Lees verder - ArtEco tuinen
Lees verder - ArtEco tuinen
Lees verder - ArtEco tuinen
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
V r c h t b<br />
IRELAND<br />
REVISITED<br />
NR4|96<br />
0)<br />
o<br />
-Q<br />
E<br />
o.<br />
01<br />
Bespiegelingen over Ierlands stenen erfgoed<br />
IRELAND REVISITED<br />
De donkere onverzettelijkheid van oeroude rotsformaties -<br />
vergezichten zonder weerga, rododendrons tot in de hemel: even zovele<br />
varianten van de 'betoverende' wisselwerking tussen hemel en aarde waar Ierse<br />
reisgidsen altijd in superlatieven over schrijven. Voor de Amerikaanse bioloog<br />
Philip Callahan is Ierland altijd het voorbeeld geweest van een perfect samengaan<br />
van yin en yang, van sterke paramagnetische en diamagnetische<br />
krachten. Een essay over Ierse hagen, ronde torens, het 'aura' van de aloude Ierse<br />
cottages en het allerbeste gras van de wereld.<br />
— *• v —^*í-t.<br />
E | AUG | HPT |<br />
*»- .<br />
gf
Het ROYAL HOTEL gelegen aan<br />
Main Street is een goede plek voor<br />
een overnachting. Het is een van die prettige<br />
hotelletjes aan de Ierse westkust die<br />
zich niet hebben vergooid aan overcommercie.<br />
Vanuit het raam van de eetzaal<br />
van het hotel heb je prachtig zicht op het<br />
snclsttomende riviertje Boyle waar het<br />
dorp zijn naam aan ontleent. En: op de<br />
kunsten van een klein, rusteloos, grijswit<br />
waterspreeuwtje dat steeds weer kopje<br />
onder gaat om op de bodem op zoek te<br />
gaan naar voedsel. Hoewel dit waterspreeuwtje<br />
in tegenstelling tot zccvogcls<br />
en eenden geen poten met zwemvliezen<br />
heeft, voelt het diertje zich blijkbaar in en<br />
onder water erg goed thuis. Terwijl ik<br />
vanuit het hotelraam toekijk, vraag ik me<br />
af hoe dat gevederde beestje het toch elke<br />
keer weer klaarspeelt om over de bodem<br />
van een woest stromend riviertje als de<br />
Boyle te rennen. Alsof Ierland met zijn<br />
watersprecuw naast zijn magische bouwsels<br />
ook nog een magische vogel heeft.<br />
WILLIAM YEATS<br />
Vijftig jaar geleden was mijn kennis van<br />
de ronde torens van Ierland nog zo gering<br />
dat ik er van overtuigd was dat de<br />
Devenish Tower enig in zijn soort was.<br />
Maar tijdens de vele reizen die ik sindsdien<br />
samen met mijn vrouw langs de<br />
Ierse achterweggetjes maakte, ontdekte ik<br />
steeds weer nieuwe elegante bouwwerken.<br />
Verspreid over het Ierse platteland<br />
liggen ze: glens, kastelen, geheimzinnige<br />
ronde torens en eeuwenoude megalithischc<br />
stenen bouwsels.<br />
Enkele van die torens, zoals bij Drumcliff<br />
waar William Butler Yeats begraven ligt,<br />
zijn tegenwoordig niet meer dan korte<br />
steenstompen. Maar zo'n vijfentwintig<br />
van de vierenzestig overgebleven torens<br />
zijn intact gebleven, al meer dan 1400<br />
jaar lang: stille wachters van Ierlands<br />
vrocg-christelijkc verleden.<br />
Ooit bracht ik een winterdag door op<br />
Devenish Island - bij de elegante ronde toren<br />
op het eiland en de overblijfselen van<br />
de twaalfdc-ccuwse priorij op een laag<br />
heuveltje achter de toren. De hoge ingang<br />
van de toren was dichtgetimmerd - daar<br />
kon ik niet in. Dus ging ik aan de voet<br />
van de toren zitten, om toren en abdij<br />
met het ernaast staande Keltische kruis te<br />
schilderen en te fotograferen.<br />
Toen de zon ver in het westen achter de<br />
groene heuvels begon te zakken, zocht ik<br />
mijn verfspuiten bij elkaar en liep terug<br />
naar de kust, op zoek naar de vissers die<br />
me op het eiland hadden afgezet. Het was<br />
ongeveer vier uur 's middags en ik realiseerde<br />
me dat ik uren onderaan de toren<br />
had doorgebracht. Uren waarin ik af en<br />
toe wegzakte in een opvallend ontspannen,<br />
haast meditatieve toestand. Terwijl<br />
mijn brein aan de andere kant toch steeds<br />
alert was geweest op de technische deuils<br />
van het schilderen en het fotograferen.<br />
VRUCHTBARE AAROf | AUG | Sf PT | 1996 | 5
Qua intensiteit had het iets weg van klimmen.<br />
Het was een van de ervaringen die mij<br />
sterkten in de overtuiging dat er van de<br />
stenen van oude torens en kastelen een<br />
subtiele, magische kracht kan uitgaan,<br />
vergelijkbaar met wat ik als kind voelde<br />
bij het vulkanisch gesteente van Hueco<br />
Tanks. Een van de lievelingsplekken uit<br />
mijn jeugd: een merkwaardige stapel rotsen<br />
in de woestijn, vijftig kilometer ten<br />
oosten van El Paso in Texas. Maar ook<br />
een oase van groen plantcnlcvcn midden<br />
in de woestijn.<br />
Deels te begrijpen doordat de rotsen het<br />
schaarse regenwater helpen vasthouden.<br />
Maar dat verklaart de vitaliteit van de<br />
planten niet op deze oude heilige plek<br />
van de Apache en Navajo indianen * noch<br />
het gevoel van eenheid met de natuur dat<br />
praktisch iedereen die hier komt schijnt<br />
te hebben.<br />
Wat hebben rotsen planten en bomen te<br />
bieden? Een variant op de vraag waarom<br />
bomen uit eeuwenoude kastcehnuren<br />
groeien. Ik ben er van overtuigd geraakt<br />
dat het de zwakke, magnetische kracht is,<br />
die de moderne wetenschap 'paramagnetisme'<br />
noemt, die gesteenten voor plant<br />
en mens zo aantrekkelijk kan maken.<br />
De grote 19c ceuwse schrijver William<br />
Yeats, die op middelbare leeftijd zijn intrek<br />
nam in een stenen kasteel, Thoor<br />
Ballylee genaamd, dicht bij Gort, County<br />
Galway, kerfde op de muur van zijn<br />
Normandischc torenhuis:<br />
Ik, de dichter William Yeats<br />
restaureerde met oude<br />
boekbanden en<br />
zeegroene leisteen<br />
en smeedwerk uit<br />
de smidse van Gort<br />
deze toren<br />
voor mijn vrouw George<br />
En moge deze tekens<br />
overblijven<br />
Wanneer alles weer tot ruïne is<br />
vervallen.<br />
Zeegroene leisteen is, zoals ik later heb<br />
gemeten, een van de meest magische gesteenten<br />
- een van de meest paramagnctischc<br />
gesteenten die ik ooit ben<br />
tegengekomen. Sinds de Egyptische beschaving,<br />
en waarschijnlijk al veel eerder,<br />
heeft de mens mystieke en bovennatuurlijke<br />
krachten toegekend aan stenen en<br />
kristallen. De oude Egyptcnaren gebruikten<br />
twee afzonderlijke hiëroglyfen voor<br />
gesteenten: een rechthoekig blokje voor<br />
kalksteenachtig gesteente - diamagnetisch<br />
of zeer zwak paramagnetisch, zou ik nu<br />
zeggen; een tweede hiëroglief, met lijnen<br />
erdoor, voor graniet, porfier, basalt en an-<br />
6 | VnuCHTBAHE AAP.DC | AUG | SEPT | 1 W<br />
der uiterst paramagnetische gesteente.<br />
Klimmers (zie kader: Klimcrvaringen)<br />
kennen de uitwerking van steen. Joden en<br />
Egyptcnaren begrepen en benutten de<br />
kracht - de joden tot op de dag van vandaag<br />
in de vorm van hun Klaagmuur. En<br />
er bestaat voor mij weinig twijfel dat de<br />
Kelten op de hoogte zijn geweest van<br />
datgene wat ik hier voor het gemak maar<br />
aanduidr met het woord gestccntc-cner-<br />
gie -<br />
Christelijke Ierse monniken pasten de<br />
kennis van de kracht die besloten ligt in<br />
bepaalde soorten graniet en ander stollings-<br />
of metamorf gesteente van vulkanische<br />
oorsprong toe in de bouw van hun<br />
ronde torens. Ierland is bezaaid met<br />
plaatsnamen waarin het Ierse woord voor<br />
rots, carrick, voorkomt. Denk aan<br />
Carrickfergus. Fergus's Rock in County<br />
Antrim in de buurt van Belfast,<br />
Carrickoris in County Offaly, er zijn pagina's<br />
te vullen met alle camci-plelckcn van<br />
Ierland.<br />
ZOMERAVOND<br />
Terwijl ik met mijn vrouw voor het raam<br />
van het aangename River Side Hotel zit<br />
te eten en ondertussen toekijk hoe de<br />
Ierse waterspreeuw telkens weer in de<br />
snel stromende rivier onderduikt, komen<br />
ook de herinneringen op aan de tijd die ik<br />
vijftig jaar geleden doorbracht aan de oevers<br />
van de bochtige Ernc. Lang voor dat<br />
prachtige water werd ingedamd voor het<br />
opwekken van elektriciteit.<br />
Ik wandelde graag de in de rivier aangelegde<br />
stuw op. Op een kalme zomeravond<br />
boden de stenen van de stuw me<br />
een schitterend plekje om het leven boven<br />
en in de onstuimig stromende rivier<br />
gade te kunnen slaan - van de opspringende<br />
zalm en de zilveren waterjuffers tot de<br />
waterspreeuwcn op hun door rivierwater<br />
overspoelde rotsen, die ook hier voortdurend<br />
de almachtig lijkende kracht van de<br />
stroom trotseerden. Olive Thorne Miller<br />
heeft het in zijn Bink of America zelfs over<br />
het vermogen onder water te 'vliegen'.<br />
Ik neem aan dat het de vorm en bouw<br />
van dit kleine, anderhalf ons wegende vogeltje<br />
is en mogelijk een of ander hydrodynamisch<br />
principe in de stroom van het<br />
water" die dit vogeltje in staat stellen tegen<br />
de stromingsrichting in te rennen.<br />
Een vorm van 'fysische magie', vergelijkbaar<br />
met het vermogen van mcgalithischc<br />
volken bepaalde zwakke natuurkrachten<br />
ten eigen voordele te benutten.<br />
STANDING STONES<br />
Door heel Ierland staan standing stones van<br />
graniet, waaraan in de Keltische tijd een<br />
genezende kracht werd toegeschreven en<br />
die <strong>verder</strong> werden gebruikt bij bevallingen.<br />
Men huldigde de opvatting dat er<br />
van deze granieten stenen een genezende<br />
kracht uitging. In de taal van deze tijd zou<br />
ik zeggen: veel rotsen zijn op te vatten als<br />
antennes voor magnetische cncrgicgolvcn.<br />
Wat Ís een antenne? Een op een bepaalde<br />
manier vormgegeven materie die gevoelig<br />
is voor bepaalde elektromagnetische frequenties.<br />
J e zou ook kunnen zeggen: die<br />
'resoneert' met bepaalde frequenties, die<br />
'afgestemd is op' bepaalde frequenties, enzovoort,<br />
enzovoort<br />
Het woord 'antenne' is uiteraard een moderne,<br />
technische benaming. Maar het is<br />
evenzeer een magische aanduiding - omdat<br />
we niet echt weten hoe een antenne<br />
werkt. Wc weten dat een antenne energie<br />
opvangt en dat de ene vorm daarvoor<br />
meer geschikt is dan de andere, dat de
ene vorm beter resoneert dan de andere.<br />
Maar wc weten niet wat die resonantie<br />
precies inhoudt.<br />
Alles wat vorm heeft kan als antenne dienen<br />
voor een bepaald type energie. De<br />
zojuist genoemde standing stones, maar ook<br />
de grore komvormigc vorm van Ierland<br />
en de nietige uitsteeksels van planten (trichomen)<br />
en insecten [sensilla). Bomen zijn<br />
uitstekende antennes voor het langgolvigc<br />
ELF en VLF deel van het spectrum. Het<br />
menselijk lichaam is een uitstekende antenne/versterker<br />
in het radiodeel van het<br />
spectrum. Iedereen weet dat het vastpakken<br />
van de antenne van een transistorradio<br />
de ontvangst beduidend kan<br />
verbeteren. Bomen functioneren in dat<br />
opzicht zelfs nog beter. Op het Indiase<br />
platteland worden bomen soms zelfs gebruikt<br />
voor de ontvangst van radio- en tvsignalen.<br />
Mijn eigen voor dit doel ontworpen detector<br />
laat zien dat de Ierse ronde torens,<br />
megalithische bouwsels en zelfs de strooien<br />
daken van de oude Ierse cottages de<br />
langgolvige atmosferische frequenties tussen<br />
1 en 70 Hz twee tot twintig, soms<br />
zelfs dertig maal versterken. De frequenties<br />
waarvoor de bomen gevoelig zijn<br />
variëren. Ik heb dit soort metingen in<br />
Florida, Australië en Ierland uitgevoerd.<br />
In Florida zijn de bomen gevoelig voor<br />
20 Hz, in Australië voor 14 Hz en in<br />
Ierland voor 8 Hz. Terwijl er bij al deze<br />
bomen ook sprake is van resonantie bij<br />
2000 Hz.<br />
Stenen, zoals ze in de natuur voorkomen,<br />
zijn meer of minder goede antennes - afhankelijk<br />
van hun vorm. Zelfs de bodem<br />
is een enorme, platte antenne - mits er<br />
voldoende vulkanisch, paramagnetisch<br />
materiaal Ín zit, die de bodem in staat<br />
stelt 'afgestemd' te zijn op, 'gevoelig te<br />
zijn voor' magnetische frequenties afkomstig<br />
van zon en kosmos.<br />
Dat is de belangrijkste reden waarom het<br />
zo ongelooflijk belangrijk is erosie te<br />
voorkomen. Met het wcgspoclen of wegwaaien<br />
van de toplaag van hun grondantenne<br />
verliezen boeren een wezenlijk<br />
aspect van de bodemvruchtbaarheid op<br />
hun bedrijf. Een van de hoofdopgaven<br />
van elk boerenbedrijf zou moeten zijn:<br />
het 'gevoelig' maken van de grond voor<br />
invloeden van zon en kosmos. Organische<br />
materie (die diamagnetisch is) is natuurlijk<br />
de andere, even noodzakelijke kracht.<br />
PARAMAGNETISME<br />
Wat zijn deze twee zwakke, maar in mijn<br />
ogen uiterst belangrijke fysische krachten<br />
- paramagnetisme en diamagnetisme? In<br />
de negentiende eeuw stootten een aantal<br />
natural philosophers, voorop de twee vrienden,<br />
de Engelsman Michael Faraday en de<br />
[erJODO Tyndall, op dit yin en yang van<br />
de natuur - diamagnetisme en paramagnetisme.<br />
John Tyndall ontdekte dat kleine<br />
stukjes hout aan een draad gehangen<br />
oals ik sinds mijn eerste blik op de<br />
ZAmerikaanse zeearend in de dierentuin<br />
van Memphis van roofvogels heb gehouden,<br />
heb ik me van kinds af aan aangetrokken gevoeld<br />
tot kastelen en klippen. Het was uiteindelijk<br />
mijn liefde voor de valkerij die me<br />
tot klimmen heeft aangezet. Ik had altijd gedacht<br />
dat het bij een klimervaring behorende<br />
gevoel van 'high' zijn de gewone golf van<br />
geluk was die op<br />
het welslagen<br />
van een moeilijke<br />
onderneming<br />
volgt. Toen ik in<br />
de jaren veertig<br />
een dag doorbracht<br />
op<br />
Ireland's Eye, begon<br />
ik er anders<br />
over te denken.<br />
Ireland's Eye is<br />
een bijzonder eiland<br />
vlak bij<br />
Dublin. Aan het<br />
westeinde van<br />
het eiland staat<br />
de ronde granietenMartello-toren.<br />
Samen met<br />
een van mijn<br />
maatjes uit die<br />
tijd zwom ik de<br />
mijl die de havenmuur<br />
scheidde<br />
van de noordkust<br />
van het eiland.<br />
De zijkanten van<br />
het oude fort waren<br />
extreem ruig<br />
en verweerd.<br />
Maar met de hulp<br />
van Jims handen<br />
en schouders kon<br />
ik bij een richel<br />
komen waarvan ik <strong>verder</strong> omhoog klom tot<br />
bij een raam, zes meter hoger.<br />
'Wat zie je daarbinnen?' schreeuwde Jim van<br />
beneden.<br />
'Het is te donker, ik zie niets,' schreeuwde ik<br />
terug. Net op dat moment rukte de wind de<br />
pet van mijn hoofd en zwiepte 'm de duisternis<br />
van de toren in.<br />
'Ik ga niet terug zonder hoed!' schreeuwde<br />
ik. 'Ik kijk of ik naar binnen kan om 'm te<br />
pakken.'<br />
De stenen aan de binnenkant waren net zo<br />
ongelijk als aan de buitenkant, maar binnen<br />
was nauwelijks houvast voor handen en voeten.<br />
Na een tijdje raakten mijn ogen gewend<br />
aan de duisternis en schuifelde ik centimeter<br />
voor centimeter omlaag tot op de stenen<br />
vloer van de toren. Ik vond mijn pet - maar<br />
<strong>verder</strong> viel er weinig te beleven: het was een<br />
grote, lege ruimte.<br />
Toen ik naar boven keek werd ik voor het<br />
eerst overvallen door angst - pure 'kerkerangst'.<br />
Alsof je in op de bodem van een diepe<br />
put staat. Het opkijken naar dat kleine<br />
lichtstreepje daar boven werkte verlammend.<br />
Visioenen van Victor Hugo en de beangstigende<br />
beschrijvingen van zijn<br />
gevangenschap joegen door mijn hoofd.<br />
KLIMERVARINGEN<br />
Het raam, dat van de buitenkant gezien<br />
slechts zes meter boven de rotsen leek te zitten,<br />
zat voor mijn gevoel nu zestig meter boven<br />
de grond. De moed zonk me volledig in<br />
de schoenen. Het ene moment hoorde ik het<br />
gedempte gebrul van de golven buiten tegen<br />
de rotsen, het volgende moment was er<br />
weer die spookachtige stilte. Even later weer<br />
gevolgd door nieuwe golven die tegen de<br />
muur van<br />
mijn rotsige<br />
gevangenis<br />
sloegen.<br />
De gebroken<br />
stenen op de<br />
grond begonnen<br />
vormen<br />
aan te nemen<br />
en al snel verbeeldde<br />
ik me<br />
dat ik omgeven<br />
werd<br />
door skeletten.<br />
Ik kon<br />
zien dat de<br />
zon onder begon<br />
te gaan<br />
en ik raakte<br />
in paniek -<br />
stel je voor<br />
dat ik er niet<br />
uit zou komen?<br />
In het<br />
donker een<br />
muur beklim-<br />
3 men, is ¡ets<br />
ï heel anders<br />
• dan in het<br />
S zonlicht een<br />
| klip beklim-<br />
« men. En wie<br />
« klimt er nu<br />
| midden in de<br />
" nacht naar<br />
een valkennest? Ik realiseerde me nu pas hoe<br />
vochtig en glad de stenen aan de binnenkant<br />
van de toren waren.<br />
Terugkijkend geloof ik dat ik me in de<br />
Martello-toren van Ireland's Eye voor het<br />
eerst bewust werd van de kracht van bepaalde<br />
steensoorten. Niet de rustgevende kracht<br />
van een kalmerend middel dat het lichaam<br />
verdooft, maar een kracht die je kalm en vredig<br />
stemt - met een invloed op lichaam en<br />
geest die je lange tijd bij blijft.<br />
Nog altijd bewaar ik een levendige herinnering<br />
aan die korte beklimming van de glipperige<br />
binnenkant van de Martello-toren.<br />
Zodra ik de vloer van dat donkere hol had<br />
verlaten en mijn lichaam tegen het graniet<br />
van de dikke muren drukte, nam mijn paniek<br />
af en leek ik te genezen van mijn 'kerkerangst'.<br />
Vanaf die dag ben ik er altijd van<br />
overtuigd geweest dat de vervoering die ik<br />
voelde wanneer ik mijn zwoegende lijf tijdens<br />
een beklimming op een richel had getrokken<br />
minder te maken had met de<br />
schoonheid van de wilde valk op zijn nest<br />
dan met de bezielende energie van het gesteente<br />
waar ik me tegenop had gewerkt.<br />
(Vrij n u r S'aiun's Siieni Musû)<br />
VBUCHTBAHE AARDf | AUG J SIPT | 1996 J 7
wegbewogcn van een sterke magneet (ne<br />
garievc reactie). Dit gebeurde bij alle van<br />
de ongeveer dertig boomsoorten die hij<br />
uittestte. Faraday noemde de zwak afstotende<br />
reactie die hij waarnam<br />
diamagnetisme.<br />
Anderen ontdekten dat bepaalde<br />
mineralen juist aangetrokken<br />
worden tot een<br />
sterke magneet. Ze noemden<br />
deze magnetische gevoeligheid<br />
paramagnetismc<br />
(positieve reactie). In het<br />
natuurkundig woordenboek<br />
wordt paramagnetisme<br />
technisch omschreven<br />
als 'een verzameling magnetische<br />
dipolcn met een<br />
willekeurige oriëntatie.'<br />
Een dipool heeft aan het<br />
ene uiteinde een pluspool,<br />
aan de andere kant een 5<br />
minpool. Als een paramag- $<br />
nctischc voorwerp in een |<br />
magnetisch veld wordt ge- ï %*<br />
bracht, hergroeperen de ¿ *"<br />
atomaire magneetjes zich o<br />
zodanig dat ze tijdelijk de- 2<br />
8 | VKUCHTBARt AARDf | AUG | SEPT | 1<br />
m ~<br />
Ierse cottage<br />
zelfde kant op wijzen, waardoor het voorwerp<br />
als geheel tijdelijk magnetische eigenschappen<br />
krijgt en aangetrokken kan<br />
worden door de magneet<br />
Diamagnetisme wordt gedefinieerd als<br />
'een negatieve gevoeligheid van een substantie<br />
tot een sterke magneet.' De meeste<br />
organische substanties zijn<br />
diamagnetisch. Zuurstof<br />
daarentegen is paramagnctisch:<br />
het is een van de<br />
meest paramagnetische gassen<br />
die de de natuur kent.<br />
Het plantcnleven geeft<br />
zuurstof af en is dus over<br />
het algemeen diamagnetisch.<br />
Mens en dier ademen<br />
zuurstof in. Reden waarom<br />
bloedcellen uiterst paramagnetisch<br />
zijn en het menselijk<br />
lichaam als geheel licht paramagnetisch<br />
is. Een lichaam<br />
waar het leven uit<br />
geweken Ís, wordt diamagnetisch<br />
- analoog aan<br />
Tyndalls houten strookjes.<br />
MARK TWAIN<br />
Mijn eerste metingen op dit<br />
terrein deed ik simpelweg<br />
door een steen aan een<br />
draad te hangen en te meten
hoc sterk deze door een magneet van<br />
2000 Gauss wordt aangetrokken. Op die<br />
manier verkreeg ik een eerste aanwijzing<br />
dat de Ierse ronde torens opgebouwd zijn<br />
uit uiterst paramagnetisch materiaal.<br />
Hoewel paramagnetisme en diamagnetisme<br />
in de fysica overbekende begrippen<br />
zijn als het gaat om theoretische atoomkrachten,<br />
heb ik nergens in de wetenschappelijke<br />
literatuur de vraag gesteld<br />
gezien wat deze twee tegengestelde<br />
krachten zouden kunnen betekenen voor<br />
het leven op aarde. In de meer dan vijftig<br />
bodemkunde boeken die ik erop<br />
heb nageslagen stonden de woorden<br />
'diamagnetisme' en 'paramagnetisme'<br />
zelfs niet één keer<br />
vermeld. Zoals Mark Twain ooit<br />
zei: 'Iedereen praat over het weer,<br />
maar niemand doet er wat aan.'<br />
Voor iedereen die bereid is een<br />
aantal guldens te investeren in een<br />
kleine maar krachtige magneet<br />
(2000 Gauss), valt gemakkelijk te<br />
zien hoc deze zwakke antennekrachten<br />
verschillen van gewoon<br />
magnetisme. In tegenstelling tot<br />
ferromagnétisme is de mate van<br />
aantrekkingskracht van een paramagnetische<br />
substantie afhankelijk<br />
van de vorm van het aan te trekken<br />
voorwerp of deeltje.<br />
Bij schroeven, paperclips, punaises<br />
en dergelijke maakt de vorm geen<br />
verschil: een magneet trekt alles<br />
aan wat van metaal is. Nemen wc<br />
echter een hamer om daarmee een<br />
rood kleien bloempot of een stuk<br />
basalt in kleine stukjes te slaan, dan<br />
blijft er altijd een deel van het gruis<br />
liggen. Een deel dat niet noodzakelijkerwijs<br />
uit grotere korrels bestaat:<br />
het zijn niet de grootte of het<br />
gewicht van de korrels die de doorslag<br />
geven, maar hun vorm. De<br />
vorm is essentieel.<br />
Als we de overgebleven (niet magnetisch<br />
reagerende) stukjes steen<br />
opnieuw met de hamer bewerken,<br />
levert dat weer twee stapels op -<br />
één hoop van korrelrjes die de<br />
magneet naar zich toetrekt en een<br />
hoop van korreltjes waar de magneet<br />
geen vat op heeft. Op deze oe<br />
manier kunnen we oneindig doorgaan.<br />
Bekijken we de korreltjes in<br />
beide stapeltjes wat nauwkeuriger<br />
onder een sterk vergrootglas, dan valt de<br />
enorme variatie op in de vorm van de<br />
verschillende stukjes klei of basalt.<br />
Ten tweede dat de vormen van de stukjes<br />
steen in beide stapels duidelijk verschillen.<br />
Over het algemeen is het zo dat de<br />
deeltjes die door de magneet worden aangetrokken<br />
konisch of plat konisch (zie tekening:<br />
links A) van vorm zijn. Of een<br />
vorm hebben die je zou kunnen aanduiden<br />
(links B) als platte grafsteen<br />
(Stonchcngc), of onregelmatig piramidaal<br />
(links C) of regelmatig piramidaal (D).<br />
Daarentegen laren de steenkorrels die<br />
niet naar de magneet worden getrokken<br />
de volgende vormen zien: verlengd driehoekig<br />
(rechts A), plat onregelmatig<br />
(rechts B), Iers cottagcdak (rechts C) of<br />
gewelfd (rechts D).<br />
IERSE COTTAGES<br />
De eerste reeks vormen wordt makkelijk<br />
naar een sterke magneet getrokken, de<br />
tweede reeks dus niet. Hoewel het materiaal<br />
in beide gevallen hetzelfde is. Een<br />
aantrekkingskracht van paramagnetisch gesteente tot een magneet<br />
wordt mede bepaald door de vorm van de steenkorreltjes.<br />
Links: vormen die goed worden aangetrokken.<br />
Rechts: vormen waar een magneet weinig vat op heeft.<br />
klein stukje steen met een cottage-achtige<br />
vorm is evenwel niet minder paramagnetisch<br />
dan een konisch gevormd stukje<br />
steen. De kracht wordt zeer waarschijnlijk<br />
naar binnen gericht en niet naar buiten,<br />
zoals bij de Stonehenge- en piramidc-achtige<br />
vormen.<br />
Wat betekent dat in een traditionele,<br />
Ierse cottage van paramagnetische steen<br />
veel van de energetische, paramagnetische<br />
kracht gericht is op de menselijke bewoners<br />
van die huisjes. Her geniale van onze<br />
Ierse voorouders bestond hieruit dat ze<br />
een goedkoop en toch uiterst efficiënt onderkomen<br />
wisten te creëren. Dat tegelijkertijd<br />
zo was ontworpen dat ze optimaal<br />
profiteerden van de magische kracht die<br />
bepaalde vormen van gesteente van nature<br />
afgeven. Deze optimaal geïsoleerde en<br />
tegen de wind beschermde huisjes wekken<br />
de indruk dat de bouwers instinctief<br />
meer begrepen van de wetten der natuur<br />
dan wij, met al onze soms onzinnig vormgegeven<br />
en energieverspillende huizen.<br />
Helaas is een aanzienlijk deel van de oude<br />
huisjes inmiddels verdwenen<br />
of gerenoveerd. Het stro<br />
wordt van de daken getrokken<br />
en de ongelijke stenen<br />
muren geëffend: 'Aw shure<br />
the thatch is no good atal'. Het<br />
strooien dak is niet goed<br />
meer. Tegelijk weten de<br />
Ieren in hun hart dat ze een<br />
srukje van hun ziel kwijtraken.<br />
De vreemde blik in de<br />
ogen van de cottage-bewoner<br />
wanneer iemand het<br />
over een dergelijk woning<br />
heeft, vertelt me dat er sprake<br />
is van een cottage-magie<br />
die langzaam uit Ierland aan<br />
het verdwijnen is - zoals dat<br />
eerder in Engeland is gebeurd.<br />
Tussen sommige mensen en<br />
dingen of dieren bestaat een<br />
vorm van empathie die voor<br />
mij altijd veel weg heeft gehad<br />
van magie. Waarom zou<br />
er niet sprake kunnen zijn<br />
van een vergelijkbaar soort<br />
relatie russen het typische<br />
witgckalkte Ierse cottage en<br />
de mensen die het bewoonden.<br />
Een corrage, op de juisre plek<br />
neergezet, omhult zijn bewoners<br />
met een aura van sereniteit<br />
en welzijn. Ik heb<br />
nog nooit iemand ontmoet -<br />
bewoner of niet-bcwoner -<br />
die zo'n rypisch Iers huisje<br />
niet bijzonder elegant heeft<br />
gevonden. Dichters dromen<br />
en schrijven erover, en toeristen<br />
vergapen zich aan hun<br />
aanblik. Kan een huis een aura<br />
hebben? Ik zou zeggen:<br />
natuurlijk kan dat. En bij het Ierse cottage<br />
is dat een van de vredigste en rustgevendste<br />
aura's die ik ooit bij een door<br />
mensenhand vervaardigde woning ben tegengekomen.<br />
KLOOSTERTUINEN<br />
Waar de hele cncrgctiscrcndc paramagnetische<br />
kracht van de cottages naar binnen<br />
was gericht, was die bij de ronde<br />
torens naar buiten gericht. De oude Ierse<br />
monniken, verantwoordelijk voor de tui-<br />
VRUCHTRARE AARDE | AUG | SEPT | 1996 | 9
nen binnen de ommuring (waar ook de<br />
kloosterlijke, ronde toren stond) stonden<br />
bekend als de beste tuiniers van het land.<br />
Proeven met kleine modeltorcns van paramagnetism<br />
materiaal (geplaatst in het<br />
De wortels van de meidoorn groeien richting<br />
(paramagnetische) steen.<br />
Burran kalksteen: 'Een van de weinige gesteenten die ik in Ierland ben<br />
tegengekomen die volkomen diamagnetisch zijn.<br />
Planten groeien nauwelijks op diamagnetisch gesteente. "<br />
1 0 I VPUCHTBARl AARDE | AUG | StPT | 1996<br />
midden van een bloempot) laten goed zien<br />
hoezeer de plantjes rond de basis van de toren<br />
gestimuleerd worden in hun groei.<br />
Ook een dwarsdoorsnede van een van de<br />
typische Ierse hagen is een prachtig voorbeeld<br />
van de intersectie<br />
van paramagnetischc gesteentckracht<br />
met de<br />
diamagnetischc kracht<br />
van water en organische<br />
materiaal - tussen de stenen<br />
groeien de wortels<br />
altijd krachtiger en talrijker.<br />
*<br />
Op een wandeling langs<br />
de westkust van Ierland<br />
passeerde ik eens een<br />
haag waar net een hek<br />
werd geplaatst Ik boog<br />
me voorover en bestudeerde<br />
de anatomie van<br />
de normaalgesproken<br />
aangcaarde, maar nu<br />
blootvallendc stapel stenen.<br />
De wortels van de<br />
meidoorn bleken naar<br />
het paramagnetisch gesteente<br />
toe te groeien -<br />
bijna horizontaal tussen<br />
de opeengestapelde stenen<br />
door. Het was precies<br />
zoals ik ooit op een<br />
tekening in een boek<br />
had gezien, waar de meidoorn<br />
wortels ook van de<br />
greppel af groeiden. Wat<br />
het schoonmaken en onderhoud<br />
van de greppels<br />
natuurlijk zeer vergemakkelijkt<br />
Door heel Ierland zijn<br />
de aangeaarde stenen richcls<br />
langs wegen en<br />
greppels bedekt met<br />
haagplantcn. Zelfs daar<br />
waar geen struikgewas<br />
is. zijn de meeste stenen<br />
verhogingen tenminste<br />
met klimop bedekt -<br />
maar niet de stenen omheiningen<br />
van Galway,<br />
van de Aran Eilanden en<br />
andere delen van<br />
Con nema ra.<br />
Diamagnetisch plantenleven<br />
groeit niet op diamagnetisch<br />
gesteente.<br />
De rotsmuurtjes van<br />
Connemara zijn meestal<br />
onbegroeid omdat ze<br />
zijn gebouwd van diamagnetische<br />
kalksteen.<br />
Ierland vertoont een ring<br />
van uiterst paramagnetism.,<br />
vulkanisch gesteente<br />
rond een kom van<br />
diamagnetischc kalksteen,<br />
bedekt met een<br />
dikke laag geërodeerde<br />
vulkanische paramagnetischc grond. Het<br />
in centraal Ierland onder de oppervlakte<br />
liggende kalksteen is hoogst waarschijnlijk<br />
diamagnetisch. Door de ecuwen heen<br />
is het evenwel volkomen bedekt geraakt<br />
met een dikke laag geërodeerd gesteente<br />
- paramagnetische grond - afkomstig van<br />
de rode, hard zandstenen bergkammen<br />
om de kom heen.<br />
Burran gesteente (County Clare) is een<br />
van de weinige gesteenten die ik in<br />
Ierland aan de oppervlakte ben tegengekomen<br />
die volkomen diamagnetisch zijn.<br />
De Bunan is onbegroeid kalksteen gesteente,<br />
door de tijd gescheurd en geërodeerd.<br />
Er groeit heel weinig. Een heel<br />
bijzonder kustgebied.<br />
YIN EN YANG<br />
Goede grond is uiteraard niet alleen paramagnetisch;<br />
het moet ook diamagnetische<br />
kwaliteit hebben. In Ierland Iaat de natuur<br />
zowel die sterke yang-pool als een<br />
sterke yin-kant zien: de basis voor een gezonde<br />
plantengroei. De verklaring ook -<br />
in een groot deel van Ierland - voor het<br />
allerbeste gras ter wereld. En gezond vee.<br />
Hoc zit het met het effect van deze tegengestelde<br />
krachten op de bevolking?<br />
Het groorste deel van Noord-Ierland ligt<br />
direct op hoogst vulkanisch basalt. Het is<br />
interessant om te zien dat de bevolking<br />
KJIO »fSJGWf GWOÍS XñlAHO. 19«. UttG CAMBIUM "(rWHOSEN<br />
Diamagnetische stenen muurtjes op de<br />
Aran eilanden.<br />
van Belfast vaak als energieker wordt omschreven<br />
dan die van Dublin, waar de<br />
mensen wonen op een kalkstenen ondergrond.<br />
Een zelfde verschil valt aan te wijzen<br />
tussen het op een ondergrond van<br />
graniet gebouwde New York en Florida<br />
(waar ik zelf woon) met zijn kalkstenen<br />
ondergrond.<br />
Let wel: ik zeg niet dat Dublincrs of mijn<br />
streekgenoten lui zouden zijn of dat ze<br />
minder hard zouden werken - alleen dat<br />
er een subtiel achterliggend aura aanwijsbaar<br />
is in de bevolking van een op kalksteen<br />
gebouwde stad. En dat exact het<br />
tegenovergestelde evident is op plekken<br />
als Belfast en New York City. Ik kan me<br />
echter wel voorstellen dat in bijzonder<br />
param agn e tisch gebieden - Belfast, New<br />
York. Libanon, bepaalde berggebieden,
íitmim<br />
Dublin: gebouwd op een diamagnetische<br />
ondergrond; Belfast is gebouwd op een<br />
paramagnetische ondergrond-<br />
zoals Noord-Vietnam (niet Zuid-<br />
Vietnam, dat kalksteen als ondergrond<br />
heeft) bij bijvoorbeeld massale, gedwongen<br />
werkeloosheid de vlam eerder in de<br />
pan slaat dan in diamagnetische gebieden.<br />
Maar het blijven veronderstellingen.<br />
Onderzoek zal uitsluitsel moeten geven.<br />
Als sociologen zich meer bewust zouden<br />
zijn van de invloed van dit soort natuurlijke<br />
low energies op de mens, zou dat de weg<br />
openen naar een compleet nieuw studieterrein:<br />
socio-fysica.<br />
Wetenschap is de kunst van het in vakjes<br />
stoppen en ordenen van gegevens. De<br />
grootste vergissing die de moderne wetenschap<br />
maakt is dat ze dingen uit elkaar<br />
haalt om ze beter te kunnen bestuderen,<br />
maar ze vervolgens zelden weer in elkaar<br />
zet om erachter te komen hoe het systeem<br />
als geheel werkt. Door het benoemen<br />
en het classificeren van de<br />
ingrediënten van het leven vernietigen<br />
we op de een of andere manier het wezen<br />
van wat leven werkelijk is.<br />
Dit zijn mijn beschrijvingen en classificaties<br />
van Ierland en zijn bewoners.<br />
Gedachten ontstaan tijdens mijn omzwervingen<br />
door Ierland. Ik blijf me ervan bewust<br />
dat de Ierse dichter Francis<br />
Ledwidge in enkele van zijn korte gedichten<br />
meer inzicht biedt in het mysterie<br />
van het leven, vooral dat van het Ierse leven,<br />
dan enig bock vermag.<br />
Philip C\//ta/tan<br />
Hel bovenstaande artikel is een vrije bewerking<br />
van delen van Philip Callahans bock Nature's Silent<br />
Mmií. 1992, Acres USA. ISBN 0-911311-33-5.<br />
Ook te bestellen rechtstreeks bij de uitgever, het<br />
makkelijkst met een creditcardnummer.<br />
Fax: 00 1 504 889 2777 (vanuir Nederland).<br />
Telefonisch: 00 1 504 889 2100. • Zie ook het<br />
artikel 'WatervrienAelijke Rivieren in VA 4/94.<br />
et Okura Hotel in Amsterdam is niet<br />
Halleen opvallend omdat het met kop<br />
en schouders boven de buurt uitsteekt.<br />
Ook in het houden van dure bijeenkomsten<br />
mag het er zijn. Wie het fietspad tussen<br />
Zuideramstelkanaal en Okura Hotel<br />
befietst kan dan ook b i j noordwestenwind<br />
regelmatig de uitlaatgassen van de bijbehorende<br />
chique auto's opsnuiven. En wie<br />
voor het Okura Hotel langs fietst, maakt<br />
een gered« kans door een afslaande bolide<br />
te worden geschept.<br />
Eén van de Oku ra-evenementen was dit<br />
jaar een bijeenkomst van Senta Aromatic<br />
Marketing. Daar ging het om geuren als<br />
marketing instrument. Het maartnummer<br />
van het glossy Elan (met de mij aansprekende<br />
titel Ondernemen in de 21ste eeuw)<br />
heb ik laten liggen omdat het stonk. En<br />
toen ik hoorde dat de firma Lovers haar<br />
beoogde treinlijn Amsterdam-IJmuiden<br />
wilde voorzien van zeegeur werd ik licht<br />
onpasselijk. Deze opstelling bleek in het<br />
Okura Hotel echter hopeloos ouderwets.<br />
Volgens Mignon Tierie, hoofdredactrice<br />
van het damesblad Nouveau, die daar<br />
sprak, moet aan tijdschriften een totaal<br />
nieuwe dimensie worden toegevoegd: gebakluchtaan<br />
de culinaire pagina's, linnengeur<br />
op de interieurpagina's, parfum aan<br />
de parfumadvertenties, enzovoort. Ik weet<br />
niet wat de hoofdredacteur van dit eerbiedwaardige<br />
blad ervan vindt, maar als<br />
eenvoudig columnist hoop ik dat het niet<br />
zover komt. Zulks zodat ik de vrijheid<br />
houd om af en toe een column te schrijven,<br />
waarin een beerput wordt opengelegd.<br />
Op dezelfde bijeenkomst werd veel aandacht<br />
besteed aan geuren van produkten.<br />
Dat geuren van produkten belangrijk zijn<br />
is al lang bekend. Chloor in Glorix en<br />
bleekwater dankt er in belangrijke mate<br />
zijn succes aan. Mensen die chloor gebruiken<br />
om wc, gootsteen of stoep te ontsmetten<br />
weten door de geur dat ze iets groots<br />
hebben verricht. Dat kinderen astmatisch<br />
van chloor kunnen worden of dat het milieu<br />
van chloor hoofdpijn krijgt, vormt<br />
daartegen onvoldoende tegenwicht.<br />
Dergelijke bevindingen worden al geruime<br />
tijd en op ruime schaal toegepast in de<br />
vorm van kunstgeurtoevoegingen aan producten.<br />
Onaangenaam ruikende kunststoffen<br />
worden vaak van hun minder geschikte<br />
geur ontdaan door er neutraliserende geu-<br />
LUCAS REIJNDERS<br />
Geurterreur<br />
ren aan te hangen. Dat is de hedendaagse<br />
geurorakels echter niet genoeg. Desire<br />
Struijk van Senta Aromatic Marketing vertelde<br />
in het Okura Hotel dat de geurtoepassing<br />
in producten drastisch moet<br />
worden vergroot. Zo moet volgens haar<br />
bijvoorbeeld een sterke lijm een penetrante<br />
geur krijgen, vanwege de associatie d i e<br />
de consument maakt met de krachtige<br />
werking, ik zie het al helemaal voor me.<br />
Touw moet worden bespoten met een penetrante<br />
geur, want anders geloof je niet<br />
dat dat sterk is. Tsjakka.<br />
Niet alleen producten moeten geuriger<br />
worden ook winkels moeten zich meer in<br />
geur hullen. Ik kan me nog vaag een<br />
Kerstmis herinneren toen V&D meende de<br />
verkoop te moeten bevorderen door<br />
Glühweinbouquet te verspreiden. Dat was<br />
een misser, want Glühweinbouquet rook<br />
voor de meeste mensen naar niets en deze<br />
en gene kreeg er hoofdpijn van. Maar de<br />
techniek staat niet stil en er is nu een flinke<br />
hoeveelheid themageuren op de markt.<br />
Met de komende Sinterklaas kunnen we er<br />
in ieder geval op rekenen dat menige winkel<br />
speculaasbouquet in de luchtcirculatie<br />
gooit. De kruidigheid draagt namelijk bij<br />
aan een 'stemmingsvolle winteraankleding'<br />
rond 5 december, aldus de geurorakels<br />
in het Okura Hotel.<br />
Als we terugkijken in de menselijke evolutie,<br />
is het aannemelijk dat onze reukzin<br />
een belangrijke rol heeft gespeeld bij het<br />
mijden van gevaar. Stoffen die van nature<br />
onfris ruiken zijn vaak riskant voor de<br />
mens. Van nature lekker ruikende stoffen<br />
zijn vaak goed voor ons gebleken. Met het<br />
groeiende kunstgeurmanagement wordt<br />
de geur in toenemende mate losgekoppeld<br />
van wat goed en slecht voor ons is.<br />
Bovendien is er een met muzak vergelijkbare<br />
tendens te zien. Op steeds meer<br />
plaatsen wordt een ieder ongevraagd<br />
kunstgeur opgedrongen.<br />
Het is dan ook niet zo zeer tijd voor meer<br />
geurmarketing alswel voor een bevrijdingsfront<br />
tegen de kunstgeurterreur.<br />
Lmas ReijnJers<br />
VRUCHTBARE AAPDF | AUG | SïPT | 199« | 1 1
De weg van het midden<br />
Wat is beter? Een voor een ploeg gespannen<br />
muilezel of een tractor?<br />
Een tractor, meent Philip Callahan. Wc<br />
leven ten slotte niet meer in het Stenen<br />
Tijdperk. Hoewel er voor superioriteitsgevoelens<br />
ten opzichte van dat Stenen<br />
Tijdperk in zijn ogen bitter weinig grond<br />
is. De muilezel van onze verre voorouders<br />
is ten slotte weer te preferen boven<br />
de moderne vijftig ton zware landbouwkolos<br />
waarmee we de bodem in elkaar<br />
pletten voor de nodige<br />
korte-termijn-winst.<br />
Callahan: "Wc denken<br />
ten onrechte dat<br />
alles wat groter is ook<br />
beter is en 'dat alles<br />
aangesloten moet zijn<br />
op een 220 Volt stopcontact.<br />
Maar zo<br />
werkt de natuur niet."<br />
Vooruitgang is historisch<br />
gezien geen lineaire<br />
ontwikkeling<br />
gebleken: ontwikkeling<br />
op het ene terrein<br />
is keer op keer gepaard<br />
gegaan met verlies<br />
op het andere: ï<br />
verhes aan meester- <<br />
schap bijvoorbeeld 5<br />
over de subtielere à<br />
krachten in de natuur, f<br />
In een van zijn boe- 5<br />
ken stelt Callahan de >"<br />
vraag: "Wat is beter? j<br />
De low energy land- 5<br />
bouw en geneeskunde<br />
van onze verre voorouders of onze high<br />
energy landbouw en geneeskunde?" Geen<br />
van beide en allebei samen, luidt zijn conclusie.<br />
"Wat wc nodig hebben is een huwelijk<br />
tussen beide benaderingen: het<br />
beste van beide systemen." Philip<br />
Callahan Ís een typische man van het<br />
midden.<br />
Hij kan de moderne landbouw kapittelen<br />
omdat ze een totale verstikking van de<br />
verschillende vormen van low energy teweegbrengt,<br />
zoals hij in 1984 deed in een<br />
interview met het Amerikaanse blad 'Acres<br />
USA'. "Wc overzien de omvang van de<br />
schade niet die het gebruik van stikstofkunstmest<br />
toebrengt aan de bodemvruchtbaarheid.<br />
Het is een drug, een stimulerend<br />
middel, waarmee we om zeep helpen wat<br />
we eigenlijk willen opbouwen."<br />
Maar ook biologen, natuurbeschermers,<br />
biologische boeren en beoefenaars van de<br />
verschillende vormen van alternatieve geneeskunde<br />
kunnen een veeg uit de pan<br />
krijgen. Ze houden zich in zijn ogen vaak<br />
1 2 | VRUCHTBARE AARDE | AUG | SEPT | 1996<br />
te veel van de domme als het om de raakvlakken<br />
van hun terrein met de natuurwetenschap<br />
gaat. "Waarom is<br />
elektromagnetisme zo'n vies woord?" In<br />
hetzelfde interview uit 1984 noemt hij de<br />
homeopathie een schitterend voorbeeld<br />
van solid state fysica? D e verbaasde verslaggever<br />
legt hij uit dat moleculen die <strong>verder</strong><br />
uit elkaar liggen meer ruimte hebben om<br />
te vibreren. "Twee vioolsnarcn die te<br />
dicht tegen elkaar aan liggen, krijgen ook<br />
niet de kans om goed te vibreren."<br />
In zijn in 1992 verschenen Natures Silent<br />
Musk speelt hij het klaar een overtuigend<br />
klinkende (natuurkundige) verklaring te<br />
vinden voor een van de wonderlijke behandelingen<br />
waarmee de Ierse genezeres<br />
Biddy Early begin 19c eeuw succes boekte.<br />
In een van zijn andere boeken, A Walk<br />
in the Sun (een oud. wat minder geslaagd<br />
reisboek) legt hij uit waarom een fenomeen<br />
als telepathie fysisch gezien helemaal<br />
niet onvoorstelbaar is. De grote<br />
kracht (en tegelijkertijd de zwakte) van<br />
Callahans aanpak: die voortdurende mengeling<br />
van wetenschap en ervaringen, van<br />
observaties en inzichten.<br />
PLAAGINSECTEN<br />
Verbazingwekkend zijn zijn beschrijvingen<br />
van de analogieën tussen door mensen<br />
gemaakte antennes en de miniscule<br />
antennes op het lijf van insecten: zijn eigen<br />
onderzoeksterrein bij uitstek in dejaren<br />
dat hij als entomoloog werkzaam was<br />
voor het Amerikaanse ministerie van<br />
Landbouw.<br />
Een tijd waarin hij zich voornamelijk bezighield<br />
met de vraag waar de voorkeur<br />
van een bepaald plaaginsect vandaan<br />
komt voor een bepaald gewas? In zijn<br />
meest recente boek Paramagnetism zegt hij:<br />
"Het was mijn taak erachter te komen<br />
waarom sommige maüsoorten resistent<br />
waren tegen een bepaald soort plaaginsect.<br />
Ik kwam er spoedig achter dat de<br />
maïs op arme grond veel<br />
meer van deze insecten<br />
aantrok dan de maïs op<br />
goed doorluchte, vruchtbare<br />
grond. Met andere<br />
woorden: gezonde planten<br />
groeien op een gezonde<br />
bodem. Maar<br />
waarom? Het heeft me<br />
veertig j a a r gekost om<br />
die vraag te kunnen bcanrwoorden.<br />
1 Iccl simpel<br />
gesteld: omdat ongezonde<br />
planten op ongezonde<br />
grond lichtelijk verhoogde<br />
infrarood-signalcn afgeven<br />
in vergelijking tot<br />
gezonde planten." Want<br />
het plaaginsectjc maakt<br />
gebruik van maar liefst<br />
vier belangrijke delen<br />
van het elektromagnetisch<br />
spectrum - ultraviolet<br />
en licht, maar ook<br />
infrarood en radio.<br />
RADIOGOLVEN<br />
De dringende boodschap in veel van zijn<br />
boeken is dat wc meer werk zouden<br />
moeten maken van onderzoek naar het<br />
langgolvigc deel van het elektromagnetisch<br />
spectrum. Radiogolven, zegt<br />
Callahan bij wijze van voorbeeld, dringen<br />
bijzonder makkelijk de bodem binnen - in<br />
tegenstelling tot de meer kortgolvige straling<br />
- maar juist daarnaar doen wc geen<br />
onderzoek.<br />
In 2ijn boek Exploring the Spectrum wijst<br />
Callahan zijn lezers erop dat langgolvigc<br />
radio-frequenties niet alleen de wortelgroci<br />
van planten controleren en bevorderen,<br />
maar ook aan de basis liggen van<br />
het immuunsysteem van planten en dieren.<br />
Aan de basis van al het leven. "Maar<br />
behalve op het terrein van de neurofysiologie<br />
(zcnuwpulsen, hartslag c.d.) is mij<br />
geen onderzoek bekend naar de biologische<br />
betekenis van radiogolven."<br />
Hij beschrijft vervolgens in detail hoc een<br />
Australische ondernemer er min of meer<br />
bij toeval in is geslaagd het onkruid op
PHILIP CALLAHAN<br />
Traditioneel of modern?<br />
Regulier of alternatief? Literair of<br />
wetenschappelijk? De Amerikaanse<br />
entomoloog Philip Callahan is moeilijk<br />
in dit soort kwalificaties te vangen.<br />
Het is bij hem zelden "dit" of 'dat'.<br />
Vrijwel altijd: 'dit' en 'dat'. Zijn boeken<br />
bijvoorbeeld vormen een wonderlijke<br />
mengeling van reisverslag, novelle en<br />
wetenschappelijke verhandeling.<br />
Jaren achtereen werkte hij als<br />
onderzoeker binnen het Amerikaanse<br />
ministerie van Landbouw, maar zijn<br />
respect voor de agrarische kennis van<br />
de Keften is er niet minder om<br />
geworden. Op deze pagina's een<br />
kennismaking met zijn werk (links)<br />
en een telefonisch interview.<br />
zijn bedrijf onder de duim te houden -<br />
met een door hem versleutelde cultivator.<br />
Callahan reisde af naar Australië en vond<br />
uit dat de tanden van dit landbouwwerktuig<br />
op een dusdanige afstand van elkaar<br />
stonden dat er radiogolven werden opgewekt<br />
van 720 Hz. Een frequentie die het<br />
ontkiemen van de aanwezige onkruidzaden<br />
blijkbaar tegenhield, maar die van het<br />
gewas niet.<br />
Een voorbeeld dat enigszins laat zien wat<br />
de mogelijkheden zouden kunnen zijn<br />
van onderzoek naar de biologische betekenis<br />
van langgolvige straling voor plant,<br />
dier en mens. Want niet alleen in de<br />
landbouw, maar ook in de geneeskunde<br />
zou volgens hem grote vooruitgang te<br />
boeken zijn. Waarom doen wc het met?<br />
Twee redenen, meent hij: "We denken<br />
dat we problemen sneller kunnen aanpakken<br />
door organismen een klap op de kop<br />
te geven dan te zoeken naar sturingsmogelijkheden<br />
op het gebied van de zwakkere<br />
stralingsfrequentics."<br />
Ten tweede Ís het infrarode domein volgens<br />
hem altijd het privcdomcin geweest<br />
van Defensie. "Onderzoekers die voor<br />
Defensie werkzaam zijn, zijn wel Ín de<br />
gelegenheid naar mijn infraroodondcrzock<br />
te kijken, terwijl ik in de veertigjaar<br />
dat ik op dat terrein onderzoek heb gedaan<br />
geen toegang had tot hun research."<br />
Deze zomer was hij weer in Ierland.<br />
Toch liggen zijn huidige prioriteiten even<br />
ergens anders: Acres U.S.A, staat op het<br />
punt een tweetal artikelen van hem te publiceren<br />
over het onderwerp 'tijd'. Tijd?<br />
Voor de goede verstaander ligt de kiem<br />
van die nieuwe belangstelling misschien<br />
al verborgen in Nature's Silent Music: "Als<br />
bepaalde vormen in staat zijn encrgiegolven<br />
te versterken," schrijft hij daarin,<br />
"mogen sommige vormen ook in staat<br />
worden geacht om de tijd te versnellen<br />
tot op het punt dat energie overgaat ín<br />
massa en er sprake is van een fenomeen<br />
dat bekend staat als matérialisa tie."<br />
PRAKTISCHE<br />
TOEPASSINGEN<br />
ezonde gewassen groeien alleen op<br />
Geen paramagnetische bodem, luidt<br />
een van Callahans intrigerende conclusies.<br />
Er zijn verschillende manieren om die paramagnetischc<br />
kwaliteit (terug) in de bodem<br />
te brengen. Het inbrengen van<br />
gcstccntcmeel is er een van. Het zaaien<br />
van grocnbcmcstcrs een tweede<br />
("Onkruiden zijn groene opslagplaatsen<br />
van paramagnetischc mineralen").<br />
Het werken met nagebouwde torentjes<br />
een derde. Zelfs plastic pijpen met<br />
(lucht)gatcn en gecoat met een paramagnetische<br />
substantie voldoen. "In Australië<br />
zit een boer die goede resulaten zegt te<br />
boeken met cen serie op elkaar gestapelde<br />
(kleien) bloem- en tuinpottcn: ondersteboven<br />
gezet, beginnend met de<br />
kleinste, steeds een grotere erop." Zeven<br />
vragen aan Callahan over de praktische<br />
aspecten van zijn werk.<br />
- 2 (diamagnetisch) tot 150 (paramagnetisch),<br />
afhankelijk van de hardheid van<br />
het gesteente. De Nederlandse scholiere<br />
maakte waarschijnlijk gebruik van hoog<br />
paramagnetischc kalksteen (150 CGS) en<br />
laag graniet (onder de 100 CGS). Dat is<br />
zonder metingen nooit te zeggen.<br />
"Belangrijk is het gesteentcmeel niet te<br />
fijn te malen. Er zal in dit opzicht nog<br />
veel onderzoek gedaan moeten worden,<br />
maar mijn ervaring is tot op heden dat<br />
niet te fijn gruis beter werkt dan poeder.<br />
Op de een of andere manier gaat de kwaliteit<br />
bij de fijnere substanties verloren. In<br />
het experiment van de Hollandse scholiere<br />
zou ik zeggen dat de param agn e tische<br />
invloed van het (paramagnetischc) gcstccntcmeel<br />
teniet werd gedaan door het<br />
(diamagnetische) massieve hour. Holle<br />
houten torens gecoat met gestcentemcel<br />
met een hoge CGS werken naar alle waarschijnlijkheid<br />
wel."<br />
2. De invloed van het graniet was niet zo<br />
duidelijk Betekent dit dat de paramagnetischc<br />
Philip Callahan<br />
eigenschappen van het materiaal ALLEEN<br />
niet voldoende zijn en dat de juiste vorm van gesteente<br />
en toren essentieel is?<br />
Ten eerste: graniet is een gesteente waar<br />
1. Een Nederlandse gymnasiaste heeft uw expe- je nooit zeker van kunt zijn: de ene keer<br />
rimenten met kleine modeltorentjes en radijs- is het bijzonder paramagnetisch, de volzaad<br />
herhaald (Zie: het artikel Torens in de gende keer beduidend minder. Wat de<br />
Tuin). Hoe verklaart u de gevonden verschillen? vorm betreft: holle torens werken het al-<br />
De positieve invloed van basalt en kalksteen; de lerbest De echte Ierse torens zijn ook hol<br />
negatieve invloed van de houten toren gecoat met en hebben ramen en deuren waar de<br />
basaltpoeder. De granieten steal deed niets. lucht doorheen kan blazen. Zuurstof-<br />
"Zonder de CGS-waarde (") te meten vooral bewegend - is uiterst paramagnc-<br />
weetje nooit zeker hoe paramagnctisch tisch. met waarden van meer dan 3000<br />
een gesteente is. Ik heb basalt gehad van CGS. Als je op de bovenste verdieping<br />
75 tot 4000 CGS. Graniet van 30 tot van een Ierse toren staat hoor je de lucht-<br />
2800 CGS. De waarden van kalksteen ligstroom 'zingen': een geluid als een voortgen<br />
veel lager en variëren doorgaans van durend 'hmmmm'. Alsof de wind een<br />
pijporgel bespeelt. Zelfs een diamagnctischc<br />
toren waar de wind doorheen kan<br />
spelen heeft om die reden waarschijnlijk<br />
al een gunstige werking. De plaatsing van<br />
de ramen - op de bovenste verdieping<br />
naar alle vier de windrichtingen - en<br />
vooral van de ramen en deur daaronder is<br />
ook intrigerend. Ik heb de indruk dat ze<br />
gebouwd zijn aan de kant waar de wind<br />
meestal vandaan komt. Alweer: j e zou er<br />
onderzoek naar moeten doen - met een<br />
windmeter. Hoewel ook cen toren van<br />
massief basalt naar mijn ervaring al heel<br />
goed werkt - aU de CGS maar boven de<br />
200 komt."<br />
3. Uw stelling is dat paramagnetische gesteenten<br />
werken ab antennes/versterkers voor langgolvige<br />
stralingsfrequenties uit de atmosfeer. Zou het<br />
kunnen zijn dat de betekenis van de Ierse torens<br />
in de tijd dat zegeboutvd zijn sterker was?<br />
Kan het zijn dat de elektromagnetische vervuiling<br />
van onze tijd verstoraxd werkt?<br />
"Ik vermoed dat radar en hoogspanningsteidingen<br />
de anrenncwerking van oude<br />
VRUCHTBARE AAROE | AUG | SEPT | 199« | 1 3
stenen structuren aanzienlijk hebben gewijzigd.<br />
Maar harde feiten heb ik niet.<br />
Zoals we ook nog veel te weinig weten<br />
van de directe invloed van elektromagnetische<br />
velden op levende systemen. Ook<br />
hier is de invloed in mijn ogen veel groter<br />
dan wc denken.<br />
"Een ander punt is de verzwakking van<br />
het aardmagnetisch veld in de loop der<br />
eeuwen. Sommige geofysici denken dat er<br />
3 à 4.000 j a a r geleden sprake is geweest<br />
van een waarde van 4 Gauss. Anderen<br />
spreken over 1,5 Gauss. We mogen er<br />
vanuit gaan dat het aard magnetisch veld<br />
in de Keltische tijd minstens twee maal zo<br />
sterk is geweest als nu, aangezien het nu<br />
een halve Gauss is, Dat betekent dat geen<br />
enkele steenstructuur meer zo goed zal<br />
werken als hij vroeger werkte."<br />
4. Hoe ver reikt de invloed van de torens?<br />
Honderd meter, een kilometer, tien kilometer?<br />
"Mijn vermoeden is dat een toren van<br />
achttien meter een bereik heeft van zo'n<br />
twee- tot driehonderd meter. Qua oppervlakte<br />
dus een flink aantal hectares. Een<br />
kleinere uitvoering (van een kleine twee<br />
meter) zou genoeg moeten zijn voor een<br />
gemiddelde moestuin."<br />
5. Is het gebruik van een gesteentemeel een goed<br />
alternatief?<br />
"Voor boeren met een behoorlijk stuk<br />
grond is het denk ik praktischer om met<br />
gesteentemeel aan de gang te gaan. In het<br />
laatste nummer van het Amerikaanse blad<br />
'Acres USA' heeft daar een artikel over gestaan.<br />
De oppcrvlakre van veel boerenbedrijven<br />
is vaak te groot om torens te gaan<br />
bouwen, lïasaltkorrels zijn prima. Ze maken<br />
van de bodem cen soort gigantische<br />
platte antenne! Hier in Amerika zit een<br />
boer die enige tonnen hoogwaardig gesteen<br />
te materiaal uit een oude mijn heeft<br />
opgekocht en dat met een cultivator heeft<br />
ondergewerkt. Hij bericht me dat Inj nauwelijks<br />
meer ziekteproblemen heeft, dar<br />
de kleur van het graan groener is, dat de<br />
afrijping eerder inzet en dat zijn opbrengst<br />
omhoog is gegaan.<br />
"Op wat kleinere schaal is het wellicht<br />
praktischer om juist wel met torens aan de<br />
slag te gaan. Dat kan al met lange plastic<br />
pijpen van een kleine twee meter. Met<br />
luchtgaten voor de zuurstofcircularie en<br />
gecoat met een laag vermalen basalt of klei<br />
(meestal paramagnetisch). Ook hier geldt<br />
weer dat korrels beter zijn dan poeder. En:<br />
dat de paramagnetischc kwaliteit van klei<br />
of basalt gemeten zou moeten worden."<br />
6. /5 het mogelijk dat de positieve invloed van<br />
nagebouwde paramagnetische torentjes mede<br />
ontstaat door de afgifte van mineralen aan de<br />
bodem?<br />
"Ik denk niet dat mineralen alleen voor<br />
het effect zouden kunnen zorgen.<br />
Mineralen zijn natuurlijk heel belangrijk<br />
voor de plantengroei. Maar zonder de pa-<br />
1 4 | VRUCHTBARE AAROE | AUG | SERT | 1996<br />
ramagnctische kracht vormen ze een lege<br />
huls. Ik denk niet dat ze zonder deze<br />
kracht op de juiste wijze worden opgenomen.<br />
Stop dezelfde mineralen in een meipa<br />
ram agne tische bodem en er gebeurt<br />
- . ._;... rJ&È<br />
.,.-•- •<br />
n> r i ,*— - ï<br />
^<br />
^=-<br />
CGS- meter, die de gevoeligheid van een<br />
paramagnetische substantie meet voor een<br />
magnetisch veld<br />
IERS<br />
DAGBOEK<br />
In de buurt van het Ierse<br />
Clonmacnoise schaart Rogier Schulte<br />
zich met een boerenechtpaar en<br />
bijbehorende oma van honderd jaar<br />
rond de turfgestookte potkachel.<br />
Verbijsterd luistert de familie toe.<br />
Is de Wageningse student helemaal<br />
uit Holland gekomen om de invloed<br />
van de even <strong>verder</strong>op staande ronde<br />
toren te onderzoeken? Voorlopig valt<br />
de uitstekende grasgroei rond de<br />
Ierse torens nog prima te verklaren uit<br />
de ladingen klei die er in het<br />
verleden is gestort. Dagboek van<br />
de eerste dagen van een half jaar<br />
durend onderzoek.<br />
Vrijdag, 2 augustus<br />
niet veel. Als het alleen om de mineralen<br />
De ronde toren van Kilmacduagh (co.<br />
Galway) onderscheidt zich van de ronde<br />
torens die ik tijdens mijn vakanties in<br />
gaat, zou fijngemalen gesteentemeel het Ierland heb bezichtigd door de voortdu-<br />
beste werken: de mineralen zijn zo het rende belangstelling van toeristen. Niet<br />
makkelijkst bereikbaar. Mijn ervaring Ís verwonderlijk, want deze hoogste toren<br />
precies omgekeerd: de wat grotere korrels van Ierland (34,28 meter) is al van veraf<br />
werken aanzienlijk beter dan het fijnere te bewonderen tegen de achtergrond van<br />
meel. Wat dat meel mist, is juist die ge- de donkere en rotsigc heuvels van Clare.<br />
wenste kracht."<br />
Terwijl rondom de toren kathedralen en<br />
kloosters gebouwd werden en weer tot<br />
7. In uw boeken noemt u iowel het belang van ruïnes vervielen, wijst dit bouwwerk al<br />
de paramagnetische kwaliteit van de Ierse torens meer dan negen eeuwen ongestoord als<br />
als hun ontvangende kwaliteiten ah antennes een vinger naar de hemel. De toren van<br />
voor lange golven uit de kosmos. Wat is de rela- Kilmacduagh is de eerste die ik voor de<br />
tie tussen de twee?<br />
vakgroep Ecologische Landbouw<br />
"Mijn vermoeden is dat de paramagnetische<br />
kracht werkt als het wisselende magnetisch<br />
veld in een televisietoestel: het<br />
versterkt en richt de stralingsbundel. Een<br />
paramagnetischc toren is putting energy into<br />
long waves. I Iet versterkt en rieht de langgolvige<br />
srralingsfrequcnties langs zijn oppervlak."<br />
(Landbouw Universiteit Wagcningcn)<br />
i.s.m de University College Galway bezoek<br />
voor mijn onderzoek naar de invloed<br />
van de Ierse wund towers op de<br />
omringende vegetatie.<br />
Het idee voor dit onderzoek onstond dit<br />
voorjaar naar aanleiding van de artikelen<br />
in de Vruchtbare Aarde nr 1. 1996, over<br />
de ideeën van de Amerikaanse onderzoeker<br />
Philip Callahan over deze towers.<br />
* COS is een mut voor de mate van aantrekking**<br />
kracht van cen paramagnetischc substantie tol cen<br />
magneet. De meter die Callahan voor dii doel liet<br />
maken geeft waarden aan van 0 tot 2000 (10-6)<br />
CGS. Bodems met een CGS van 100 bestempelt<br />
hij als arm; 100>300 ab goed; 300 - 800 als zeer<br />
goed; 800 - 1200 aU uitstekend.<br />
Callahan stelde hierin kort gezegd dat de<br />
torens door hun vorm en hun paramagnetischc<br />
bouwstenen fungeren als antennes<br />
voor langgolvige straling uit de ruimte, en<br />
dat de uitstraling hiervan cen positieve invloed<br />
heeft op de plantengroei in de omgeving.<br />
De Ierse boeren zouden zich<br />
De theoretische onderbouwing van de betekenis hiervan bewust zijn en hun vee bij voor-<br />
van paramagnctismc kan zelfs Ín een artikelen serie<br />
als deze maar zeer ten dele aan bod komen.<br />
keur bij de torens laten grazen.<br />
Geïnteresseerde lezers worden verwesen naar Bovendien zijn de torens volgens de<br />
Callaban* laatste bock Paramagnetism. En ook naar de Amerikaan zodanig ten opzichte van el-<br />
momenteel uitverkochte boeken 'Anàent mpiaies' kaar geplaatst, dat ze op de kaan van<br />
en 'Tuning in to Natwt (research m.b.t. insecten).<br />
fOTO-l Uil MJUM4GMHM«. UTOJ ACM* U.S.A.
Ierland een nauwkeurige afspiegcÜng van<br />
de sterrenbeelden aan de Noordelijke<br />
sterrenhemel vormen (zie Vruchtbare<br />
Aarde nr 1, 1996),<br />
Boeiende theorieën, die echter ook de<br />
nodige vragen oproepen: hoe komt bijvoorbeeld<br />
het positieve effect van de torens<br />
op de omliggende vegetatie (meestal<br />
grasland) tot uiting? Is de opbrengst van<br />
die percelen hoger, Ís de zode beter gesloten,<br />
of groeien er hoogwaardiger grassoorten?<br />
En als de opbrengst of de<br />
kwaliteit van de percelen inderdaad hoger<br />
is, zijn hiervoor dan niet meer potentiële<br />
oorzaken aan te wijzen? Veel van de ronde<br />
torens bevinden zich op zeer oude begraafplaatsen,<br />
of waren het middelpunt<br />
van menselijke activiteiten. Mogelijk bevindt<br />
zich rondom de toren hierdoor zoveel<br />
organisch materiaal, dat de<br />
vlinderbloemigen hier floreren, die op<br />
hun beurt weer de grasgroci zouden stimuleren.<br />
Paramagnetische straling of historische<br />
verrijking? Vragen die minstens<br />
een halfjaar onderzoek garanderen. De<br />
toren van Kilmacduagh is de eerste van<br />
Ierlands meest intacte torens die ik, gewapend<br />
met zowel determinatietabellen<br />
en statistiekboeken als<br />
met een pendel en gezond verstand,<br />
een kort bezoek breng<br />
om uiteindelijk vijf torens te selecteren<br />
die geschikt zijn voor<br />
vegetatie- en bodemonderzoek.<br />
De velden rondom deze toren<br />
zijn van boer Finncgan, tevens<br />
eigenaar van de Tower View<br />
Villa. Ik schat de hartelijke en<br />
eenogige man op zeventig jaar,<br />
alhoewel zijn verrassende<br />
scherpzinnigheid hem minstens<br />
dertig jaar jonger maakt. De<br />
beste velden liggen inderdaad<br />
rondom de toren, vertelr<br />
Finncgan. Ze hebben een hoge<br />
opbrengst en cen goede gesloten<br />
zode, en hij weet ook waarom:<br />
om de bouw van een toren<br />
van meer dan dertig meter<br />
hoogte te bouwen in een tijd<br />
zonder steigers, werd er rondom<br />
het bouwwerk cen enorme<br />
heuvel van klei opgeworpen,<br />
die tijdens de bouw steeds werd<br />
opgehoogd. Toen de toren klaar<br />
was, werd de klei weer afgegraven,<br />
en over de omringende<br />
velden uitgespreid, waar het gras nog<br />
steeds de vruchten van plukt. Op zijn<br />
minst een interessant idee. Helaas gebruikt<br />
boer Finncgan kunstmest op zijn<br />
grasland, en zaait hij zíjn velden iedere<br />
vijfjaar opnieuw in, waardoor eventuele<br />
subtiele fosfaat- of paramagnetische crTecteti<br />
gemaskeerd kunnen worden. I ).it<br />
maakt deze toren minder geschikt voor<br />
onderzoek. Desondanks wordt ik<br />
uitgenodigd om morgen van een Irish<br />
breakfast te komen genieten.<br />
Zaterdag 5 augustus<br />
Een Iers onrbijt bestaat kort gezegd uit<br />
een vierpersoons-omclct met dikke plakken<br />
ham, grorc worsten, kleine worsrjes<br />
en leverworst, dit alles gegarneerd met<br />
een sneetje brood. Niet verkeerd dus.<br />
Finncgan vertelt dat het record torenzitten<br />
op naam staat van een van de abten<br />
van Kilmacduagh uit vroeger eeuwen: op<br />
de bovenste verdieping van de round tower<br />
bracht deze maar liefst veertig j a r e n door<br />
in diepe meditatie. Maar, zo denkt de<br />
boer, dat zullen wel niet meer dan veertig<br />
dagen zijn geweest, en "story telling made it<br />
fort)' years". Tenslotte drukt hij me op het<br />
hart dat ik vooral zijn toren moet onderzoeken,<br />
want dat is "without any doubt the<br />
finest tower of all Irelandr<br />
Met een volle maag neem ik afscheid en<br />
reis ik naar Kilrush aan de monding van<br />
de Shannon, Ierlands grootste rivier, beroemd<br />
om zijn zalm en forel. In de rivier<br />
ligt Scattery Island, cen klein en sinds<br />
twintig jaar onbewoond eiland, waarop<br />
een van Ierlands oudste ronde torens<br />
staat. De folder van de Tourist Information<br />
verzekert me bovendien dat niet de toren<br />
van Kilmacduagh, maar van Scattery<br />
Island de hoogste van het land is. Het eiland<br />
is alleen bij hoog water te bereiken,<br />
dus de toeristen-ferry vertrekt pas om zes<br />
uur 's avonds. Geen probleem, want in de<br />
haven van Kilru&h is het goed toeven met<br />
een pint Guinness. Het afmattende studentenleven,<br />
zullen wc maar zeggen.<br />
Een van de weinige boeken die ik uit<br />
Nederland heb meegenomen is "The<br />
Round Towers of Ireland" van George<br />
Lennox Barrow. Deze roren-cncyclopcdic<br />
blijkt alle ander bocken over het onderwerp<br />
overbodig te maken. Tot in de<br />
kleinste details worden van iedere round<br />
tower de plaats, de historie, de afmetingen,<br />
de plaatsing van de deuren en ramen en<br />
eventuele bijzonderheden beschreven.<br />
Barrow vertelt dat de round towers zijn gebouwd<br />
volgens Romeinse technieken: de<br />
torens bestaan uit een gemetselde binnencn<br />
buitenmuur, waartussen beton werd<br />
gestort. Deze bouwstijl moet in die rijd,<br />
de 6' of 7' eeuw, een revolutie voor de<br />
Ieren zijn geweest: tot die tijd bestonden<br />
alle gebouwen uit hout of uit los gestapelde<br />
stenen, waardoor er niet hoger dan<br />
twaalf meter gebouwd kon worden. De<br />
ronde torens, waarvan de meeste boven<br />
de 25 meter reiken, moeten dan ook bijna<br />
bovennatuurlijke wolkenkrabbers zijn geweest<br />
voor de eerste Ierse christenen.<br />
Volgens Barrow lijkt dat ook de eerste<br />
functie van de ronde torens te zijn: een<br />
indrukwekkend hemclreikcnd wonder<br />
ten teken van de kracht en macht van de<br />
christelijke kerk.<br />
KJoostermanuscripten vermelden dat in<br />
de torens in rijden van gevaar<br />
bovendien de kloosterbezittingen<br />
werden opgeslagen. Als de<br />
ontoegankelijk hoge deur en de<br />
ramen werden afgesloren waren<br />
de kostbaarheden veilig<br />
voor de wapens en de brandende<br />
pijlen van de aanvallers.<br />
Plunderen was in die eeuwen<br />
I immers een populairdere sport<br />
dan veroveren. Daarnaast is het<br />
waarschijnlijk dat er vanaf de<br />
toren dagelijks een bel werd geluid:<br />
geen grote klok, want die<br />
waren destijds nog onbekend in<br />
Europa, zoals Callahan terecht<br />
stelt, maar de handbel van de<br />
heilige die het klooster had gesticht,<br />
het kostbaarste bezit van<br />
de geestelijken. De Kcltisch-<br />
Ierse wet stelde dat de invloed<br />
van een klooster zover reikte<br />
als het geluid van haar bel: een<br />
goede reden voor de monniken<br />
om de torens zo hoog mogelijk<br />
te bouwen.<br />
Het Keltische woord voor ronde<br />
toren, cloig-theach, wat "huis<br />
van de bel" betekent, lijkt dit<br />
verhaal te bevestigen.<br />
De meeste van Ierlands ronde torens zijn,<br />
evenals de bijbehorende kloosters en kerken,<br />
in de loop der eeuwen tot ruïnes<br />
vervallen. De best bewaarde torens zijn<br />
aan het einde van de vorige eeuw gerestaureerd,<br />
en enkele, waaronder de torens<br />
van Dcvcnish Island, Kilmacduagh en<br />
Glcndalough, zijn herkroond met het<br />
oorspronkelijke puntdak.<br />
Tot zover Barrow. De stuurman van de<br />
ferry vertelt de bezoekers dat we niet langer<br />
dan een uur op Scattery Island mogen<br />
VRUCHTBARE AAROC | AUG | StPt | 199« | 1 5
vertoeven, en dat iedereen mee terug<br />
moet naar Kilrush. Het gehele eiland is<br />
namelijk bezit van de Office of Public<br />
Works, een soort Ierse monumentenclub,<br />
die geen feestende kampeerders op het<br />
eiland wenst. Ik leg hem uit dat ik graag<br />
onderzoek aan de toren en de vegetatie<br />
wil doen, maar daarvoor blijk ik toch echt<br />
schriftelijke toestemming van OPW nodig<br />
te hebben.<br />
Een uur is erg kort, te kort om de toren<br />
en de velden te tekenen. Tekenen h cen<br />
hulpmiddel datje, veel meer dan het maken<br />
van een foto, dwingt het landschap,<br />
de kleuren, de sfeer en de vormen aandachtig<br />
in je op te nemen, Ik moet me nu<br />
dus beperken tot een zeer korte inventarisatie<br />
van het bouwwerk en de lokale<br />
flora. De toren van Scattery Island is<br />
Ierlands enige toren waarvan de deur zich<br />
gewoon op grondniveau bevindt, en die<br />
dus eenvoudig betreden kan worden. De<br />
muren blijken cen kleine meter dik te<br />
zijn, en de binnenruimte daarom verrassend<br />
nauw. De houten vloeren zijn verdwenen,<br />
waardoor de top zichtbaar is, en<br />
Ík moet toegeven, het is een indrukwekkende<br />
en zeer krachtige ervaring. Noch<br />
om de toren, noch om de kloostcrruïne<br />
zijn enige graven zichtbaar. Wellicht<br />
worden deze verborgen door de ruige<br />
vegetatie van biezen, adclaarsvarens en<br />
distels. De grasvelden worden zichtbaar<br />
gemillimeterd door een overmaat aan<br />
konijnen. Hier floreren zilverschoon,<br />
jacobskruiskruid en plaatselijk veel witte<br />
klaver. Het eiland lijkt redelijk geschikt<br />
voor onderzoek: er is geen kunstmest gebruikt,<br />
en er graast geen vee dat zich aan<br />
mijn procfvlakken te goed zou kunnen<br />
doen. Wel zal ik mijn veldjes moeten beschermen<br />
tegen de konijnen.<br />
De tijd vliegt voorbij en de boot is al vol<br />
als ik als laatste passagier kom aanrennen.<br />
1 6 | vnUCMTBARE AARDC | AUG | SEPT | 19»6<br />
Tekening: R. Schulte<br />
Vanaf mijn kampccrplaats in Kilrush krijg<br />
ik een prachtig uitzicht over het eiland,<br />
en alsnog de kans om het, weliswaar van<br />
veraf, te tekenen.<br />
Zondag, 4 augustus<br />
Scattery Island is een klein eiland, maar<br />
nog juist groot genoeg voor een eventueel<br />
onderzoek. Bij de vijf torens die ik zal onderzoeken<br />
zal ik op verschillende afstanden<br />
van de toren onder meer de<br />
vegetatie, de chemische bodemcigenschappen<br />
(als het fosfaatgehalte) en de<br />
mate van paramagnerismc in de bodem<br />
bestuderen. Uit verschillende bronnen<br />
maak ik op dat het positieve effect van<br />
een round tower op de velden tot minstens<br />
500 meter van de toren reikt. Op Scattery<br />
Island zal cen eventueel verloop in de<br />
kwaliteit van de velden nog juist meetbaar<br />
zijn, maar mijn detailkaarten van<br />
Ierland laten zien dat de eilandjes waarop<br />
de torens van Devenish en Iniscealtra<br />
(Holy Island) staan, hiervoor te klein zullen<br />
zijn. Deze rwcc kandidaten worden<br />
dus voorlopig op de reservelijst geplaatst.<br />
Daarom reis ik naar Clonmacnoise in<br />
county Offaly, in vroeger tijden cen van<br />
de belangrijkste religieuze centra, en dus<br />
in moderne tijden een van de belangrijkste<br />
toeristencentra. Hier staan, wederom<br />
tussen indrukwekkende ruïnes en grafkruizen,<br />
maar liefst twee ronde torens aan<br />
de oever van de Shannon: cen groot<br />
exemplaar van 1930 meter, zonder kap,<br />
en zijn puntgave broertje van 16,76 meter.<br />
Deze kleine roren maakte volgens het<br />
bock van Barrow ooit deel uit van cen<br />
tí*****<br />
y * ". tf ** . 5<br />
kerk, en komt daarom helaas niet in aanmerking<br />
voor de titel "orthodoxe, vrijstaande,<br />
ronde toren". Blijkbaar doer dit<br />
weinig af aan het effect van de torens en<br />
de steenhopen op de omgeving, want de<br />
velden rondom het complex zijn opmerkelijk<br />
groen.<br />
Als ik bij de boerderij naast de ruïnes ga<br />
informeren, stap ik de 19* eeuw binnen.<br />
Het boerencchtpaar zit samen met oma,<br />
die ik op een ruime honderd jaar schat,<br />
rondom de turfgestookte potkachel in de<br />
keuken. Verbaasd hoort het drietal mijn<br />
plannen aan, tot ik na een half uur ontdek<br />
dat de velden rondom de toren niet aan<br />
hen toebehoren. "Maar op ons land staat<br />
ook een ruïne, wil j e die niet onderzoeken?",<br />
vraagt de boerin, en terstond wordt<br />
ik naar hun oude kerkrestant geleid. Het<br />
kost me enige moeite om uit te leggen dat<br />
die ruïne wel heel interessant is, maar toch<br />
echt niet het doel van mijn onderzoek.<br />
De eigenaar van de toren blijkt Tom te<br />
heten, maar die is naar de<br />
Hurlingwedstrijd in Dublin. Aangezien<br />
Galway verloren heeft, kan ik hem maar<br />
beter niet voor morgenmiddag aanspreken,<br />
want vanavond zal hij "drunk and disappointed"<br />
zijn. "77ie best farming is organic<br />
farming", krijg ik nog als advies mee als ik<br />
afscheid neem.<br />
Maandag, 5 augustus<br />
De ruïnes en de twee torens van<br />
Clonmacnoise zijn, net als Scattery Island,<br />
eigendom van de Office of Public Works, en<br />
wanneer ik, half schuilend onder wat ooit<br />
een poort was, een poging waag de omgeving<br />
te tekenen, krijg ik van de medewerkers<br />
een grote paraplu, koffie, cake en<br />
koek aangeboden, en later op de dag nog<br />
meer koffie, thee en een boekje over de<br />
geschiedenis van het kloostercomplex.<br />
Was gastvrijheid cen sport geweest, dan<br />
hadden de Ieren zonder meer de gouden<br />
plak behaald.<br />
In de namiddag vertelt Tom Morris, eige*<br />
naar van het land, dat ook hier de velden<br />
rondom de historische plek van goede '<br />
kwaliteit zijn. "Maar dat is ook logisch,<br />
want de eerste christenen bouwden hun<br />
kloosters altijd op vruchtbare plekken, om<br />
voldoende voedsel te kunnen verbouwen."<br />
Op zichzelf geen onaannemelijke<br />
visie. In vroeger eeuwen bestond Ierland<br />
voornamelijk uit veen en bos, en goede,<br />
bewerkbare grond was schaars. Helaas gebruikt<br />
ook boer Morris kunstmest, zaait<br />
hij zijn land regelmatig opnieuw in, en<br />
gebruikt hij soms herbiciden tegen het<br />
onkruid. Dat is jammer, want in alle andere<br />
opzichten lijkt Clonmacnoise zich<br />
uitstekend voor onderzoek te lenen.<br />
Dinsdag, 6 augustus<br />
Ik su vroeg op en reis naar Turlough,<br />
waar mijn vierde toren staat te wachten,<br />
met nieuwe velden, nieuwe mensen, en<br />
nieuwe verhalen. Verhalen die ik de lezer<br />
zal besparen, maar waarvan ik zelf zeker<br />
nog zal genieten.<br />
Rogier Schuhe
Een BD-boer<br />
over Ierland, magie<br />
en landbouw<br />
LIEFDE<br />
VOOR<br />
STEEN<br />
De Betuwse biologisch-dynamische<br />
boer Harry Jeuken is een van die<br />
mensen die zich van kindsbeen af<br />
aangetrokken heeft gevoeld tot<br />
Ierland. Begin jaren tachtig nog<br />
eens gevoed door de ontdekkingen<br />
van Philip Callahan over de ronde<br />
torens en de vergeten agrarische<br />
kennisvan de Kelten.<br />
Een lang gesprek over Ierland -<br />
over politiek en bodemvruchtbaarheid,<br />
over Noord-Iers gras,<br />
bd-landbouw en basalt.<br />
Het gesprekje in de rijwielshop van<br />
het Betuwse treinstation van<br />
Zaltbommel lijkt achteraf een voorafschaduwing<br />
te zijn geweest van het latere gesprek<br />
aan de Hccrcwaardensc<br />
keukentafel. Een goede busverbinding<br />
naar het Maas-en-Waal-bedrijf van Harry<br />
en Maria Jeuken is er niet. Maar een fiets<br />
lijkt gauw gehuurd. Het is mei. Een uurtje<br />
fietsen over kronkelende dijken met het<br />
zicht op bloesemcndc fruitbomen lokt<br />
zelfs op een winderige dag nog wel aan.<br />
Maar de tocht duurt langer dan gedacht.<br />
Aan de strafexpeditie langs kaarsrechte<br />
provinciale wegen ("Er is een fietspad<br />
naast") lijkt zelfs geen einde te komen.<br />
"Eerste links, bij de rotonde naar rechts<br />
en dan alsmaar rechtuit," had de baas van<br />
de Rijwielshop gezegd. En de dijkweggctjes<br />
dan? "Och, daar zijn ze mee bezig hè,<br />
de dijkverzwaring. Dat zal niet gaan. Het<br />
is daar ¿ín grote modderpoel."<br />
Ik haal weer adem in het bomcnlaantje<br />
van het rustieke herendorp Rossum, om<br />
op de terugweg toch maar voor de 'modderpoel'<br />
te kiezen en er al gauw achter te<br />
komen dat de modderpoel niet meer is<br />
dan een achttal meters zand op achttal kilometers<br />
landschappelijk schoon. Les één<br />
voor de fietser: vraag nooit de weg aan<br />
een automobilist, ook al handelt die in rijwielen.<br />
En omgekeerd geldt natuurlijk<br />
hetzelfde: wat de ene weggebruiker<br />
zoekt, probeert de andere juist te vermijden.<br />
Het zijn twee verschillende werelden.<br />
Twee werelden. Ook Ierland, vertelt<br />
Harry Jeuken, is na 1974 behoorlijk op de<br />
schop gegaan. Veel van de oude cottages<br />
zijn nog wel blijven staan (uit respect<br />
voor de voorouders die er ooit in hebben<br />
geleefd) maar veel houtwallen, stenen<br />
muurtjes en bomen zijn wel weggehaald -<br />
om grotere akkers te verkrijgen of de<br />
grond op andere manier beter ten nutte<br />
te maken. "Het magische wat Ierland had<br />
is wat aan het verdwijnen," aldus Jeuken.<br />
Ierland is lid geworden van de EG: "Dat<br />
heeft de landbouw een enorme push gegeven.<br />
Maar ook het denken in materiële<br />
zin. Het idee datje materie moet aanbrengen<br />
om groei te krijgen. Het magische,<br />
wat een vogel in zich heeft, de meer<br />
subtiele kant van de plantengroei, dat<br />
soort dingen lijken weinig meer te maken<br />
te hebben met productiviteit."<br />
Hij vertelt over zijn ervaringen in Spanje<br />
en Portugal. "Als je in sommige delen van<br />
Portugal een stuk land wilt kopen en een<br />
oude boer om advies vraagt, krijg je nog<br />
te horen datje op zoek moet gaan naar<br />
land met veel stenen erin. De ervaring<br />
heeft hun geleerd dat juist die akkers gezonde<br />
gewassen opleveren. Vertel dat<br />
eens aan een Hollandse boer. Die gaat als<br />
eerste kijken of de stenen er wel uit zijn."<br />
Jeuken: "Dat heeft me altijd beziggehouden:<br />
die tegenstelling. De moderne gewoonte<br />
om de stenen er zo snel mogelijk<br />
uit te halen tegenover de primitieve gewoonte<br />
om te kijken of het niet lukt om<br />
met die stenen boer te zijn."<br />
DUURZAAMHEID<br />
Als ik na veel hccn-cn-wecr gefiets eindelijk<br />
de boerderij van de Jcukcns binnenval,<br />
vind ik de boer en de boerin in de<br />
keuken. Harr)' gebogen over stapels ingebondenjaargangen<br />
Aars USA', het tijdschrift<br />
waar Philip Callahan vanaf 1983<br />
zijn ontdekkingen in publiceerde over de<br />
waarde van paramagnetischc steen.<br />
Overal zitten briefjes tussen.<br />
Wc praten over Callahans ontdekking dat<br />
de ronde Ierse torens en zelfs de daken<br />
van de oude Ierse cottages de zwakke<br />
langgolvige straling uit de kosmos verstcr-<br />
V1UC HTBARI AAftOC | AUG | SEPT | 1996 | 1 7
•<br />
Harry Jeuken<br />
ken - over de paramagnetischc eigenschappen<br />
van sommige gesteenten, waarvoor<br />
Callahan eindjaren tachtig een<br />
goedkoop meetapparaat heeft ontwikkeld<br />
en wat hier nu ook bij de Jcukcns op de<br />
keukentafel staar.<br />
Hij zegt: "Ik heb het grootste ontzag gekregen<br />
voor de manier waarop die oude<br />
boerderijen gebouwd zijn. Elke keer weer<br />
als ik daar kom in Ierland, maar ook hier<br />
in Nederland stootje op dat vakmanschap:<br />
zo kundig, zo doordacht Ook de<br />
wijze waarop rekening werd gehouden<br />
met de krachten van de wind en met rcgeninslag.<br />
Zonder cement of baksteen.<br />
Tegelijk zo afgestemd op allerlei subtiele,<br />
tegenwoordig vergeten krachten. Als je<br />
daar vanuit de 20c eeuw naar kijkt, kun je<br />
je alleen maar verbazen."<br />
Waarom boeit het je zo?<br />
"Om het alternatief dat erin besloten ligt.<br />
Wc wonen met zon kolossale hoeveelheid<br />
mensen op aarde, waarbij vooral de westerse<br />
mens zich een levensstijl heeft aangemeten<br />
datje bij wijze van spreken op de<br />
bijbehorende energiecrisis kunt wachten.<br />
Zo kunnen wc niet doorgaan. De ronde<br />
torens verwijzen naar een alternatief waarbij<br />
er met heel weinig fossiele energie heel<br />
veel vruchtbaarheid werd gecreëerd. Een<br />
vroege vorm van duurzaamheid. Op cen<br />
intrigerende manier waren ze toen in staat<br />
heel veel mensen te voeden.<br />
"Dat is voor mij het interessante aan de<br />
ontdekkingen van Callahan. Dat niet alleen<br />
de matcrialcnkcus van de Kelten,<br />
maar ook de vorm van hun bouwsels belangrijk<br />
was voor de mate waarin ze er in<br />
slaagden de gewenste hoeveelheid energie<br />
naar de aarde toe te halen en te gebruiken<br />
ten behoeve van plant, dier en<br />
mens. Alsof de Kelten in de zesde, zevende<br />
eeuw na Christus al cen soort biologisch-dynamische<br />
landbouw hadden<br />
ontwikkeld,"<br />
1 8 | VRUCHTBARE AARDi | AUG | SfPT | 1996<br />
•<br />
Als Ierland tegenwoordig ergens door opvalt, is<br />
het door zijn kaalheid.<br />
"Het hele land is overdekt geweest met<br />
bossen. Het heeft ?.o'n gigantische rijkdom<br />
aan planrengroci gekend. Tot in de<br />
12e en 13e eeuw is Ierland de graanschuur<br />
van Europa geweest. Ierland was<br />
een agrarisch exporterend land. Maar het<br />
is ook leeggeroofd. Eerst door de<br />
Noormannen, later door de Engelsen.<br />
Door de eeuwen heen heeft het eiland<br />
blijkbaar cen aantrekkingskracht uitgeoefend<br />
op andere volken. Hout is weggehaald<br />
om Londen mee op te bouwen.<br />
Engelse industriëlen kwamen naar<br />
Noord-Ierland vanwege de rijkdom aan<br />
bodemertsen: grondstoffen voor de Britse<br />
industrie."<br />
Veel van het materiaal waaruit de ronde torens<br />
zijn opgebouwd komt ook uit Noord-Ierland?<br />
"Noord-Ierland is een heel oude vulkanische<br />
hoek. Vulkanisch gesteente is zeer<br />
paramagnetisch. Ook als landbouwgrond<br />
is het bijzonder vruchtbaar. Na een vulkaanuitbarsting<br />
zijn de bewoners er vaak<br />
zo snel mogelijk weer terug om er gewassen<br />
op te verbouwen. Het levert fantastisch<br />
mooie producten op."<br />
Vulkanische grond zit ook vol met mineralen,<br />
"Misschien zijn het wel twee kanten van<br />
dezelfde medaille. In het gesteente zitten<br />
veel mineralen en tcgclijkerrijd is het cen<br />
materiaal dat goed resoneert met de energie<br />
uit de kosmos."<br />
volk. Mensen met respect voor de schepping<br />
- van natuur tot sterrenhemel aan toe.<br />
"Opmerkelijk vind ik ook dat Ierland, in<br />
tegenstelling tot de meeste andere West-<br />
Europese landen, nooit de drang heeft gehad<br />
koloniën te stichten. Zoals het ook<br />
geen gastarbeiders heeft binnengehaald<br />
om het vieze werk op te knappen. Het is<br />
helemaal geen land geweest datje op enigerlei<br />
wijze met roofbouw of kolonialisme<br />
kunt associëren. De neiging van de<br />
Fransen, de Duitsers iets minder, de<br />
Belgen, Portugezen, Spanjaarden,<br />
Italianen, Engelsen en de Nederlanders<br />
om zich via andere volken te verrijken of<br />
mensen te gebruiken, dat is het Ierse volk<br />
vreemd."<br />
VOCHTIG EN DAMPIG<br />
Een ander beeld van Ierland: de vochtigheid en<br />
de dampigheid. Toch geen ideaal milieu voor de<br />
¡andbouw.<br />
"Halverwege de vorige eeuw is het land<br />
getroffen door de bekende Ierse hongersnood:<br />
mislukte aardappeloogsten, aardappels<br />
die allemaal wegrotten. Dat heeft dat<br />
beeld enorm versterkt. Alsof ziekten op<br />
het land in zo'n dampig milieu alleen met<br />
de grootste moeite in bedwang te houden<br />
zijn. Maar dezelfde aardappclrot had je<br />
ook in Duitsland, België, Nederland en<br />
Engeland. Ook in Engeland dreigde de<br />
aardappeloogst verloren te gaan. En zelfs<br />
hier in de Bommelerwaard is ín 1847 de<br />
hele aardappeloogst vernield, heb ik in<br />
een boekje gelezen.<br />
BARBAREN<br />
"Waarom leidde die ziekte in Ierland dan<br />
wel en elders niet tot hongersnood? Het<br />
Er blijft weinig over van het beeld dat Ierland antwoord is dat al die landen graan im-<br />
bevolkt zou zijn geweest door een achterlijk stel porteerden om de klap op te vangen. Er<br />
barbaren - laatst nog vertolkt in een artikel in de werden enorme hoeveelheden graan uit<br />
Engelse Guardian.<br />
Zuid-Amcrika gehaald. Maar de schepen<br />
"Als zou het cen volk van vechtersbazen, die bestemd waren voor Ierland werden<br />
rovers en oorlogvoerende lieden zijn ge- de Engelse havens in gedwongen. Er<br />
weest - van moordenaars en roofbouw kwam nooit graan in Ierland aan. De<br />
plegende mensen. Dat ís inderdaad watje graanschepen konden er niet komen. Dat<br />
wel leest. Ver bezijden de waarheid: ik is de reden dat de aardappel ziekte de<br />
geloof er niets van. Naruurlijk, de Kelten<br />
hebben in Ierland en Schotland opnieuw<br />
Ieren fataal is geworden."<br />
cen bestaansmogelijkheid moeten creëren,<br />
nadat ze als volk waren verdreven uit<br />
het Middcllandsc-Zcegebied.<br />
"Via Frankrijk en Bretagne zijn ze de<br />
Noordzee ingejaagd om uiteindelijk in<br />
Schotland en Ierland terecht te komen. In<br />
die uithoeken van Europa hebben ze geprobeerd<br />
een nieuw bestaan op te bouwen.<br />
Daar moetje iets van een vechter<br />
voor hebben, zou j e kunnen zeggen:<br />
vechten om j e te kunnen nestelen. Anders<br />
krijg j e niets van de grond. Maar dat<br />
maakr ze nog niet tot vechters-pur-sang.<br />
"Als je tot je door laat dringen hoe de<br />
Kelten het land daar in Ierland tot vruchtbaarheid<br />
hebben gebracht, hoe het Ierse<br />
oude christendom heel erg te maken<br />
heeft met de Keltische visie op het goddelijke,<br />
dan past daar eerder het beeld bij<br />
van een gedisciplineerd, godsvruchtig<br />
Je sympathiseert in de Noord-Ierse kwestie met<br />
' deleren?<br />
"Ik sympathiseer met het gegeven dat het<br />
nooit een geloofskwestie is geweest. Het is<br />
een sociale strijd. Het feit dat de Ieren in<br />
veel gevallen katholiek waren en de<br />
Engelsen prorestants, betekent nog niet dat<br />
het cen geloofsstrijd is. Er spelen zoveel<br />
belangen doorheen. Prestige vooral. Als je<br />
boeken leest met voorspellingen over de<br />
ontwikkelingen in de volgende eeuw, stoot<br />
je wat dit betreft steeds op dat presrigeprobleem<br />
dat Engeland in de weg zit.<br />
"Uiteindelijk zullen de Engelsen het<br />
noorden terug moeten geven. Engeland zal<br />
er niet omheen kunnen: Ierland moet weer<br />
cen land op zich worden - met Noord-<br />
Ierland erbij. Het is een prestigezaak om<br />
het nu niet terug te geven; het was cen<br />
geldzaak om het desrijds in te pikken."
De toetreding tot de EC-<br />
"Ik werkte destijds in Killkcnny op een<br />
veehouderijbedrijf- een gemengd landbouwbedrijf.<br />
Het voelde toen zo duidelijk<br />
aan als een héél belangrijk moment voor<br />
Ierland - een omslagpunt, die toetreding.<br />
Een opening voor Ierland om een beetje<br />
op Europees leefniveau mee te kunnen.<br />
Er kon opeens geproduceerd gaan worden.<br />
De grenzen gingen open.<br />
"Tot die tijd waren vlees, graan, hout en<br />
turf altijd voor een habbekrats naar de<br />
Engelsen gegaan. Nu kregen de Ieren opeens<br />
EG-prijzcn betaald: afgesproken prijzen.<br />
De hele landbouw kreeg een push.<br />
Een belangrijk moment, juist omdat het<br />
grootste gedeelte van het volk nog zijn<br />
bestaansrecht vond in de landbouw.<br />
"Daar staat tegenover dat die push, net als<br />
overal elders, neerkwam op productiviteit,<br />
kunstmest en dier-onvricndclijkc systemen.<br />
De landbouw werd moderner. De<br />
graanteclt bijvoorbeeld ging grotendeels<br />
de chemische kant op.<br />
"Aan de andere kant kwam er ook weer<br />
geld beschikbaar om het culturele erfgoed<br />
van het land Ín stand te houden. Boeren<br />
kregen geld om de muurtjes rond hun akkers<br />
te laten staan en bouwwerken of ruïnes<br />
intact te laten. Watje de laatste jaren<br />
toch meer ziet is een groeiend bewustzijn<br />
om de overblijfselen uit de oudheid overeind<br />
te houden. De modernisatie mag<br />
niet meer tot in het oneindige doorgaan.<br />
"Het unieke van Ierland was dat klein- vruchtbaar land. Al dat geërodeerde mateschalige.<br />
Overal die stenen muurtjes rond riaal dat de grorc rivieren hebben aange-<br />
percelen. Overblijfselen uit die tijd toen voerd uit de Alpen en de Ardennen. Voor<br />
Ierland de graanschuur van Europa was. de komst van de kunstmest zag je hier Ín<br />
Met bedrijven nissen de zes of acht hecta- de Betuwe bijvoorbeeld toch ook al veel<br />
re. Een have met gewassen als haver, gerst rijkdom. Je ziet het aan de boerderijen.<br />
en tarwe, een stuk of drie koeien, wat gei- Ook aan die in het Waddengebied in<br />
ten, wat schapen en aardappelen, bieten Groningen. En in Zeeland dank zij het<br />
en allerlei groenten. Duurzame eenheden. slib vanuit de zeeën.<br />
Maar met een zeer hoge productiviteit" "In de Ardennen zitten een aantal gesteenten<br />
die bijzonder paramagnetisch<br />
Hoe wordt er tegenwoordig tegen de ronde torens zijn. De uiterwaarden van de Maas, daar<br />
aangekeken?<br />
zit dus redehjk wat paramagnetisch mate-<br />
"De mensen hebben er altijd wel respect<br />
riaal tussen. Maar je zou het moeten on-<br />
voor gehad; alle begraafplaatsen lagen bij<br />
derzoeken."<br />
die torens. Men ging er ergens toch van<br />
uit dat er iets speciaals mec aan de hand Zou het zin hebben die torens in deze tijd in<br />
was. In de zin van: er zit cen bijzondere Nederland en België na te bouwen?<br />
energie op die plek. Wat de mensen van "Het eerste wat belangrijk is, is het besef<br />
I basaltblokk de Giant's Cause-Way \<br />
vroeger nog wel wisten en wat de dieren<br />
waarschijnlijk nog voelen. Er bleef iets<br />
behouden. Dat idee kom je nu nog steeds<br />
tegen. Je ziet bij begrafenissen dat mensen<br />
toch weer bij de torens begraven willen<br />
worden. Zoals men vroeger kloosters<br />
bouwde in de buurt van die torens - en<br />
kerken en scholen."<br />
ARDENNEN<br />
Paramagnetisme is volgens Philip Callahan de<br />
sleutelfactor als het gaat om eat gezond gewas.<br />
Hoe staat het in Nederland met de paramagnetisilte<br />
kwaliteit van de bodem?<br />
"Holland is natuurlijk van zich uit cen<br />
dat er meer krachten zijn dan alleen het<br />
fysieke. Pas dan kun je <strong>verder</strong>. Voor de<br />
rest is het een kwestie van proberen. Met<br />
een aantal boeren zou je eens een aantal<br />
torens moeten neerzetten en dan kijken<br />
of dat bij de gewassen in de omgeving<br />
een positief effect heeft."<br />
Hoe maalt je zo'n toren}<br />
"Je begint met een platform, een fundament.<br />
Daarop gaje dan bouwen bijvoorbeeld<br />
met basaltblokken. Je zou moeten<br />
kijken of er een vocgmiddel tussen mag.<br />
Misschien moetje de stenen allemaal wel<br />
zo beitelen dat ze mooi vastliggen. En<br />
VRUCHTBARE AARD* | AUG | SEPT | 1996 | 1 9
daar gaat dan een dak op van leisteen. Ik<br />
denk dat het goed te doen is. Het gesteente<br />
is er. Er zijn ook in Holland genoeg<br />
plekken waar gehandeld wordt in natuursteen.<br />
Uiterst waardevolle gesteenten.<br />
Heel vaak zie je ook grafstenen gemaakt<br />
van heel paramagnetisch gesteente.<br />
Basaltblokken gebruiken ze hier in de<br />
buurt om de rivieroevers mee te versterken.<br />
Maar je hebt ook speciaal gesneden<br />
basaltplaten. Misschien weten sommige ontwerpers<br />
van <strong>tuinen</strong> daar wel meer vanaf."<br />
Het basaltmeel dat jullie hier op het landgebruiken,<br />
waar koop jij dat?<br />
"Dat komt uit Duitsland, uit het<br />
Zeven gebergte, wat heel vroeger een vul-<br />
kanisch gebied is geweest... daar schijnt<br />
heel erg goede basaltstecn vandaan te komen.<br />
Lavamccl is naar mijn ervaring nog<br />
beter. Het scoort ook het allerhoogst in<br />
de meringen. Waar het vandaan komt,<br />
weet ik niet, maar het is cen gewoon product<br />
uit de handel. Mijn eigen ervaring is<br />
dat de conditie en de wol van de schapen<br />
duidelijk beter zijn geworden. Heel opvallend.<br />
Dat is ook het type resultaat dat<br />
je meer hoort: de dieren gaan er beter uit<br />
zien. Minder parasieten ook. Minder<br />
ziekten in het gewas."<br />
NOORD-IERLAND<br />
Hoe zit het <strong>verder</strong> met de invloed van paramagnetisch<br />
gesteente(meel) op de kwaliteit?Je hebt<br />
al eens veneld over de voorkeur van koeien voor<br />
gras rond stenen. Ligt daar ook een reden voor de<br />
veronderstelde, bijzondere kwaliteit van het<br />
Naord-Ierse vlees?<br />
"Er spelen een aantal dingen in mee. In<br />
Noord-Ierland wordt het vee nog niet zo<br />
intensief gehouden, runderen worden<br />
niet zo afgemest als bijvoorbeeld in<br />
Holland. Verder is de Noord-Icrsc grond<br />
ontstaan uit vulkanische activiteit, het is<br />
een bergachtige streek - eigenlijk een heel<br />
pa ram a gne tisch gebied. Er zitten ook veel<br />
mineralen in de grond, dat geeft vlees<br />
2 0 | VRUCHTBARI AARDE | AUG | SEPT | 1996<br />
meer smaak. Hoewel j e dat natuurlijk gedeeltelijk<br />
kunt ondervangen met zoutblokkcn<br />
en mineralen, zoals de boeren<br />
hier gewoon zijn te doen.<br />
"Een derde punt is dat in Ierland geen<br />
stieren maar ossen worden gemest<br />
Gecastreerde stieren. Een os groeit langzamer<br />
dan een stier. En een dier dat langzamer<br />
groeit is vaak smakelijker. De<br />
malsheid wordt vervolgens behouden<br />
doordat men het vee buiten houdt en niet<br />
afmest met maïs en ander krachtvoer.<br />
Daar komt bij dat ze in Ierland weten dat<br />
je een geslacht dier meer dan cen weck<br />
moet laten besterven. Het vlees moet rijpen,<br />
(n Holland doen wc dat om een aantal<br />
redenen niet meer. We laten de dieren<br />
een of twee dagen hangen, wat de smaak<br />
natuurlijk niet ten goede komt."<br />
Ondanks het feit dat de Ierse landbouw gemoderniseerd<br />
is?<br />
"Ja, maar ook in Engeland laat men runderen<br />
minstens tien dagen besterven. In<br />
Amerika heeft men ontdekt datje ze eigenlijk<br />
drie weken zou moeten laten hangen;<br />
hoe langer, hoe beter, hoc meer het<br />
vlees de kans krijgt om te rijpen, hoc<br />
meer er kleine omzettingen kunnen<br />
plaatsvinden die de smaak ten goede komen.<br />
De Grieken bakten hun vlees al ín<br />
ossen v e t . En als j e teruggaat naar de<br />
vrocg-christclijkc tijd, vind j e naast de ezel<br />
en het schaap ook al de os in de stal staan.<br />
De os is feitelijk cen heel oud fenomeen."<br />
Green b'ield-vlees is ook ossenvlees-<br />
"Het verhaal stond in de krant toen Albert<br />
Heijn moest uitleggen waarom men het<br />
vlees voortaan uit Ierland haalde."<br />
:<br />
!<br />
:<br />
Maar hoe kijkje eigeitlijk als biologisch-dpiamische<br />
veehouder aan tegen het castreren van stieren?<br />
"Moeilijk punt... het is toch een ingreep.<br />
Maar als je het niet doet betekent dat in<br />
Holland datje stieren niet zomaar naast<br />
de koeien van de buurman in de wei kunt<br />
zetten. De consequentie is datje stieren<br />
moet opsluiten. Hollandse bd-stieren<br />
worden dan ook binnen afgemest Aan de<br />
andere kant kun je zeggen dat het heel<br />
belangrijk is dat dieren buiten kunnen<br />
zijn. Dat valt met ossen makkelijk te realiseren.<br />
Hoewel het castreren van het<br />
beest een hele moeilijke afweging blijft.<br />
Je moet daar met veehouders onderling<br />
over praten. De vraag is steeds of j e die<br />
ingreep mag doen of dat j e concessies<br />
doet op het punt van de huisvesting."<br />
PREPARATEN<br />
Terug naar de torens. Je zei eerder datje de<br />
Keltische landbouw als een vroege vorm van<br />
biologisch-dynamische landbouw zag...<br />
"Wat Steiner met zijn preparaten heeft<br />
ontwikkeld, wijst in dezefde richting als<br />
waar Callahan op doelt met betrekking<br />
tot de ronde torens. Met zijn preparaten<br />
ging Rudolf Steiner in feite uit van hetzelfde<br />
idee van low-level energie: het<br />
dynamiseren van gemalen kiezel bijvoorbeeld.<br />
Kiezel is een uiterst paramagnetischc<br />
substantie, die een uur wordt geroerd in<br />
een vat met water en door dat roeren als<br />
het ware wakker wordt gemaakt voor de<br />
opname van low-level energieën uit de<br />
kosmos - waarna het 's ochtends vroeg<br />
wordt verneveld over de velden. Dat<br />
soort ervaringen van mysterie liggen heel<br />
dicht bij wat ik ook in Ierland wel heb<br />
gevoeld: alsof er even een brug wordt geslagen<br />
tussen aarde en kosmos.<br />
"Callahan verwijst ook meermaals naar de<br />
biologisch-dynamische landbouw. Je hebt<br />
het in beide gevallen over werkingen die<br />
niet voelbaar zijn voor mensen. Hele lage<br />
doses van encrgiegolvcn of magnetisme,<br />
maar die de plant blijkbaar wel ten goede<br />
komen en deze in staat stelt beter te<br />
groeien en minder vatbaar te zijn voor<br />
ziektes. Energieën die er zijn voor de<br />
plant om te gebruiken. "<br />
Heb je de biologisch-dynamische landbouw ook<br />
beter begrepen door je studie van Callahan?<br />
"Steiner zegt: een goede compostbemesting<br />
hoefje niet ieder jaar te geven. Maar<br />
je moet de plant wel ontvankelijk maken<br />
voor de opname van kosmische energie...<br />
er zit nogal wat overlap tussen de aanwijzingen<br />
van Steiner met zijn preparaten en<br />
de dingen die Callahan ontdekt heeft over<br />
de Keltische landbouw met zijn torens".<br />
En: "Als je op dit soort manieren met<br />
landbouw bezig bent, zit daar zoveel<br />
diepgang in, biedt het zoveel aanknopingspunten,<br />
is het zo weids, dat ik het<br />
een voorrecht vind om boer te mogen<br />
zijn. Je hebt met wezenlijke dingen te<br />
maken die aan de basis liggen van ons bestaan.<br />
Alsof het een heel groot veld is dat<br />
openligt waar ik een klein beetje mee<br />
kan spelen."<br />
Barr Hommersen
Noreen Rikmans zit in de vijfde klas<br />
van het Haarlems gymnasium.<br />
Voor het vak 'biologie' zou ze de<br />
eitjes gaan tellen van verschillende<br />
soorten fruitvliegjes...<br />
tot haar moeder aankwam met het<br />
lerse-ronde-toren-verhaal.<br />
Noreen wilde wel eens zien wat de<br />
invloed van kleine, nagebouwde<br />
torentjes zou zijn op de groei van<br />
radijsplantjes. De resultaten van<br />
haar experimenten noemt<br />
ze verbluffend.<br />
Voorjaar 1996 zou iedereen een eigen<br />
onderzoek moeten doen - Noreen en<br />
de andere leerlingen van de vijfde klas<br />
gymnasium van het Stedelijk Gymnasium<br />
in Haarlem: "Mijn leraar had wat voorbeelden<br />
gegeven en ik zou de vruchtbaarheid<br />
van verschillende soorten<br />
fruitvliegjes gaan onderzoeken. Maar toen<br />
mijn moeder mij het rondc-torcn-vcrhaal<br />
liet lezen, was ik verkocht. Ik vond het<br />
onderwerp zo interessant dat ik besloot<br />
om een proef te doen. Ik wilde voor mezelf<br />
kunnen zien of de ronde torens en de<br />
verschillende steensoorten echt het beoogde<br />
effect teweegbrengen. En deels<br />
ook om als enige een geheel ander werkstuk<br />
dan de anderen in te leveren." Een<br />
werkstuk met een onderwerp waarvan<br />
niemand, zelfs haar biologieleraar niet, de<br />
Torens in de tuin<br />
•."--JrmfÊti- :4<br />
uitkomst zou kunnen voorspellen.<br />
Maar haar leraar blies het project in eerste<br />
instantie af. "Hij vond het te riskant" Het<br />
type onderwerp noemde hij niet interessant<br />
Norccn stond perplex. Maar ze vertikte<br />
het om iets anders te doen en wist<br />
het uiteindelijk toch voor elkaar te krijgen.<br />
In het voorwoord van haar werkstuk<br />
De torentjes van schuurpapier (rechts) en de granietstenen (links).<br />
C'A<br />
.<br />
Het voorbereidend werk<br />
schrijft ze: "Ik begrijp dat u dit onderwerp<br />
erg riskant vond, maar wat is er leuker<br />
dan iets riskants te doen?"<br />
Hebben torens van paramagnetisch gesteente<br />
inderdaad invloed op de plantengroei?<br />
Dat was de vraag die Norccn zich<br />
stelde. Als je er met je logisch verstand<br />
over nadenkt zegt ze, zijn er genoeg argumenten<br />
te vinden die tegen de stelling<br />
pleiten. Misschien waren de weersomstandigheden<br />
in de proeven van de<br />
Amerikaan Philip Callahan niet voor alle<br />
plantjes optimaal En misschien was een<br />
verschil in de samenstelling van de grond<br />
de reden voor het behaalde resultaat<br />
Daarom zegt zij er in haar eigen proef<br />
voor gezorgd te hebben de omstandigheden<br />
van alle potten zoveel mogelijk gelijk<br />
te houden.<br />
BASALTZUILTJES<br />
Maar waar haalde ze de torentjes vandaan?<br />
"Van de door Philip Callahan genoemde<br />
steensoorten lukte het me<br />
basaltzuiltjes te vinden bij cen natuurstecnhandcl.<br />
Men was zo vriendelijk hier<br />
punten aan te slijpen. Verder werkte ik<br />
met zelfgemaakte torentjes van hout en<br />
schuurpapier." In feite waren her twee<br />
soorten schuurpapier: schuurpapier met<br />
een papieren ondergrond en schuurpapier<br />
met een linnen ondergrond.<br />
Ze begon die middag met het zaaiklaar<br />
maken van de achttien plastic bloempot-<br />
VKUCH1BARE AARDE | AUG | SEPT | 1996 | 2 1
De uiteindelijke opstelling. Achteraan een basaltzuiltje en de kalksteen.<br />
Vooraan de torens van schuurpapier.<br />
ten: elke pot kreeg dezelfde zaaiaarde, gekocht<br />
bij cen tuincentrum in Heemstede.<br />
Net als Callahan zou Norccn gebruik maken<br />
van radijszaad. "Omdat dit in de<br />
proef van Callahan ook gebruikt wordt en<br />
omdat ze snel kiemen en snel volwassen<br />
planten opleveren. "<br />
Vervolgens rolde ze vier stukken schuurpapier<br />
(alleen voor de juiste vorm) om<br />
een houten staaf- doorsnede ongeveer<br />
vijf centimeter. De uiteinden werden afgeknipt<br />
en de randen aan elkaar gelijmd.<br />
Daar bovenop zette ze een 'hoedje' van<br />
een stukje rond schuurpapier. En de toren<br />
(hoogte 25 cm) was klaar.<br />
De houten torentjes werden ingesmeerd<br />
met lijm en vervolgens door een bakje<br />
met basalt- of slijppocder gerold. Dit vanwege<br />
het veronderstelde paramagnetischc<br />
effect van het slijpscl. Verder maakte ze<br />
nog gebruik van cen torentje van witte<br />
kalksteen en van drie brokken granietsteen:<br />
geen torens maar stenen met met<br />
een "enigszins spitse vorm".<br />
Daarna werd elke toren en elke steen<br />
2 2 | VRUCHTBARE AARDE | AUG | SEP1 | 1996<br />
Na drieënhalve week geen verschillen te zien.<br />
Hier de torens van schuurpapier.<br />
midden in een pot geplaatst. Kleine torens<br />
in kleinere potten; grotere torens in<br />
bredere potten. En in twee of drie kringen<br />
erom heen - afhankelijk van de<br />
grootte van de pot - zaaide Noreen radijszaad<br />
uit. Daarna gingen de potten de min<br />
in: vijftien porten met toren of steen en<br />
vijf controlcpotten zonder toren of steen.<br />
Over de opstelling zegt ze: "De potten<br />
heb ik midden in de min neergezet, min<br />
of meer per soort bij elkaar. Waarbij ik<br />
erop lette de potten en dan vooral de controlepotten<br />
ver genoeg uit elkaar te plaatsen<br />
opdat ze elkaar niet zouden<br />
beïnvloeden en toch allemaal evenveel<br />
zonlicht zouden krijgen. Over alle porten<br />
heen spande ik een net zodat katten en vogels<br />
er niet bij konden." In totaal kostte de<br />
voorbereiding haar een halve dag. "Verder<br />
kon ik niet meer doen dan afwachten totdat<br />
de plantjes zouden gaan groeien."<br />
ROME<br />
"Ik kan moeilijk zeggen wat ik verwacht<br />
van dit experiment," schrijft Noreen<br />
voorafgaande aan de proef. "Ik denk dat<br />
de granietstcnen weinig effect zullen hebben,<br />
omdat ze geen echte torenvorm hebben."<br />
Ook vermoedt ze dat de houten<br />
torens ingesmeerd met lijm en gerold<br />
door basaltpoeder weinig zullen uithalen.<br />
"Omdat er niets bekend Ís over het feit<br />
dat hout energie aantrekt. En omdat de<br />
werking van het poeder waarschijnlijk<br />
niet sterk genoeg is."<br />
Een paar weken na de kieming van de<br />
plantjes was er in ieder geval nog geen<br />
enkel verschil te zien. "De plantjes gingen<br />
allemaal gelijk op. Ik was al bang dat mijn<br />
proef mislukt zou zijn." Jammer, zegt ze,<br />
omdat ik met deze proef wilde bewijzen<br />
dat er wel degelijk meer op aarde is dan<br />
wat wij zien.<br />
Maar toen vertrok Norecn met de andere<br />
vijfdcklassers naar Rome. "De plantjes<br />
waren nog niet helemaal uitgegroeid,<br />
mede door het koude weer van die dagen,<br />
dus besloten mijn moeder en ik de plantjes<br />
gewoon te laten staan. Ze waren inmiddels<br />
drieënhalve week oud."<br />
Een weck larcr was ze terug. Het resultaat<br />
vond ze op dat moment al verbluffend.<br />
Vooral bij de torenrjes van basalt waren<br />
de verschillen duidelijk: "Zo significant<br />
dat ik het eerst nier geloofde." De groei<br />
van de overige plantjes bleef duidelijk<br />
achter bij die van de basaltplantjes. Eu het<br />
verschil werd vervolgens steeds groter.<br />
"De planrjes groeiden steeds uitbundiger,<br />
zelfs de kleur van de blaadjes was anders -<br />
veel groener en frisser."<br />
De op cen na sterkste groeiers bleken de<br />
radijsplantjes rond de kalk stee ntoren te<br />
zijn. "Ook deze waren aanzienlijk groter<br />
dan de controlcplanrjes in de buurt." Op<br />
de derde plaats kwamen de plantjes rond<br />
de torens van schuurpapier met linnen<br />
ondergrond. Terwijl de torens gemaakt<br />
van papieren schuurpapier geen speciaal<br />
effect leken te hebben. Hetzelfde gold<br />
voor de granietstenen. De plantjes in deze<br />
potten weken niet af van die in de verschillende<br />
controlcpotten.<br />
Opvallend genoeg waren de plantjes in de<br />
porten met de drie houten torens (gerold<br />
door basaltmcel of schuurpoeder) zelfs<br />
kleiner dan de controleplanten.<br />
SCHUURPAPIER<br />
Conclusie: Bepaalde paramagnetisch geachte<br />
stenen oefenen wel degelijk een positieve<br />
invloed uit op het gewas. "Er<br />
waren voldoende controlepotten waarin<br />
de planten onderling niet van elkaar verschilden.<br />
Bovendien konden de groeivcrschillcn<br />
in de meeste gevallen in<br />
tweevoud worden aangetoond."<br />
Wat de basalttorens betreft sterkten de<br />
proeven haar in de mening dat de torens<br />
energie aantrekken uit de omgeving en<br />
deze doorgeven aan de omliggende grond.<br />
Bij de basalttorens, denkt ze, waarschijnlijk<br />
nog ondersteund door het feit dat het<br />
basalt niet helemaal massief was: "Het was
Hef resultaat na ± zeven weken. Links de bloempotten met de basalttorentjes,<br />
rechtsboven de toren van kalksteen, rechtsonder de controlepot.<br />
een broosachrig soort steen, overal zaten<br />
putjes van een paar millimeter, alsof de<br />
hele steen vol luchtbellet) es zat"<br />
En het torentje van kalksteen? "Heeft ook<br />
goed zijn best gedaan, want de verschillen<br />
zijn duidelijk waarneembaar. Ook dit torentje<br />
is niet helemaal massief." Frappant<br />
vindt ze het verschil tussen de torens van<br />
schuurpapier - een positief effect bij de<br />
torens met Hnncn ondergrond en geen effect<br />
bij de torens met papieren ondergrond.<br />
Een mogelijke verklaring hiervoor<br />
zou volgens haar kunnen zijn dat hout en<br />
papier de energicbaan remmen of zelfs<br />
helemaal belemmeren. De planten rond<br />
de houten torens waren opvallend genoeg<br />
het kleinst van allemaal.<br />
De granictstcnen leken niets te doen.<br />
Ze vermoedt dat de vorm de werking in<br />
de weg zat "Het waren namelijk geen<br />
torentjes, maar gewoon stenen met een<br />
enigszins spitse vorm. Bovendien waren<br />
ze massief." Maar ook de herkomst van<br />
de stenen kan een rol hebben gespeeld.<br />
Norccn: "De ene steen kan uit een<br />
bijzonder energierijk gebied komen en de<br />
energie daardoor misschien beter<br />
doorgeven.<br />
Misschien, veronderstelt ze, was juist de<br />
basalt die zij gebruikte afkomstig uit een<br />
bijzonder energierijk gebied (zie ook<br />
hier: het interview met Callahan).<br />
BEWIJSBAARHEID<br />
Noreen is de eerste om toe te geven dat<br />
haar onderzoek wellicht niet volmaakt is<br />
geweest Het blijft sowieso natuurlijk een<br />
moeilijk onderwerp. Het onderzoek naar<br />
de invloed van de ronde torens op de<br />
plantengroei zal voorlopig nog wel geen<br />
concrete bewijzen opleveren, verwacht ze.<br />
Een eerste vraag die ze vooral zichzelf<br />
heeft gesteld: Stonden de potten in haar<br />
onderzoek toch niet te dicht bij elkaar?<br />
Hebben de torens elkaar wellicht toch<br />
beïnvloed? Het is mogelijk, zegt ze. Maar<br />
ze kan het zich toch eigenlijk niet echt<br />
&&*<br />
voorstellen: "Omdat ik geprobeerd heb<br />
om de potten op de redelijk kleine oppervlakte<br />
die ik tot mijn beschikking had zo<br />
ver mogelijk uit elkaar te zertcn. De torens<br />
waren ook niet echt groot te noemen,<br />
dus ik neem aan dat het bereik ook<br />
niet zo ver was."<br />
De tweede vraag die ze aan zichzelf stelt:<br />
Waren de radijszaadjes in alle potten wel<br />
even dicht gezaaid? Haar commentaar:<br />
"Ook hierbij heb ik geprobeerd alles zo<br />
gelijk mogelijk te laten verlopen." Vraag<br />
drie: Was het niet beter om ook nog met<br />
andere planten te experimenteren?<br />
Noreen: "Ja, dit was inderdaad beter,<br />
maar daar bad ik de ruimte niet voor, bovendien<br />
betrof mijn experiment de plantengroei<br />
in het algemeen."<br />
Vervolg-onderzoek? Norcen heeft ideeën<br />
genoeg. Onderzoek naar de betekenis van<br />
het herkomstgebied van de verschillende<br />
soorten steen bijvoorbeeld. Of onderzoek<br />
naar de betekenis van de vorm en grootte<br />
van de torens; onderzoek naar de betekenis<br />
van de holheid van de gebruikte torentjes.<br />
Nieuw onderzoek naar het<br />
negatieve effect dat zij vond bij hout en<br />
papier. En onderzoek naar het bereik van<br />
de verschillende torens.<br />
De experimenten zelf vielen haar overigens<br />
heel erg mee. 'Probeer het maar<br />
eens.' houdt ze alle potentieel geïnteresseerden<br />
voor, 'het is ten slotte niet meer<br />
dan een middagje werk.' Alleen het<br />
schrijven van het verslag viel haar tegen.<br />
"Ik heb dik een week elke dag minstens<br />
een middag of een avond zitten typen -<br />
fouten zitten verbeteren, dingen overnieuw<br />
zitten schrijven en dingen zitten<br />
toevoegen."<br />
Norccn kreeg uiteindelijk voor haar verslag<br />
een zeven.<br />
Bij deze houten torens is goed te zien dat de plantjes in de controlepot groter zijn.<br />
VRUCHTBARE AARDI | AUG | SEPT | 1996 | 2 3
Een aantal sterk uiteenlopende<br />
reacties op het ronde-toren-verhaal<br />
zoals we dat in VA 1/96 publiceerden.<br />
Een Wageningse graslandkundige,<br />
een natuurgeneeskundige,<br />
een fysicus en een importeur van<br />
geneeskrachtige aarde over<br />
paramagnetisme en plantengroei.<br />
PARAMAGNETISMS<br />
GEEN KRACHT<br />
'Onzin,' zegt hij zonder omhaal van<br />
woorden. Dr. A.J. van Duyneveldt is wetenschappelijk<br />
medewerker aan het Leidse<br />
Kamerlingh Ormes Laboratorium, waar<br />
ook de hoogleraar CJ. Gorter tot in de jaren<br />
zeventig werkzaam was: de fysicus aan<br />
wie Philip Callahan in het voorwoord van<br />
zijn laatste boek Paramagnetism een forse<br />
dankbetuiging wijdt. Maar Gorter leeft al<br />
lang niet meer. Van Duyneveldt is een van<br />
de laatste van Gorters promovendi op de<br />
Leidse universiteit. De vraag was wat Van<br />
Duyneveldt van het ronde-torenverhaal<br />
vindt. "Ik ben niet onder de indruk," zal<br />
hij later in het gesprek iets omzichtiger<br />
zeggen. "Ik kan me een dergelijk effect<br />
nauwelijks voorstellen." Zijn kritiek lijkt<br />
vooral gericht op Callahans woordgebruik.<br />
Of is het fundamenteler? "Een paramagnetische<br />
kracht bestaat niet," zegt de fysicus<br />
met nadruk. "Er bestaan ten slotte slechts<br />
vier fundamentele krachten in deze wereld:<br />
de gravitatiekracht, de zwakke en de<br />
sterke kernkracht en de elektromagnetische<br />
kracht. Meer bestaat er niet."<br />
We zouden dus volgens Van Duyneveldt<br />
moeten spreken over een magnetische<br />
kracht? Dat ligt inderdaad dichter bij de<br />
waarheid, zegt hij. Ware het niet dat er<br />
helemaal geen sprake is van een kracht -<br />
maar van een gevoeligheid voor een magnetisch<br />
veld. "Een paramagnetisch stuk<br />
rots is als materiaal namelijk niet magnetisch.<br />
Alleen op atomair niveau is er sprake<br />
van magnetisme." Waarom de steen niet<br />
magnetisch is? Omdat aldus Van<br />
Duyneveldt, de atomaire magneetjes kris<br />
kras door elkaar liggen, 'Daarom voelt de<br />
steen ook niet magnetisch aan. Een paramagnetische<br />
substantie gedraagt zich pas<br />
magnetisch als de atomaire magneetjes in<br />
dezelfde richting wijzen." En dat gebeurt<br />
pas weer als je de steen plaatst in een<br />
magnetisch veld.<br />
Hetzelfde geldt natuurlijk voor een schroevendraaier.<br />
Maar de schroevendraaier<br />
blijft (I) magnetisch als de magneet wordt<br />
weggehaald, terwijl het paramagnetische<br />
materiaal juist géén magnetisch geheugen<br />
heeft: de atomaire magneetjes staan even<br />
2 4 | VRUCHTBARE AARDE | AUG | SEPT | 1996<br />
later weer alle kanten op. En het gesteente<br />
is zijn magnetisme kwijt. Daarom is paramagnetisme<br />
volgens Van Duyneveldt<br />
geen 'kracht'. Maar in natuurkundige terminologie:<br />
"Een toestand die zich kenmerkt<br />
door een gevoeligheid voor een<br />
extern magneetveld."<br />
In de trein terug lees ik Callahans boek er<br />
nog eens op na. Zo oneens zijn beiden het<br />
toch niet. Ook Callahan hanteert Van<br />
Duyneveldts definitie van paramagnetisme.<br />
En toch spreekt Callahan consequent<br />
over 'kracht'. Bedoelt Callahan nou inderdaad<br />
een 'kracht' of toch een 'gevoeligheid'?<br />
Ik bel Van Duyneveldt nog eens op.<br />
Zou het kunnen zijn dat het (zwakke) magnetische<br />
veld van de aarde er een 'kracht'<br />
van helpt te maken? Want zegt Callahan<br />
niet dat de atomaire magneetjes door het<br />
aardmagnetisch veld nooit helemaal terugvallen<br />
in hun oorspronkelijke chaotische,<br />
ongerichte stand. Van Duyneveldt kan zich<br />
ook hier weinig bij voorstellen. "Het biologisch<br />
effect van paramagnetische steen<br />
blijf ik een vage hypothese vinden. En als<br />
er al een effect zou bestaan, zou ik toch<br />
eerst willen weten welk element in de<br />
plant op dat magnetisme reageert. Want<br />
er moet dan iets in de plantencel zitten<br />
wat zelf magnetisch is. Anders kan een<br />
plant geen magnetisme voelen. Als de invloed<br />
van sterke magnetische invloeden,<br />
zoals je zegt inderdaad zijn aangetoond,<br />
zou ik mijn onderzoek daar laten beginnen.<br />
Het werkingsmechanisme ¡s bij sterke<br />
velden natuurlijk veel makkelijker na te<br />
gaan dan bij zwakke velden."<br />
Naschrift: Callahan is het niet met de kritiek eens.<br />
"Als er sprake is van cen gcs'ocligheid (voor iets),<br />
is er ook sprake van een kracht. liet is niet vol te<br />
houden dat iets (cen paramagnetischc steen) 'gevoelig<br />
is voor' als er op die plek 'mets' is. Waar<br />
het bij cen paramagnetisch materiaal om gaat » de<br />
antenncwerking: It's putting energy in long u-aiw*<br />
(zie <strong>verder</strong>: Ph. Callahan; 'Paramagnetism' en<br />
'Ancient Mysteries, Modem Visum/).<br />
VOORZICHTIG NIEUWSGIERIG<br />
Hij is voorzichtig, allesbehalve overtuigd.<br />
Maar dr. J.H. Neuteboom, wetenschappelijk<br />
medewerker Graslandkunde van de<br />
Wageningse Vakgroep Agronomie, wil de<br />
deur ook niet op slot doen. Een gunstig effect<br />
van paramagnetisch gesteente op de<br />
plantengroei? "Ik weet het niet. De proefjes<br />
van Philip Callahan zien er op het eerste<br />
gezicht wel aardig uit, maar ik zou de<br />
oorspronkelijke publicaties willen zien.<br />
Heeft hij werkelijk sluitende bewijzen? Of<br />
<strong>verder</strong> onderzoek de moeite waard is? Het<br />
heeft naar mijn gevoel raakvlakken met de<br />
biologische landbouw. Wellicht zou de<br />
Wageningse Vakgroep Ekologische<br />
Landbouw er iets voor voelen. Gezien de<br />
nog steeds grote publieke belangstelling<br />
voor dit soort onderwerpen zou het best<br />
leuk zijn als iemand er nog eens kritisch<br />
naar zou kijken. Als bij Graslandkunde een<br />
student beslist een onderzoek naar paramagnetische<br />
effecten zou willen doen. dan<br />
zou ik hem niet tegenhouden, al ben ik<br />
niet de enige die daarover beslist.<br />
Persoonlijk kom ik er niet aan toe. Er zijn<br />
ook andere belangrijke zaken. Daarbij<br />
komt dat ik ook geen enkel idee heb hoe<br />
paramagnetisme zou kunnen werken en<br />
enig idee zou je toch op zijn minst moeten<br />
hebben. Waar ik me nog iets bij zou kunnen<br />
voorstellen is dat het bijvoorbeeld op<br />
het ionentransport langs celmembranen<br />
werkt. Maar hoe dan? Callahan komt uit<br />
de wereld van de entomologie en de<br />
ornithologie. Wellicht kunnen vogels gevoelig<br />
reageren op magnetische velden.<br />
Maar bij planten heb je toch met heel andere<br />
mechanismen te maken.<br />
•Rogier Schulte zit nu in Ierland (zie: 1er*<br />
Dagboek- red). Hij onderzoekt of de Ierse<br />
torens invloed hebben op de opbrengst<br />
van de vegetatie eromheen. Ook een<br />
criterium dat Callahan hanteert. Hoewel ik<br />
juist daarvan niet zoveel verwacht<br />
Callahan zegt zelf dat het gaat om zwakke
effecten en daarom lijkt me dat verhaal<br />
over die 8000 dollar hogere katoen- en<br />
soja o p b r e n g s t e n door paramâgnetisme<br />
ook wat sterk. Ik denk dat juist een aspect<br />
als opbrengst door heel andere factoren<br />
wordt gedomineerd. Als er al enig meetbaar<br />
effect zou zijn, dan zou ik het eerder<br />
zoeken in het aanpassingsvermogen van<br />
planten aan ongunstige groeiomstandigheden.<br />
We noemen dat persistentie.<br />
Voor productie zijn vooral fotosynthese,<br />
water en minerale voeding belangrijk.<br />
Paramâgnetisme een aspect van die<br />
voeding? Dat zou ik me alleen kunnen<br />
voorstellen als paramâgnetisme de mineralenopname<br />
of mineralenbenutting zou<br />
vergroten. Het zou me wel nieuwsgierig<br />
maken."<br />
VULKANISCHE AARDE<br />
Hij weet dat het bij veel psoriasispatiënten<br />
werkt, maar aan het hoe of wat waagt hij<br />
zich liever niet. De Amsterdamse importeur<br />
van de Mirak-aarde afkomstig uit het<br />
Spaanse, vulkanische eiland Puerteventura.<br />
Frank Zwiers, verwijst liever door naar de<br />
dermatologen van het Nijmeegse Radboud<br />
Ziekenhuis, die onlangs met hem mee zijn<br />
gegaan naar het wingebied op het eiland.<br />
De Spaanse aarde is een van de kleiproducten<br />
die op de markt worden gebracht<br />
voor huidproblemen.<br />
Een hele bekende is natuurlijk de Luvosklei.<br />
waar bijvoorbeeld de Amsterdamse<br />
natuurgeneeskundige Danielle Crijns hoog<br />
van op geeft bij klachten als verbrandingen,<br />
eczeem, gordelroos. psoriasis, luieruitslag,<br />
borstontsteking en aambeien. De<br />
werking van dit Zuid-Limburgse kleiproduct,<br />
vertelt ze. wordt meestal in verband<br />
gebracht met het hoge mineralengehalte.<br />
Zoals van de Spaanse Mirak-aarde ook verondersteld<br />
wordt dat de genezende werking<br />
van de mineralen, en dan vooral van<br />
de zwavel, uitgaat.<br />
Frank Zwiers - zelf al twintig jaar psoriasispatiënt<br />
- raakte enthousiast toen hij bij<br />
zichzelf de eerste resulaten zag. "De eilanders<br />
zelf kennen de uitwerking al lang,<br />
maar zijn er evenzeer verbaasd over dat<br />
het werkt. " Zoals Zwiers weer verbaasd<br />
was over de verbazingwekkende plantengroei<br />
op sommige plekken op het eiland.<br />
"Miljoenen keiharde stenen waar je tientallen<br />
vetachtige plantjes in ziet groeien.<br />
Het regent tweemaal per jaar op<br />
Fuerteventura, maar het eiland staat<br />
bekend om zijn topkwaliteit tomaten en<br />
uien." Een paar van die stenen staan inmiddels<br />
in zijn vensterbank. "De plantjes<br />
blijven groeien." Paramâgnetisme en/of<br />
mineralen? Zwiers en Crijns houden het<br />
voorlopig op mineralen. Binnenkort wordt<br />
op het Spaanse eiland de eerste kliniek<br />
voor psoriasispatiënten geopend.<br />
B.H.<br />
AAN DE REDACTIE<br />
ORDENINGSINFORMATIE<br />
Gaarne wil ik U deelgenoot maken van enkele beelden, welke naar aanleiding van het<br />
artikel over de ronde torens in Ierland (VA 1/96) in mij opkwamen. Afgezien van de<br />
opstelling van de torens in relatie tot de sterrenbeelden aan de hemel, wordt in het<br />
artikel de nadruk gelegd op:<br />
1. De invloed van ronde torens, samengesteld uit paramagnetisch materiaal, op de<br />
groei van omliggende planten, in relatie tot de polen en draairichting van de aarde.<br />
2. De positieve invloed van paramagnetisch gesteente in de bodem in algemene zin<br />
op de plantengroei.<br />
5. De negatieve invloed van scherpe uitsteeksels, hoeken of randen op de nabije<br />
plantengroei.<br />
Bij nadere beschouwing van deze drie punten komt voor mij het begrip ORDENING als<br />
centraal principe naar voren. Ik wil U uitleggen hoe ik daartoe kom.<br />
Bij ieder levend wezen zie ik twee aanzichten, een daarvan is het zijns-aspect. Het zijnsaspect<br />
bevat o.a. alle informatie omtrent de gestalte, zowel de bouw als de processen en<br />
is dus een wetend en een sturend principe. Een eenvoudig equivalent hiervan vinden we<br />
bij de computer in de vorm van programmatuur op de harde schiff. Dit weten of bewustzijn<br />
van de plant is een gegeven van ordening en een vermogen tot onderscheid. Waar<br />
chaos heerst, vinden we geen identiteit, bewustzijn of onderscheid.<br />
Ordening is nodig voor de instandhouding, groei en voortplanting. Iedere levende cel is<br />
voorzien van het daarvoor noodzakelijke aandeel van het ordeningsprincipe van de<br />
plant, opdat het geheel als eenheid kan zijn en functioneren of existeren. Het gezond zijn<br />
van een plant is waarneembaar in de gestalte en de processen. Het weten zelf is voor ons<br />
ontoegankelijk daar het geen gebeuren is. Onze meetapparaten zijn bovendien procesgebonden.<br />
Al onze pogingen tot bevordering van de groei of de oogst zijn dan ook procesgericht<br />
en meestal resultaatgericht.<br />
Opdat de plant echter gezond zal zijn, mag het instandhoudingspnncipe en het daarmee<br />
verbonden afweersysteem niet te zwaar belast worden. Hiermede wordt niet bedoeld de<br />
procesmatige kant hiervan, doch het identiteit of ordeningsaspect. Wanneer we de plant<br />
namelijk belasten met chaos bevattende velden, kunnen we zelfs ziekte en vernietiging<br />
veroorzaken, daar de eigen ordening hierdoor niet meer toegankelijk is of gedeeltelijk of<br />
geheel verstoord wordt<br />
In de voorgaande zin spreek ik over velden, welke chaotische informatie bevatten en ik<br />
wil nu een poging doen dit nader toe te lichten. ín de natuurgeneeskunde is het bekend<br />
dat de ordeningsinformatie van een geneesmiddel in een glazen ampul door het glas naar<br />
buiten treedt, mits het glas transparant is voor infrarode straling Dit principe wordt<br />
toegepast in de electro-acupunctuur om de reactie van patiënten op geneesmiddelen te<br />
kunnen vaststellen zonder dat ze behoeven te worden ingenomen. De infrarode of warmtestraling<br />
van het geneesmiddel draagt in dit geval de ordeningsinformatie door het glas<br />
naar buiten en treft daar de huid van het levende wezen dat bijvoorbeeld deze ampul in<br />
de hand genomen heeft. De levende cellen van de patiënt zijn verbonden met het centrale<br />
ordeningsbewustzijn en geven de van buiten komende informatie hieraan door, waarna<br />
de eigen ordening hierop reageert.<br />
Deze reacties zijn nu o.a. meetbaar als veranderingen van de huidweerstand. Ook een<br />
magnetisch veld kan in deze zin als drager functioneren. Wanneer een veld afkomstig is<br />
uit een hoog geordend milieu, is het drager van de ordentngstnformatie omtrent deze gesteldheid<br />
en kan daarmede zeer gunstige omstandigheden aanbieden voor levende wezens<br />
welke daarin verkeren.<br />
Wat heeft dit nu te maken met paramagnetische stenen? Paramagnetische stenen hebben<br />
magnetische of ordeningseigenschappen welke gunstig uitwerken op het ordeningsmilieu<br />
van de planten. In het geval van een toren hebben we paramagnetische stenen gebruikt<br />
voor hel realiseren van een hoogwaardige vorm, namelijk de ronde Ierse toren.<br />
We combineren twee ordeningsaspecten in de toren, namelijk van vorm en van substantie.<br />
Bovendien staat deze toren zeer waarschijnlijk op een geordende plaats op de aarde<br />
en dit alles leidt tot een veld van uitwerking, zoals door de heer Callahan beschreven.<br />
Zodra een imitatie toren scherpe randen of uitstekende punten bezit, zijn dit storingen in<br />
de ordening van de vorm, welke dus ook door de planten, gezien hun reactie, als storend<br />
worden ervaren.<br />
Het lijkt me interessant te onderzoeken of ook wij als mens deze ordeningsinvloeden gelijk<br />
de planten of anderszins ervaren. Het beproeven daarvan kan geschieden met behulp<br />
van bijvoorbeeld elektro-acupunctuur of de wel bekende touch-for-health-methode.<br />
Met deze benadering hoop ik een ingang te hebben gegeven tot een veelal verwaarloosde<br />
doch zeer wezenlijke zijde van het leven.<br />
H.J.van der Heide (Oud-gcluidsmedewerkcr van de NOS/iutuurgeneeskundige)<br />
VRUCHTBARE AARDE | AUG | SEPT | 199« | 2 5