Examenreader GROEI, SEKSUALITEIT en VOORTPLANTING
Examenreader GROEI, SEKSUALITEIT en VOORTPLANTING
Examenreader GROEI, SEKSUALITEIT en VOORTPLANTING
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
JvO <strong>Exam<strong>en</strong>reader</strong> Groei, voortplanting <strong>en</strong> seksualiteit<br />
BIOLOGIE Pag 5<br />
hypofyse Deel van de hers<strong>en</strong><strong>en</strong>; scheidt o.a. de hormon<strong>en</strong> FSH <strong>en</strong> LH af<br />
hypothalamus Deel van de hers<strong>en</strong><strong>en</strong>; scheidt hormon<strong>en</strong> af die de hypofyse activer<strong>en</strong> of remm<strong>en</strong><br />
inductie Beïnvloeding van e<strong>en</strong> cel door buurcell<strong>en</strong><br />
inseminatie Het toedi<strong>en</strong><strong>en</strong> van spermacell<strong>en</strong><br />
interfase G1, S, <strong>en</strong> G2 fase<br />
IVF In vitro fertilisatie; bevruchting van e<strong>en</strong> eicel door e<strong>en</strong> zaadcel onder laboratoriumcondities<br />
kiemschijf Deel van het embryo dat zich gaat ontwikkel<strong>en</strong> tot de foetus, dooierzak <strong>en</strong> amnion<br />
klievingsdeling Celdeling waarbij het totale volume van de nieuwe cell<strong>en</strong> niet groter is dan het volume van<br />
de oorspronkelijk cel<br />
kloon Nageslacht dat g<strong>en</strong>etische id<strong>en</strong>tiek is aan de ouder<br />
kwaadaardig gezwel Kanker, e<strong>en</strong> tumor die metastaseert<br />
LH Hormoon, stimuleert bij jong<strong>en</strong>s de productie van testosteron, bij vrouw<strong>en</strong> de eisprong<br />
masterg<strong>en</strong><strong>en</strong> G<strong>en</strong><strong>en</strong> die de informatie drag<strong>en</strong> voor regeleiwitt<strong>en</strong><br />
m<strong>en</strong>opauze Periode waarna bij de vrouw de eierstokk<strong>en</strong> stopp<strong>en</strong> met de productie van<br />
geslachtshormon<strong>en</strong><br />
meiose Reductiedeling: celdeling met als resultaat haploïde voortplantingscell<strong>en</strong>; bestaat uit profase<br />
I, metafase I, anafase I, telofase I, profase II, metafase II, anafase II <strong>en</strong> telofase II<br />
m<strong>en</strong>struatie Maandelijkse afstoting van het baarmoederslijmvlies onder invloed van schommeling<strong>en</strong> in de<br />
conc<strong>en</strong>traties vrouwelijke geslachtshormon<strong>en</strong><br />
metafase Fase in de kerndeling, chromosom<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> op het equatorvlak<br />
metastaser<strong>en</strong> Uitzaai<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> tumor doordat tumorcell<strong>en</strong> zich losmak<strong>en</strong> <strong>en</strong> via bloed of lymfe op andere<br />
plaats<strong>en</strong> in het lichaam kom<strong>en</strong><br />
M-fase Kerndeling of mitose, verdeeld in vier fas<strong>en</strong>, profase, metafase, anafase, telofase<br />
monogamie Relatievorm waarbij de twee partners alle<strong>en</strong> met elkaar par<strong>en</strong><br />
mutaties Verandering<strong>en</strong> in het erfelijk materiaal; tijd<strong>en</strong>s de meiose veroorzaakt dit soms e<strong>en</strong> afwijking<br />
(die je ook e<strong>en</strong> mutatie noemt), in individuele cell<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> mutaties ook leid<strong>en</strong> tot kanker<br />
natuurlijke selectie Willekeurige “selectie” door natuurlijke factor<strong>en</strong>: individu<strong>en</strong> die goed functioner<strong>en</strong> onder de<br />
heers<strong>en</strong>de omgevingsfactor<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> meer nakomeling<strong>en</strong> dan slecht functioner<strong>en</strong>de<br />
individu<strong>en</strong>; Darwin gebruikte de term parallel aan selectie bij fokk<strong>en</strong> om duidelijk te mak<strong>en</strong><br />
dat soort<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> verander<strong>en</strong>. Bij fokselectie strev<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> perfect einddoel.<br />
Natuurlijke selectie k<strong>en</strong>t ge<strong>en</strong> einddoel.<br />
navelstr<strong>en</strong>g Combinatie van de hechtsteel met het nieuwgevormde bloedvaatstelsel: twee slagaders <strong>en</strong><br />
één ader<br />
oestroge<strong>en</strong> Vrouwelijk geslachtshormoon, gevormd door de eierstokk<strong>en</strong><br />
oncog<strong>en</strong> E<strong>en</strong> ontspoort proto-oncog<strong>en</strong>, dat celdeling overmatig stimuleert<br />
oöcyt Voorstadium van e<strong>en</strong> eicel, ontstaat al bij de meisjesfoetus<br />
ovarium Eierstok<br />
oxytocine Hormoon, stimuleert sam<strong>en</strong>trekking van de baarmoederwand voor de uitdrijvingsweeën <strong>en</strong><br />
bevordert de afgifte van melk<br />
paai/paartijd E<strong>en</strong> bepaalde periode van het jaar waarin gepaard (of bij viss<strong>en</strong> gepaaid) wordt<br />
plac<strong>en</strong>ta “Moederkoek”, plaats waar de navelstr<strong>en</strong>g, door villi met het baarmoederslijmvlies is<br />
verbond<strong>en</strong>. Hier vindt uitwisseling van stoff<strong>en</strong> van de moeder met die van de foetus plaats<br />
polygamie E<strong>en</strong> relatievorm waarbij één mannetje met meerdere vrouwtjes paart (vergelijk polyandrie<br />
waarbij één vrouwtje met meerdere mannetjes paart)<br />
primaire geslachtsk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> Geslachtk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> die direct bij de geboorte zichtbaar zijn<br />
progesteron Hormoon, remt de productie van LH <strong>en</strong> FSH<br />
prolactine Hormoon, bevordert de melkvorming<br />
prostaglandine Hormoon dat de sam<strong>en</strong>trekking van de baarmoeder veroorzaakt <strong>en</strong> de baarmoedermond<br />
zacht maakt<br />
receptor Eiwit op het celmembraan waaraan andere eiwitt<strong>en</strong> zich kunn<strong>en</strong> vasthecht<strong>en</strong><br />
profase Fase in de kerndeling, DNA rolt zich op tot chromosom<strong>en</strong>, de c<strong>en</strong>triol<strong>en</strong> gaan uite<strong>en</strong><br />
proto-oncog<strong>en</strong><strong>en</strong> Regelg<strong>en</strong><strong>en</strong> die de celdeling stimuler<strong>en</strong><br />
regeleiwitt<strong>en</strong> Eiwitt<strong>en</strong> die er voor zorg<strong>en</strong> dat sommige stukk<strong>en</strong> DNA actief zijn <strong>en</strong> andere niet, vooral in<br />
gedetermineerde cell<strong>en</strong>, waar slechts e<strong>en</strong> deel van het DNA actief hoeft te zijn<br />
regelg<strong>en</strong><strong>en</strong> Proto-oncog<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> tumor-suppressorg<strong>en</strong><strong>en</strong>, g<strong>en</strong><strong>en</strong> die de process<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s de celcyclus<br />
stimuler<strong>en</strong> of remm<strong>en</strong>