oktober 2011 - Egyptologisch Dispuut Pleyte - Universiteit Leiden
oktober 2011 - Egyptologisch Dispuut Pleyte - Universiteit Leiden
oktober 2011 - Egyptologisch Dispuut Pleyte - Universiteit Leiden
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Lezing Joost Golverdingen 12 <strong>oktober</strong><br />
De Zananza-affaire. De<br />
bronnen, de chronologie en<br />
de problemen<br />
Na de dood van farao Nibchururya<br />
schreef zijn weduwe een<br />
interessante brief aan de<br />
Hettitische koning Shuppiluliuma:<br />
"Mijn echtgenoot is gestorven en<br />
een zoon van mij is er niet, maar<br />
u, zo wordt gezegd, heeft vele<br />
zonen. Als u mij één van uw zonen<br />
zou sturen, dan zou hij mijn<br />
echtgenoot worden. Ik wil niet een<br />
bediende van mij nemen en hem<br />
mijn echtgenoot maken. Ik ben<br />
bang !"<br />
Deze brief is het begin van een<br />
interessante reeks aan<br />
gebeurtenissen die plaatsvonden in<br />
De scriptie van… Rients de Boer<br />
Amoritische diplomatie en de Amarna tijd<br />
de late 18 e dynastie en uiteindelijk<br />
resulteerden in de moord op prins<br />
Zannanza, de zoon van<br />
Shuppiluliuma. Als gevolg hiervan<br />
brak ook een soort ‘koude oorlog’ uit<br />
tussen het Hettitische en het<br />
Egyptische rijk, wat haar hoogtepunt<br />
bereikte ten tijde van Ramses II met<br />
de slag bij Kadesh en eindigde met het<br />
vredesverdrag tussen Ramses II en de<br />
toemalige Hettitische koning Hattusili<br />
III.<br />
In deze lezing zal Joost Golverdingen<br />
ingaan op de (Hettitische) bronnen<br />
van deze ‘Zananza-affaire’ en op de<br />
verschillende <strong>Egyptologisch</strong>e<br />
theorieën over de identiteit van farao<br />
Nibchururya en zijn weduwe.<br />
De Oud-Babylonische periode (ca. 2000-1600 v.C.) is binnen de geschiedenis van Mesopotamië één van de best<br />
gedocumenteerde tijdvakken. Niet zozeer vanwege de kwantiteit aan bekende teksten (meer dan 40.000 kleitabletten),<br />
maar vooral vanwege de verscheidenheid aan teksten en genres. Deze tijd kan worden beschouwd als de gouden tijd van<br />
het spijkerschrift en de Akkadische taal. Concurrerende schrijfsystemen zoals het alfabet bestonden nog niet in het<br />
Midden Oosten, terwijl juist wel grote groepen mensen geletterd waren. Het Akkadisch zelf werd door zo’n beetje de helft<br />
van de inwoners van het Midden Oosten gesproken en was dè schrijftaal geworden. Andere talen zoals het Amorietisch of<br />
Hurritisch werden wel gesproken maar in deze tijd (bijna) nooit geschreven.<br />
Een verder kenmerk van de Oud-Babylonische tijd is de politieke fragmentatie in het Midden Oosten. De tijd van<br />
de grote koninkrijken zoals bekend uit de late Bronstijd (vanaf ca. 1500 v.C.) was nog niet aangebroken. In plaats hiervan<br />
bestond er een lappendeken van staatjes met in de meeste gevallen een Amorietische koning op de troon. De Amorieten<br />
waren oorspronkelijk semi-nomadische herders met een sterke stammenstructuur. Deze stammenstructuur bepaalde<br />
vaak de verhoudingen tussen de diverse Amorietische staatjes. Enkele koninkrijken waren groter en invloedrijker, dit<br />
was vaak te danken aan het karakter en succes van één specifieke koning. Het bekendste voorbeeld is Hammurabi van<br />
Babylon (1792-1750 v.C.) die erin slaagde om een aantal rivaliserende staten te neutraliseren en de-facto bijna heel Zuid-<br />
Mesopotamië te beheersen.<br />
Amorietische vorsten zijn ons bekend van het uiterste oosten van Mesopotamië tot aan de kusten van de<br />
Middellandse zee, zo weten we dat rond 1770 v.C. een zekere Yantin-Hammu koning van Byblos was en Ishi-Addu<br />
koning van Hazor (Noord Palestina). Ons blikveld strekt zich helaas niet verder richting Zuid Palestina of Egypte. Het<br />
vinden van significant tekstueel bewijs voor contacten tussen Mesopotamië en Egypte in deze periode zou garant staan<br />
voor een wetenschappelijke sensatie. Door de rijke tekstvondsten in de stad Mari, dat aan de Eufraat ligt op de grens<br />
van het huidige Syrië en Irak, hebben we een beeld gekregen van de internationale diplomatieke contacten tussen de<br />
Amorietische koningen in de Oud-Babylonische tijd. Het blijkt dat ze met elkaar correspondeerden in een<br />
gestandaardiseerde vorm van Akkadisch, natuurlijk geschreven met het spijkerschrift. Wat veel mensen niet weten is dat<br />
deze diplomatieke correspondentie een directe voorloper is van de internationale contacten in de late Bronstijd. Deze<br />
contacten zijn vooral beroemd door de zgn. Amarna-brieven gevonden in Achnaton’s hoofdstad Achet-Aton (gedateerd<br />
omtrent ca. 1350 v.C.). Uit deze en andere bronnen zien we dat een club van grote koningen met elkaar in het Akkadisch<br />
op kleitabletten communiceerden over vazallen, diplomatieke geschenken, dynastieke huwelijken etc. De meest<br />
prominente leden van deze club zijn de koningen van Egypte, Babylonië en het Hethietische rijk Hatti. De blauwdruk<br />
voor deze vorm van internationaal corresponderen lag dus al klaar in de voorliggende Oud-Babylonische periode.