAN PERJOVSCHI 26<br />
BEELDANALYSE GAL 28<br />
BEELDANALYSE GARRY LARSON 30<br />
BEELDANALYSE GLEN BAXTER 32<br />
BEELDANALYSE GUMMBAH 34<br />
BEELDANALYSE JEROOM 36<br />
BEELDANALYSE PETER VAN STRAATEN 38<br />
BEELDANALYSE STEVE MICHIELS 40<br />
BEELDANALYSE ZAK 42<br />
EXPERIMENTEEL <strong>ONDERZOEK</strong> DOOR ZELF TE ILLUSTREREN 44<br />
ENQUÊTE 46<br />
RESULTATEN ENQUÊTE 47<br />
CONCLUSIE ENQUÊTE 48<br />
CONCLUSIE <strong>ONDERZOEK</strong> 50<br />
<strong>ONDERZOEK</strong>SVRAGEN BEANTWOORDEN 50<br />
UITGEWERKTE <strong>KRITISCHE</strong> <strong>ILLUSTRATIES</strong> 52<br />
EVALUATIE <strong>KRITISCHE</strong> <strong>ILLUSTRATIES</strong> 54<br />
TOTAAL OVERZICHT VORMELIJKE ANALYSE 56<br />
TOTAAL OVERZICHT INHOUDELIJKE ANALYSE 58<br />
RESULTATEN: TWEE OUTPUTS 62<br />
POSTKAARTEN 62<br />
MAGAZINE 63<br />
DISCUSSIE 66<br />
DANKWOORD 67<br />
BIBLIOGRAFIE 68<br />
DISCLAIMER 70<br />
<strong>KRITISCHE</strong> ILLUSTRATIE:<br />
ONTBOSSING SUMATRA BEDREIGD<br />
OVERLEVING OLIFANT<br />
2012 STEFAN FINCKEN [1.]<br />
GEBASEERD OP EEN ARTIKEL<br />
VAN HET WWF OVER DE DOOR<br />
ONTBOSSING BEDREIGDE<br />
OLIFANTEN VAN SUMATRA. [2.]
6<br />
INLEIDING<br />
Kritische illustraties spreken mij vaak aan. In één beeld worden de<br />
actualiteiten kritisch onderzocht. Elke kritische illustratie onderzoekt,<br />
vervormt, verdraait, vervangt, verkleint of vergroot onderdelen van<br />
het onderwerp om zo een kritische noot aan het discours te geven,<br />
autoriteit in vraag te stellen, aandacht te vestigen op corruptie en sociale<br />
misstanden of zelfs te oordelen over een bepaald onderwerp, beleid,<br />
persoon of stand van zaken.<br />
Tijdens dit project ga ik op een aantal manieren onderzoek doen naar<br />
kritische illustraties en cartoons. Denk daarbij aan een literatuur studie,<br />
een korte enquête en onderzoek door te pogen zelf kritische illustraties<br />
te produceren.<br />
FOCUS <strong>ONDERZOEK</strong><br />
De focus van dit onderzoek ligt bij redactionele of kritische illustraties.<br />
Ik vind dit een interessant onderwerp aangezien dergelijke illustraties,<br />
die ook wel cartoons worden genoemd, gebruikt worden om op<br />
amusante wijze kritiek te leveren op actualiteiten, sociale constructies<br />
en de politiek.<br />
<strong>ONDERZOEK</strong>SVRAAG<br />
HOOFDVRAAG:<br />
• Welke inhoudelijke en vormelijke kenmerken kan ik het beste<br />
toepassen bij het produceren van kritische illustraties?<br />
DEELVRAGEN:<br />
• Wat kan ik als beste als inspiratie gebruiken om de illustraties op te<br />
baseren?<br />
• Welke inhoudelijke kenmerken kan ik het beste handhaven?<br />
• Welke vormelijke kenmerken kan ik het beste handhaven?<br />
• Met welke twee outputs kan ik de illustraties het best presenteren?<br />
METHODOLOGIE<br />
Voor dit onderzoek heb ik een literatuur studie gedaan waarin ik gebruik<br />
maak van boeken, papers en online bronnen. Ook heb ik advies<br />
gevraagd van Vlaamse cartoonist en striptekenaar Kim Duchateau en<br />
heb ik een kleine enquête afgenomen. Tevens ben ik zelf aan de slag<br />
gegaan met het produceren van kritische illustraties. Dit laatste is een<br />
vorm van experimenteel onderzoek. De geproduceerde illustraties<br />
worden gepresenteerd in de vorm van postkaarten, en in een magazine<br />
ter illustratie van de oorspronkelijke tekst waarop de afzonderlijke<br />
illustraties gebaseerd zijn.<br />
<strong>KRITISCHE</strong> ILLUSTRATIE:<br />
KUIK YEAH<br />
2012 STEFAN FINCKEN [1.]<br />
GEBASEERD OP EEN ARTIKEL<br />
OP TECHZINE.NL OVER DE<br />
CENSURERING VAN WEBSITES<br />
DOOR BREIN. [3.]
8<br />
SOORTEN CARTOONS<br />
Er is een redelijke verscheidenheid aan soorten cartoons, strips en<br />
kritische illustraties. De terminologie voor deze soorten lopen in de<br />
realiteit vaak door elkaar heen. Soms is het onderscheid moeilijk<br />
te maken tussen bijvoorbeel een ‘editorial cartoon’ en een ‘political<br />
cartoon’ aangezien de connotaties die bij de verschillende termen horen<br />
vaak samen zijn terug te vinden binnen hetzelfde werk. Ook worden de<br />
termen cartoon, spotprent, karikatuur en stripverhaal vaak door elkaar<br />
gebruikt. De betekenissen van deze woorden liggen vaak dicht bij elkaar<br />
of overlappen elkaar. Het is dan ook zeker niet onverstandig eerst meer<br />
duidelijkheid te krijgen over de terminologie die in de praktijk gebruikt<br />
word. Hieronder een lijst met wat verschillende bronnen zeggen over<br />
de termen.<br />
AUTEURSTRIP<br />
• “Subgenre van Vormgerichte indeling waarbij de auteur doelbewust<br />
een afgerond verhaal maakt binnen een album en de vertelling<br />
meer het karakter van een roman heeft, eenmalig optredende<br />
hoofdpersoon en zonder dat er een vervolg komt (graphic Novel,<br />
One Shot, Striproman).” [4.]<br />
CARTOON<br />
• “Humoristische tekening” [5.] , “Spotprent” [5.][6.]<br />
• “Getekende mop, Grappig plaatje” [7.]<br />
• “Caricatuur, Karikatuur, Geestige tekening, Getekende<br />
grap, Getekende mop, Getekende rolprent, Grappig plaatje,<br />
Humoristische tekening, Komische tekening, Satirische tekening,<br />
Schertsbeeld” [8.]<br />
• “Een “cartoon” of “spotprent” is een humoristische tekening.<br />
Dit kan bijvoorbeeld een karikatuur van een bekend persoon,<br />
een persiflage van een actuele situatie of simpelweg een afbeelding<br />
van een komische situatie zijn. Veel kranten en tijdschriften<br />
publiceren cartoons. In kranten gaat het vooral om politieke<br />
spotprenten.” [9.]<br />
• “Een humoristische tekening met of zonder tekst.” [10.]<br />
• “Een enkel plaatje, al dan niet voorzien van tekst, ook wel cartoon<br />
genoemd.” [11.]<br />
• “Afbeelding met een op zich zelfstaande prent of maximaal twee<br />
panels, waarin een bepaald onderwerp (politiek, sport enz.) op<br />
humoristische, satirsche wijze wordt uitgebeeld.” [4.]<br />
POCKET CARTOON<br />
• “Een ‘pocket cartoon’ is een vorm van ‘editorial cartoon’ die bestaat<br />
uit een topische illustratie in eentallig paneel en met eentallig collum.<br />
Deze vorm is geïntroduceerd door Osbert Lancaster in 1939 in de<br />
krant Daily Express.” [12.] Zie de verwijzing na deze zin voor een<br />
voorbeeld. [13.]<br />
• “Een enkel plaatje, al dan niet voorzien van tekst, ook wel cartoon<br />
genoemd.”<br />
KARIKATUUR<br />
• “Afbeelding die iets of iemand belachelijk maakt.” [14.]<br />
• “Een spottende, overdreven voorstelling van de karaktertrekken van<br />
een persoon of zaak.” [15.]<br />
• “Oorspronkelijk uit de beeldende kunst afkomstige aanduiding voor<br />
een portrettekening waarin de trekken van een bepaald, als bekend<br />
verondersteld personage komisch vervormd of overdreven worden.<br />
Als zodanig is de karikatuur in de beeldende kunst wat de parodie is<br />
in de literatuur.” [16.]<br />
• “Koddige, Ironische afbeelding.” [17.]<br />
• “Spotprent” [15.]<br />
• “Overdreven voorstelling, waardoor het belachelijk wordt.” [18.]<br />
• “Een karikatuur is een humoristische voorstelling van een persoon<br />
of zaak, waarbij de meest kenmerkende trekken sterk overdreven<br />
worden. Ze kunnen zowel ter amusement of ter belediging bedoeld<br />
zijn.” [19.]<br />
STRIP(VERHAAL)<br />
• “Getekend verhaal met korte teksten.” [10.]<br />
• “Beeldroman, Beeldverhaal, Strip.” [20.]<br />
• “Het stripverhaal (ook beeldverhaal of strip(album) genoemd) is<br />
een van de oudste vormen van literatuur. Rob Godthelp geeft<br />
de volgende definitie: “Een stripverhaalis een periodiek in druk<br />
verschijnende reeks afbeeldingen (soms direct in boekvorm),<br />
doorgaans voorzien van taal, met een identieke hoofdpersoon<br />
in elke aflevering, terwijl de afbeeldingen een onderlinge<br />
samenhang vertonen, zodat de lezer/kijker een bepaald verloop<br />
van gebeurtenissen meegedeeld wordt.” Een stripverhaal wordt<br />
gevormd door een aantal van afbeeldingen die een verhaal vormen.<br />
Een stripverhaal wordt gemaakt door een striptekenaar en een<br />
scenarioschrijver. Soms schrijft de tekenaar tevens het scenario,<br />
soms werken er meerdere personen aan het tekenwerk (schetsen,<br />
inkten, letteren) of aan het verhaal. Een typisch Amerikaanse vorm<br />
van een stripverhaal is de comic, een bekende Japanse versie is de<br />
manga.” [21.]<br />
<strong>KRITISCHE</strong> ILLUSTRATIE:<br />
WAR LIES<br />
2012 STEFAN FINCKEN [1.]<br />
GEBASEERD OP ARTIKELEN OP<br />
DEEPJOURNAL.COM OVER HET<br />
DISCOURS TUSSEN DE V.S.<br />
EN IRAN. [22.]
10<br />
GAG(STRIP)<br />
• “Subgenre van Vormgerichte indeling waarin een grap in één strook<br />
of halve plaat, of gehele pagina tot een climax komt, minimaal<br />
weergegeven in 3 panels en maximaal één pagina lang (gagplaat,<br />
een-pagina-strip, stopstrip).” [4.]<br />
• “Een gag of stop-comic is een korte strip van enkele plaatjes of<br />
hooguit één pagina. In een gag wordt een grap visueel uitgewerkt.<br />
Ook cartoonreeksen worden tot de gagstrip gerekend.” [23.]<br />
• “Een (meestal horizontale) strook bestaande uit een of meer plaatjes<br />
die een kort verhaal uitbeelden.” [11.]<br />
STOPCOMIC<br />
• “Subgenre van Vormgerichte indeling waarbij in een strookje van 3<br />
tot 4 plaatjes zonder tekst een visuele grap wordt verbeeld, meestal<br />
als dagstrip in een krant.” [4.]<br />
GRAPHIC NOVEL (AUTEURSTRIP VS)<br />
• “Subgenre van Vormgerichte indeling met beeldverhalen die<br />
kenmerken van een roan vertonen: het beschrijven van de<br />
handelingen van personen in verband met hun karakter en innerlijk<br />
leven, dwz. Amerikaanse term voor auteurstrips (Striproman).” [4.]<br />
GENRESTRIP (STRIPREEKS)<br />
• “Subgenre van Vormgerichte indeling van beeldverhalen rondom<br />
één hoofdpersoon, welke in albumvorm worden uitgegeven als een<br />
doorlopende reeks met een zelfde tekenstijl, waarbinnen afgeronde<br />
verhalen, miniseries of een continue rode draad mogelijk is.” [2.]<br />
VERVOLG VERHAAL<br />
• “Subgenre van Vormgerichte strip met een stripverhaal dat in<br />
delen peridodiek verschijnt in een tijdschrift of dagblad; veelal<br />
enkele stroken, hele pagina of een aantal pagina’s van een<br />
compleet verhaal met karakteristieke kenmerken voor montage en<br />
verhaalopbouw.” [4.]<br />
KORT VERHAAL<br />
• “Subgenre van Vormgerichte strip betreft een beeldverhaal met een<br />
lengte die langer is dan één pagina, maar niet de lengte heeft van<br />
een doorsnee verhaal.” [4.]<br />
STANDAARD VERHAALLENGTE<br />
• “Subgenre van Vormgerichte strip met een in Europa algemeen<br />
voorkomende verhaallengte voor stripalbums van 48 blz. per album,<br />
tot stand gekomen door de meest gunstige kwaliteitsprijs verhouding<br />
en het benodigde aantal katerns voor een album.” [4.]<br />
LANG VERHAAL<br />
• “Subgenre van Vormgerichte strip betreft een beeldverhaal met een<br />
niet gelimiteerd aantal pagina’s, langer dan de standaardlengte van<br />
48 pagina’s.” [4.]<br />
ALBUMPUBLICATIE<br />
• “Subgenre van Vormgerichte strip met een albumuitgave van een<br />
beeldverhaal dat eerst voorgepubliceerd werd in een tijdschrift of<br />
krant.” [4.]<br />
TERMINOLOGIE IN DEZE PAPER<br />
In deze paper zal ik afwisselend gebruik maken van de term<br />
“cartoon” en “kritische illustratie.” De connotatie van deze twee<br />
termen verschillen. Een cartoon is meer humoristisch terwijl een<br />
kritische illustratie meer de serieuze kant op gaat. Dit wil trouwens<br />
niet zeggen dat een cartoon niet serieus kan zijn of dat een<br />
kritische illustratie geen humor kan bevatten.<br />
<strong>KRITISCHE</strong> ILLUSTRATIE:<br />
CHINA OIL DRAGON<br />
2012 STEFAN FINCKEN [1.]<br />
GEBASEERD OP EEN ARTIKEL OVER<br />
DE GROEIENDE OLIE CONSUMPTIE<br />
VAN CHINA IN HET JAAR VAN DE<br />
DRAAK. [24.]
12<br />
LITERATUUR STUDIE<br />
Voor het literair onderoek heb ik geprobeerd om een aantal bronnen te<br />
verzamelen over cartoons. Niet elke paper die relevant was voor mijn<br />
onderzoek heb ik bestudeerd in verband met de kosten die aan de<br />
aanschaf van die papers verbonden was. Gelukkig kon ik via Pascal<br />
Lefèvre drie papers bemachtigen over het onderwerp. Deze papers<br />
bleken uiteindelijk in beperkte mate relevant voor mij onderzoek.<br />
De drie papers die ik heb weten te bemachtigen zijn:<br />
1. Janis L. Edwards & Carol K. Winkler: Representative Form and<br />
the Visual Ideograph: The Iwo Jima Image in Editorial Cartoons.<br />
[25.]<br />
2. Ilan Danjoux: Reconsidering the Decline of the Editorial Cartoon.<br />
[26.]<br />
3. Emmett H. Buell, Jr. & Mike Maus: Is the Pen Mightier than the<br />
Word? Editorial Cartoons and 1988 Presidential Nominating<br />
Politics. [27.]<br />
Daarnaast heb ik nog twee boeken aangeschaft die mij interessant<br />
en relevant leken om te lezen. Deze boeken, waarvan ik de laatste op<br />
aanraden van Kim Duchateau bemachtigd heb, zijn:<br />
4. Alex Sliepenbeek: Terminologie van het beeldverhaal. [4.]<br />
5. Press Cartoon Belgium: Belgium & Europe 2011. [28.]<br />
TERMINOLOGIE VAN HET BEELDVERHAAL [4.]<br />
Dit boekje bevat allerhande termen en begrippen die te maken hebben<br />
met cartoons en met name strips. Aangezien cartoons en strips twee<br />
uitingen zijn die een gezamelijke achtergrond delen, leek dit boekje mij<br />
interessant om te lezen. Niet alleen om beter bekend te raken met de<br />
terminologie die gebruikt word als men over strips en cartoons spreekt,<br />
maar ook om wat kennis op te doen over hoe ze geclassificeerd en<br />
onderverdeeld worden.<br />
Een van de indelingen die in het boekje uit de doeken wordt gedaan<br />
is de periode-indeling. Deze indeling verteld ons meteen iets over de<br />
geschiedenis van stripverhalen. In Europa kennen we de volgende<br />
periode-indeling:<br />
6. Voorlopers: 1700 - 1826<br />
7. Pioniers: 1827-1899<br />
8. Infantilisatie: 1900-1909<br />
9. Sluimering: 1910 - 1919<br />
10. Kinderstrip: 1920 - 1929<br />
11. Kruisbestuiving: 1930 - 1939<br />
12. Propaganda: 1940 - 1944<br />
13. Gouden Klassiekers: 1945 - 1949<br />
14. Vlaamse Bloeiperiode: 1950 - 1959<br />
15. Groeiende Stripcultuur: 1960 - 1969<br />
16. Franse Bloeiperiode: 1970 - 1979<br />
17. Grafische Vernieuwing: 1980 - 1989<br />
Deze verschillende perioden kunnen als volgt worden toegelicht en<br />
geven zo een beknopte geschiedenis van de strip weer:<br />
VOORLOPERS:<br />
“Stripperiode 1700 - 1826 waarin volksprenten door de uitvinding van<br />
de drukpers (ca. 1440 Johann Gutenberg) en de industriële revolutie<br />
in de tweede helft van de 19 e eeuw, bereikbaar werden voor een groot<br />
publiek (offsetdruk 1878). De tekst bij de prenten werd uitgebreid tot<br />
tekstblokken, vaak op rijm. Mannekensbladen, Bilderbogen enz.” [4.]<br />
PIONIERS:<br />
“ Stripperiode 1827 - 1899. Sinds 1800 ontstonden er al stripachtige<br />
uitgaven, maar in 1827 leverde Rodolphe Töpffer met “L’Histoire de<br />
Mr. Vieux-Bois” het eerste getekende verhaal af dat aan een strip doet<br />
denken, in 1828 verscheen van hem “Aventures du Docteur Festus” en<br />
in 1829 verscheen in “l’illustration” de strip “Les avontures de Monsieur<br />
Cryptogame.” Anderen volgden: Bush, Doré, Steinler, Caran d’Ache.<br />
Rond 1840 werden volksprenten en stripverhalen opgenomen in de<br />
periodieke pers en vond de strip zijn weg naar dagbladen, weekbladen<br />
en andere periodieken.” [4.]<br />
INFANTALISATIE:<br />
“Stripperiode 1900 - 1909. Na een ontwikkeling van het beeldverhaal<br />
naar een breder publiek, in de voetsporen van Töpffer, met<br />
kinderprenten, spotprenten en politieke satire, zette rond de<br />
eeuwwisseling een infantilisatie proces in. De onbekendheid van<br />
uitgevers met de expressie mogelijkheden van beeldverhalen en de<br />
hypocriete morele inslag van de toenmalige strips, is er de oorzaak van<br />
dat stripverhalen alleen voor kinderen beschouwd werden. Het aantal<br />
picture stories in kranten en tijdschriften was aanzienlijk toegenomen,<br />
maar de doelgroep beperkte zich steeds meer tot kinderen. Tot de jaren<br />
dertig bleef dit voortduren, en ook heden ten dage zijn er nog grote<br />
bevolkinsgroepen die het idee hebben dat strips alleen voor kinderen<br />
bedoeld zijn. Hoogtepunten uit deze periode zijn: 1900 Korporaal<br />
Achilles, Aanleiding tot den Engelsch-Transvaalschen oorlog (ned.);<br />
1900 Un Testamento(xaudarò, Spanje); 1902 Mannen som gör vad<br />
som faller honem in (Andersson, Zweden); 1905 Bçassine (Pinchon,<br />
Frankrijk); 1908 Les Pieds Nickelés (Forton, Frankrijk).” [4.]<br />
<strong>KRITISCHE</strong> ILLUSTRATIE:<br />
IMF RECESSIE<br />
2012 STEFAN FINCKEN [1.]<br />
GEBASEERD OP EEN ARTIKEL OP<br />
NU.NL OVER DE VERWACHTING VAN<br />
RECESSIE DOOR HET IMF. [29.]
14<br />
SLUIMERING:<br />
“Stripperiode 1910 - 1919 waarin<br />
ondanks de snelle ontwikkelingen<br />
in de VS de strip blijft sluimeren<br />
en zich vooral richt op kinderen.<br />
eerste stripbladen verschijnen,<br />
steunend op volksprenten:<br />
Mannekensblad (1911),<br />
Kindervriend (1911).” [4.]<br />
KINDERSTRIP:<br />
“Stripperiode 1920 - 1929 waarin<br />
de kinderstrip zich explosief begint<br />
te ontwikkelen, Amerikaanse<br />
inspiratiebronnen zoals “Willie<br />
Winkle” stimuleren Europese<br />
auteurs tot strips als “Zig et Puce”<br />
(Alain St. Ogan 1925), “Pip Squeak<br />
and Wilfred” (A.B. Payne 1919),<br />
“Bulletje en Boonestaak” (G. van<br />
Raemdonck 1922).” [4.]<br />
KRUISBESTUIVING:<br />
“Stripperiode 1930 - 1939 waarin<br />
Opera Mundi (1929) met het<br />
stripblad “Journal de Mickey”<br />
Amerikaanse strips in Europa<br />
verspreidt. Strips krijgen een<br />
enorme impuls door Kuifje, Britse<br />
comics, stripbladen als Doe Mee<br />
(1936), Sjors (1936) en Bravo<br />
(1936).” [4.]<br />
PROPAGANDA:<br />
“Stripperiode 1940 - 1944 waarin<br />
het nazi-regiem Amerikaanse<br />
comics verbiedt (1942) en<br />
Europese tekenaars afgebroken<br />
strips voortzetten. Bijvoorbeeld<br />
E.P. Jacobs zet “Flash Gordon”<br />
voort. Door strenge censuur vanaf<br />
1943 gingen tekenaars in het<br />
verzet of maakten propaganda<br />
voor de Nazi’s.” [4.]<br />
GOUDEN KLASSIEKERS:<br />
“Stripperiode 1945 - 1949 waarin<br />
Europa in korte tijd een eigen<br />
stripindustrie ontwikkelde.<br />
Tijdschrift Robbedoes (1938<br />
Spirou) en Kuifje Weekblad (1946<br />
Tintin) werden een kweekvijver<br />
voor nieuw talent. Censuur van de<br />
overheid maakte een einde aan<br />
onbelemmerde fantasie.” [4.]<br />
BELGISCHE BLOEITIJD:<br />
“Stripperiode 1950 - 1959<br />
waarin de Vlaamse volkse<br />
en humoristische strip zich<br />
ontwikkelde tot grote hoogte<br />
(Vandersteen, Sleen, De Moor,<br />
Pom) als een (pseudo-) familiestrip<br />
met een eigen mengeling van<br />
humor en avontuur in een losse en<br />
ronde stijl. Haar populariteit bleef<br />
zeker tot het einde van de jaren<br />
zestig voortduren.” [4.]<br />
GROEIENDE STRIPCULTUUR:<br />
“Stripperiode 1960 - 1969 waarin<br />
de stripcultuur een enorme<br />
groei doormaakt en zich ontdoet<br />
van de strakke moraal. Nieuwe<br />
initiatieven worden ontplooid:<br />
Fanzines, Tentoonstellingen,<br />
infotijdschriften, eerste stripbeurs<br />
(1965 Bordighera) en moderne<br />
stripbladen zoals “Pilote”(1959) en<br />
Hara-Kiri (1960).” [4.]<br />
FRANSE BLOEIPERIODE:<br />
Stripperiode 1970 - 1979 waarin<br />
het stripblad “Pilote” onder<br />
leiding van Goscinny op een<br />
hoogtepunt is gekomen onder<br />
invloed van het vrijheidsstreven<br />
van de Mei-revolutie in Parijs<br />
in 1968. Desondanks voelen<br />
veel auteurs zich beknot in<br />
de mogelijkheden om hun<br />
denkbeelden te uiten.” Auteurs<br />
verlaten Pilote en beginnen een<br />
eigen stripblad, zoals “l’Echo<br />
des Savannes” (1972), “Metal<br />
Hurlant” 1975 (en “A Suivre”<br />
(1978)). Het genre Sciencefiction<br />
wordt hoog gewaardeerd en met<br />
de strip “Ravian”(1970 Mezières<br />
en Christin) wordt de Franse strip<br />
volwassen. Door het afzetten<br />
tegen de gevestigde waarden<br />
in de jaren zestig, onstaan de<br />
eerste underground tijdschriften<br />
uit de tegencultuur: “Tante Leny<br />
Presenteert” (1970), “Modern<br />
Papier” (1971). Stripbladen verlaten<br />
de moraliserende formule en<br />
experimenteren met nieuwe<br />
grafische / narratieve technieken.”<br />
[4.]<br />
GRAFISCHE VERNIEUWING:<br />
“Stripperiode 1980 - 1989 waarin<br />
de auteursstrip zijn intrede<br />
doet, het scenario ondervindt<br />
een herwaardering met vele<br />
onderwerpen, terwijl er geen<br />
dominante genres of stijlen zijn.<br />
Door het verlaten van traditionele<br />
opvattingen onstaan veel<br />
meesterwerken.” [4.]<br />
GENRE-INDELING:<br />
Er zijn twee grote systemen om<br />
strips in te delen. Het “TEGGEB-<br />
Systeem” en het “DEGGEB-<br />
Systeem.” Het eerste staat voor<br />
“Thematische Gedefinieerde<br />
Genre-indeling van Beeldverhalen.<br />
Dit systeem ordent strips onder<br />
verschillende genres en doet<br />
dit door een Hoofdgenre, een<br />
Hoofdgroep en een Subgroep toe<br />
te kennen aan een strip. Zo zou<br />
de strip van “Astérix de Galliër”<br />
ingedeeld kunnen worden onder<br />
het Hoofdgenre; Cultuurhistorisch,<br />
Hoofdgroep; Historie Striphelden,<br />
Subgroep; Historische Avonturiers.<br />
Andere hoofdgenres in het<br />
TEGGEB-Systeem zijn; Fictie,<br />
Ontspanning, Drama, Seksualiteit,<br />
Experimenteel en Spiritualiteit.<br />
Deze hoofdgenres zijn weer onder<br />
te verdelen in hoofdgroepen.<br />
Onder het hoofdgenre Fictie vallen<br />
bijvoorbeeld de hoodgroepen<br />
Fantasy, Horror, Science Fiction,<br />
Actie en Spanning, Superhelden.<br />
Deze hoofdgroepen zijn weer<br />
onder te verdelen in subgroepen.<br />
Onder de hoofdgroep Superhelden<br />
bevinden zich bijvoorbeeld de<br />
volgende subgroepen; Teams,<br />
Atomic Heroes, Super Animals,<br />
Bad Girls, Black Comics,<br />
Patriottische Helden, Magical<br />
Girls, Powergirls, Parallelle<br />
Universums, Wereldheerschappij,<br />
Kidgang.<br />
Voor het hele TEGGEB-Systeem<br />
verwijs ik u naar “Terminologie<br />
van het Beeldverhaal” door Alex<br />
Sliepenbeek.<br />
De kritische illustraties waar deze<br />
paper met name over gaat kunnen<br />
beter ingedeeld worden met het<br />
tweede systeem, het DEGGEB-<br />
Systeem. DEGGEB Staat voor<br />
Doelgericht Gedefinieerde<br />
Genre-indeling van Beeldverhalen.<br />
Niet het thema, maar het doel en<br />
de intentie waarmee een strip of<br />
cartoon geproduceerd is bepaald<br />
de indeling.<br />
De kritische illustratie, ookwel<br />
cartoon of politieke/editoriale<br />
prent genoemd valt onder de<br />
hoofdgroep Vormgericht en de<br />
subgroep Auteurstrip. Andere<br />
hoofdgroepen zijn; Doelgroep<br />
Gericht, Reclame Gericht,<br />
<strong>KRITISCHE</strong> ILLUSTRATIE:<br />
EURO DEATH<br />
2012 STEFAN FINCKEN [1.]<br />
GEBASEERD OP EEN ARTIKEL OVER<br />
DE ONDERGANG VAN DE EURO<br />
MUNTEENHEID. [30.]
16<br />
Mediacrossing, Educatiestrip,<br />
Propaganda Gericht, Protest<br />
Gericht, collector Items,<br />
Verschijningsvorm, Tekstgebruik.<br />
Deze hoofdgroepen hebben allen<br />
weer een waslijst aan subgroepen.<br />
Voor de complete lijst verwijs<br />
ik u door naar “Terminologie<br />
van het Beeldverhaal” van Alex<br />
Sliepenbeek.<br />
Het is goed te weten waar kritische<br />
illustraties of cartoons worden<br />
ingedeeld onder het DEGGEB<br />
systeem. De kritische illustratie,<br />
ookwel cartoon of politieke/<br />
editoriale prent, valt onder de<br />
hoofdgroep Vormgericht en de<br />
subgroep Auteurstrip. [4.]<br />
REPRESENTATIVE FORM AND<br />
THE VISUAL IDEOGRAPH [25.]<br />
Deze paper gaat over het klassieke<br />
beeld, gefotografeerd door Joe<br />
Rosenthal in 1945, van een<br />
aantal soldaten en een marinier<br />
die de Amerikaanse vlag planten<br />
op de vulkanische berg van het<br />
eiland Iwo Jima in de Pacifische<br />
oceaan, en hoe dit beeld door de<br />
jaren in redactionele cartoons is<br />
hergebruikt.<br />
De originele foto, genomen op de<br />
berg Suribachi, geeft ons een heel<br />
sterk beeld. Het is duidelijk dat de<br />
soldaten boven op het puntje van<br />
een berg staan. Hun gezichten<br />
zijn niet te zien en iemand die<br />
het beeld ziet kan zich makkelijk<br />
verplaatsen in een van de<br />
karakters. Zich voorstellen hoe het<br />
moet zijn geweest om het eiland<br />
te veroveren. De manschappen<br />
werken samen om de vlag te<br />
plaatsen. Zoals ze samen hebben<br />
gewerkt om de berg te veroveren.<br />
De vlag, hét Amerikaanse icoon,<br />
straalt patriotisme uit. Ze zijn<br />
een eenheid die met dit beeld<br />
het militarisme verheerlijken. De<br />
driehoeks compositie heeft in<br />
zijn eenvoud een grote kracht die<br />
beweging en vitaliteit suggereert.<br />
Als een soort van glorieus moment<br />
en ideaalbeeld is de foto ingezet<br />
om fondsen te werven tijdens de<br />
oorlog en nieuwe recruiten aan te<br />
spreken.<br />
Voor de soldaten die daar<br />
waren zal het beeld hele andere<br />
associaties oproepen dan bij<br />
mensen die niet aanwezig waren.<br />
Cartoonisten moeten culturele<br />
referenties gebruiken die de lezer<br />
makkelijk begrijpt. Aangezien het<br />
Iwo Jima beeld zoveel gebruikt is<br />
na de oorlog herkennen de meeste<br />
mensen deze scene. Zelfs hier, in<br />
de benelux, zullen er weinig zijn<br />
die het beeld of een parodie erop<br />
nog nooit gezien hebben.<br />
Het oorspronkelijke beeld<br />
valt te ontleden in een aantal<br />
onderdelen. Men ziet de vlag,<br />
het icoon dat staat voor Amerika<br />
en haar normen en waarden<br />
over vrijheid en gelijke kansen.<br />
Het landschap, dat men zonder<br />
voorkennis niet kan linken aan<br />
een geografische locatie. De<br />
soldaten, de belichaming van het<br />
leger. Hun individualiteit verloren<br />
in het vechten voor een grotere en<br />
heldhaftige zaak.<br />
In de paper van Edwards en<br />
Winkler word omschreven hoe<br />
cartoonisten de formele elementen<br />
van de Iwo Jima foto verstoren,<br />
verdraaien en elementen worden<br />
vervangen om een parodie te<br />
creëren. De soldaten worden<br />
vervangen door olifanten, ratten of<br />
veteranen in rolstoelen.<br />
De vlag vervangen door een lepel,<br />
honkbalknuppel, kerstboom of<br />
een benzinepomp in een andere<br />
geografische locatie, zoals de<br />
olierijke zanden van Saudi Arabië.<br />
Hoe de manipulatie van het<br />
origineel wordt uitgevoerd en<br />
waardoor onderdelen worden<br />
vervangen bepaald de nieuwe<br />
betekenis van het beeld. Laat<br />
de soldaten een benzinepomp<br />
oprichten op de zandvlaktes van<br />
Saudi Arabië en het beeld gaat<br />
opeens over de olie belangen<br />
van de V.S. in het buitenland.<br />
Laat de soldaten in plaats van<br />
een vlag planten, een gesloten<br />
kastdeur met man en macht<br />
dichthouden, dan gaat de cartoon<br />
over homoseksualiteit in het leger.<br />
Richten ze in plaats van een vlag<br />
een grote lepel op zien we dat de<br />
betekenis verschuift van oorlog<br />
naar ontwikkelingshulp.<br />
De soldaten refereren in deze<br />
gevallen niet meer naar de<br />
oorspronkelijke situatie op het<br />
eiland Iwo Jima, maar naar een<br />
algemeen beeld van het leger. De<br />
verschillende elementen hebben<br />
allen hun eigen connotatie en<br />
associatie. Zonder voorkennis zal<br />
het beeld voor veel mensen niet<br />
te ontcijferen zijn. Cartoonisten<br />
moeten voorzichtig zijn in hun<br />
keuze van elementen. Zijn de<br />
elementen voor veel mensen<br />
begrijpelijk? Of snappen alleen<br />
mensen die zich intensief met<br />
het onderwerp bezig houden<br />
de betekenis van een cartoon.<br />
Zo kan het zijn dat bepaalde<br />
cartoons moeijlijk te begrijpen<br />
zijn voor de gemiddelde persoon,<br />
gewoonweg omdat deze niet op<br />
de hoogte is van bepaalde feiten of<br />
gebeurtenissen.<br />
Het voorbeeld in de paper over<br />
het klassieke Iwo Jima beeld van<br />
Joe Rosenthal en hoe het door de<br />
jaren heen door illustratoren en<br />
cartoonisten is gebruikt, aangepast<br />
© JOE ROSENTHAL:<br />
RAISING THE FLAG<br />
ON IWO JIMA [31.]<br />
<strong>KRITISCHE</strong> ILLUSTRATIE:<br />
STOP ACTA<br />
2012 STEFAN FINCKEN [1.]<br />
GEBASEERD OP EEN ARTIKEL<br />
OVER HET ADVIES VAN AMNESTY<br />
INTERNATIONAL OM HET ACTA<br />
VERDRAG NIET TE TEKENEN. [32.]
18<br />
en vervormd is een zeer duidelijk<br />
voorbeeld van hoe men te werk<br />
kan gaan bij het produceren<br />
van kritische illustraties. Neem<br />
iets waar veel mensen bekend<br />
mee zijn, verander een of<br />
meerdere onderdelen, vergroot,<br />
verklein, vervorm en verdraai<br />
tot er een kritische boodschap<br />
gecommuniceerd wordt door het<br />
beeld.<br />
RECONSIDERING THE<br />
DECLINE OF THE EDITORIAL<br />
CARTOON [26.]<br />
In Reconsidering the Decline of<br />
the Editorial Cartoon bespreekt<br />
Ilan Danjoux eerst kort de<br />
geschiedenis van de cartoon.<br />
Volgens hem is een van de<br />
eerste politiek kritische cartoons<br />
ontdekt in Egypt rond 1360 v.C.<br />
De afbeelding, gemaakt door<br />
een onbekende artiest, laat de<br />
oom van Tutankhamen, Ikhnaton,<br />
zien die niet bepaald populair<br />
was in zijn tijd. Dit is slechts één<br />
van vele satirische aanvallen op<br />
Egyptische leiders van Cleopatra<br />
tot lagere ambtenaren. Karikaturen<br />
zijn ook gevonden op oud Grieks<br />
aardewerk. Afbeeldingen van<br />
politieke leiders tot Olympische<br />
goden met overgewicht zijn hier<br />
te vinden. Ook politieke elites in<br />
India en hun goden waren niet<br />
veilig voor de kritische kunstenaar<br />
volgens Danjoux.<br />
Dankzij het uitvinden van de<br />
drukpers kregen kritische<br />
cartoons een medium waarmee<br />
hun boodschappen gemakkelijk<br />
verspreid kon worden. Al waren<br />
de oplagen in die tijd relatief<br />
klein. Zogenaamde ‘broadsheets’<br />
werden regelmatig gedrukt met<br />
daarop nieuwtjes en weetjes<br />
over actualiteiten. Cartoons<br />
droegen hieraan bij door met<br />
karikaturen en metaforen de tekst<br />
te ondersteunen en begrijpelijk<br />
te maken voor het ongeletterde<br />
volk. De voordelen van een<br />
cartoon zijn duidelijk, ze maken<br />
de voorloper van de krant<br />
interessanter voor een veel breder<br />
publiek. Ondertussen geeft het<br />
cartoonisten een vast platform om<br />
regelmatig werk voor te maken.<br />
Technologische ontwikkelingen<br />
zorgden ervoor dat de<br />
drukkwaliteit verbeterde en de<br />
oplages omhoog konden. Dit<br />
veranderde het landschap voor<br />
de redactionele cartoon. Nu het<br />
publiek met de komst van kranten<br />
groeide, moest de cartoon ook<br />
voor meer mensen begrijpbaar<br />
zijn. Elitisme in cartoons wordt<br />
steeds minder en meer mensen<br />
begrijpen wat er bedoeld wordt.<br />
Het veranderde landschap had als<br />
voordeel voor cartoonisten dat ze<br />
een meer betrouwbare bron van<br />
werk en inkomsten hadden. Als<br />
nadeel zou men kunnen stellen<br />
dat de redactionele invloeden ook<br />
steeds groter werden. Aangezien<br />
een krant zoveel mogelijk winst<br />
wil maken mag een cartoon niet<br />
teveel mensen in het harnas jagen,<br />
uit angst dat deze de krant niet<br />
meer kopen. De artistieke vrijheid<br />
van cartoonisten werd dan ook<br />
flink beperkt, en het zou steeds<br />
regelmatiger voorkomen dat<br />
cartoons geweigerd werden.<br />
De kritische toon komt hiermee in<br />
het geding. Tegenwoordig word het<br />
internet regelmatig ingeschakeld<br />
om voor de krant té kritische<br />
cartoons toch te kunnen publiceren.<br />
Danjoux reikt in zijn paper een<br />
interessant voorbeeld aan van<br />
de impact die politieke cartoons<br />
kunnen hebben. In 1999 ging een<br />
deligatie van de Anti-Defamation<br />
League naar de V.S. waar ze een<br />
boek aan de Egyptische president<br />
Hosni Mubarak gaven. Gevuld met<br />
antisemitische cartoons vroegen<br />
ze de president waarom dergelijke<br />
cartoons gemaakt mogen worden.<br />
De enige reactie van Mubarak<br />
was de Joden te presenteren met<br />
een Israëlisch boek vol met anti-<br />
Arabische cartoons.<br />
Recentelijker kennen we het<br />
voorbeeld van de woede, rellen en<br />
doodsbedreigingen die volgden<br />
op de publicatie van twaalf<br />
cartoons met de profeet Mohamed<br />
afgebeeld in de Deense krant<br />
Jyllands-Posten.<br />
Over het algememeen weten<br />
de meeste politieke leiders<br />
de kritische streek van de<br />
cartoonisten pen te verdragen.<br />
Al had Vise President Yitzhak<br />
Rabin er schijnbaar genoeg van<br />
toen hij de krant Davar sloot.<br />
Deze aandacht heeft waarschijnlijk<br />
te maken met het feit dat cartoons<br />
vaak een grote rol spelen in<br />
onrustige tijden in de politiek.<br />
De mogelijkheid van cartoons<br />
om de legitimiteit van leiders te<br />
ondermijnen en hun imago te<br />
beïnvloeden geeft ze hun kracht.<br />
Zowel Aristoteles als Aristophanes<br />
beschrijven hoe een cartoonist<br />
genaamd Pauson gemarteld werd<br />
voor zijn aanval op de Griekse<br />
elite. Dit is slechts een van de vele<br />
voorbeelden in de geschiedenis<br />
die bewijzen dat het ondermijnen<br />
van gezag een serieuze bedreiging<br />
is. Adolf Hitler beval dat de naam<br />
van de Engelse cartoonist David<br />
Low op de exterminatie lijst v.d.<br />
Gestapo belande.<br />
In 1998 belande Dogan Güzel<br />
zestien maanden in de gevangenis<br />
voor het maken van vier cartoons<br />
waarin hij Trukije als een zwakke<br />
staat afschilderde. Per cartoon<br />
werden tien maanden geëist,<br />
uiteindelijk heeft hij zestien<br />
maanden gezeten. [33.]<br />
Een van de beroemste gevallen<br />
waarin een cartoonist de mond<br />
gesnoerd werd is het geval van<br />
de Palestijnse Naji Ali die om zijn<br />
kritische cartoons over Israël is<br />
vermoord. [34.]<br />
Cartoonisten zijn niet de enige die<br />
het slachtoffer worden van mensen<br />
of groepen die niet tegen kritiek<br />
kunnen. Ook kranten en editoren<br />
die kritische illustraties publiceren<br />
zijn door de geschiedenis heen het<br />
doelwit geweest van wraakacties.<br />
In 1995 vielen dertig gewapende<br />
leden van Preventive Security de<br />
drukkerij van de Palestijnse krant<br />
Al Uma binnen. Ze namen de<br />
drukplaten waarop een kritische<br />
cartoon van toenmalige leider<br />
Yassar Arafat in beslag. Toen<br />
de eigenaren van de krant hun<br />
beklag deden bij mensenrechten<br />
organisaties werd het gebouw van<br />
de krant in brand gestoken om<br />
vervolgens nooit meer een krant<br />
te drukken. Een cartoon van Mana<br />
Neyestani zorgde voor rellen op<br />
straat toen hij een kakkerlak in<br />
Azeri, de taal van een ethnische<br />
groep, liet spreken. Dit leide ertoe<br />
<strong>KRITISCHE</strong> ILLUSTRATIE:<br />
SUPER TRAWLER<br />
2012 STEFAN FINCKEN [1.]<br />
GEBASEERD OP EEN ARTIKEL VAN<br />
GREENPEACE OVER HET GEVAAR<br />
VAN SUPER TRAWLERS VOOR<br />
DE VISSTAND. [35.]
20<br />
EEN FLYER VERSPREID<br />
DOOR ISRAËLISCHE<br />
VLIEGTUIGEN<br />
BOVEN LIBANON.<br />
WEERGEGEVEN IS<br />
HET HOOFD VAN<br />
HEZBOLLAH, HASSAN<br />
NASRALLAH, ALS EEN<br />
COBRA DIE BEIRUT<br />
BEDREIGD. DE TEKST<br />
VERTAALD ZEGT:<br />
“AAN DE LIBANESE<br />
BEVOLKING, PAS OP, HIJ<br />
LIJKT EEN BROEDER,<br />
MAAR IS EEN SLANG.”<br />
ARTIEST ONBEKEND.<br />
[37.]<br />
dat de krant Iran Friday gesloten<br />
werd en de hoofd redacteur<br />
Mehrdad Qasemfar door de Press<br />
and Information Department of<br />
the Culture and Islamic Guidance<br />
Ministry gearresteerd werd.<br />
Dergelijke voorbeelden<br />
zijn niet uitgezonderd voor<br />
democratische landen. Zowel de<br />
staat Pennsylvania als California<br />
hebben de productie van<br />
politieke cartoons ooit verboden.<br />
Amerikaanse cartoonist Paul<br />
Conrad werd beroemd omdat<br />
Nixon hem op zijn “enemies list”<br />
had geplaatst. [36.]<br />
Het moge duidelijk zijn dat de<br />
relevantie van politieke en kritische<br />
cartoons af te lezen is aan de<br />
energie die gestoken word in het<br />
proberen deze uitingen de mond<br />
te snoeren. Zo nu en dan proberen<br />
de politieke elites de cartoons<br />
in te schakelen voor hun eigen<br />
doeleinden. Napoleon moedigde<br />
Franse kunstenaars aan cartoons<br />
te creëren die zijn beleid goed<br />
keurde. Tijdens oorlogen zijn<br />
cartoons altijd ingezet om eigen<br />
troepen te verheerlijken en de<br />
vijand te demoniseren. Tijdens<br />
de Spaans Amerikaanse oorlog<br />
vroeg krantenmagnaat William<br />
Hearst cartoonisten om gruwelijke<br />
Spaanse oorlogsmisdaden te<br />
tekenen, ook al waren deze niet<br />
echt gebeurd. Meer recent zien<br />
we het voorbeeld waarin Israël<br />
cartoons over Libanon dropte<br />
waarin Hezbollah als slang werd<br />
afgebeeld die het bestaan van<br />
Libanon bedreigde. Cartoons<br />
worden vaak als propaganda<br />
ingezet.<br />
Het plaatsen van redactionele<br />
cartoons werd in eerste instantie<br />
gedaan om de verkoop van<br />
kranten te vergroten. Naarmate de<br />
verschillende kranten langzaam<br />
werden overgenomen door grote<br />
media magnaten daalde de vraag<br />
naar cartoons. Niet alleen moest<br />
een cartoon voor veel mensen<br />
acceptabel zijn. Nu veel kranten<br />
vaak door één moederbedrijf<br />
geproduceerd worden, wordt een<br />
bepaalde cartoon vaak in al die<br />
kranten gebruikt.<br />
Een krantenmagnaat selecteert<br />
één cartoon voor al zijn kranten<br />
uit een enorme database van<br />
cartoons die dankzij digitale media<br />
overal beschikbaar is. Het is niet<br />
meer nodig om per krant een<br />
cartoonist in dienst te hebben.<br />
Tevens, wil je als cartoonist<br />
geselecteerd worden, mag je<br />
cartoon niet té kritisch zijn en moet<br />
deze mensen het liefst aan het<br />
lachen maken.<br />
Dit heeft ervoor gezorgd dat<br />
cartoons inhoudelijk verwaterd<br />
zijn. Ze zetten mensen minder snel<br />
aan het denken als dat ze mensen<br />
aan het lachen maken.<br />
Persoonlijk vind ik dit treurig<br />
aangezien zeer belangrijke en<br />
complexe zaken om deze rede<br />
vaak niet in kritische illustraties<br />
terug zijn te vinden. In de<br />
illustraties die ik zelf produceer<br />
tijdens dit onderzoek hecht ik zelf<br />
minder waarde aan “de makkelijke<br />
grap” en meer waarde aan een<br />
boodschap die ik persoonlijk<br />
belangrijk vind. Ook al is deze<br />
boodschap voor het gemiddelde<br />
publiek misschien moeilijk te<br />
begrijpen. Dit neem ik graag<br />
voor lief. Een voorbeeld van een<br />
illustratie die ik zelf gemaakt heb<br />
en die voor de meeste mensen<br />
wellicht lastig te begrijpen is, is de<br />
illustratie met de ESM wensput<br />
(pagina 57). Nieuws over het<br />
ESM verdrag is namelijk zeer<br />
schaars in traditionele media.<br />
Ondanks dat het verdrag grote<br />
gevolgen kan hebben voor de<br />
Europese bevolking. Vandaar dat<br />
veel mensen bij het zien van deze<br />
illustratie niet zullen begrijpen<br />
waar het over gaat. Toch ben<br />
ik van mening dat een kritische<br />
illustratie de ogen van sommigen<br />
kan openen. Lezers van deze<br />
paper die de illustratie van de<br />
ESM wensput niet begrijpen raad<br />
ik aan het ESM verdrag eens te<br />
lezen en nader te bekijken. Zie de<br />
bibliografie voor een verwijzing.<br />
[38.]<br />
Gelukkig geven nieuwe digitale<br />
media die voor deze verwatering<br />
gezorgd hebben ook nieuwe<br />
kansen aan kritische illustratoren.<br />
Wordt een te kritische cartoon<br />
nu niet meer in een krant<br />
gepubliceerd, dan kan een<br />
cartoonist er wel voor zorgen<br />
dat hij of zij deze zelf publiceerd<br />
door deze online te plaatsen. Op<br />
zijn eigen website of de talloze<br />
sites die cartoons verzamelen en<br />
herpubliceren.<br />
IS THE PEN MIGHTIER THAN<br />
THE WORD? [27.]<br />
In deze paper wordt onderzoek<br />
gedaan naar politieke cartoons<br />
en hun invloed tijdens de<br />
verkiezingen van 1988 in de<br />
Verenigde Staten. Buell en Maus<br />
onderzoeken de frequentie<br />
waarmee de presidentskandidaten<br />
in verscheidene cartoons worden<br />
afgebeeld.<br />
De meeste illustraties in hun<br />
selectie geven de zogenaamde<br />
“frontrunners” (koploppers) van<br />
de verkiezingsrace of “oddities”<br />
(buitenbeentjes) weer.<br />
Deze koplopers genereren<br />
meer nieuws en leveren voor<br />
de illustratoren op die manier<br />
meer materie om te vervormen.<br />
Presidentskandidaten die in het<br />
begin van de verkiezingen weinig<br />
aan bod kwamen, maar later toch<br />
in populariteit stegen werden<br />
<strong>KRITISCHE</strong> ILLUSTRATIE:<br />
ESM-WENSPUT<br />
2012 STEFAN FINCKEN [1.]<br />
GEBASEERD OP EEN ARTIKEL OVER<br />
HET VERDRAG VAN HET EUROPEES<br />
STABILITEITS MECHANISME. [39.]
22<br />
tegelijk vaker afgebeeld in kritische<br />
illustraties. Kandidaten die geen<br />
succesvolle campagne voerden<br />
en steeds minder media aandacht<br />
kregen kwamen na verloop van tijd<br />
ook veel minder voor in politieke<br />
cartoons of illustraties.<br />
Er lijkt slechts een marginaal<br />
effect te zijn wat betreft de<br />
invloed die kritische illustraties uit<br />
oefenen op opinieresultaten of de<br />
verkiezingsuitslag.<br />
Over de invloeden van kritische<br />
illustraties aan de personen<br />
die eraan worden blootgesteld<br />
is weinig te zeggen aangezien<br />
concrete informatie ontbreekt.<br />
Hoogstwaarschijnlijk wordt de<br />
GESPREK MET KIM DUCHATEAU<br />
Op advies van Wout Olaerts heb ik een afspraak gemaakt met Vlaams<br />
striptekenaar Kim Duchateau op donderdag 22 maart om 09.30u.<br />
aan de PHL te Hasselt om mijn master project te bespreken, hem wat<br />
gerichte vragen te stellen en mijn werk te tonen.<br />
Ik vertelde dat ik nog een klein beeld onderzoek wil doen en vroeg of<br />
Kim mij kon adviseren en helpen met selecteren van een kleine selectie<br />
van cartoonisten en illustratoren die goed de verscheidenheid in het<br />
spectrum van stijlen tonen. Uit ons gesprek kwam de volgende lijst van<br />
illustratoren voort:<br />
• Steve Michiels<br />
• Gal<br />
• Gary Larson<br />
• Zak<br />
• Gummbah<br />
• Jeroom<br />
• Peter Van Straat<br />
• Glen Baxter<br />
• Dan Perjovschi<br />
aangebode informatie van een<br />
illustratie, net zoals de informatie<br />
uit andere media, verworpen of<br />
getransformeerd naar een positief<br />
beeld door de voorstanders van<br />
de desbetreffende kandidaat,<br />
als waarheid aangenomen door<br />
tegenstanders van de kandidaat<br />
en genegeerd of snel vergeten<br />
door de onoplettenden of<br />
gedesinteresseerden.<br />
In hoeverre kritische illustraties<br />
invloed uitoefenen op de resultaten<br />
is dus moeilijk te zeggen. Wel<br />
weten we uit de voorbeelden<br />
van “Reconsidering the Decline<br />
of the Editorial Cartoon” dat er<br />
nog steeds een vrees is voor de<br />
schade die een kritische illustratie<br />
Het werk van bovenstaande cartoonisten ga ik nader bekijken en<br />
analyseren.<br />
aan het imago van een persoon of<br />
bedrijf kan aanrichten.<br />
SOORTEN CARTOONS VOLGENS KIM<br />
Tijdens ons gesprek hebben we het gehad over de classificatie van<br />
cartoons. Dit kan op verschillende manieren. Een classificatie op inhoud<br />
of vormelijke stijl. Is een illustratie serieus of ludiek? Kim gaf de volgende<br />
soorten aan:<br />
• Absurdistisch (bijvoorbeeld Gummbah)<br />
• Actueel & Serieus (kritische illustraties)<br />
• Actueel & Ludiek (cartoon)<br />
Een ander boekje waarvan Kim aangaf dat het wellicht interessant zou<br />
zijn om aan te schaffen is de “Press Cartoon Belgium & Europe” die<br />
elk jaar door Press Cartoon Belgium wordt uitgegeven. [40.] Met PCB<br />
heb ik contact opgenomen. Zij hebben mij het boekje van 2011 gratis<br />
toegestuurd.<br />
ADVIES<br />
Kim heeft mij over een aantal zaken geadviseerd. Ook had hij nog wat<br />
tips voor me. Deze som ik hier op:<br />
• Probeer tekst zelf te schrijven, geen font gebruiken.<br />
• Houd je stijl aan.<br />
• Vermijd tekstballonnen, zet de tekst liever boven of onder de illustratie.
• Wil je toch een tekstballon, kies dan een met rechte lijnen.<br />
• De illustraties hoeven niet zwaar geladen zijn. Dit mag natuurlijk<br />
wel. Een luchtigere lading hoeft echter niet te betekenen dat het<br />
onderwerp niet serieus is.<br />
• Zonder het artikel waarop de illustratie gebaseerd is zijn sommige<br />
illustraties moeilijk te begrijpen als je geen voorkennis hebt. Veel van<br />
mijn onderwerpen komen uit persoonlijke interesse en zijn alleen<br />
begrijpelijk met het artikel erbij, of als iemand net zoveel kennis heeft<br />
van het desbetreffende onderwerp als mij. De vraag is, of dit een<br />
probleem is. Kim gaf aan dat dit soms een probleem kan zijn. Zeker<br />
als men voor een krant iets moet maken, moet het voor de meeste<br />
mensen begrijpelijk zijn. Toch zegt ook hij dat dit niet altijd moet. Het<br />
is soms beter een werk te maken dat goed is en maar door een klein<br />
percentage begrepen wordt dan een werk dat cliché of te makkelijk<br />
is en dat wel door iedereen begrepen wordt. Ook blijft het werk<br />
interessant als je eigen interesses erin kunt verwerken. Probeer een<br />
balans te zoeken.<br />
• Zoals ik zelf al eerder dacht, en leraren op school aangaven, zegt<br />
ook Kim dat de term “cartoon” beter kan laten vallen voor mijn eigen<br />
werk en ze beter “kritische illustraties” kan noemen.<br />
• Kies eens een meer algemeen onderwerp. Koop een krant en<br />
selecteer daaruit een artikel om een illustratie over te maken.<br />
• Werk dat voortkomt uit persoonlijke woede is volgens Kim vaak<br />
van mindere kwaliteit dan werk waar “koel en berekenend” is over<br />
nagedacht.<br />
• “ 70% Van het werk is concept bedenken, 30% is uitvoeren.”<br />
• “Humor is verrassing, zet mensen op het verkeerde been.”<br />
• Banale onderwerpen in het nieuws kan ik bekritiseren en duidelijk<br />
maken dat “dit geen nieuws is.”<br />
Kim was verder opgevallen dat er een verschil zit tussen de Vlaamse en<br />
Wallonische Cartoons. Dankzij cultuur verschil en de taalbarrière.<br />
Ook viel hem op dat mensen vaak niet het verschil weten tussen een<br />
(gag)strip en cartoon/kritische illustratie.<br />
KIM DUCHATEAU.<br />
FOTO DOOR: STRIP<br />
TURNHOUT / © BART<br />
VAN DER MOEREN [41.]<br />
23
24<br />
DAN PERJOVSCHI.<br />
DOOR ONBEKENDE<br />
FOTOGRAAF. [42.]<br />
BEELD<strong>ONDERZOEK</strong><br />
In het beeldonderzoek worden<br />
verscheidene illustratoren die<br />
in overleg met Kim Duchateau<br />
geselecteerd zijn nader bekeken.<br />
Een selectie van ten minste acht<br />
beelden per illustrator worden met<br />
elkaar vergeleken op inhoudelijk<br />
en vormelijk niveau.<br />
Inhoudelijk kijken we of een<br />
afbeelding eerder “serieus”<br />
bedoeld is of juist “humoristisch”<br />
en of het om iets “reëels” gaat of<br />
“absurdistisch.”<br />
Vormelijk zetten we “gedetailleerd”<br />
tegenover “simplistisch” en delen<br />
we de illustratoren verder onder<br />
tussen “waarheidsgetrouw” of<br />
“gestileerd.”<br />
Voordat we beginnen worden hier<br />
eerst de illustratoren besproken<br />
wiens werk ter analyse in het<br />
beeldonderzoek naast elkaar<br />
gelegd zijn.<br />
DAN PERJOVSCHI<br />
Dan Perjovschi (1961) is<br />
een schrijver, kunstenaar en<br />
cartoonist uit Roemenië. Zijn<br />
werk bestaat uit tekeningen die<br />
hij voornamelijk produceert voor<br />
exposities en musea die zijn<br />
werk willen tentoonstellen. Zijn<br />
laatste tentoonstellingen waren<br />
o.a. bij; “Museo Universitario de<br />
Arte Contemporaneo te Mexico<br />
City, Musee d’Art Moderne Alger,<br />
Mussee cantonal des Beaux<br />
Arts Lausanne.” Vaak tekent hij<br />
zijn werk voor exposities met<br />
aanwezigheid van publiek. Met zijn<br />
tekeningen geeft hij commentaar<br />
op actuele en politieke<br />
gebeurtenissen. [43.]<br />
GAL<br />
Ook wel bekend als Gerard<br />
Alsteens (1940) is een Belgische<br />
cartoonist die onder het<br />
pseudoniem GAL werkt als politiek<br />
tekenaar en kunstschilder. Zijn<br />
werk is o.a. gepubliceerd in “De<br />
Nieuwe,” “De Zwijger,” “Knack,”<br />
“De Post” en meer. Naar eigen<br />
zeggen noemt hij zichzelf geen<br />
cartoonist omdat hij niet zomaar<br />
alleen een grap wilt maken. [44.]<br />
GERARD ALSTEENS ALIAS GAL.<br />
DOOR ONBEKENDE FOTOGRAAF[45.]<br />
“Heeft verscheidene prijzen in<br />
de wacht gesleept, o.m. de Louis<br />
Paul Boonprijs (1980), de Arkprijs<br />
van het Vrije Woord (1994) en<br />
de prijs Regine Beer (1998).<br />
Was drie keer laureaat op het<br />
Cartoonfestival in Knokke-Heist,<br />
vier keer op de Cartoonale in<br />
Hoeilaart, vertegenwoordigde<br />
België op de Biënnale van Venetië<br />
(1980) en werd bekroond voor de<br />
beste politieke tekening in Havana<br />
(1991).” [45.]<br />
GARY LARSON<br />
Gary Larson (1950) is de maker<br />
van “The Far Side,” een serie zeer<br />
bekende cartoons die door vele<br />
kranten zijn gepubliceerd. Zijn<br />
werk is gebundeld in 23 boeken.<br />
“Nature’s Way,” de voorbode van<br />
“The Far Side,” werd vanaf 1979 in<br />
“the Seattle Times” gepubliceerd.<br />
Vanaf 1980 ging de cartoon verder<br />
als “The Far Side” in de krant “The<br />
San Francisco Chronicle.”<br />
Met surrealistische thema’s en<br />
antropomorfistische karakters<br />
weet Larson steeds weer<br />
humoristische cartoons te<br />
produceren. [46.]<br />
GLEN BAXTER<br />
Glen Baxter (1944), is een<br />
Engelse cartoonist die bekend<br />
staat vanwege zijn absurdistische<br />
tekeningen. Hij studeerde af<br />
aan de Leeds College of Art.<br />
Zijn beelden en ondertitels<br />
zijn geïnspireerd door pulp en<br />
avonturenstrips en hebben een<br />
filosofische ondertoon. Zijn werk<br />
verscheen o.a. in “The New<br />
Yorker,” “Vanity Fair” en “The<br />
Independent.” [47.]<br />
GUMMBAH<br />
Gummbah is het pseudoniem van<br />
Gertjan van Leeuwen (1967),<br />
een Nederlandse cartoonist,<br />
striptekenaar, humorist en<br />
absurdist. Zijn werk staat<br />
bekend om het hoge gehalte van<br />
absurdisme.<br />
In 1993 bracht hij zelf een tijdschrift<br />
uit met de naam “God,” waarin zijn<br />
eigen strips en cartoons stonden.<br />
Ook publiceerde hij in bladen<br />
als “Sick” en “Zone 5300.” Later<br />
verschenen zijn tekeningen<br />
in onder meer “Humo,”<br />
“De Volkskrant,” “Propria Cures” en<br />
“Nieuwe Revu.”<br />
Er zijn van Gummbah<br />
verschillende boekjes uitgegeven<br />
met verzamelingen prenten.<br />
Alleen al de namen van sommige<br />
van deze boekjes zijn vaag,<br />
vreemd en grappig. Enkele<br />
voorbeelden zijn; “De Tijd Vliegt<br />
Slecht” uit 1998, “Het Geheim<br />
van het Verdwenen Mysterie” uit<br />
1999 en “Echte Nachten, Stugge<br />
Vachten” uit 2002. [48.]<br />
JEROOM<br />
Jeroom Snelders (1977) is een<br />
Belgische cartoonist. Hij studeerde<br />
grafische vormgeving aan St.<br />
Lucas te Gent maar stapte over<br />
naar de opleiding Illustratie<br />
waarna hij illustrator en tekenaar<br />
werd. Hij publiceert sinds januari<br />
1998 in het tijdschrift “Humo.”<br />
Tevens levert hij werk aan “Mojo”<br />
(Engeland), “NRC Handelsblad,”<br />
“Kreuzer” (Duitsland) en<br />
“Strapazin “ (Zwitserland).<br />
Zijn bekendste cartoonfiguren<br />
zijn o.a. “Tettenman” en<br />
“Reetman.” Daarnaast maakt<br />
hij in samenwerking met Jonas<br />
Geirnaert, Hugo Matthysen, Guy<br />
Mortier en Bert Delapierre ook de<br />
collagecartoons in de satirische<br />
rubriek “Het Gat van de Wereld” in<br />
“Humo.” In 2002 won hij de BPCprijs.<br />
[49.]<br />
PETER VAN STRAATEN<br />
(1935) studeerde af aan de<br />
Kunstnijverheidschool in<br />
Amsterdam. Zijn eerst tekening<br />
verscheen op 26 juli 1958 in Het<br />
Parool. Na verloop van tijd volgde
ook politieke tekeningen. In 1968<br />
startte hij met de strip Vader en<br />
Zoon. Deze politieke strip was<br />
zo populair dat ze tot in de jaren<br />
tachtig in Het Parool verschenen.<br />
Veel van zijn tekeningen werden<br />
gebundeld in een serie “Zorgelijke<br />
Grappen.” De eerste bundel in<br />
deze serie, “Moeder ik ben niet<br />
gelukkig,” kwam uit in 1973.<br />
Dezelfde stijl wordt aangehouden<br />
in de “Zeurkalender,” een<br />
scheurkalender die sinds 1993<br />
(“Peter’s Zeurkalender” 1994)<br />
jaarlijks wordt uitgegeven. Peter<br />
heeft ook werk geleverd voor<br />
de “Humo,” “Penthouse” en “Vrij<br />
Nederland.”<br />
“In 1970 kreeg Van Straaten de<br />
Lucas Oomsprijs, in 1983 de<br />
Stripschapprijs, in 1994, 1997 en<br />
2003 de Inkspotprijs voor de beste<br />
politieke tekening van het jaar. In<br />
1996 ontving hij een koninklijke<br />
onderscheiding, Ridder in de Orde<br />
van de Nederlandse Leeuw en in<br />
2006 de Gouden Ganzeveer. In<br />
2010 ontving hij de Jacobus Van<br />
Looyprijs en de Inktspotprijs. En<br />
in februari 2011 is Peter Eredoctor<br />
van de Universiteit Leiden<br />
geworden. Peter van Straaten<br />
is getrouwd met schilderes Els<br />
Timmerman en woont en werkt in<br />
Amsterdam.” [50.]<br />
STEVE MICHIELS<br />
Steve Michiels (1970) is een<br />
Vlaamse cartoonist met een<br />
zeer eigen stijl. Op zijn website<br />
zijn cartoons te vinden die in<br />
Belgische en Nederlandse kranten<br />
verschenen tussen 1993 en 2008.<br />
De rode draad doorheen deze<br />
afbeeldingen is de ontdekking van<br />
humor in ongemakkelijke situaties.<br />
Zijn illustraties zijn o.a.<br />
gepubliceerd in “Focus/Knack,”<br />
“Trends,” “De Tijd,”<br />
“De Standaard,“ “De Morgen,”<br />
“NRC-Handelsblad,”<br />
“Vrij Nederland,” “VPRO-Gids” en<br />
“Fluide Glacial.” In 2002 en 2005<br />
ontving hij een eervolle vermelding<br />
tijdens de jaarlijkse uitreiking<br />
van de PCB-awards van PCB in<br />
Knokke. In 2007 ontving hij de<br />
BeNe prijs voor de beste cartoon<br />
in België en Nederland. [51.]<br />
ZAK<br />
Zak is de alias van Jacques<br />
Moeraert huistekenaar van<br />
“De Morgen” maar tekent ook<br />
in “De Tijd.” In Nederland levert<br />
ZAK aan “De Volkskrant” en<br />
“De Groene Amsterdammer,” in<br />
Frankrijk aan “Le Point.” Tevens<br />
heeft hij werk gemaakt voor<br />
“Knack,” “Panorama” en<br />
“De Zwijger.” Bij “Houtekiet”<br />
publiceert Zak sinds 1997 en ieder<br />
jaar brengt hij de “Zakagenda” uit.<br />
Hij is winnaar van verschillende<br />
prijzen waaronder de Arkprijs van<br />
het Vrije Woord die hij in 2000 won.<br />
In 1999 was ZAK de eerste grote<br />
prijswinaar van de PCB. Twee<br />
jaar later won hij de Inktspotprijs in<br />
Nederland van de stichting Pers<br />
& Prent dat vergelijkbaar is met<br />
PCB. In 2003 won hij weer de<br />
grote PCB-prijs alsmede de eerste<br />
BeNe-prijs voor beste cartoon<br />
uit de Belgische en Nederlandse<br />
pers. In de PCB 2010 wordt hij<br />
eervol vermeld terwijl hij in de PCB<br />
van 2011 met maar liefst dertien<br />
werken vermeld word. [53.]<br />
JACQUES MOERAERT<br />
ALIAS ZAK.<br />
DOOR ONBEKENDE<br />
FOTOGRAAF. [52.]<br />
25
26<br />
DE LINKER GRAFIEK<br />
GEEFT EEN ANALYSE<br />
WEER VAN DE<br />
VORMGEVING.<br />
DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN VAN<br />
DE AFBEELDINGEN OP<br />
DE VOLGENDE PAGINA.<br />
1. SIMPLISTISCH<br />
2. WAARHEIDSGETROUW<br />
3. GEDETAILLEERD<br />
4. GESTILEERD<br />
BEELDANALYSE DAN PERJOVSCHI<br />
De, naar mijn mening, geniale<br />
tekeningen van Perjovschi zijn<br />
qua vormgeving allemaal zeer<br />
simplistisch en gestileerd. Zijn<br />
illustraties horen daardoor allemaal<br />
links onderin het spectrum van<br />
de grafiek die poogt de vormelijke<br />
aspecten van de illustraties te<br />
analyseren.<br />
Gewapend met slechts een<br />
zwarte marker creëert Perjovschi<br />
inhoudelijk ijzersterke illustraties.<br />
Het merendeel van deze werken<br />
is doodserieus. Al zit in de<br />
selectie een illustratie, lichtblauw<br />
omkaderd, die ik persoonlijk meer<br />
humor vind bevatten dan een<br />
serieuze inhoud. Natuurlijk is het<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
dan<br />
niet zo dat mannen alleen maar<br />
aan seks denken en vrouwen<br />
alleen aan romantische liefde.<br />
Deze illustratie is dan ook duidelijk<br />
minder serieus bedoeld dan de<br />
anderen in de selectie.<br />
Zijn illustraties zijn inhoudelijk<br />
over het algemeen serieus en<br />
realistisch. Eén van de mooiste<br />
in de selectie is naar mijn mening<br />
de illustratie met donkerblauwe<br />
omkadering. Op een hele<br />
makkelijke manier, in een soort<br />
van iconische stijl, toont het ons<br />
een serieus en reëel probleem van<br />
onze tijd. Een probleem dat dankzij<br />
internet gelukkig steeds minder<br />
groot wordt, maar nog steeds<br />
overduidelijk aanwezig is. Namelijk<br />
Gestileerd<br />
het feit dat de mensen met geld<br />
en instanties met de financiële<br />
middelen het zich kunnen het<br />
veroorloven hun mening of<br />
boodschap te verkondigen<br />
terwijl de mensen of instanties<br />
zonder deze financiën gedoemd<br />
zijn alleen te kunnen luisteren<br />
of passief consumeren van de<br />
gegeven informatie zonder zelf<br />
deel te nemen in het discours.<br />
Wat mij verder opviel aan zijn<br />
werk is zijn handschrift dat in<br />
sommige gevallen nog maar net<br />
leesbaar is. Dit doet verder geen<br />
afbreuk aan de kwaliteit van de<br />
boodschap. Kim Duchateau wees<br />
mij erop dat het gebruik van het<br />
eigen handschrift de voorkeur<br />
geeft aan een gestandaardiseerd<br />
script of lettertype. Het werk van<br />
Perjovschi lijkt dit te bevestigen<br />
aangezien ik zijn handschrift nu<br />
niet bepaald mooi of leesbaar<br />
vind. Dit kan ik ook over mijn eigen<br />
handschrift zeggen. Schijnbaar is<br />
een slecht leesbaar, rommelig en<br />
wellicht zelfs lelijk handschrift in<br />
het geheel geen probleem als het<br />
om cartoons of kritische illustraties<br />
gaat. Het geeft de tekst karakter<br />
zullen we maar zeggen. Vandaar<br />
dat ik in mijn eigen illustraties,<br />
na het gesprek met Kim en het<br />
zien van het werk van Perjovschi<br />
ook mijn eigen handschrift heb<br />
toegevoegd in plaats van een het<br />
font, “Ashley Script,” dat ik in eerste<br />
instantie wilde gebruiken.<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
DE RECHTER<br />
GRAFIEK GEEFT<br />
EEN INHOUDELIJKE<br />
ANALYSE WEER.<br />
DE CIJFERS IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE CIJFERS IN DE<br />
KOLOMMEN NAAST DE<br />
GRAFIEKEN.<br />
tisch Simplistisch Gedetailleerd Absurdistisch Gedetailleerd Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
Gestileerd<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
2. 6.<br />
1. 3. 5.<br />
7.<br />
5. ABSURDISTISCH<br />
6. SERIEUS<br />
7. REALISTISCH<br />
8. HUMORISTISCH<br />
4. 8.<br />
Humoristisch<br />
Humoristisch<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk: Waarheidsgetrouw Inhoudelijk: Serieus Inhoudelijk: Serieus
[54.]<br />
[55.]<br />
[56.]<br />
[57.]<br />
[58.]<br />
[59.]<br />
[60.]<br />
[60.]<br />
[61.]<br />
4. 8.<br />
EEN SELECTIE VAN<br />
NEGEN <strong>ILLUSTRATIES</strong><br />
DOOR DAN<br />
PERJOVSCHI TER<br />
ANALYSE.<br />
DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE BRON-<br />
VERWIJZINGEN LINKS<br />
EN MET DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN OP DE<br />
VORIGE PAGINA.<br />
27
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
28<br />
dan<br />
DE LINKER GRAFIEK<br />
GEEFT EEN ANALYSE<br />
WEER VAN DE<br />
VORMGEVING.<br />
DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN VAN<br />
DE AFBEELDINGEN OP<br />
DE VOLGENDE PAGINA.<br />
1. SIMPLISTISCH<br />
2. WAARHEIDSGETROUW<br />
3. GEDETAILLEERD<br />
4. GESTILEERD<br />
BEELDANALYSE GAL<br />
Het werk van Gerard Alsteens,<br />
die onder pseudoniem GAL zijn<br />
illustraties publiceert, zijn een<br />
stuk gedetailleerder en veel<br />
meer waarheidsgetrouw dan<br />
de tekeningen van bijvoorbeeld<br />
Perjovschi. Een gedeelte bevindt<br />
zich zelfs geheel aan de andere<br />
kant van het spectrum dan de<br />
tekeningen van Perjovschi. Toch<br />
heeft ook GAL zo nu en dan werk<br />
dat meer gestileerd is. Zoals het<br />
profiel van het hoofd van Bart<br />
de Wever. Vormelijk heeft GAL<br />
meer variatie in zijn tekenstijl dan<br />
Perjovschi. De bolletjes liggen<br />
verder uit elkaar in de grafiek dan<br />
de vierkantjes in de grafiek van<br />
Perjovschi.<br />
Inhoudelijk zien we dat ook GAL<br />
meer de serieuze kant bestrijkt dan<br />
de humoristische kant. Wat niet<br />
wil zeggen dat humor helemaal<br />
ontbreekt. De onderwerpen zitten<br />
inhoudelijk vaak tussen realistisch<br />
en absurdistisch in en neigen<br />
de indeling wellicht iets anders<br />
aangepakt. Mijn persoonlijk gevoel<br />
en interpretatie van het werk heeft<br />
geleid naar de grafieken zoals ze<br />
hieronder staan weergegeven.<br />
GAL zijn werk spreekt me<br />
soms net iets meer naar het niet allemaal aan. Ik vind het<br />
absurdisme als we de illustraties bijvoorbeeld inhoudelijk minder<br />
letterlijk opvatten.<br />
sterk dan de illustraties van<br />
De achterliggende gedachte is Perjovschi. Aan de andere kant<br />
vaak wel gebaseerd op serieuze spreekt de meer gedetailleerde<br />
zaken. Zo is het natuurlijk absurd uitwerking mij wel aan.<br />
dat een gigantische lul uit een kerk<br />
explodeerd, de achterliggende<br />
gedachte is wel degelijk serieus.<br />
Het is dan ook best lastig om te<br />
bepalen waar in het spectrum<br />
een bepaalde illustratie thuis<br />
hoort. Een ander persoon had<br />
tisch Simplistisch Gedetailleerd Absurdistisch Gedetailleerd Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
Gestileerd<br />
gal<br />
Gestileerd<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
Gestileerd<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
Humoristisch<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
Humoristisch<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
DE RECHTER<br />
GRAFIEK GEEFT<br />
EEN INHOUDELIJKE<br />
ANALYSE WEER.<br />
DE CIJFERS IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE CIJFERS IN DE<br />
KOLOMMEN NAAST DE<br />
GRAFIEKEN.<br />
tisch Simplistisch Gedetailleerd Absurdistisch Gedetailleerd Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
Gestileerd<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
2. 6.<br />
1. 3. 5.<br />
7.<br />
5. ABSURDISTISCH<br />
6. SERIEUS<br />
7. REALISTISCH<br />
8. HUMORISTISCH<br />
4. 8.<br />
Humoristisch<br />
Humoristisch<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk: Waarheidsgetrouw Inhoudelijk: Serieus Inhoudelijk: Serieus
[62.]<br />
[28.]<br />
[28.]<br />
[28.]<br />
[28.]<br />
[28.]<br />
[28.]<br />
[28.]<br />
4. 8.<br />
EEN SELECTIE VAN<br />
ACHT <strong>ILLUSTRATIES</strong><br />
DOOR GERARD<br />
ALSTEENS TER<br />
ANALYSE.<br />
DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE BRON-<br />
VERWIJZINGEN LINKS<br />
EN MET DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN OP DE<br />
VORIGE PAGINA.<br />
29
30<br />
Gestileerd Gestileerd Humoristisch<br />
Humoristisch<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
gal<br />
DE LINKER GRAFIEK<br />
GEEFT EEN ANALYSE<br />
WEER VAN DE<br />
VORMGEVING.<br />
DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN gary l<br />
MET DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN VAN<br />
DE AFBEELDINGEN OP<br />
DE VOLGENDE PAGINA.<br />
1. SIMPLISTISCH<br />
2. WAARHEIDSGETROUW<br />
3. GEDETAILLEERD<br />
4. GESTILEERD<br />
BEELDANALYSE GARY LARSON<br />
Gary Larson werkt met een<br />
redelijke consistente vormgeving.<br />
Zijn illustraties zijn verre van<br />
waarheidsgetrouw en ook zeker<br />
niet heel gedetailleerd. Zoch zitten<br />
ze niet zo ver op het randje van het<br />
spectrum zoals de illustraties van<br />
Perjovschi.<br />
Inhoudelijk zien we dat zijn werk<br />
richting absurdisme gaat met een<br />
flinke dosis humor. Niet elke grap<br />
is geniaal maar ook hier weet hij<br />
redelijk consistent werk te leveren.<br />
Persoonlijk vind ik zijn werk<br />
vermakelijk maar mis ik de<br />
maatschappelijke en politieke<br />
kritiek waar ik zelf erg van houd<br />
in dergelijke illustraties. Ik zie<br />
veel liever werk dat mensen aan<br />
het denken zet over de huidige<br />
stand van zaken op gebieden van<br />
politiek beleid, milieu, economie en<br />
andere maatschappelijk relevante<br />
onderwerpen.<br />
tisch Simplistisch Gedetailleerd Absurdistisch Gedetailleerd Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
y l<br />
Gestileerd<br />
Gestileerd<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
Gestileerd<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
Humoristisch<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
Humoristisch<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
DE RECHTER<br />
GRAFIEK GEEFT<br />
EEN INHOUDELIJKE<br />
ANALYSE WEER.<br />
DE CIJFERS IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE CIJFERS IN DE<br />
KOLOMMEN NAAST DE<br />
GRAFIEKEN.<br />
tisch Simplistisch Gedetailleerd Absurdistisch Gedetailleerd Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
Gestileerd<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
2. 6.<br />
1. 3. 5.<br />
7.<br />
5. ABSURDISTISCH<br />
6. SERIEUS<br />
7. REALISTISCH<br />
8. HUMORISTISCH<br />
4. 8.<br />
Humoristisch<br />
Humoristisch<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk: Waarheidsgetrouw Inhoudelijk: Serieus Inhoudelijk: Serieus
[63.]<br />
[64.]<br />
[65.]<br />
[66.]<br />
[67.]<br />
[68.]<br />
[69.]<br />
[70.]<br />
[71.]<br />
4. 8.<br />
EEN SELECTIE VAN<br />
NEGEN <strong>ILLUSTRATIES</strong><br />
DOOR GARY LARSON<br />
TER ANALYSE.<br />
DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE BRON-<br />
VERWIJZINGEN LINKS<br />
EN MET DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN OP DE<br />
VORIGE PAGINA.<br />
31
y l<br />
32<br />
Gestileerd Gestileerd Humoristisch<br />
Humoristisch<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
gary l<br />
DE LINKER GRAFIEK<br />
GEEFT EEN ANALYSE<br />
WEER VAN DE<br />
VORMGEVING.<br />
DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN VAN<br />
DE AFBEELDINGEN OP<br />
DE VOLGENDE PAGINA.<br />
1. SIMPLISTISCH<br />
2. WAARHEIDSGETROUW<br />
3. GEDETAILLEERD<br />
4. GESTILEERD<br />
BEELDANALYSE GLEN BAXTER<br />
Het werk van Glen Baxter is<br />
over het algemeen een stuk<br />
gedetailleerder dan het werk van<br />
Larson en nog meer vergeleken<br />
met Perjovschi. Tevens zijn ze<br />
iets meer waarheidsgetrouw dan<br />
Larson en Perjovschi maar minder<br />
dan bijvoorbeeld GAL of mijn eigen<br />
illustraties.<br />
Inhoudelijk gezien is het<br />
merendeel van zijn werk vooral<br />
absurdistisch. Een deel is zeker<br />
humoristisch terwijl het andere<br />
deel niet bepaald grappig is maar<br />
ook zeker niet serieus.<br />
De filosofie van het absurdisme<br />
is regelmatig terug te vinden in<br />
cartoons al neigen sommige<br />
illustratoren er meer naar dan<br />
anderen. Dit zien we o.a. bij<br />
Jeroom en Gummbah.<br />
Persoonlijk vind ik dat absurdisme<br />
soms een goed hulpmiddel kan<br />
zijn om een punt te maken. Ik<br />
zie dit meer in het motto van<br />
“overdrijven maakt duidelijk.”<br />
Echter wanneer er geen punt,<br />
geen zin is, aan wat zich afspeelt<br />
in een cartoon, zoals fatsoenlijk<br />
absurdisme betaamd, gaat de<br />
functie niet verder dan alleen<br />
absurdisme te tonen. Wat<br />
dat betreft ben ik zelf meer<br />
voorstander om absurdisme een<br />
hogere functie te geven om zo een<br />
boodschap te brengen.<br />
Gestileerd<br />
Een voorbeeld is de illustratie<br />
waarop een houthakker staat<br />
afgebeeld die in het been van<br />
een olifant aan het zagen is om<br />
aan te tonen dat door houtkap<br />
het leefgebied van deze beesten<br />
verdwijnt waardoor hun bestaan in<br />
gevaar is (pagina 5).<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
tisch Simplistisch Gedetailleerd Absurdistisch Gedetailleerd Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
len<br />
tisch<br />
Gestileerd<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
glen<br />
Simplistisch<br />
Gestileerd<br />
Gestileerd<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
Humoristisch<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
2. 6.<br />
Humoristisch<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
DE RECHTER<br />
GRAFIEK GEEFT<br />
EEN INHOUDELIJKE<br />
ANALYSE WEER.<br />
DE CIJFERS IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE CIJFERS IN DE<br />
KOLOMMEN NAAST DE<br />
GRAFIEKEN.<br />
1. 3. 5.<br />
7.<br />
5. ABSURDISTISCH<br />
6. SERIEUS<br />
7. REALISTISCH<br />
8. HUMORISTISCH<br />
Absurdistisch Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
4. 8.<br />
Humoristisch<br />
Humoristisch
[72.]<br />
[73.]<br />
[74.]<br />
[75.]<br />
[76.]<br />
[77.]<br />
[77.]<br />
[78.]<br />
[79.]<br />
EEN SELECTIE VAN<br />
NEGEN <strong>ILLUSTRATIES</strong><br />
DOOR GLEN BAXTER<br />
TER ANALYSE.<br />
DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE BRON-<br />
VERWIJZINGEN LINKS<br />
EN MET DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN OP DE<br />
VORIGE PAGINA.<br />
33
len<br />
tisch<br />
mbah<br />
34<br />
Gestileerd Gestileerd Humoristisch<br />
Humoristisch<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
glen<br />
Simplistisch<br />
Gestileerd<br />
DE LINKER GRAFIEK<br />
GEEFT EEN ANALYSE<br />
WEER VAN DE<br />
VORMGEVING.<br />
gummbah<br />
DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN VAN<br />
DE AFBEELDINGEN OP<br />
DE VOLGENDE PAGINA.<br />
1. SIMPLISTISCH<br />
2. WAARHEIDSGETROUW<br />
3. GEDETAILLEERD<br />
4. GESTILEERD<br />
BEELDANALYSE GUMMBAH<br />
Gummbah is een meester in<br />
het absurdisme. Vormelijk is<br />
zijn werk verre van realistisch.<br />
De tekeningen zien er wat ruw<br />
uit en bevatten niet veel detail.<br />
Omgevingen en karakters zijn<br />
sterk gestileerd en redelijk<br />
simplistisch weergegeven.<br />
Inhoudelijk gezien is veel werk van<br />
Gummbah absurdistisch al zijn er<br />
uitzonderingen. Zo vind ik de prent<br />
met het stel dat naar een abstract<br />
schilderij kijkt uiterst vermakelijk.<br />
De een zegt namelijk tegen de<br />
ander: “Ik vind dit verschrikkelijk<br />
mooi, als ik mij niet vergis...”<br />
Het spreekt namelijk gedachten<br />
uit die iedereen die een museum<br />
bezocht heeft wel eens ervaren<br />
heeft. Je ziet iets dat je mooi<br />
vind, maar kan eigenlijk niet goed<br />
uitleggen waarom. Deze illustratie<br />
zou zo een observatie uit de<br />
werkelijkheid kunnen zijn. Ook de<br />
illustratie waarin “Rudolf” de “ouwe<br />
kostenpost” word uitgenodigd te<br />
gaan zitten vind ik heerlijk grof.<br />
De suggestie wordt gewekt dat de<br />
beste man ontslagen gaat worden.<br />
De illustratie spreekt uit wat in de<br />
werkelijkheid regelmatig gebeurd.<br />
Een werkgever met een greintje<br />
fatsoen zal iemand geen “ouwe<br />
kostenpost” noemen net voordat<br />
deze persoon ontslagen wordt, al<br />
zullen er vast werkgevers zijn die<br />
dat denken. Gummbah legt de<br />
Gestileerd<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
kwestie dat winst vaak belangrijker<br />
Gestileerd<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
is voor een bedrijf dan het welzijn<br />
van haar werknemers keihard<br />
bloot. Dat kan ik zeer waarderen.<br />
Wel kan ik ook bij Gummbah zoals<br />
bij Baxter stellen dat het aburdisme<br />
puur alleen om het absurdisme mij<br />
veel minder interesseerd.<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
Absurdistisch Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
Humoristisch<br />
Humoristisch<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
DE RECHTER<br />
GRAFIEK GEEFT<br />
EEN INHOUDELIJKE<br />
ANALYSE WEER.<br />
DE CIJFERS IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE CIJFERS IN DE<br />
KOLOMMEN NAAST DE<br />
GRAFIEKEN.<br />
tisch Simplistisch Gedetailleerd Absurdistisch Gedetailleerd Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
Gestileerd<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
2. 6.<br />
1. 3. 5.<br />
7.<br />
5. ABSURDISTISCH<br />
6. SERIEUS<br />
7. REALISTISCH<br />
8. HUMORISTISCH<br />
4. 8.<br />
Humoristisch<br />
Humoristisch
[80.]<br />
[81.]<br />
[82.]<br />
[83.]<br />
[84.]<br />
[85.]<br />
[85.]<br />
[85.]<br />
[86.]<br />
4. 8.<br />
EEN SELECTIE VAN<br />
NEGEN <strong>ILLUSTRATIES</strong><br />
DOOR GUMMBAH TER<br />
ANALYSE.<br />
DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE BRON-<br />
VERWIJZINGEN LINKS<br />
EN MET DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN OP DE<br />
VORIGE PAGINA.<br />
35
mbah<br />
36<br />
Gestileerd Gestileerd Humoristisch<br />
Humoristisch<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
gummbah<br />
DE LINKER GRAFIEK<br />
GEEFT EEN ANALYSE<br />
WEER VAN DE<br />
VORMGEVING.<br />
DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN VAN<br />
DE AFBEELDINGEN OP<br />
DE VOLGENDE PAGINA.<br />
1. SIMPLISTISCH<br />
2. WAARHEIDSGETROUW<br />
3. GEDETAILLEERD<br />
4. GESTILEERD<br />
BEELDANALYSE JEROOM<br />
De vormgeving die Jeroom toepast<br />
kan nog wel eens verschilen maar<br />
grofweg kunnen we spreken van<br />
twee stijlen. Collages waarin hij<br />
bijvoorbeeld afbeeldingen van<br />
hebben zal dit beeld meer naar<br />
rechts en naar boven geplaatst<br />
worden. In de werken waarin<br />
uitsluitend strip-achtige beelden<br />
voorkomen zit een stuk minder<br />
detail, deze verschijnen dan ook<br />
Jezus taferelen bewerkt en teksten meer naar links en beneden in de<br />
toevoegd. Tevens heeft hij ook<br />
een meer strip-achtige stijl. Ook<br />
grafiek.<br />
hierbij werkt hij soms met collage- Inhoudelijk gezien is zijn werk<br />
technieken. Waar in de grafiek verre van serieus en behoorlijk<br />
een beeld van Jeroom terecht absurdistisch. Ook kunnen we<br />
komt ligt heel erg aan de gebruikte vaststellen dat in de beelden<br />
stijl. We zien dat er twee kleine humor wordt toegepast, al is<br />
klusters in de grafiek ontstaan. Het deze nogal plat en flauw in veel<br />
ligt vooral aan het bronmateriaal<br />
dat Jeroom gebruikt waar een<br />
beeld terecht komt in de grafiek.<br />
Maakt hij gebruik van foto’s of<br />
schilderwerken die veel detail<br />
gevallen.<br />
tisch Simplistisch Gedetailleerd Absurdistisch Gedetailleerd Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
room<br />
Gestileerd<br />
jeroom<br />
Gestileerd<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
Gestileerd<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
Humoristisch<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
Humoristisch<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
DE RECHTER<br />
GRAFIEK GEEFT<br />
EEN INHOUDELIJKE<br />
ANALYSE WEER.<br />
DE CIJFERS IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE CIJFERS IN DE<br />
KOLOMMEN NAAST DE<br />
GRAFIEKEN.<br />
tisch Simplistisch Gedetailleerd Absurdistisch Gedetailleerd Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
Gestileerd<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
2. 6.<br />
1. 3. 5.<br />
7.<br />
5. ABSURDISTISCH<br />
6. SERIEUS<br />
7. REALISTISCH<br />
8. HUMORISTISCH<br />
4. 8.<br />
Humoristisch<br />
Humoristisch
[87.]<br />
[88.]<br />
[88.]<br />
[89.]<br />
[89.]<br />
[88.]<br />
[90.]<br />
[90.]<br />
[90.]<br />
4. 8.<br />
EEN SELECTIE VAN<br />
NEGEN <strong>ILLUSTRATIES</strong><br />
DOOR JEROOM TER<br />
ANALYSE.<br />
DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE BRON-<br />
VERWIJZINGEN LINKS<br />
EN MET DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN OP DE<br />
VORIGE PAGINA.<br />
37
oom<br />
38<br />
Gestileerd Gestileerd Humoristisch<br />
Humoristisch<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
jeroom<br />
DE LINKER GRAFIEK<br />
GEEFT EEN ANALYSE<br />
WEER VAN DE<br />
VORMGEVING.<br />
DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN VAN<br />
DE AFBEELDINGEN OP<br />
DE VOLGENDE PAGINA.<br />
1. SIMPLISTISCH<br />
2. WAARHEIDSGETROUW<br />
3. GEDETAILLEERD<br />
4. GESTILEERD<br />
BEELDANALYSE PETER VAN STRAATEN<br />
De stijl van Peter Van Straaten is<br />
redelijk waarheidsgetrouw maar<br />
ook zeker gestileerd. Details zijn<br />
terug te vinden maar grotendeels<br />
word een versimpelde weergave<br />
van relatief waargetrouwe<br />
omgevingen en karakters getoond.<br />
tisch Simplistisch Gedetailleerd Absurdistisch Gedetailleerd Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
ter<br />
Gestileerd<br />
peter<br />
Inhoudelijk gaat Van Straaten<br />
alle kanten op. Onderwerpen<br />
variëren van serieus naar licht<br />
humoristisch en van realistisch<br />
naar absurdistisch.<br />
Van Straaten heeft een erg<br />
consequente vormgeef stijl maar is<br />
inhoudelijk een alleskunner.<br />
Gestileerd<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
Gestileerd<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
Humoristisch<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
Humoristisch<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
DE RECHTER<br />
GRAFIEK GEEFT<br />
EEN INHOUDELIJKE<br />
ANALYSE WEER.<br />
DE CIJFERS IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE CIJFERS IN DE<br />
KOLOMMEN NAAST DE<br />
GRAFIEKEN.<br />
tisch Simplistisch Gedetailleerd Absurdistisch Gedetailleerd Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
Gestileerd<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
2. 6.<br />
1. 3. 5.<br />
7.<br />
5. ABSURDISTISCH<br />
6. SERIEUS<br />
7. REALISTISCH<br />
8. HUMORISTISCH<br />
4. 8.<br />
Humoristisch<br />
Humoristisch
[28.]<br />
[28.]<br />
[91.]<br />
[92.]<br />
[92.]<br />
[93.]<br />
[94.]<br />
[94.]<br />
[94.]<br />
4. 8.<br />
EEN SELECTIE VAN<br />
NEGEN <strong>ILLUSTRATIES</strong><br />
DOOR PETER VAN<br />
STRAATEN TER<br />
ANALYSE.<br />
DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE BRON-<br />
VERWIJZINGEN LINKS<br />
EN MET DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN OP DE<br />
VORIGE PAGINA.<br />
39
ter<br />
40<br />
Gestileerd Gestileerd Humoristisch<br />
Humoristisch<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
peter<br />
DE LINKER GRAFIEK<br />
GEEFT EEN ANALYSE<br />
WEER VAN DE<br />
VORMGEVING.<br />
DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN VAN<br />
DE AFBEELDINGEN OP<br />
DE VOLGENDE PAGINA.<br />
1. SIMPLISTISCH<br />
2. WAARHEIDSGETROUW<br />
3. GEDETAILLEERD<br />
4. GESTILEERD<br />
BEELDANALYSE STEVE MICHIELS<br />
Steve Michiels tekent een<br />
gestileerde versie van de<br />
werkelijkheid die in veel respecten<br />
waarheidsgetrouw is maar in<br />
net zoveel aspecten niet. Zo<br />
balanceren zijn illustraties op de<br />
grens van waarheidsgetrouw en<br />
gestileerd. Overduidelijk is dat het<br />
merendeel van zijn werk meer<br />
simplistisch is dan gedetailleerd.<br />
tisch Simplistisch Gedetailleerd Absurdistisch Gedetailleerd Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
e<br />
Gestileerd<br />
steve<br />
Zoals te zien is in de grafiek<br />
varieert de inhoud van zijn<br />
illustraties wel eens al leunt het<br />
meeste werk wel richting de kant<br />
van het absurde en humoristische.<br />
Gestileerd<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
Gestileerd<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
Humoristisch<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
Humoristisch<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
DE RECHTER<br />
GRAFIEK GEEFT<br />
EEN INHOUDELIJKE<br />
ANALYSE WEER.<br />
DE CIJFERS IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE CIJFERS IN DE<br />
KOLOMMEN NAAST DE<br />
GRAFIEKEN.<br />
tisch Simplistisch Gedetailleerd Absurdistisch Gedetailleerd Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
Gestileerd<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
2. 6.<br />
1. 3. 5.<br />
7.<br />
5. ABSURDISTISCH<br />
6. SERIEUS<br />
7. REALISTISCH<br />
8. HUMORISTISCH<br />
4. 8.<br />
Humoristisch<br />
Humoristisch
[95.]<br />
[96.]<br />
[97.]<br />
[98.]<br />
[99.]<br />
[100.]<br />
[101.]<br />
[101.]<br />
[101.]<br />
4. 8.<br />
EEN SELECTIE VAN<br />
NEGEN <strong>ILLUSTRATIES</strong><br />
DOOR STEVE MICHIELS<br />
TER ANALYSE.<br />
DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE BRON-<br />
VERWIJZINGEN LINKS<br />
EN MET DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN OP DE<br />
VORIGE PAGINA.<br />
41<br />
41
e<br />
42<br />
Gestileerd Gestileerd Humoristisch<br />
Humoristisch<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
steve<br />
DE LINKER GRAFIEK<br />
GEEFT EEN ANALYSE<br />
WEER VAN DE<br />
VORMGEVING.<br />
DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN VAN<br />
DE AFBEELDINGEN OP<br />
DE VOLGENDE PAGINA.<br />
1. SIMPLISTISCH<br />
2. WAARHEIDSGETROUW<br />
3. GEDETAILLEERD<br />
4. GESTILEERD<br />
BEELDANALYSE ZAK<br />
Wat mij als eerste opviel aan de<br />
illustraties van ZAK is dat hij zijn<br />
handtekening deel maakt van<br />
de tekening. Meestel aan het<br />
einde van een lijn, bijvoorbeeld<br />
de horizonlijn, “plakt” hij zijn<br />
handtekening. Vormelijk is zijn<br />
zeer simplistisch en gestileerd. Dit<br />
houd hij doorheen zijn werk heel<br />
consequent aan.<br />
Inhoudelijk gezien zijn de<br />
onderwerpen die ZAK aankaart<br />
grotendeels van maatschappelijk<br />
belang. Humor speelt zeker een<br />
rol in zijn werk en absurditeiten<br />
komen ook voor. De boventoon<br />
word echter gevoerd door scherpe<br />
kritiek op mens, maantschappij,<br />
politiek, samenleving en oorlog.<br />
Zijn werk spreekt mij persoonlijk<br />
dan ook meer aan dan het werk<br />
van Jeroom, Larson en Baxter.<br />
tisch Simplistisch Gedetailleerd Absurdistisch Gedetailleerd Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
Gestileerd<br />
zak<br />
Gestileerd<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
Gestileerd<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
Humoristisch<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
Humoristisch<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
DE RECHTER<br />
GRAFIEK GEEFT<br />
EEN INHOUDELIJKE<br />
ANALYSE WEER.<br />
DE CIJFERS IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE CIJFERS IN DE<br />
KOLOMMEN NAAST DE<br />
GRAFIEKEN.<br />
tisch Simplistisch Gedetailleerd Absurdistisch Gedetailleerd Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
Gestileerd<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
2. 6.<br />
1. 3. 5.<br />
7.<br />
5. ABSURDISTISCH<br />
6. SERIEUS<br />
7. REALISTISCH<br />
8. HUMORISTISCH<br />
4. 8.<br />
Humoristisch<br />
Humoristisch
[28.]<br />
[28.]<br />
[28.]<br />
[28.]<br />
[28.]<br />
[28.]<br />
[28.]<br />
[28.]<br />
[28.]<br />
4. 8.<br />
EEN SELECTIE VAN<br />
NEGEN <strong>ILLUSTRATIES</strong><br />
DOOR ZAK TER<br />
ANALYSE.<br />
DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE BRON-<br />
VERWIJZINGEN LINKS<br />
EN MET DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN OP DE<br />
VORIGE PAGINA.<br />
43
44<br />
EXPERIMENTEEL <strong>ONDERZOEK</strong> DOOR ZELF TE ILLUSTREREN<br />
Als onderdeel van het onderzoek<br />
ben ik zelf kritische illustraties gaan<br />
produceren. Op de rechter pagina<br />
staat een selectie van schetsen en<br />
conceptuele ideeën die onderdeel<br />
zijn van dit onderzoek. Er kan veel<br />
tijd en werk zitten in het bedenken<br />
van een concept terwijl sommige<br />
ideeën zich op een dienblad lijken<br />
te presenteren na het lezen van<br />
bepaalde actualiteiten. Tijdens<br />
dit expirimenteel onderzoek is<br />
gebleken dat het lezen van actueel<br />
nieuws en artikelen op alternatieve<br />
media of bronnen als Greenpeace<br />
of het WWF zeer goede bronnen<br />
van inspiratie zijn. De illustratie<br />
waarin een Volkswagen een<br />
ijsbeer omver rijd (pagina 59) en de<br />
illustratie waarop Rutte naast een<br />
groen nuclear teken is afgebeeld<br />
(pagina 53) zijn gebaseerd op<br />
artikelen van Greenpeace [102.]<br />
[103.] terwijl de illustratie met<br />
de ESM-Wensput (pagina 21)<br />
gebaseerd is op een artikel op de<br />
alternatieve nieuwssite van<br />
www.courtfool.info en het<br />
daadwerkelijke ESM verdag dat<br />
te downloaden is van de website<br />
van de Europese Raad. [38.][39.]<br />
Black Friday<br />
Een deel van de schetsen op<br />
de rechter pagina hebben het<br />
uiteindelijk gered om uitgewerkt te<br />
worden tot een kritische illustratie.<br />
Deze uiteindelijke versies zijn in<br />
deze paper en in het magazine in<br />
het midden van deze paper terug<br />
te vinden.<br />
Buiten het onderzoek met pen,<br />
potlood en papier heb ik ook<br />
een aantal digitale probeersels<br />
geproduceerd. Vier voorbeelden<br />
hiervan staan op deze pagina.<br />
Iraq<br />
Afghanistan<br />
Pakistan<br />
Even the lightbulbs are<br />
sold out of their ttings!?<br />
Tijdens dit experimentele<br />
onderzoek zijn ook de illustraties<br />
geproduceerd die in de vragen<br />
van de enquête gebruikt zijn.<br />
De afbeeldingen waarop de<br />
Amerikaanse president Obama<br />
op afgebeeld zijn variëren in<br />
stijl om uit te proberen welke<br />
vormgeving het beste bij dit soort<br />
concepten past. De schets voor<br />
de versies die hieronder staan<br />
staat op de rechter pagina.<br />
Tevens is daar een potloodtekening<br />
weergegeven met<br />
een meer realistische uitwerking.<br />
De resultaten van de enquête<br />
die in het volgende hoofdstuk<br />
besproken worden hebben tot<br />
deze meer realistische uitwerking<br />
geleid.<br />
Iraq<br />
Afghanistan<br />
Pakistan<br />
A matter of perspective.<br />
DE BOVENSTE TWEE<br />
ILLUSTRATIE GEVEN<br />
PRESIDENT OBAMA<br />
WEER DIE MET DE<br />
NOBEL VREDESPRIJS IN<br />
DE HAND EEN PISTOOL<br />
AFVUURT.<br />
LINKSONDER EEN<br />
ILLUSTRATIE OVER<br />
“BLACK FRIDAY,” DE<br />
DRUKSTE WINKELDAG<br />
IN DE VERENIGDE<br />
STATEN.<br />
RECHTSONDER EEN<br />
VERGELIJKING TUSSEN<br />
CHÉ GUEVARA EN<br />
OSAMA BIN LADEN.<br />
EENTJE GEROEMD<br />
VOOR ZIJN DADEN,<br />
DE ANDER GEHAAT<br />
TERWIJL HET BEIDE<br />
GUARILLASTRIJDERS<br />
ZIJN DIE VOCHTEN<br />
VOOR WAT ZE<br />
GELOOFDEN.
EEN SELECTIE<br />
VAN SCHETSEN EN<br />
EERSTE OPZETTEN<br />
VOOR <strong>KRITISCHE</strong><br />
<strong>ILLUSTRATIES</strong> MET<br />
ALS DOEL HET VINDEN<br />
VAN INTERESSANTE<br />
ONDERWERPEN EN<br />
CONCEPTEN.<br />
SOMMIGEN VAN<br />
DEZE SCHETSEN<br />
HEBBEN HUN WEG<br />
GEVONDEN NAAR<br />
EEN UITGEWERKTE<br />
<strong>KRITISCHE</strong><br />
ILLUSTRATIE. EEN<br />
GROOT GEDEELTE<br />
IS BIJ EEN SCHETS<br />
GEBLEVEN.<br />
VAN LINKSBOVEN<br />
NAAR RECHTSONDER<br />
VERSCHILLENDE<br />
CONCEPTEN EN<br />
IDEEËN OVER:<br />
• IMF EISEN.<br />
• OCCUPY MOVEMENT.<br />
• JOINT STRIKE<br />
FIGHTER.<br />
• OCCUPY MOVEMENT.<br />
• OCCUPY MOVEMENT.<br />
• SCOOTMOBIEL FILES.<br />
• HET LOON VAN<br />
TOEZICHTHOUDERS<br />
IN DE ZORG.<br />
• OCCUPY MOVEMENT<br />
• STOP SEKSUELE<br />
VOORLICHTING<br />
BASISSCHOLEN.<br />
• VAN ROMPUY PRAAT<br />
ONZIN (ZOALS<br />
GEWOONLIJK).<br />
• CRISIS GRIEKENLAND.<br />
• CRISIS GRIEKENLAND.<br />
• OLIE EN OORLOG<br />
IN LIBIË.<br />
• EURO OP STERVEN<br />
NA DOOD.<br />
• KWALITEIT<br />
DRINKWATER<br />
VERSLECHT DOOR<br />
OVERBEMESTING<br />
• BEZUINIGINGEN IN DE<br />
KINDEROPVANG.<br />
• PINK RIBBON HELPT<br />
VOORAL ZICHZELF.<br />
• START SEKSUELE<br />
VOORLICHTING VOOR<br />
GEESTELIJKEN.<br />
• OBAMA VREDESPRIJS.<br />
45
46<br />
ENQUÊTE [104.]<br />
<strong>ONDERZOEK</strong> NAAR <strong>KRITISCHE</strong> CARTOONS<br />
Als deel van het onderzoek is een enquête afgenomen. Deze zal hier<br />
volgen waarna per vraag de resultaten getoond worden om uiteindelijk<br />
een conclussie te trekken.<br />
DE ENQUÊTE<br />
Ik doe een klein onderzoek naar kritische cartoons gericht op hoe vorm<br />
en stijl invloed hebben op de boodschap die gecommuniceerd word.<br />
Hieronder volgt een korte enquête met een aantal vragen. Ik zou het<br />
heel erg waarderen als u mij helpt met het afronden van mijn opleiding<br />
en even de tijd neemt de vragen in te vullen. (± 2-3 minuten)<br />
1. Welk van de onderstaande cartoons brengt volgens u de<br />
boodschap het beste over?<br />
2. Waarom brengt juist die cartoon de boodschap het beste over?<br />
3. Geef uw mening over waarom juist de cartoon die u selecteerde<br />
de boodschap het beste over brengt.<br />
4. Wat is de boodschap van de cartoon?<br />
Beschrijf wat volgens u de boodschap van de cartoon is.<br />
5. Via medium denkt u dat de cartoon het meeste indruk maakt?<br />
• Klein in een krant.<br />
• Paginagroot in een krant.<br />
• Groot op een reclamebord.<br />
• Heel groot op een muur/gevel in de stad.<br />
• Verspreid als sticker en zichtbaar op veel plaatsen.<br />
6. Is er een beter medium om kritische cartoons op te plaatsen?<br />
Indien u een alternatieve manier weet die meer indruk<br />
maakt dan de media genoemd in de vorige vraag,<br />
gelieve deze hier te noemen.<br />
7. Geslacht<br />
Wat is uw geslacht?<br />
8. Leeftijd<br />
Hoe oud bent u?
RESUTLATEN ENQUÊTE<br />
De resultaten van de enquête zal ik hier per vraag bespreken en<br />
toelichten.<br />
WELK VAN DE ONDERSTAANDE CARTOONS BRENGT VOLGENS U DE BOODSCHAP HET BESTE OVER?<br />
Van de 34 respondenten, waarvan 17 mannen en 17 vrouwen, vond het<br />
merendeel versie twee het beste. Maar liefst 23 van de 34 stemden op<br />
deze cartoon.<br />
Cartoon: Stemmen:<br />
1 3<br />
2 23<br />
3 3<br />
4 5<br />
Ik kan uit de reacties concluderen dat de cartoon die het meeste detail<br />
bevat door de meeste mensen als het beste gezien word. Hoe meer<br />
detail, hoe beter meer cartoon aanspreekt.<br />
WAAROM BRENGT JUIST DIE CARTOON DE BOODSCHAP HET BESTE OVER?<br />
Hier zal ik een selectie van de antwoorden die mensen gaven tonen.<br />
Mensen die cartoon 1 selecteerden zeiden:<br />
• “De tekstballon is in deze cartoon van groot belang, en die komt<br />
het beste uit in cartoon 1.”<br />
• “Puur boodschap is belangrijk, niet kleur, details etc. Zou zelf<br />
minder details mogen hebben en meer een agressieve directe<br />
tekenstijl.”<br />
• “Mij bevalt het meer getekende beter, kleur vind ik in deze<br />
irrelevant.”<br />
Mensen die cartoon 2 selecteerden zeiden:<br />
• “Omdat de kleuren erg sprekend zijn en gelijk je aandacht trekken.<br />
Je hebt ook gelijk het idee om wie het gaat, de karakters zijn<br />
herkenbaarder zo.”<br />
• “Het is de meest in het oog springende van de vier en daardoor<br />
zullen meer mensen ernaar kijken en erover nadenken.”<br />
• “De combinatie van kleur en detail zorgt voor een duidelijk beeld.”<br />
• “Het kleurgebruik laat de cartoon beter over komen. De lezer<br />
herkent onmiddelijk de drie kleuren van de Amerikaanse vlag.<br />
Daarnaast geeft het een goed contrast tussen de blanke Bush en<br />
donkere Obama. In de zwart/witcartoons zie je dat contast niet.”<br />
Mensen die cartoon 3 selecteerden zeiden:<br />
• “Gestileerd, maar toch herkenbaar.”<br />
• “Heeft meer zeggingskracht.”<br />
Mensen die cartoon 4 selecteerden zeiden:<br />
• “4 Is meer to the point, de kleuren leiden bij de andere foto’s meer<br />
af. Zwart wit is tijdlozer en toegankelijker. Ik neem foto 4 serieuzer,<br />
ik denk omdat hij grauwer is, minder schreeuwerig. De details bij<br />
foto 1 en 2 zijn wel mooi overigens! Maar wederom de simpelheid<br />
bij foto 4 treft zijn doel!”<br />
47
48<br />
WAT IS DE BOODSCHAP VAN DE CARTOON?<br />
Niet iedereen begreep de boodschap van de cartoon zoals ik hem<br />
oorspronkelijk bedoelde. Zo waren er vier personen, waarvan een man<br />
en drie vrouwen, die niet wisten waar de afkorting ‘WMD’ voor stond.<br />
Namelijk ‘Weapons of Mass Destruction.’ Als men niet weet waar WMD<br />
voor staat dan is de rest van de cartoon ook niet te begrijpen. Ook al<br />
worden in veel cartoons afkortingen gebruikt, is het waarschijnlijk beter<br />
om het gebruik van afkortingen te minimaliseren om verwarring te<br />
voorkomen.<br />
Mijn bedoeling was om de overeenkomsten tussen Bush en Obama hun<br />
discours weer te geven. Toch dachten negen van de 34 respondenten<br />
dat het juist om de verschillen tussen deze twee presidenten ging. Hun<br />
taalgebruik is zowel in de cartoon als in het dagelijkse leven anders,<br />
hun beleid dat ze voeren is nagenoeg gelijk. Obama gaat in veel<br />
gevallen zelfs een stap verder dan Bush. Obama ging de verkiezingen<br />
in met de belofte tot verandering. Uiteindelijk is hier vrijwel niets van<br />
terechtgekomen. Door Bush en Obama als een soort van tweekoppige<br />
draak weer te geven wilde ik dit duidelijk maken. Schijnbaar was dit voor<br />
negen van de 34 respondenten toch niet duidelijk. De vraag is waar dit<br />
precies aan ligt. Zijn deze mensen niet op de hoogte van de politieke<br />
situatie, of ligt het aan de manier waarop de cartoon is samengesteld?<br />
Wat verder opviel was dat zeven van de negen personen die de<br />
cartoon niet begrepen, en de nadruk legde op de verschillen en niet de<br />
overeenkomsten van de twee presidenten, vrouwen waren.<br />
Ook waren er twee personen, beide vrouwen, die niet door hadden dat<br />
de Bush sprak over Irak en Obama over Iran. Ze lazen of alleen Iran, of<br />
alleen Irak. Als je dit niet door hebt dan is de bedoelde boodschap van<br />
de cartoon ook een stuk moeilijk te achterhalen.<br />
OP WELK MEDIUM DENKT U DAT DE CARTOON HET MEESTE INDRUK MAAKT?<br />
Bij deze vraag konden mensen uit vijf opties kiezen:<br />
1. Klein in een krant<br />
2. Paginagroot in een krant<br />
3. Groot op een billboard<br />
4. Heel groot op een gevel of muur<br />
5. Op een sticker die op veel plaatsen zichtbaar is<br />
De meeste respondenten leken de voorkeur te geven aan “hoe groter,<br />
hoe beter.” Het merendeel stemde op groot op een muur of gevel. Op de<br />
tweede plaats komt paginagroot in een krant.<br />
IS ER EEN BETER MEDIUM OM <strong>KRITISCHE</strong> CARTOONS OP TE PLAATSEN?<br />
Bij de vraag of er een beter medium is voor kritische cartoons<br />
reageerden de meeste respondenten met het internet en sociale<br />
media. Een enkeling dacht dat t-shirts een goed media waren en twee<br />
personen vonden een spandoek of banner op een bekend gebouw een<br />
beter medium.<br />
CONCLUSIE ENQUÊTE<br />
Er vallen een aantal dingen te<br />
concluderen na afloop van deze<br />
enquête.<br />
Iets minder dan de helft van de<br />
respondenten was tussen de 21<br />
en 25 jaar oud. Ongeveer een<br />
derde tussen 26 en 30 jaar oud.<br />
Daarnaast was er slechts een<br />
tussen 16 en 20 jaar en zest ussen<br />
36 en 50 jaar oud.<br />
Om een duidelijker beeld te krijgen<br />
zal ik bij een volgend onderzoek<br />
een betere leeftijdsverdeling<br />
moeten realiseren.<br />
Wat ook opviel is dat van de vijftien<br />
personen die de boodschap van<br />
de cartoon niet goed begrepen<br />
er maarliefst twaalf van het<br />
vrouwelijk geslacht waren. Wat<br />
hiervan precies de oorzaak is, is<br />
onduidelijk. Dit is echter wel een<br />
gegeven dat mogelijk interessant<br />
is om tijdens een ander project<br />
verder te onderzoeken.<br />
Tevens is één cartoon in vier stijlen<br />
nogal weinig. Het onderzoekje<br />
dat ik nu heb uitgevoerd is te<br />
klein en niet uitgebreid genoeg<br />
om met grote zekerheid<br />
conclussies te trekken. Als ik<br />
dan toch een conclussie uit dit<br />
onderzoek zou moeten trekken<br />
dan is het wel dat de cartoon<br />
die het meest is uitgewerkt, de<br />
meest gedetailleerde tekening in<br />
combinatie met een groot formaat<br />
de meeste indruk zal maken.<br />
<strong>KRITISCHE</strong> ILLUSTRATIE:<br />
SCOOTMOBIEL FILE<br />
2012 STEFAN FINCKEN [1.]<br />
GEBASEERD OP EEN ARTIKEL OVER<br />
TOENEMENDE OVERLAST DOOR<br />
SCOOTMOBIELEN<br />
IN DE ZORG. [105.]
50<br />
CONCLUSIE <strong>ONDERZOEK</strong><br />
Als we het over kritische illustraties<br />
en cartoons hebben zijn er een<br />
hoop termen die regelmatig door<br />
elkaar gebruikt worden. Uit het<br />
onderzoek blijkt dat definities vaak<br />
gedeeltelijk met elkaar overlappen<br />
en dat termen in de praktijk wel<br />
eens door elkaar gehaald worden.<br />
De term die ik voor mijn eigen<br />
producties hanteer is “kritische<br />
illustratie” aangezien het hier<br />
meer om editoriale illustraties<br />
gaat met een meer serieuze dan<br />
humoristische lading.<br />
De keuze om inhoudelijk voor een<br />
meer serieuze lading in plaats<br />
van een humoristische lading<br />
te gaan stroomt voort uit het<br />
onderzoek dat Ilan Danjoux doet<br />
in “Reconsidering the Decline of<br />
the Editorial Cartoon.” Danjoux<br />
beargumenteert namelijk dat<br />
de kritische toon dankzij massa<br />
media en moderne communicatie<br />
middelen over het hele spectrum<br />
van kritische illustraties is<br />
afgenomen. Het onderscheid<br />
in doelgroepen die kranten<br />
aanspreken werd steeds groter<br />
met de komst van de moderne<br />
druktechnieken. Cartoons<br />
moesten daarom steeds meer<br />
mensen aanspreken en steeds<br />
minder mensen tegen het zere<br />
been trappen.<br />
Puur absurdistische illustraties<br />
wil ik vermijden. Absurdisme dat<br />
een bepaald punt versterkt of<br />
de boodschap duidelijker maakt<br />
heeft een functie en pas ik wel<br />
toe indien het concept dit toelaat.<br />
Over het algemeen is het echter<br />
mijn streven een serieuze kritische<br />
boodschap te brengen met de<br />
kritische illustraties.<br />
Deze inhoudelijke keuze heeft<br />
invloed op de uiteindelijke<br />
vormgeving van de illustraties.<br />
Karikaturen, sterk gestileerde of<br />
versimpelde beelden brokkelen de<br />
ernst van de boodschap af. Ik kies<br />
dan ook bewust voor een meer<br />
waarheidsgetrouwe uitwerking.<br />
Uit de resultaten van de enquête<br />
bleek verder dat het overgrote<br />
deel van de respondenten aangaf<br />
dat een meer gedetailleerde<br />
uitwerking een diepere indruk<br />
achter laat dan een illustratie met<br />
maar weinig detail. Ik zal streven<br />
naar illustraties met detaillering die<br />
boven het gemiddelde ligt.<br />
Het onderzoek heeft mij tevens<br />
gestuurd naar twee manieren<br />
om de kritische illustraties te<br />
publiceren:<br />
1. Als postkaarten die men via<br />
mijn website kan bestellen<br />
of downloaden om zelf af te<br />
drukken.<br />
2. Gepubliceerd in een<br />
magazine samen met<br />
de artikelen waarop de<br />
illustraties zijn gebaseerd.<br />
Naar aanleiding van het onderzoek<br />
is voor deze uitingen gekozen.<br />
Danjoux spreekt over illustraties<br />
die tè kritisch zijn en daardoor<br />
niet door kranten gepubliceerd<br />
worden uit angst dat verkoopcijfers<br />
dalen. Illustratoren wijken uit naar<br />
het internet om hun werk toch te<br />
kunnen tonen en verspreiden.<br />
Vandaar dat ik de postkaarten via<br />
mijn website wil aanbieden. Om<br />
de verspreiding van de beelden<br />
te vergemakkelijken zal ik ze<br />
publiceren onder een Creative<br />
Commons licentie genaamd<br />
“Attribution-NonCommercial-<br />
ShareAlike 3.0 Unported (CC<br />
BY-NC-SA 3.0).” Dit wil zeggen<br />
dat eenieder vrij is de afbeelding<br />
te delen, verspreiden, uitzenden<br />
en aanpassen zolang het resultaat<br />
ook onder een Creative Commons<br />
licentie gedeeld wordt en zolang<br />
het resultaat niet voor commerciële<br />
doeleinden gebruikt wordt. [1.]<br />
De tweede uiting, het magazine,<br />
stroomt voort uit de grote<br />
verscheidenheid aan bronnen die<br />
als inspiratie hebben gediend voor<br />
de illustraties. De illustraties kunnen<br />
namelijk goed als ondersteuning<br />
van het oorspronkelijke artikel<br />
dienen. Tevens zal het artikel meer<br />
duidelijkheid verschaffen aan die<br />
mensen die niet op de hoogt zijn<br />
van de achtergrondinformatie<br />
waarop een illustratie gebaseerd<br />
is. Het magazine is te vinden in het<br />
midden van deze paper.<br />
<strong>ONDERZOEK</strong>SVRAGEN<br />
BEANTWOORDEN<br />
Dankzij het onderzoek zijn de<br />
hoofd- en deelvragen nu te<br />
beantwoorden en eindproducten<br />
ter finalisering van het project<br />
te extraheren. De resultaten<br />
zal ik hier beknopt bespreken<br />
beginnende met de deelvragen.<br />
DEELVRAGEN:<br />
• Wat kan ik als beste als<br />
inspiratie gebruiken om de<br />
illustraties op te baseren?<br />
• Welke inhoudelijke kenmerken<br />
kan ik het beste handhaven?<br />
• Welke vormelijke kenmerken<br />
kan ik het beste handhaven?<br />
• Met welke twee outputs kan ik de<br />
illustraties het best presenteren?<br />
ANTWOORD DEELVRAGEN:<br />
• Uit het experimenteel<br />
onderzoek blijkt dat ik<br />
gemakkelijk geïnspireerd<br />
kan worden door het lezen<br />
van actualiteiten, nieuws,<br />
alternatieve media en artikelen<br />
op websites van organisaties<br />
als Greenpeace.<br />
• Inhoudelijk gezien blijkt uit<br />
de literatuur studie en mijn<br />
eigen voorkeur dat ik in de<br />
illustraties beter naar een<br />
serieuze ten opzichte van een<br />
humoristische inhoud en beter<br />
naar een realisrealistische dan<br />
een absurdistische inhoud kan<br />
streven.<br />
• Vormelijk gezien blijkt uit de<br />
keuze voor een serieuze en<br />
meer realistische inhoud dat<br />
ik beter kan streven naar<br />
een waarheidsgetrouwe dan<br />
een gestileerde stijl. Uit de<br />
resultaten van de enquête<br />
blijkt dat gedetailleerd werk<br />
meer indruk maakt dan werk<br />
met een meer simplistische<br />
uitstraling.<br />
• Als postkaarten die ik zelf kan<br />
verzenden of weggeven aan<br />
mensen, en als magazine.<br />
HOOFDVRAAG:<br />
• Welke stijl kritische illustraties<br />
kan ik het beste toepassen?<br />
ANTWOORD HOOFDVRAAG:<br />
• De stijl die ik het beste kan<br />
toepassen is die van de<br />
editoriale kritische illustratie<br />
met een meer serieuze<br />
dan humoristische en meer<br />
realistische dan absurdistische<br />
boodschap.<br />
<strong>KRITISCHE</strong> ILLUSTRATIE:<br />
KING OF THE HILL<br />
2012 STEFAN FINCKEN [1.]<br />
GEBASEERD OP EEN ARTIKEL<br />
CONFLICTEREND BELEID IN DE<br />
V.S. BETREFFENDE PLUTONIUM<br />
PRODUCTIE. [106.]
52<br />
UITGEWERKTE <strong>KRITISCHE</strong> <strong>ILLUSTRATIES</strong><br />
De uitgewerkte illustraties zijn in<br />
deze paper terug te vinden op de<br />
volgende pagina’s:<br />
• Ontbossing Sumatra bedreigd<br />
overleving olifant<br />
• Kuik Yeah<br />
• war lies<br />
• china oil dragon<br />
• Imf recessie<br />
• euro death<br />
• stop acta<br />
• super trawler<br />
• ESM-wensput<br />
• scootmobiel file<br />
• king of the hill<br />
• Groene stroom<br />
De keuze voor inhoud en stijl<br />
is, zoals in het vorige hoofdstuk<br />
te lezen is, voortgevloeid uit de<br />
verschillende facetten van het<br />
onderzoek en de antwoorden op<br />
de onderzoeksvragen.<br />
<strong>KRITISCHE</strong> ILLUSTRATIE:<br />
GROENE STROOM<br />
2012 STEFAN FINCKEN [1.]<br />
GEBASEERD OP EEN ARTIKEL<br />
OVER DE BOUW VAN EEN TWEEDE<br />
KERNCENTRALE IN NEDERLAND.<br />
[107.]
54<br />
Gestileerd Gestileerd Humoristisch<br />
Humoristisch<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
zak<br />
DE LINKER GRAFIEK<br />
GEEFT EEN ANALYSE<br />
WEER VAN DE<br />
VORMGEVING.<br />
DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN VAN<br />
DE AFBEELDINGEN OP<br />
DE VOLGENDE PAGINA.<br />
1. SIMPLISTISCH<br />
2. WAARHEIDSGETROUW<br />
3. GEDETAILLEERD<br />
4. GESTILEERD<br />
EVALUATIE <strong>KRITISCHE</strong> <strong>ILLUSTRATIES</strong><br />
BEELDANALYSE STEFAN FINCKEN<br />
Als laatste heb ik ook een selectie<br />
van mijn eigen illustraties in de<br />
grafieken geplaatst zodat ik<br />
kan evalueren waar mijn werk<br />
staat ten opzichte van het werk<br />
van de selectie gevestigde<br />
illustratoren en of het voldoet aan<br />
de doelstellingen die voortvloeide<br />
uit het beantwoorden van de<br />
onderzoeksvragen.<br />
Als we kijken naar waar de<br />
illustaties uit de selectie in<br />
de grafiek staan zien we dat<br />
het merendeel een meer<br />
gedetailleerde vormgeving heeft<br />
die aardig waarheidsgetrouw is.<br />
Vijf illustraties uit de selectie<br />
hebben een meer absurdistische<br />
dan realistische inhoud.<br />
Desondanks is het wel altijd<br />
absurdisme met een functie.<br />
De illustraties een meer serieuze<br />
dan humoristische lading te geven<br />
is goed gelukt.<br />
tisch Simplistisch Gedetailleerd Absurdistisch Gedetailleerd Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
an<br />
Gestileerd<br />
stefan<br />
Over het algemeen ben ik zeer<br />
tevreden met de uitwerking van<br />
de kritische illustraties.<br />
Gestileerd<br />
Vormelijk: WaarheidsgetrouwVormelijk:<br />
Waarheidsgetrouw<br />
Gestileerd<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
Humoristisch<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
Humoristisch<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
DE RECHTER<br />
GRAFIEK GEEFT<br />
EEN INHOUDELIJKE<br />
ANALYSE WEER.<br />
DE CIJFERS IN<br />
DE GRAFIEKEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE CIJFERS IN DE<br />
KOLOMMEN NAAST DE<br />
GRAFIEKEN.<br />
tisch Simplistisch Gedetailleerd Absurdistisch Gedetailleerd Absurdistisch Realistisch<br />
Realistisch<br />
Gestileerd<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
2. 6.<br />
1. 3. 5.<br />
7.<br />
5. ABSURDISTISCH<br />
6. SERIEUS<br />
7. REALISTISCH<br />
8. HUMORISTISCH<br />
4. 8.<br />
Humoristisch<br />
Humoristisch
SELECTIE STEFAN FINCKEN<br />
4. 8.<br />
EEN SELECTIE VAN<br />
NEGEN <strong>ILLUSTRATIES</strong><br />
DOOR STEFAN FINCKEN<br />
TER ANALYSE.<br />
DE KLEUREN VAN<br />
DE OMLIJNINGEN<br />
CORRESPONDEREN<br />
MET DE BRON-<br />
VERWIJZINGEN LINKS<br />
EN MET DE KLEUREN IN<br />
DE GRAFIEKEN OP DE<br />
VORIGE PAGINA.<br />
55
56<br />
1. SIMPLISTISCH<br />
2. WAARHEIDSGETROUW<br />
3. GEDETAILLEERD<br />
4. GESTILEERD<br />
Vormelijk: Waarheidsgetrouw<br />
TOTAAL OVERZICHT VORMELIJKE ANALYSE<br />
Gestileerd<br />
DAN PERSJOVSCHI<br />
GAL<br />
GARY LARSON<br />
GLEN BAXTER<br />
GUMMBAH<br />
JEROOM<br />
PETER VAN STRAATEN<br />
STEVEN MICHIELS<br />
ZAK<br />
STEFAN FINCKEN<br />
Simplistisch Gedetailleerd Absurdis<br />
1.<br />
2.<br />
4.<br />
3.<br />
<strong>KRITISCHE</strong> ILLUSTRATIE:<br />
ESM-WENSPUT<br />
2012 STEFAN FINCKEN [1.]<br />
GEBASEERD OP EEN ARTIKEL OVER<br />
HET VERDRAG VAN HET EUROPEES<br />
STABILITEITS MECHANISME. [39.]
58<br />
5. ABSURDISTISCH<br />
6. SERIEUS<br />
7. REALISTISCH<br />
8. HUMORISTISCH<br />
Inhoudelijk: Serieus<br />
TOTAAL OVERZICHT INHOUDELIJKE ANALYSE<br />
Absurdistisch Realistisch<br />
5.<br />
6.<br />
8.<br />
Humoristisch<br />
7.<br />
DAN PERSJOVSCHI<br />
GAL<br />
GARY LARSON<br />
GLEN BAXTER<br />
GUMMBAH<br />
JEROOM<br />
PETER VAN STRAATEN<br />
STEVEN MICHIELS<br />
ZAK<br />
STEFAN FINCKEN<br />
<strong>KRITISCHE</strong> ILLUSTRATIE:<br />
VOLKSWAGEN VS IJSBEER<br />
2012 STEFAN FINCKEN [1.]<br />
GEBASEERD OP EEN ARTIKEL OVER<br />
HET LOBBYEN VAN VOLKSWAGEN<br />
TEGEN NIEUWE MILIEUWETGEVING.<br />
[102.]
60<br />
VOORZIJDE POSTKAART.
ACHTERZIJDE POSTKAART<br />
UITWERKING TWEE OUTPUTS<br />
POSTKAARTEN<br />
De eerste output die gemaakt<br />
is na het onderzoek en tijdens<br />
het maken van de uitgewerkte<br />
kritische illustraties zijn de<br />
postkaarten in A5 formaat.<br />
De postkaarten hebben allen<br />
dezelfde layout. De illustratie op<br />
de voorzijde van de kaart en op de<br />
achterzijde een eenvoudig layout<br />
met plaats voor postzegel, adres<br />
en ruimte voor een boodschap.<br />
In het horizontale verdeellijntje is<br />
de url naar mijn website geplaatst<br />
en een copyleft vermelding.<br />
Onderaan de kaart staan mijn logo<br />
en een met tinyurl.com verkleinde<br />
url naar het oorspronkelijke artikel<br />
waarop de illustratie is gebaseerd.<br />
Hier zal ik slechts één voorbeeld<br />
tonen aangezien de kaarten<br />
veel op elkaar lijken en alleen de<br />
voorzijde en de korte omschrijving<br />
en de link naar het artikel verschilt.<br />
Een pakketje met alle postkaarten<br />
zal apart verpakt worden en<br />
samen met deze paper worden<br />
geleverd.<br />
© 2012 STEFAN FINCKEN WWW.STEFANFINCKEN.COM<br />
Illustration based on the European Stability Mechanism Treaty: http://tinyurl.com/cbbpl33<br />
61
62<br />
DE <strong>KRITISCHE</strong><br />
<strong>ILLUSTRATIES</strong> ZIJN TE<br />
BEZICHTIGEN OP MIJN<br />
PORTFOLIO WEBSITE.<br />
TEVENS ZIJN ZE<br />
DAAR GRATIS TE<br />
DOWNLOADEN<br />
ONDER EEN CREATIVE<br />
COMMONS LICENTIE.<br />
MEN KAN ER ECHTER<br />
OOK VOOR KIEZEN<br />
GEDRUKTE VERSIES<br />
VAN DEZE KAARTEN TE<br />
BESTELLEN VIA MAIL.<br />
ALS EXTRA OPTIE<br />
MAG MEN EEN DONATIE<br />
DOEN VIA PAYPALL ALS<br />
MEN DE <strong>ILLUSTRATIES</strong><br />
GEBRUIKT.<br />
DE BOVENSTE<br />
AFBEELDING TOONT<br />
DE HOME PAGINA<br />
VAN MIJN PORTFOLIO<br />
WEBSITE EN DE<br />
MENUSTRUCTUUR.<br />
DE MIDDELSTE<br />
AFBEELDING TOONT<br />
DE SUBPAGINA<br />
MET <strong>KRITISCHE</strong><br />
<strong>ILLUSTRATIES</strong> WAAROP<br />
MEN OOK DE PDF KAN<br />
DOWNLOADEN EN EEN<br />
DONATIE KAN MAKEN.<br />
DE ONDERSTE<br />
AFBEELDING TOONT<br />
DEZELFDE PAGINA<br />
ALS DE TWEEDE<br />
AFBEELDING AL ZIJN<br />
WE HIER IETS NAAR<br />
BENEDEN GESCROLD.
MAGAZINE<br />
De tweede output bestaat uit de<br />
kritische illustraties in combinatie<br />
met de oorspronkelijke artikelen<br />
waarop de illustraties zijn<br />
gebaseerd. Een tijdschrift, ook wel<br />
magazine genoemd, is een ideaal<br />
kanaal om kritische illustraties te<br />
presenteren. De illustraties zijn<br />
perfect voor het vervullen van de<br />
editoriale taak van het begeleiden<br />
van een oorspronkelijke tekst.<br />
Mensen met verstand van zaken<br />
weten bij het zien van het beeld<br />
waar het beeld over gaat terwijl<br />
anderen via de illustratie wel al een<br />
inschatting kunnen maken over de<br />
inhoud van de tekst.<br />
De eerste opzet van de layout is<br />
op deze pagina te zien. De twee<br />
spreads hier naast zijn vlak na<br />
elkaar gemaakt en tonen de eerste<br />
setup. Men ziet aan het gebruik<br />
van de tekstballon en het gebruikte<br />
font, “Ashley Script,“ dat deze opzet<br />
gemaakt is voordat het gesprek<br />
met Kim Duchateau plaatsvond.<br />
De layout is later aangepast net als<br />
het papier formaat. In overleg met<br />
Wouter Soudan ben ik overgestapt<br />
naar een liggend A4 formaat<br />
voor de paper. Voor het tijdschrift<br />
ontwerp word het formaat 297 bij<br />
297 millimeter. Op de volgende<br />
pagina’s staan een afbeelding van<br />
de cover en één spread uit het<br />
magazine.<br />
De uitgewerkte versies van<br />
deze paper, het magazine en<br />
de postkaarten zijn allen te<br />
downloaden van mijn portfolio<br />
website. [109.]<br />
Testpagina #1. Politiek en media gaan voorbij<br />
aan feiten bij rapport Iran<br />
Door Daan de Wit<br />
Bovenstaande illustratie is<br />
gebaseerd op het lopende<br />
discours tussen de Verenigde<br />
Staten en Iran. Grote<br />
inspiratiebron waren met<br />
name de goed geschreven en<br />
uitermate goed onderbouwde<br />
artikelen van Daan de Wit.<br />
Hieronder een voorbeeld.<br />
In een artikel vol verregaande<br />
uitspraken van Kamerleden<br />
over Iran, schrijft Nu.nl:<br />
‘Uit de bevindingen van de<br />
IAEA blijkt dat Iran bezig is<br />
12<br />
met de ontwikkeling van een<br />
nucleair wapen.’ Maar wat<br />
zijn de feiten? Na lezing van<br />
het IAEA-rapport schrijven<br />
twee voormalig Midden-<br />
Oostendeskundigen van de<br />
Amerikaanse Veiligheidsraad,<br />
Flynt Leverett en Hillary Mann,<br />
dat er inclusief de opstellers<br />
van het rapport nog nooit<br />
iemand is geweest die ‘ever<br />
produced a shred of evidence<br />
that Iran has ever actually tried<br />
to build a nuclear weapon or<br />
taken a decision to do so.’<br />
De discrepantie tussen de<br />
opgewonden meningen van de<br />
Kamerleden en de feiten zoals<br />
gepresenteerd door Leverett,<br />
Mann, mijn boek De Volgende<br />
Oorlog en deze DeepJournalserie<br />
over Iran is erg groot.<br />
‘Het bewijs dat<br />
het Internationaal<br />
Atoomenergieagentschap<br />
(IAEA) zegt te hebben over een<br />
Iraans kernwapenprogramma<br />
is gefabriceerd’, zegt de Iraanse<br />
minister van Buitenlandse<br />
Zaken Ali Akbar Salehi. Wat<br />
Salehi beweert, is bepaald<br />
niet onmogelijk. Sterker, het<br />
zou niet voor het eerst zijn<br />
dat er bewijs is gefabriceerd<br />
Testpagina #2. Kabinet-Rutte trotseert verzet<br />
kernenergie na ramp Japan<br />
Door: Ivo Bökkerink<br />
en Mathijs Schiffers<br />
donderdag 14 april 2011<br />
Het kabinet-Rutte gaat door<br />
met de inplanning van een<br />
nieuwe kerncentrale in<br />
Nederland. Daarmee trotseert<br />
de minderheidsregering<br />
de antinucleaire lobby die<br />
aan kracht won na problemen<br />
met de kerncentrale in<br />
het Japanse Fukushima, en<br />
die de Duitse regering ertoe<br />
verleidde alle ambities met<br />
kernenergie te bevriezen.<br />
‘Het kabinet ziet nog steeds<br />
14<br />
een belangrijke rol weggelegd<br />
voor kernenergie voor<br />
een betaalbare, zekere<br />
energievoorziening’, schrijft<br />
minister Maxime Verhagen<br />
van Economische Zaken,<br />
Landbouw en Innovatie in<br />
een brief aan<br />
de Tweede<br />
Kamer. ‘De<br />
lessen die uit<br />
Japan getrokken<br />
worden, zullen in de<br />
specifieke technische eisen<br />
voor nieuwe kerncentrales<br />
in Nederland worden<br />
neergelegd.’<br />
GroenLinks riep<br />
zelfs op tot<br />
een referendum<br />
Het kabinet van VVD en CDA<br />
wil dus vaart maken om<br />
er zeker van te zijn dat in<br />
deze regeerperiode, dat wil<br />
zeggen vóór najaar 2014, een<br />
vergunning voor een nieuwe<br />
kerncentrale vergeven kan<br />
worden. Het<br />
wordt daarin<br />
gesteund door<br />
gedoogpartner<br />
PVV. De linkse<br />
oppositiepartijen grepen de<br />
laatste tijd juist het momentum<br />
aan om hun aversie<br />
tegen kernenergie over het<br />
voetlicht te brengen. Groen-<br />
door het Westen om een<br />
militair conflict te forceren.<br />
Concrete voorbeelden hiervan<br />
heb ik uitgebreid beschreven<br />
in mijn boek De Volgende<br />
Oorlog – De aanval op Iran<br />
– Een voorbeschouwing. De<br />
voorbeelden gaan deels over<br />
de voorbereidende fase voor<br />
de oorlog met Irak, maar gaan<br />
vooral over de aanloop naar<br />
de volgende oorlog, die tegen<br />
Iran: ‘Met de aanloop naar<br />
de Irakoorlog nog vers in het<br />
geheugen, is het opvallend<br />
om te zien hoe de afgelopen<br />
jaren met betrekking tot Iran<br />
Links riep zelfs op tot een<br />
referendum.<br />
De nieuwe centrale waar<br />
het kabinet op inzet, moet<br />
in het Zeeuwse Borssele<br />
komen. Daar staat de enige<br />
kerncentrale die Nederland<br />
nu heeft en er is volgens<br />
Verhagen ruimte voor een<br />
tweede. De minister had ingenieursbedrijf<br />
Arcadis laten<br />
uitzoeken of het mogelijk is<br />
om ter plaatse tegelijkertijd<br />
twee nieuwe centrales in te<br />
passen. Maar daar blijkt geen<br />
ruimte voor.<br />
Ook die conclusie is precair,<br />
Warlies<br />
warlies<br />
eenzelfde weg wordt bewandeld<br />
als in de aanloop naar de<br />
oorlog met Irak.’ Het boek<br />
toont aan hoe de inmiddels<br />
beruchte strategie die is<br />
toegepast bij de Irakoorlog nu<br />
wordt gebruikt om een oorlog<br />
met Iran te realiseren. Wat<br />
afwijkt, is het tijdspad bij deze<br />
oorlog. Dat is veel langer dan<br />
bij de Irak-oorlog, maar daar is<br />
ook alle reden toe. Redenen die<br />
in het boek uitvoerig ter sprake<br />
komen.<br />
Nobelprijswinnaar Mohamed<br />
ElBaradei, het vorige hoofd van<br />
het IAEA, weigerde gebruik te<br />
maken van inlichtingen die hij<br />
niet zelf had verzameld. Dat<br />
is iets waar zijn opvolger, de<br />
omdat er twee aanvragen<br />
voor een nieuwe kerncentrale<br />
liggen: eentje van het<br />
Zeeuwse nutsbedrijf Delta en<br />
eentje van ERH, een vennootschap<br />
van gemeenten<br />
en provincies die in 2009<br />
energiebedrijf Essent aan<br />
Japanner Amano, geen moeite<br />
mee heeft. The Guardian las<br />
de door WikiLeaks gelekte<br />
Amerikaanse ambassadedocumenten<br />
over zijn nipt<br />
gewonnen aanstelling en<br />
kopte, de Amerikanen citerend:<br />
‘New nuclear chief a ‘once-adecade’<br />
chance to shake up<br />
UN bureacracy’. Amerikaanse<br />
diplomaten noteren enthousiast<br />
dat hun eerste ontmoeting<br />
‘illustrates the very high degree<br />
of convergence between<br />
his priorities and our own<br />
agenda at the IAEA.’ De goed<br />
ingevoerde Flynt Leverett<br />
schrijft: ‘An October 2009<br />
cable from the U.S. mission to<br />
the IAEA, published last year by<br />
Wikileaks, see here, reported<br />
Bronnen zeggen<br />
dat partijen<br />
achter de<br />
schermen werken<br />
aan een oplossing<br />
that Amano had “reminded<br />
[the U.S. Ambassador to the<br />
IAEA] on several occasions<br />
that he would need to make<br />
concessions” at times to<br />
developing countries, “but<br />
that he was solidly in the U.S.<br />
court on every key strategic<br />
decision”, including “the<br />
handling of Iran’s alleged<br />
nuclear weapons<br />
program.”’<br />
Justin<br />
Raimondo, die<br />
de kwestie Iran al langer volgt,<br />
schrijft terecht: ‘While the<br />
report attributes its information<br />
to “Member States,” why<br />
will I not be surprised if this<br />
“intelligence” comes from the<br />
same folks who brought us<br />
the Niger uranium forgeries?’<br />
‘Member states’ betekent<br />
grotendeels Israël en de VS,<br />
landen met grote belangen.<br />
Over de inhoud van het rapport<br />
schrijft Raimondo: ‘If you<br />
wade through the International<br />
Atomic Energy Agency’s<br />
much-awaited report [.pdf] on<br />
Iran’s alleged pursuit of nuclear<br />
weapons technology – a fate<br />
I wouldn’t wish on anyone –<br />
what you’ll find is a studious<br />
ambiguity. “May,” “might,” and<br />
“could” are words that modify<br />
practically every assertion of<br />
Iranian perfidy.’ Daarbij wijst<br />
Leverett erop dat niets wat<br />
Iran doet op nucleair gebied de<br />
grenzen overschreidt van het<br />
non-proliferatieverdrag.<br />
‘Het bewijs dat het<br />
IAEA zegt te hebben<br />
over een Iraans<br />
kernwapenprogramma<br />
is gefabriceerd’<br />
het Duitse RWE verkochten.<br />
Delta ligt voorop in de procedure,<br />
maar het is onduidelijk<br />
of dat ook betekent dat het<br />
bedrijf de meeste kans maakt<br />
op de felbegeerde vergunning.<br />
De overheid spreekt<br />
geen voorkeur uit voor een<br />
van beide aanvragen, stelt<br />
Verhagen in zijn brief.<br />
Het is overigens de vraag<br />
hoe serieus de plannen<br />
van ERH zijn. Het bedrijf is<br />
samen met Delta eigenaar<br />
van de kerncentrale die al<br />
in Borssele staat en partijen<br />
hebben daarover een conflict.<br />
ERH wil zijn belang in<br />
deze kerncentrale verkopen<br />
aan RWE, dat daar € 950<br />
mln voor overheeft, maar<br />
Delta heeft dat via de rechter<br />
voorkomen.<br />
Het plan van ERH om dan<br />
ook maar een vergunning<br />
voor een tweede kerncentrale<br />
aan te vragen, lijkt<br />
een louter strategische zet:<br />
mocht ERH onverhoopt die<br />
vergunning krijgen, en niet<br />
Delta, dan zijn de Zeeuwen<br />
misschien geneigd alsnog<br />
met ERH en RWE om de<br />
tafel te gaan zitten. Bronnen<br />
zeggen dat partijen achter de<br />
schermen werken aan een<br />
oplossing voor het conflict.<br />
Delta heeft gezegd begin<br />
2012 klaar te zijn om de aanvraag<br />
voor een vergunning<br />
voor een tweede kerncentrale<br />
in te dienen. Het werkt<br />
al samen met de Franse<br />
kernenergiespecialist EDF. De<br />
bouw kan op zijn vroegst in<br />
2015 beginnen, gaf Verhagen<br />
Iran ontkent<br />
de nieuwe<br />
aantijgingen<br />
in het IAEArapport,<br />
ontkent het bezit van een<br />
kernwapen te ambiëren,<br />
heeft er zelfs een fatwa tegen<br />
uitgevaardigd en zegt te<br />
werken aan kernenergie. Dat<br />
gegeven wordt met het oog<br />
op de gas- en olievoorraad<br />
van het land overigens vaak<br />
met scepsis ontvangen, maar<br />
de vraag is of dit terecht is,<br />
daar recent bekend werd dat<br />
olieproducent Saoedie-Arabië<br />
16 kernreactoren gaat bouwen.<br />
http://deepjournal.com/<br />
p/43/a/nl/3016.html<br />
13<br />
eerder al aan. In dat geval<br />
moet het streven om de centrale<br />
vóór 2020 in gebruik te<br />
nemen, volgens de minister<br />
haalbaar zijn.<br />
http://lists.laka.org/pipermail/<br />
kernenergienieuws/2011-<br />
April/000507.html<br />
15<br />
63
64<br />
DE COVER VOOR<br />
HET UITEINDELIJKE<br />
ONTWERP 1VAN<br />
DE MAGAZINE<br />
<strong>KRITISCHE</strong> <strong>ILLUSTRATIES</strong> 2012 STEFAN FINCKEN<br />
<strong>KRITISCHE</strong> <strong>ILLUSTRATIES</strong> 1<br />
TIJDSCHRIFT VOOR<br />
<strong>KRITISCHE</strong> <strong>ILLUSTRATIES</strong><br />
MEI - JUNI “12<br />
KABINET-RUTTE<br />
TROTSEERT VERZET<br />
KERNENERGIE NA<br />
RAMP JAPAN<br />
<strong>KRITISCHE</strong><br />
ILLUSTRATIE<br />
VOLKSWAGEN<br />
VS IJSBEER<br />
2012 STEFAN<br />
FINCKEN<br />
©<br />
IN DEZE EDITIE:<br />
JOIN THE REBELLION AND<br />
TURN VW AWAY FROM THE<br />
DARK SIDE<br />
GREENPEACE HOUDT<br />
MONSTERTRAWLER AAN WAL<br />
POLITIEK EN MEDIA<br />
GAAN VOORBIJ AAN<br />
FEITEN BIJ RAPPORT IRAN<br />
MONSTERTRAWLER AAN WAL<br />
DEATH OF A CURRENCY AS<br />
EUROGEDDON APPROACHES<br />
‘FILES’ IN ZORGINSTELLING<br />
DOOR SCOOTMOBIEL<br />
HABITAT LOSS DRIVES<br />
SUMATRAN ELEPHANTS STEP<br />
CLOSER TO EXTINCTION<br />
DICTATORIAAL BEWIND VAN<br />
HET ESM<br />
MESTBELEID FUNEST VOOR<br />
DRINKWATER<br />
AMNESTY: TEKEN ACTA NIET<br />
STICHTING BREIN SPEELT VOOR<br />
EIGEN RECHTER<br />
IMF VERWACHT DIT JAAR<br />
EUROPESE RECESSIE<br />
CHINA’S OIL DEMAND TO<br />
SURPASS IEA FORECASTS,<br />
BARCLAYS SAYS
4<br />
JOIN THE REBELLION AND TURN<br />
VW AWAY FROM THE DARK<br />
SIDE<br />
By Andrew Davies - june 28, 2011 © [1]<br />
It’s not every day you’re called to step up in<br />
defence of your planet – but today is one of<br />
those days. A few moments ago we launched a<br />
new global campaign to change Volkswagen by<br />
turning them away from the Dark Side, and we<br />
need your help.<br />
Despite the green image it likes<br />
to portray, VW is at the heart of<br />
a group of companies lobbying<br />
against new laws which we<br />
need to cut CO2 emissions, reduce our oil use<br />
and protect places like the Arctic from climate<br />
change.<br />
“...THEIR BOSSES HAVE<br />
BEEN SEDUCED BY THE<br />
DARK SIDE...”<br />
Only a rebellion can stop them – a mass of<br />
people from all across the globe –demanding<br />
that they change. We need you to be part of that<br />
rebellion.<br />
On the streets across Europe our activists are<br />
busy showing Volkswagen for what it really is: a<br />
regressive company using its influence to prevent<br />
us getting the laws we need to protect our planet<br />
and boost our economy.<br />
And VW’s political lobbying has dire<br />
consequences for fragile environments like the<br />
Arctic, where sea ice is already melting fasting<br />
than predicted. Our best chance of stopping<br />
climate change and saving the Arctic is to reduce<br />
the CO2 emissions that heat<br />
up our planet and threaten<br />
everything from biodiversity to<br />
agriculture.<br />
We know how dangerous the<br />
situation is getting. Greenpeace activists have<br />
only just returned from the Arctic, where they<br />
were putting their bodies in the way of the new<br />
oil rush, where companies like Cairn Energy are<br />
drilling in the deep seas under the newly-melted<br />
ice.<br />
But VW doesn’t just spend money on lobbyists.<br />
Volkswagen has been running an ad campaign<br />
showing a cute kid in a Darth Vader costume<br />
turning on one of their cars. It’s<br />
“VOLKSWAGEN ADDS<br />
A HUGE PRICE MARK-<br />
UP FOR ITS GREENER<br />
VEHICLES...AS IT TRIES<br />
TO CASH IN ON YOUR<br />
GREEN CONSCIENCE.”<br />
been a big hit but for a company<br />
that’s essentially threatening the<br />
future of all of our children, we<br />
thought it was ripe for a remake.<br />
The symbolism of Star Wars is far better suited<br />
to the kind of destruction Volkswagen’s policies<br />
threaten to wreak on our planet, than to a fluffy<br />
advert to sell more of their cars.<br />
Which – incidentally – are not as efficient as you<br />
might think. For every ‘greener’ vehicle VW sells,<br />
there are around 15 others which emit much more<br />
C02. Volkswagen adds a huge price mark-up for<br />
its greener vehicles - way above the cost of the<br />
technology – as it tries to cash in on your green<br />
conscience.<br />
Right now, politicians across Europe are debating<br />
whether to raise our target for CO2 cuts from 20<br />
to 30 per cent (based on 1990 levels) by 2020.<br />
It’s such a necessary increase that many people<br />
and organisations - from the UK government to<br />
Google, from Ikea to Unilever - agree that we<br />
should do it.<br />
But not Volkswagen - and it gets<br />
worse. Along with spending<br />
millions on groups lobbying<br />
against the 30 per cent target,<br />
THE ORIGINAL ARTICLE CAN BE FOUND<br />
HERE: HTTP://TINYURL.COM/BW7JQ5S<br />
VW is also opposing new<br />
fuel efficiency targets. These<br />
would cut CO2 emissions,<br />
save drivers money and<br />
reduce our dependence on<br />
oil.<br />
“BUT – MOST<br />
IMPORTANTLY –<br />
THERE’S A PLANET<br />
TO PROTECT.”<br />
<strong>KRITISCHE</strong> ILLUSTRATIE:<br />
VOLKSWAGEN VS IJSBEER<br />
2012 STEFAN FINCKEN [2]<br />
It’s that dependence that drives oil drillers to<br />
the Arctic, where companies routinely use<br />
giant water cannons to break up icebergs in<br />
the way of their operations. But all is not lost.<br />
We feel the good in Volkswagen. They have<br />
the engineers and the technology to make<br />
some of the most efficient vehicles on Earth.<br />
But their bosses have been seduced by the<br />
Dark Side and are employing henchmen to<br />
lobby against the strong emissions cuts that<br />
we need. The time has come when we have<br />
no choice but to raise a rebellion to confront<br />
them.<br />
Sign up to join the international rebellion to<br />
turn VW away from the dark side.<br />
There are films to watch, lightsabers to build<br />
and Ewoks to adopt. But – most importantly –<br />
there’s a planet to protect.<br />
EEN VAN DE SPREADS<br />
UIT HET MAGAZINE.<br />
65
66<br />
NAWOORD<br />
Aan de start van dit project was<br />
mijn kennis betreffende kritische<br />
illustraties en cartoons onbenullig.<br />
Weinig illustratoren wist ik bij<br />
naam. Het was lastig om een start<br />
te maken, want waar begin je met<br />
zoeken?<br />
De focus van het onderzoek<br />
lag bij kritische illustraties en<br />
cartoons. Desondanks vond ik<br />
het geen slecht idee te beginnen<br />
met een bredere visie. Dankzij<br />
deze aanpak ben ik uitgekomen<br />
bij het werk van Alex Sliepenbeek<br />
over “De Terminologie van het<br />
Beeldverhaal.” Veel informatie<br />
die in deze en andere bronnen<br />
stonden was achteraf niet<br />
bijzonder relevant. Toch heb ik<br />
uit al deze bronnen de informatie<br />
kunnen halen die naar de twee<br />
eindproducten geleid hebben.<br />
Het besluit voor meer realistisch,<br />
gedetailleerder werk met een meer<br />
serieuze dan humoristische lading<br />
stroomt, zoals te lezen is in deze<br />
paper, voort uit de resultaten van<br />
de enquête en mijn persoonlijke<br />
voorkeur voor het brengen van<br />
een boodschap die kan bijdrage<br />
aan de discussie over relevante<br />
maatschappelijke, politieke en<br />
economische onderwerpen.<br />
Een ander resultaat uit de enquête<br />
is dat men over het algemeen<br />
vind dat hoe groter een illustratie<br />
gepresenteerd wordt, hoe dieper<br />
de indruk is die achter gelaten<br />
wordt. Er valt te discussiëren of<br />
een gigantisch uitwerking beter<br />
is dan de outputs waarvoor<br />
gekozen is. Bijvoorbeeld alle<br />
illustraties zo groot als een huis<br />
in het straatbeeld plaatsen. Hier<br />
heb ik van afgezien in overleg<br />
met de begeleidende docenten<br />
en dankzij de informatie die in de<br />
paper “Reconsidering the Decline<br />
of the Editorial Cartoon“ van<br />
Ilan Danjoux staat. Namelijk dat<br />
internet een goed kanaal is om<br />
kritische illustraties te publiceren.<br />
Vanuit dit gedachtegoed is ook<br />
bewust gekozen voor een Creative<br />
Commons licentie. Zonder<br />
copyright restricties is de kans<br />
groter dat de illustraties verspreid<br />
worden. Hoge resolutie versies<br />
zijn te downloaden van mijn<br />
website en mensen hebben zelfs<br />
de mogelijkheid, mochten ze die<br />
behoefte hebben, een donatie<br />
te doen in ruil voor het gebruiken<br />
van de illustraties. Dit is natuurlijk<br />
geen must!<br />
De keuze om de illustraties op<br />
postkaarten en in een magazine<br />
te illustreren sta ik achter.<br />
De postkaarten zijn te bestellen<br />
via mijn website en makkelijk te<br />
versturen naar andere mensen.<br />
In plaats van een nietszeggend<br />
kaartje kan men nu een kaart<br />
versturen die een zinnige<br />
boodschap heeft. Nieuwsgierig<br />
gemaakt door de illustratie<br />
gaan de ontvangers hopelijk het<br />
oorspronkelijke artikel lezen.<br />
Het magazine ben ik ook tevreden<br />
over aangezien het tekst en<br />
illustratie bij elkaar brengt in een<br />
mooi geheel.<br />
De onderzoeksvragen zijn<br />
allemaal beantwoord.<br />
Goede onderzoeksvragen<br />
verzinnen vond ik een uitdaging.<br />
In overleg met verschillende<br />
docenten zijn deze gedurende<br />
het onderzoek zo nu en dan<br />
bijgesteld om uiteindelijk te worden<br />
wat ze nu zijn.<br />
Het maken van kritische illustraties<br />
kan een leuke bezigheid zijn. Al<br />
zie ik mezelf niet dag in en dag uit<br />
kritische illustraties maken. Zo nu<br />
en dan, voor de afwisseling, is het<br />
echter geweldig om te doen.
DANKWOORD<br />
Graag wil ik nog een aantal<br />
mensen bedanken zonder wie<br />
deze paper niet op tijd en naar<br />
behoren afgerond had kunnen<br />
worden. Ten eerste mijn docenten,<br />
Pascal Lefèvre, die mij adviseerde<br />
over de enquête en papers voor<br />
mijn onderzoek heeft geleverd,<br />
Wim de Buck, Wouter Soudan,<br />
Wout Olaerts, Paul Sochacki,<br />
Roger Opdekamp, Ilse bollens,<br />
Dirk Reynders en Roland Coninx<br />
die mij allen in meer of mindere<br />
mate met verscheidene facetten<br />
van het onderzoek of de uitwerking<br />
begeleid hebben. Tevens wil ik<br />
graag Kim Duchateau bedanken<br />
voor het geduldig beantwoorden<br />
van mijn vragen en voor het delen<br />
van zijn expertise met mij.<br />
Tevens bedank ik Anke Hahn voor<br />
het proeflezen van deze scriptie<br />
en het helpen corrigeren van al die<br />
vervelende spelfouten.<br />
Een speciaal woord van dank<br />
gaat uit naar Evi Duson van Press<br />
Cartoon Belgium. Zij was zo<br />
vriendelijk mij het press cartoon<br />
Belgium & Europe boekje 2011<br />
gratis door te sturen.<br />
67 67
68<br />
BIBLIOGRAFIE<br />
[1.] HTTP://CREATIVECOMMONS.ORG/LICENSES/BY-NC-SA/3.0/<br />
[2.] HTTP://WWF.PANDA.ORG/WWF_NEWS/?203227<br />
[3.] HTTP://WWW.TECHZINE.NL/NIEUWS/28740/STICHTING-BREIN-SPEELT-VOOR-EIGEN-RECHTER.HTML<br />
[4.] ALEX SLIEPENBEEK (2003): TERMINOLOGIE VAN HET BEELDVERHAAL. KERKRADE, LICOM PRINT<br />
[5.] HTTP://WWW.WOORDEN.ORG/WOORD/CARTOON<br />
[6.] HTTP://WWW.ENCYCLO.NL/LOKAAL/10760<br />
[7.] HTTP://WWW.WOORDEN-BOEK.NL/WOORD/CARTOON<br />
[8.] HTTP://WWW.ENCYCLO.NL/BEGRIP/CARTOON<br />
[9.] HTTP://NL.WIKIPEDIA.ORG/WIKI/CARTOON<br />
[10.] HTTP://WWW.KARIKATURIST.NL/KARIKATUREN-CARTOONS-EN-STRIPS<br />
[11.] HTTP://NL.WIKIPEDIA.ORG/WIKI/STRIPVERHAAL#VERSCHILLENDE_VORMEN_VAN_STRIPVERHALEN<br />
[12.] HTTP://EN.WIKIPEDIA.ORG/WIKI/EDITORIAL_CARTOON#POCKET_CARTOONS<br />
[13.] HTTP://WWW.CARTOONS.AC.UK/BROWSE/CARTOON_ITEM/ANYTEXT=OSBERT%20LANCASTER?PAGE=3<br />
[14.] HTTP://WWW.WOORDEN.ORG/WOORD/KARIKATUUR<br />
[15.] HTTP://WWW.ENCYCLO.NL/ZOEK.PHP?WOORD=KARIKATUUR<br />
[16.] HTTP://WWW.DBNL.ORG/TEKST/BORK001LETT01_01/BORK001LETT01_01_0012.PHP#K021<br />
[17.] HTTP://WWW.DBNL.ORG/TEKST/CALI003NIEU01_01/CALI003NIEU01_01_0014.PHP<br />
[18.] HTTP://WWW.MUISWERK.NL/WRDNBOEK/LTR_K/W7325.HTM<br />
[19.] HTTP://NL.WIKIPEDIA.ORG/WIKI/KARIKATUUR<br />
[20.] HTTP://WWW.ENCYCLO.NL/ZOEK.PHP?WOORD=STRIPVERHAAL<br />
[21.] HTTP://NL.WIKIPEDIA.ORG/WIKI/STRIPVERHAAL<br />
[22.] HTTP://DEEPJOURNAL.COM/P/43/A/NL/3016.HTML<br />
[23.] HTTP://NL.WIKIPEDIA.ORG/WIKI/GAG_(STRIP)<br />
[24.] HTTP://WWW.BLOOMBERG.COM/NEWS/2011-11-23/CHINA-S-OIL-DEMAND-TO-SURPASS-IEA-FORECASTS-BARCLAYS-SAYS-1-.HTML<br />
[25.] JANIS L. EDWARDS & CAROL K. WINKLER (1997): REPRESENTATIVE FORM AND THE VISUAL IDEOGRAPH: THE IWO JIMA IMAGE IN EDITORIAL CARTOONS,<br />
QUARTERLY JOURNAL OF SPEECH, 83:3. 289-310<br />
[26.] ILAN DANJOUX: RECONSIDERING THE DECLINE OF THE EDITORIAL CARTOON, PSONLINE<br />
[27.] EMMETT H. BUELL, JR. & MIKE MAUS (1988): IS THE PEN MIGHTIER THAN THE WORD? EDITORIAL CARTOONS AND 1988 PRESIDENTIAL NOMINATING<br />
POLITICS, POLITICAL SCIENCE AND POLITICS, VOL. 21, NO. 4, PP. 847-858<br />
[28.] PRESS CARTOON BELGIUM (PCB) (2011): BELGIUM & EUROPE 2011. LEUVEN, UITGEVERIJ VAN HALEWYCK<br />
[29.] HTTP://WWW.NU.NL/ECONOMIE/2723130/IMF-VERWACHT-JAAR-EUROPESE-RECESSIE.HTML<br />
[30.] HTTP://WWW.TELEGRAPH.CO.UK/FINANCE/COMMENT/JEREMY-WARNER/8913884/DEATH-OF-A-CURRENCY-AS-EUROGEDDON-APPROACHES.HTML<br />
[31.] HTTP://NL.WIKIPEDIA.ORG/WIKI/JOE_ROSENTHAL<br />
[32.] HTTP://NOS.NL/ARTIKEL/339703-AMNESTY-TEKEN-ACTA-NIET.HTML<br />
[33.] HTTP://WWW.IFEX.ORG/TURKEY/1998/08/04/CARTOONIST_DOGAN_G_ZEL_DETAINED/<br />
ILAN DANJOUX: RECONSIDERING THE DECLINE OF THE EDITORIAL CARTOON, PSONLINE<br />
[34.] HTTP://EN.WIKIPEDIA.ORG/WIKI/NAJI_AL-ALI<br />
ILAN DANJOUX: RECONSIDERING THE DECLINE OF THE EDITORIAL CARTOON, PSONLINE<br />
[35.] HTTP://WWW.GREENPEACE.ORG/BELGIUM/NL/NIEUWS-BLOGS/NIEUWS/TRAWLER-AAN-DE-KETTING/<br />
[36.] HTTP://EN.WIKIPEDIA.ORG/WIKI/PAUL_CONRAD<br />
[37.] HTTP://WWW.PSYWAR.ORG/ISRAELLEBANON.PHP<br />
[38.] HTTP://WWW.EUROPEAN-COUNCIL.EUROPA.EU/MEDIA/582895/10-TESM2.NL12.PDF<br />
[39.] HTTP://WWW.COURTFOOL.INFO/NL_ESM_RATIFICATIE_BESLUIT_PARLEMENT.HTM<br />
[40.] HTTP://WWW.PRESSCARTOON.COM
[41.] HTTP://WWW.STRIPTURNHOUT.BE/STRIPGIDS/INHOUD-STRIPGIDS-1-5<br />
[42.] HTTP://WWW.ASSOCIAZIONEAMUSE.IT/MOD/FORUM/DISCUSS.PHP?D=181<br />
[43.] HTTP://WWW.PERJOVSCHI.RO/<br />
HTTP://EN.WIKIPEDIA.ORG/WIKI/DAN_PERJOVSCHI<br />
[44.] HTTP://WWW.YOUTUBE.COM/WATCH?V=04ELX2H-_8K<br />
HTTP://NL.WIKIPEDIA.ORG/WIKI/GERARD_ALSTEENS<br />
[45.] HTTP://WWW.PRESSCARTOON.COM/NL/CARTOONISTS/27<br />
[46.] HTTP://EN.WIKIPEDIA.ORG/WIKI/GARY_LARSON<br />
[47.] HTTP://WWW.GLENBAXTER.COM<br />
HTTP://EN.WIKIPEDIA.ORG/WIKI/GLEN_BAXTER<br />
[48.] HTTP://NL.WIKIPEDIA.ORG/WIKI/GUMMBAH<br />
[49.] HTTP://WWW.JEROOM.BE<br />
HTTP://WWW.HUMO.BE/JEROOM<br />
HTTP://NL.WIKIPEDIA.ORG/WIKI/JEROOM<br />
[50.] HTTP://WWW.PETERVANSTRAATEN.NL<br />
HTTP://NL.WIKIPEDIA.ORG/WIKI/PETER_VAN_STRAATEN<br />
[51.] HTTP://WWW.ABOUTSTEVE.COM<br />
[52.] HTTP://WWW.VUB.AC.BE/HOME/DHC/ZAK.HTML<br />
[53.] HTTP://WWW.PRESSCARTOON.COM/NL/CARTOONISTS/21<br />
HTTP://NL.WIKIPEDIA.ORG/WIKI/ZAK<br />
[54.] HTTP://WWW.ACES.OR.AT/START.ASP?ID=225903<br />
[55.] HTTP://WWW.CULTURAME.IT/ARTE/DAN-PERJOVSCHI-THE-CRISIS-IS-NOT-OVER-DRAWINGS-AND-DIORAMAS/<br />
[56.] HTTP://BACKYARDOFKINGS.BLOGSPOT.COM/2010/05/DAN-PERJOVSCHI.HTML<br />
[57.] HTTP://GREYCUBEHK.WORDPRESS.COM/2011/01/20/DAN-PERJOVSCHI-IN-HONG-KONG/<br />
[58.] HTTP://WWW.VANABBE.NL/PRESS/PERSFOTOS/20060202-PERJOVSCHI.HTM<br />
[59.] HTTP://EREVIEW.ORG/2010/12/03/YOULL-LAUGH-UNTIL-YOU-FROWN/<br />
[60.] HTTP://WWW.ACES.OR.AT/START.ASP?ID=225903<br />
[61.] HTTP://STRIPTIP.NL/UNIEKE-TEKENSHOW-PERFECT-DAY/<br />
[62.] HTTP://WWW.PRESSCARTOON.COM/NL/CARTOONISTS/27/CARTOONS/6097<br />
[63.] HTTP://THESUBVERSIVEARCHAEOLOGIST.BLOGSPOT.COM/2012/03/TOUCHSTONE-THURSDAY-GARY-LARSON-AND-FAR.HTML<br />
[64.] HTTP://KGWRITEPAD.BLOGSPOT.COM/2010/10/MY-TYPE-OF-FUNNY.HTML<br />
[65.] HTTP://WWW.GOODREADS.COM/BOOK/SHOW/233692.THE_FAR_SIDE_GALLERY_4<br />
[66.] HTTP://WWW.LOWBIRD.COM/ALL/VIEW/2010/07/PHYSICSUNIVERSE-FARSIDE1<br />
[67.] HTTP://WWW.LOWBIRD.COM/ALL/VIEW/2010/07/UNI-FRANKFURT-FARSIDE-NUCLR-BOOM-PAPERBAG<br />
[68.] HTTP://OUTDOORNEBRASKA.NE.GOV/BLOGS/2010/08/FROGS-FROGS/<br />
[69.] HTTP://WWW.MATTHEWROBERTGEHRING.COM/BLOG/PAGE-3<br />
[70.] HTTP://IRCAMERA.AS.ARIZONA.EDU/NATSCI102/NATSCI102/TEXT/HOMEWORK.HTM<br />
[71.] HTTP://FRANKZUMBACH.WORDPRESS.COM/2011/02/PAGE/3<br />
[72.] HTTP://WWW.ANNEEMALL.NET/BLOG/2010/06/THE-WEIRD-WORLD-OF-GLEN-BAXTER/<br />
[73.] HTTP://IAN-ENGLISHMANABROAD.BLOGSPOT.COM/2010/09/CORNER-VIEW-HUMOUR.HTML<br />
[74.] HTTP://MEERGEMENGDEBERICHTEN.BLOGSPOT.COM/2011_12_01_ARCHIVE.HTML<br />
[75.] HTTP://MOISHESBAGEL.COM/SHOP/UNCLE-ROLANDS-FLYING-MACHINE<br />
[76.] HTTP://WWW.INDO-KARYA.COM/DETAIL/NEWS/2012/GLEN-BAXTER<br />
[77.] HTTP://TRASHCOMPLEX.WORDPRESS.COM/2012/04/11/THE-IMPENDING-GLEAM-OF-GLEN-BAXTER/<br />
69
70<br />
[78.] HTTP://WWW.TATE.ORG.UK/ART/ARTWORKS/BAXTER-THE-TWINS-DEVOTED-AN-HOUR-EACH-DAY-TO-THE-WALNUT-P07606<br />
[79.] HTTP://WWW.TATE.ORG.UK/ART/ARTWORKS/BAXTER-IT-WAS-HENDERSONS-SIXTH-ATTEMPT-AT-LASAGNE-P07604/<br />
[80.] HTTP://WAATP.NL/PEOPLE/AN-WOENSEL/<br />
[81.] HTTP://WWW.FONKELHORSE.NL/2009/11/18/GUMMBAHS-MEUBELS/<br />
[82.] HTTP://WWW.HEIKODEJONGE.NL/VOOR-TE-LACHUH.HTML<br />
[83.] HTTP://VINCENTLEEUW.BLOGSPOT.COM/2010/09/GUMMBAH.HTML<br />
[84.] HTTP://WWW.HUUBMOUS.NL/2011/12/02/HET-GEWONE-ALS-HET-NIEUWE-SAMOA/<br />
[85.] HTTP://WWW.MUSICMETER.NL/FORUM/14/669/300<br />
[86.] HTTP://WEBLOGAMORF.BLOGSPOT.COM/2011/03/GUMMBAH-MIJN-PORTIE-DAGELIJKSE-ANTI.HTML<br />
[87.] HTTP://ALLEEN.SKYNETBLOGS.BE/TAG/JEROOM<br />
[88.] HTTP://TUYTELEERSBELLEFROID.WORDPRESS.COM/AUTHOR/TUYTELEERSBELLEFROID/PAGE/4/<br />
[89.] HTTP://AMBIJANS.WORDPRESS.COM/2010/10/03/STOP-HAMMERTIME-JEROOM/<br />
[90.] HTTP://WWW.INSIDEGAMER.NL/FORUM/VIEWTOPIC.PHP?F=15&T=59467&SID=71A1C110D3BCFE58B36C3B5AEBA22547&START=125<br />
[91.] HTTP://ABBRACCIAMI.WORDPRESS.COM<br />
[92.] HTTP://WWW.LEESKOST.NL/2011/04/819/<br />
[93.] HTTP://WEBLOG.GROENLINKSDEVENTER.NL/?P=181<br />
[94.] HTTP://WWW.GEHEUGENVANNEDERLAND.NL<br />
[95.] HTTP://WWW.FLICKR.COM/PHOTOS/11BE/2637538570/SIZES/O/IN/PHOTOSTREAM/<br />
[96.] HTTP://WWW.OOGLIJM.NL/ESTAFETTE/STEVE-MICHIELS-DOOR-BART-SCHOOFS<br />
[97.] HTTP://MEDISCHCONTACT.ARTSENNET.NL/NIEUWS-26/ARCHIEF-6/TIJDSCHRIFTARTIKEL/21374/BEWUSTZIJN-BUITEN-HET-LICHAAM.HTM<br />
[98.] HTTP://WWW.DEBUREN.EU/EN/BLOG/DETAIL/GRAPHIC-COLUMN-AFTER-EASTER<br />
[99.] HTTP://WWW.123PEOPLE.NL/S/STEVE+MICHIELS<br />
[100.] HTTP://LAMBIEK.NET/ARTISTS/S/STEVE.HTM<br />
[101.] HTTP://WWW.MYSPACE.COM/ALLABOUTSTEVE/PHOTOS/4537533#%7B%22IMAGEID%22%3A1212203%7D<br />
[102.] HTTP://WWW.GREENPEACE.ORG/INTERNATIONAL/EN/NEWS/BLOGS/MAKINGWAVES/JOIN-THE-REBELLION-AND-TURN-VW-AWAY-FROM-THE-/BLOG/35474/<br />
[103.] HTTP://WWW.GREENPEACE.NL/ACTIE/MANIFESTATIE-TEGEN-KERNENERGIE/<br />
[104.] HTTPS://DOCS.GOOGLE.COM/SPREADSHEET/CCC?KEY=0AQZTHIZ7X3KVDHO1RVJRNUZKS1PZEGHZVXI0CJHMT3C&PLI=1#GID=0<br />
[105.] HTTP://WWW.TELEGRAAF.NL/BINNENLAND/11043805/__SCOOTMOBIEL_OORZAAK_FILES__.HTML<br />
[106.] HTTP://WWW.LASG.ORG/PRESS/2012/LAMONITOR_21JAN2012.HTML<br />
[107.] HTTP://WWW.GREENPEACE.NL/ACTIE/MANIFESTATIE-TEGEN-KERNENERGIE/<br />
[108.] HTTP://WWW.OMROEPGELDERLAND.NL/WEB/NIEUWS-1/1251421/MESTBELEID-FUNEST-VOOR-DRINKWATER.HTM<br />
[109.] HTTP://WWW.STEFANFINCKEN.COM/RESEARCHPAPERS.HTML<br />
DISCLAIMER<br />
DE GROOTSTE ZORG IS BESTEED OM DE RECHTEN VAN ALLE WERKEN IN DEZE PAPER DIE NIET VAN DE AUTEUR ZIJN TE BEMACHTIGEN VOOR HET PUBLICEREN IN DEZE PAPER.<br />
RECHTHEBBENDEN DIE MENEN DAT HUN RECHTEN GESCHONDEN ZIJN, ZIJN VRIENDELIJK VERZOCHT CONTACT OP TE NEMEN.<br />
THE GREATEST CARE WAS TAKEN TO PROCURE ALL RIGHTS TO WORKS THAT DON’T BELONG TO THE AUTHOR BEFORE THE PUBLISHING OF THIS PAPER.<br />
IF YOU BELIEVE YOUR RIGHTS TO BE VIOLATED, PLEASE CONTACT THE AUTHOR.
<strong>Stefan</strong> <strong>Fincken</strong><br />
Bredeweg 502<br />
6044 XE, Roermond<br />
Nederland<br />
<strong>Stefan</strong><strong>Fincken</strong>@gmail.com<br />
Grafisch Ontwerp<br />
2011/2012