Lozingen bij aanleg en onderhoud van bodemenergiesystemen
Lozingen bij aanleg en onderhoud van bodemenergiesystemen
Lozingen bij aanleg en onderhoud van bodemenergiesystemen
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Februari 2013<br />
Woord vooraf:<br />
<strong>Lozing<strong>en</strong></strong> <strong>bij</strong> <strong>aanleg</strong> <strong>en</strong> <strong>onderhoud</strong><br />
<strong>van</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong><br />
Beleidsondersteun<strong>en</strong>d docum<strong>en</strong>t<br />
In dit docum<strong>en</strong>t wordt uitgegaan <strong>van</strong> de situatie na inwerkingtreding <strong>van</strong> het Wijzigingsbesluit bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong>,<br />
dat is beoogd voor 1 juli 2013. Met dat besluit wordt ook het Activiteit<strong>en</strong>besluit <strong>en</strong> het Besluit loz<strong>en</strong><br />
buit<strong>en</strong> inrichting<strong>en</strong> gewijzigd. Hier<strong>bij</strong> word<strong>en</strong> ook de regels voor loz<strong>en</strong> in rioolstelsels <strong>en</strong> op of in de bodem t<strong>en</strong><br />
gevolge <strong>van</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> aangepast.<br />
1
Inhoudsopgave<br />
1 Sam<strong>en</strong>vatting................................................................................................................................... 3<br />
2 Afbak<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> doel ......................................................................................................................... 4<br />
3 Omschrijving <strong>van</strong> de activiteit......................................................................................................... 4<br />
3.1 Algeme<strong>en</strong>.................................................................................................................................. 4<br />
3.2 Aantall<strong>en</strong> <strong>en</strong> kost<strong>en</strong>................................................................................................................... 5<br />
3.3 Realisatiefase ............................................................................................................................ 5<br />
3.4 Onderhoudsfase (op<strong>en</strong> system<strong>en</strong>) ............................................................................................. 6<br />
4 Omschrijving milieugevolg<strong>en</strong> ......................................................................................................... 7<br />
4.1 Algeme<strong>en</strong>.................................................................................................................................. 7<br />
4.2 Loz<strong>en</strong> in of op de bodem .......................................................................................................... 8<br />
4.3 Loz<strong>en</strong> in het oppervlaktewater.................................................................................................. 8<br />
4.4 Loz<strong>en</strong> in schoonwaterstelsels.................................................................................................... 9<br />
4.5 Loz<strong>en</strong> in het vuilwaterriool....................................................................................................... 9<br />
4.6 Afvoer per as als afvalstof ...................................................................................................... 10<br />
4.7 Sam<strong>en</strong>vatting milieuaspect<strong>en</strong>.................................................................................................. 10<br />
5 Mogelijke maatregel<strong>en</strong>.................................................................................................................. 10<br />
5.1 Separate retourbron................................................................................................................. 11<br />
5.2 Retourfilter in de bron............................................................................................................. 11<br />
5.3 Tweelingpomp<strong>en</strong> .................................................................................................................... 11<br />
5.4 Ontijzeringsinstallatie ............................................................................................................. 13<br />
5.5 Cascade opstelling .................................................................................................................. 13<br />
5.6 Bezinkbak ............................................................................................................................... 13<br />
5.7 Buffer...................................................................................................................................... 14<br />
5.8 Osmose.................................................................................................................................... 14<br />
6 De beste beschikbare techniek<strong>en</strong>: BBT......................................................................................... 14<br />
7 Overheidsbetrokk<strong>en</strong>heid................................................................................................................ 15<br />
7.1 Boorwerkzaamhed<strong>en</strong>............................................................................................................... 15<br />
7.2 Ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>onderhoud</strong> <strong>van</strong> de bronn<strong>en</strong> <strong>bij</strong> op<strong>en</strong> system<strong>en</strong>.............................................. 15<br />
8 Besluitvorming lozingsroute spoelwater op<strong>en</strong> systeem................................................................. 16<br />
9 Conclusies ..................................................................................................................................... 19<br />
10 Aanbeveling<strong>en</strong>............................................................................................................................... 20<br />
10.1 Initiatiefnemers................................................................................................................ 20<br />
10.2 Bevoegde instanties ......................................................................................................... 20<br />
11 Bijlag<strong>en</strong> ......................................................................................................................................... 21<br />
11.1 Bijlage 1: Overzicht lozing<strong>en</strong> <strong>bij</strong> geslot<strong>en</strong> system<strong>en</strong>....................................................... 21<br />
11.2 Bijlage 2: Overzicht lozing<strong>en</strong> <strong>bij</strong> op<strong>en</strong> system<strong>en</strong> ............................................................ 22<br />
2
1 Sam<strong>en</strong>vatting<br />
Bij de <strong>aanleg</strong> <strong>en</strong> het <strong>onderhoud</strong> <strong>van</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> komt afvalwater vrij. Vooral de afvalwaterstrom<strong>en</strong><br />
<strong>bij</strong> het ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> het <strong>onderhoud</strong> <strong>van</strong> op<strong>en</strong> system<strong>en</strong> zijn om<strong>van</strong>grijk, waardoor het vind<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> geschikte<br />
lozingsroute lastig kan zijn. Bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> word<strong>en</strong> immers vooral aangelegd in het stedelijk gebied,<br />
waar de mogelijkhed<strong>en</strong> veelal beperkt zijn.<br />
Bij lozing<strong>en</strong> t<strong>en</strong> gevolge bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> wordt onderscheid gemaakt in twee typ<strong>en</strong> afvalwater: afvalwater<br />
dat vrijkomt <strong>bij</strong> het bor<strong>en</strong> <strong>van</strong> de gat<strong>en</strong> in de bodem voor de <strong>aanleg</strong> <strong>van</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> (zowel op<strong>en</strong><br />
als geslot<strong>en</strong> system<strong>en</strong>) <strong>en</strong> afvalwater dat vrijkomt <strong>bij</strong> het ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> het beheer <strong>van</strong> op<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong>.<br />
Door de specifieke k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>van</strong> deze afvalwaterstrom<strong>en</strong> geldt er e<strong>en</strong> voorkeursvolgorde voor de lozingsroute.<br />
Lokale omstandighed<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> aanleiding zijn af te wijk<strong>en</strong> <strong>van</strong> deze volgorde.<br />
type afvalwater k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> voorkeursvolgorde lozing<br />
spoelwater t<strong>en</strong> gevolge <strong>van</strong> de <strong>aanleg</strong><br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesysteem<br />
spoelwater t<strong>en</strong> gevolge <strong>van</strong> ontwikkel<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> <strong>onderhoud</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesysteem<br />
- water met b<strong>en</strong>toniet <strong>en</strong> polymer<strong>en</strong><br />
- relatief kleine hoeveelheid<br />
- e<strong>en</strong>malig<br />
- grondwater, zoals lokaal aanwezig<br />
- grote hoeveelhed<strong>en</strong><br />
- herhaaldelijk in de gebruiksfase<br />
1. vuilwaterriool<br />
2. op de bodem<br />
3. overige routes<br />
1. in de bodem<br />
2. oppervlaktewater<br />
3. schoonwaterriool<br />
4. vuilwaterriool<br />
5. externe verwerker<br />
Bij geslot<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> ontstaat in de gebruiksfase <strong>van</strong> het systeem ge<strong>en</strong> afvalwater. Vooral het<br />
spoelwater dat ontstaat <strong>bij</strong> het ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> het <strong>onderhoud</strong> <strong>van</strong> de op<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> vraagt om<br />
aandacht. Dat zijn om<strong>van</strong>grijke strom<strong>en</strong> <strong>van</strong> gebiedseig<strong>en</strong> grondwater. Bij e<strong>en</strong> adequaat beheer word<strong>en</strong> daar<br />
ge<strong>en</strong> stoff<strong>en</strong> aan toegevoegd.<br />
In beginsel is grondwater schoon, waardoor de kwaliteit ge<strong>en</strong> belemmering vormt voor de lozing. Veel op<strong>en</strong><br />
bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> echter in brak of zout grondwater of het grondwater is verontreinigd door m<strong>en</strong>selijke<br />
activiteit<strong>en</strong> in het verled<strong>en</strong>, hetge<strong>en</strong> wel e<strong>en</strong> belemmering kan vorm<strong>en</strong> voor de lozing. De om<strong>van</strong>g <strong>van</strong> de<br />
lozing is in het algeme<strong>en</strong> echter de grootste belemmering voor het vind<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> geschikte lozingsroute.<br />
Voor de <strong>aanleg</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesysteem is altijd e<strong>en</strong> watervergunning nodig met in beginsel de provincie<br />
als bevoegd gezag. Alhoewel de wetgeving daartoe niet verplicht, is het beleidsmatig gew<strong>en</strong>st <strong>en</strong> behoort<br />
het tot behoorlijk bestuur dat deze vergunning slechts verle<strong>en</strong>d wordt als met betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong> is afgestemd hoe met<br />
het ev<strong>en</strong>tuele afvalwater t<strong>en</strong> gevolge <strong>van</strong> dat systeem wordt omgegaan, zowel <strong>bij</strong> de <strong>aanleg</strong> als in de gebruiksfase.<br />
Als dit spoelwater wordt teruggebracht in de bodem of wordt geloosd in het oppervlaktewater, wordt dat <strong>bij</strong><br />
voorkeur geregeld in dezelfde watervergunning als voor de onttrekking. Wordt geloosd in e<strong>en</strong> rioolstelsel dan<br />
zijn deze lozing<strong>en</strong> toegestaan op grond <strong>van</strong> het Activiteit<strong>en</strong>besluit of het Besluit loz<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> inrichting<strong>en</strong>, met<br />
de geme<strong>en</strong>te als bevoegd gezag.<br />
In de gevall<strong>en</strong> waar loz<strong>en</strong> in rioolstelsels aan de orde is, zal dus ook de geme<strong>en</strong>te betrokk<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> <strong>bij</strong><br />
het overleg rond de watervergunning. Zij hebb<strong>en</strong> daarin ge<strong>en</strong> formele rol, maar kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> lozing in e<strong>en</strong> rioolstelsel<br />
wel weiger<strong>en</strong>, met alle gevolg<strong>en</strong> <strong>van</strong> di<strong>en</strong> voor het project <strong>en</strong> dus ook de daaraan t<strong>en</strong> grondslag ligg<strong>en</strong>de<br />
watervergunning.<br />
3
2 Afbak<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> doel<br />
Bij de <strong>aanleg</strong> <strong>en</strong> in de gebruikfase <strong>van</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> relatief om<strong>van</strong>grijke afvalwaterstrom<strong>en</strong><br />
vrijkom<strong>en</strong>. Deze moet<strong>en</strong> geloosd word<strong>en</strong> of op e<strong>en</strong> ander manier verwijderd. Het betreft grondwater, dat in<br />
sommige gevall<strong>en</strong> verontreinigd is met <strong>van</strong> nature in grondwater aanwezige stoff<strong>en</strong>. Vooral hoge chlorideconc<strong>en</strong>traties<br />
kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> probleem vorm<strong>en</strong>, maar ook andere verontreiniging<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> voor. Dit afvalwater is in<br />
beginsel ongeschikt om te loz<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> vuilwaterriool, maar ook andere lozingsroutes stuit<strong>en</strong> op bezwar<strong>en</strong>.<br />
Verontreiniging<strong>en</strong> die niet <strong>van</strong> nature in het grondwater voorkom<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> in deze notitie buit<strong>en</strong> beschouwing.<br />
Hiervoor wordt verwez<strong>en</strong> naar het docum<strong>en</strong>t “Handleiding BOEG: Bodem<strong>en</strong>ergie En Grondwaterverontreiniging,<br />
6 april 2010”.<br />
Met het Wijzigingsbesluit bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong>, dat op 1-7-2013 in werking is getred<strong>en</strong>, is de wet- <strong>en</strong> regelgeving<br />
voor de bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> aangepast <strong>en</strong> dat heeft ook consequ<strong>en</strong>ties voor de afvalwaterregelgeving in<br />
verband met deze system<strong>en</strong>. In deze handreiking wordt aangev<strong>en</strong> hoe deze regelgeving vorm heeft gekreg<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
hoe daar <strong>bij</strong> voorkeur mee wordt omgegaan.<br />
Om de toepassing <strong>van</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> zoveel mogelijk te bevorder<strong>en</strong> zijn de administratieve <strong>en</strong> bestuurlijke<br />
last<strong>en</strong>, in de vorm <strong>van</strong> vergunning<strong>en</strong> <strong>en</strong> ontheffing<strong>en</strong>, ook t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> <strong>van</strong> de lozing<strong>en</strong>, maximaal beperkt<br />
binn<strong>en</strong> de noodzakelijke randvoorwaard<strong>en</strong>. Daarmee wordt e<strong>en</strong> beroep gedaan op de initiatiefnemers <strong>en</strong> de betrokk<strong>en</strong><br />
overheidsinstanties om, naast hun de wettelijke verplichting<strong>en</strong>, ook de beleidslijn te volg<strong>en</strong> zoals die is<br />
afgesprok<strong>en</strong> in het voortraject. Deze beleidslijn wordt in deze handreiking uitgewerkt.<br />
3 Omschrijving <strong>van</strong> de activiteit<br />
3.1 Algeme<strong>en</strong><br />
Bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> zijn er in de vorm <strong>van</strong> op<strong>en</strong> system<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> system<strong>en</strong>. Bij op<strong>en</strong> system<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
onttrekkings- <strong>en</strong> infiltratiebronn<strong>en</strong> gemaakt, waar<strong>bij</strong> het grondwater fysiek uit de aquifer wordt opgepompt <strong>en</strong><br />
weer wordt geretourneerd. Tuss<strong>en</strong> oppomp<strong>en</strong> <strong>en</strong> retourner<strong>en</strong> wordt warmte onttrokk<strong>en</strong> of afgegev<strong>en</strong>. Op<strong>en</strong> system<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> bestaan uit e<strong>en</strong> monobron, e<strong>en</strong> doublet of meervoudige doublett<strong>en</strong>.<br />
Bij e<strong>en</strong> monobron zijn de koude <strong>en</strong> warme bron bov<strong>en</strong> elkaar geleg<strong>en</strong>, waardoor slechts één boorgat nodig is. Bij<br />
e<strong>en</strong> doublet of meervoudige doublett<strong>en</strong> zijn de bronn<strong>en</strong> horizontaal uit elkaar geleg<strong>en</strong>. Monobronn<strong>en</strong> zijn er in<br />
twee soort<strong>en</strong>:<br />
1. één boorgat waarin twee separate filterbuiz<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geplaatst op verschill<strong>en</strong>de diept<strong>en</strong>;<br />
2. één boorgat met één stijg-/filterbuis waarin twee onttrekking-/infiltratiefilters, op verschill<strong>en</strong>de hoogte,<br />
word<strong>en</strong> geplaatst.<br />
Figuur 1: Op<strong>en</strong> doublet bodem<strong>en</strong>ergiesysteem<br />
Bij geslot<strong>en</strong> system<strong>en</strong> word<strong>en</strong> boring<strong>en</strong> gemaakt, waarin luss<strong>en</strong> geplaatst word<strong>en</strong>. Bij e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> systeem<br />
wordt ge<strong>en</strong> grondwater verplaatst maar alle<strong>en</strong> warmte uitgewisseld met de bodem.<br />
4
Figuur 2: Geslot<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesysteem<br />
3.2 Aantall<strong>en</strong> <strong>en</strong> kost<strong>en</strong><br />
Anno 2012 war<strong>en</strong> er in Nederland ca. 1.600 op<strong>en</strong> system<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> veelvoud hier<strong>van</strong> aan geslot<strong>en</strong> system<strong>en</strong>. De<br />
grootte <strong>van</strong> op<strong>en</strong> system<strong>en</strong> is zeer uite<strong>en</strong>lop<strong>en</strong>d, met e<strong>en</strong> pompvermog<strong>en</strong> <strong>van</strong> 10 tot 1.000 m³/h. Geslot<strong>en</strong> system<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> grootte <strong>van</strong> 5 tot 150 kW. In tabel 1 wordt e<strong>en</strong> prijsindicatie gegev<strong>en</strong> voor de <strong>aanleg</strong> <strong>van</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong><br />
afhankelijk <strong>van</strong> de grootte <strong>van</strong> het systeem. De brede range voor op<strong>en</strong> system<strong>en</strong> heeft<br />
vooral te mak<strong>en</strong> met het verschil in bodemopbouw per projectlocatie, alsmede het aantal b<strong>en</strong>odigde bronn<strong>en</strong>.<br />
Tabel 1: Prijsindicatie voor de <strong>aanleg</strong> <strong>van</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong>.<br />
op<strong>en</strong> system<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> system<strong>en</strong><br />
Grootte (m³/h) Kost<strong>en</strong>range Grootte (kW) Kost<strong>en</strong> (€)<br />
10 € 80.000,= tot € 120.000,= 5 6.000<br />
100 € 240.000,= tot € 360.000,= 150 180.000<br />
500 € 800.000,= tot € 1.200.000,=<br />
3.3 Realisatiefase<br />
3.3.1 Algeme<strong>en</strong><br />
Bij de <strong>aanleg</strong> <strong>van</strong> zowel op<strong>en</strong> als geslot<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> word<strong>en</strong> boorgat<strong>en</strong> in de bodem gemaakt.<br />
Hier<strong>bij</strong> wordt gebruik gemaakt <strong>van</strong> boorspoelwater. Dit bestaat uit drinkwater of oppervlaktewater waaraan<br />
boorspoeladditiev<strong>en</strong> zijn toegevoegd om het water viskeus (dik) te houd<strong>en</strong>. Dat betreft stoff<strong>en</strong> als: b<strong>en</strong>toniet <strong>en</strong><br />
polymer<strong>en</strong> (CMC = carboxymethylcellulose, PAC = polyanionic cellulose, antisol = merknaam). B<strong>en</strong>toniet is<br />
e<strong>en</strong> soort klei, dus inert, maar zeer fijn, waardoor het slecht bezinkt <strong>en</strong> hardnekkige troebeling veroorzaakt. De<br />
polymer<strong>en</strong> bestaan uit cellulosederivat<strong>en</strong>, die biologisch goed afbreekbaar zijn <strong>en</strong> dus zuurstofbind<strong>en</strong>d. Deze<br />
boorspoeladditiev<strong>en</strong> zijn ontwikkeld in de drinkwatersector, schadelijke of toxische stoff<strong>en</strong> zijn daarin dus niet<br />
aan de orde. Dezelfde stoff<strong>en</strong> word<strong>en</strong> <strong>bij</strong>voorbeeld ook toegepast in tandpasta om het dik te houd<strong>en</strong>.<br />
Het afvalwater dat hier<strong>bij</strong> ontstaat bevat dus slechts biologisch goed afbreekbare, maar zuurstofbind<strong>en</strong>de, stoff<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> onopgeloste stoff<strong>en</strong> in de vorm <strong>van</strong> gronddeeltjes <strong>en</strong> b<strong>en</strong>toniet.<br />
3.3.2 Geslot<strong>en</strong> system<strong>en</strong><br />
Bij geslot<strong>en</strong> system<strong>en</strong> zal alle<strong>en</strong> water word<strong>en</strong> geloosd tijd<strong>en</strong>s de realisatie <strong>van</strong> de boorgat<strong>en</strong>. De hoeveelheid te<br />
loz<strong>en</strong> water is beperkt <strong>en</strong> e<strong>en</strong>malig, zo’n 5 tot 10 m³ per boorgat. Zie voor verdere onderverdeling <strong>van</strong> de verschill<strong>en</strong>de<br />
afvalwaterstrom<strong>en</strong> <strong>bij</strong>lage 1.<br />
3.3.3 Op<strong>en</strong> system<strong>en</strong><br />
Bij op<strong>en</strong> system<strong>en</strong> wordt water geloosd na het bor<strong>en</strong> <strong>van</strong> de brongat<strong>en</strong> <strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s het inbouw<strong>en</strong> <strong>van</strong> de bronn<strong>en</strong>.<br />
De te loz<strong>en</strong> hoeveelheid water is beperkt <strong>en</strong> e<strong>en</strong>malig (2 tot 5 m³).<br />
5
Hierna word<strong>en</strong> de bronn<strong>en</strong> ontwikkeld. Hier<strong>bij</strong> wordt e<strong>en</strong> aantal acties uitgevoerd om ervoor te zorg<strong>en</strong> dat de<br />
bronn<strong>en</strong> zand- <strong>en</strong> slibvrij water lever<strong>en</strong>. Gemiddeld duurt het ontwikkel<strong>en</strong> <strong>van</strong> één bron twee wek<strong>en</strong>. Hiervoor<br />
wordt veel grondwater gebruikt, zonder dat daar stoff<strong>en</strong> aan word<strong>en</strong> toegevoegd. De vrijkom<strong>en</strong>de hoeveelheid<br />
grondwater tijd<strong>en</strong>s realisatie is sterk afhankelijk <strong>van</strong> het ontwerpdebiet. Het piekdebiet is ca. 1,5x het ontwerpdebiet<br />
<strong>van</strong> één bron. Dit kan dus oplop<strong>en</strong> tot > 400 m³/h. Het grondwater wordt discontinu geloosd.<br />
3.4 Onderhoudsfase (op<strong>en</strong> system<strong>en</strong>)<br />
Bij geslot<strong>en</strong> system<strong>en</strong> ontstaat ge<strong>en</strong> afvalwater tijd<strong>en</strong>s de <strong>onderhoud</strong>sfase.<br />
Bij op<strong>en</strong> system<strong>en</strong> wordt, in het algeme<strong>en</strong>, halfjaarlijks prev<strong>en</strong>tief <strong>onderhoud</strong> aan de bronn<strong>en</strong> gepleegd om te<br />
voorkom<strong>en</strong> dat de bronn<strong>en</strong> verslechter<strong>en</strong> of zand/slib gaan lever<strong>en</strong>. Afhankelijk <strong>van</strong> de specifieke situatie kan de<br />
frequ<strong>en</strong>tie <strong>van</strong> dit <strong>onderhoud</strong> verschill<strong>en</strong>. Bij dit <strong>onderhoud</strong> word<strong>en</strong> de bronn<strong>en</strong> gespoeld met grondwater, vaak<br />
in omgekeerde richting dan gebruikelijk <strong>en</strong> met e<strong>en</strong> hogere stroomsnelheid, zodat de bodemdeeltjes uit het systeem<br />
word<strong>en</strong> verwijderd. Bij dit <strong>onderhoud</strong> word<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> stoff<strong>en</strong>, reinigingsmiddel<strong>en</strong> of iets dergelijks toegevoegd.<br />
Dit spoelwater kan weer teruggebracht word<strong>en</strong> in de bodem waar het <strong>van</strong>daan komt of op e<strong>en</strong> andere<br />
manier verwijderd word<strong>en</strong> als afvalwater/afvalstof.<br />
3.4.1 Het kwantiteitsaspect<br />
Tijd<strong>en</strong>s <strong>onderhoud</strong> wordt slechts e<strong>en</strong> beperkte tijd (0,5 tot 4 uur) e<strong>en</strong> hoeveelheid afvalwater geloosd. De vrijkom<strong>en</strong>de<br />
debiet<strong>en</strong> gedur<strong>en</strong>de het <strong>onderhoud</strong> kunn<strong>en</strong> wel fors zijn, maximaal zo’n 1000 m³/h. Deze om<strong>van</strong>g <strong>van</strong><br />
de lozing kan belemmer<strong>en</strong>d zijn voor bepaalde lozingsroutes. Bijvoorbeeld de beschikbare capaciteit <strong>van</strong> het<br />
rioolstelsel, maar ook in e<strong>en</strong> klein <strong>en</strong> gevoelig watersysteem levert zo’n debiet problem<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> overzicht <strong>van</strong> de vrijkom<strong>en</strong>de hoeveelhed<strong>en</strong> is opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in <strong>bij</strong>lage 2.<br />
3.4.2 Het kwaliteitsaspect<br />
De kwaliteit <strong>van</strong> het grondwater is sterk locatiespecifiek <strong>en</strong> hangt mede af <strong>van</strong> de diepte <strong>van</strong> de geboorde<br />
bronn<strong>en</strong>. Specifieke kwaliteitsparameters zijn:<br />
Chloridegehalte: circa 2/3 <strong>van</strong> de project<strong>en</strong> word<strong>en</strong> in brak <strong>en</strong> zoute aquifers gerealiseerd met gehaltes<br />
<strong>van</strong> 300 mg/l tot 10.000 mg/l;<br />
Zuurstofgehalte (O2): het vrijkom<strong>en</strong>de water bevat in de meeste gevall<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> zuurstof;<br />
Fe 2+ gehalte: het vrijkom<strong>en</strong>de water kan hogere ijzergehaltes bevatt<strong>en</strong> (> 20 mg/l), vaak in gereduceerde<br />
vorm omdat het grondwater zuurstofloos is;<br />
In het vrijkom<strong>en</strong>de water zijn (met wissel<strong>en</strong>de conc<strong>en</strong>tratie) bodemdeeltjes aanwezig (onopgeloste stoff<strong>en</strong>);<br />
Bij aan<strong>van</strong>g <strong>van</strong> de lozing<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> in het vrijkom<strong>en</strong>de water beperkte hoeveelhed<strong>en</strong> boorspoeladditiev<strong>en</strong><br />
aanwezig zijn, vooral in de realisatiefase. Dit betreft: b<strong>en</strong>toniet, polymer<strong>en</strong> (cellulosederivat<strong>en</strong>).<br />
Als dit ijzerhoud<strong>en</strong>de water met zuurstof uit de atmosfeer in aanraking komt, wordt het ijzer geoxideerd <strong>en</strong><br />
daarmee niet meer oplosbaar. Het vormt dan e<strong>en</strong> bruine troebeling in het water. Dit heeft nauwelijks nadelige<br />
gevolg<strong>en</strong> voor de waterkwaliteit, behalve dat het de lichtinval in het oppervlaktewater beperkt, hetge<strong>en</strong> de biotoop<br />
kan aantast<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> ziet het er onaantrekkelijk uit.<br />
De g<strong>en</strong>oemde kwaliteitsparameters tot 250 meter onder maaiveld zijn voor het grootste deel <strong>van</strong> Nederland al<br />
bek<strong>en</strong>d <strong>en</strong> hoev<strong>en</strong> niet eerst onderzocht te word<strong>en</strong>.<br />
Afhankelijk <strong>van</strong> de lozingsroute zijn bepaalde kwaliteitsparameters belemmer<strong>en</strong>d voor de lozing.<br />
3.4.3 Beperk<strong>en</strong> <strong>van</strong> lozingshoeveelhed<strong>en</strong><br />
In eerste instantie wordt er naar gestreefd dat zo min mogelijk afvalwater moet word<strong>en</strong> geloosd. Dit kan gerealiseerd<br />
word<strong>en</strong> door de werkzaamhed<strong>en</strong> uit voer<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s de geld<strong>en</strong>de richtlijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> door technische maatregel<strong>en</strong>,<br />
zoals het vrijkom<strong>en</strong>de afvalwater na filter<strong>en</strong> terugbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> in de bodem in dezelfde laag waaruit het afkomstig<br />
is.<br />
Door gebruik te mak<strong>en</strong> <strong>van</strong> tweelingpomp<strong>en</strong> wordt de hoeveelheid te loz<strong>en</strong> afvalwater beperkt. De onopgeloste<br />
bestanddel<strong>en</strong>, vooral gronddeeltjes, vorm<strong>en</strong> hier het probleem. Afhankelijk <strong>van</strong> de toegepaste techniek, met filter<br />
of flowomkering, kan de hoeveelheid te loz<strong>en</strong> afvalwater beperkt word<strong>en</strong> met 50 % of meer. Het afvalwater dat<br />
geloosd moet word<strong>en</strong> bevat wel veel onopgeloste bestanddel<strong>en</strong>. Niet alle bedrijv<strong>en</strong> in deze branche beschikk<strong>en</strong><br />
over deze techniek.<br />
6
Om het afvalwater terug te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> in de bodemlaag waar het uitkomt, moet e<strong>en</strong> retourbron ontwikkeld word<strong>en</strong>.<br />
Dat betek<strong>en</strong>t dat e<strong>en</strong> extra bron aangelegd moet word<strong>en</strong>, met extra kost<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> extra afvalwaterstroom voor de<br />
<strong>aanleg</strong> als gevolg.<br />
3.4.4 Onopgeloste stoff<strong>en</strong><br />
Bij alle lozingsroutes, behalve loz<strong>en</strong> op de bodem, kunn<strong>en</strong> de onopgeloste stoff<strong>en</strong> e<strong>en</strong> probleem vorm<strong>en</strong>. De<br />
boorspoeladditiev<strong>en</strong> die gebruikt word<strong>en</strong> <strong>bij</strong> het bor<strong>en</strong> <strong>van</strong> de bronn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> onder andere tot doel de losgemaakte<br />
gronddeeltjes zoveel mogelijke in de vloeistoffase te houd<strong>en</strong>. Bij het spoel<strong>en</strong> <strong>van</strong> de bronn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ze<br />
dan verwijderd, zodat de bron zonder belemmering door verstopping met gronddeeltjes kan werk<strong>en</strong>. Ook het<br />
periodieke <strong>onderhoud</strong> heeft vooral tot doel de losgemaakte gronddeeltjes uit het systeem te verwijder<strong>en</strong>.<br />
Uit e<strong>en</strong> proef is geblek<strong>en</strong> dat <strong>bij</strong> het schoonpomp<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> pompput het gehalte aan onopgeloste stoff<strong>en</strong> hoog is<br />
<strong>bij</strong> aan<strong>van</strong>g (15 a 20 gram per liter). Dat gehalte neemt daarna snel sterk af tot 2,5 á 3 gram na 2 uur <strong>en</strong> na 24<br />
ur<strong>en</strong> pomp<strong>en</strong> is het gedaald tot zeer gering (< 20 mg/l). Opgemerkt moet word<strong>en</strong> dat deze proef wel e<strong>en</strong> beeld<br />
geeft <strong>van</strong> e<strong>en</strong> worst case situatie. De noodzaak <strong>van</strong> e<strong>en</strong> bezinkbak, zeker in de aan<strong>van</strong>gsfase <strong>van</strong> het spoel<strong>en</strong>,<br />
wordt hiermee wel aangetoond.<br />
Op grond <strong>van</strong> de zorgplicht in de besluit<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> maximale hoeveelheid <strong>van</strong> 300 mg/l onopgeloste stoff<strong>en</strong> afdwingbaar.<br />
3.4.5 Putreg<strong>en</strong>eratie<br />
Afhankelijk <strong>van</strong> de grondwatersam<strong>en</strong>stelling behoev<strong>en</strong> putt<strong>en</strong> na langdurig gebruik (diverse jar<strong>en</strong>) soms e<strong>en</strong><br />
groot <strong>onderhoud</strong> om verstopping te voorkom<strong>en</strong>. Dan word<strong>en</strong> chemicaliën als zoutzuur <strong>bij</strong> ijzerverstopping <strong>en</strong><br />
waterstofperoxide of chloorbleekloog <strong>bij</strong> organische verstopping<strong>en</strong> ingezet. M<strong>en</strong> spreekt dan <strong>van</strong> putreg<strong>en</strong>eratie.<br />
Dit betreft overig<strong>en</strong>s uitzonderingsgevall<strong>en</strong> <strong>en</strong> deze werkzaamhed<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> uitgevoerd te word<strong>en</strong> door specialistische<br />
bedijv<strong>en</strong>. Het loz<strong>en</strong> vindt altijd plaats via e<strong>en</strong> bak, zodat ingeval <strong>van</strong> zuur of loog er e<strong>en</strong> neutralistatie is<br />
naar e<strong>en</strong> normaal pH niveau. Om ervoor te zorg<strong>en</strong> dat er ge<strong>en</strong> rest<strong>en</strong> meer achterblijv<strong>en</strong> in de bodem, moet na de<br />
chemische behandeling voldo<strong>en</strong>de water onttrokk<strong>en</strong> <strong>en</strong> geloosd word<strong>en</strong>.<br />
4 Omschrijving milieugevolg<strong>en</strong><br />
Bij de <strong>aanleg</strong> <strong>en</strong> het <strong>onderhoud</strong> <strong>van</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> wordt in eerste instantie zoveel mogelijk voorkom<strong>en</strong><br />
dat afvalwater ontstaat. In de praktijk zal er echter nog afvalwater verwijderd moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Daartoe staat in<br />
beginsel e<strong>en</strong> aantal routes ter beschikking:<br />
1. Loz<strong>en</strong> in of op de bodem;<br />
2. loz<strong>en</strong> in het oppervlaktewater;<br />
3. loz<strong>en</strong> schoonwaterstelsels (reg<strong>en</strong>water- of ontwateringsstelsel);<br />
4. loz<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> vuilwaterriool;<br />
5. afvoer<strong>en</strong> per as als afvalstof.<br />
Bov<strong>en</strong>staande volgorde komt overe<strong>en</strong> met de voorkeursvolgorde voor verwijdering <strong>van</strong> afvalwater zoals neergelegd<br />
in artikel 10.29a <strong>van</strong> de Wet milieubeheer. Dit is dus de conclusie <strong>van</strong> e<strong>en</strong> brede milieuafweging. In concrete<br />
situaties kunn<strong>en</strong> de overweging<strong>en</strong> tot andere conclusies leid<strong>en</strong>.<br />
4.1 Algeme<strong>en</strong><br />
Over het algeme<strong>en</strong> is grondwater schoon. Als loz<strong>en</strong> aan de orde is zal het vaak onopgeloste stoff<strong>en</strong> bevatt<strong>en</strong> in<br />
de vorm <strong>van</strong> gronddeeltjes. Deze hebb<strong>en</strong> verder ge<strong>en</strong> nadelige gevolg<strong>en</strong> voor het milieu, behalve troebeling <strong>en</strong><br />
neerslag op de plaats <strong>van</strong> lozing. Daarnaast is grondwater anaeroob <strong>en</strong> bevat het ijzer. Wanneer het ijzer in aanraking<br />
komt met zuurstof uit de lucht, zoals <strong>bij</strong> loz<strong>en</strong>, leidt dit tot roodkleuring, troebeling <strong>en</strong> ontstaat er e<strong>en</strong><br />
neerslag (slib).<br />
Helaas is grondwater niet altijd schoon. In sommige gevall<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> we te mak<strong>en</strong> met natuurlijke verontreiniging<strong>en</strong>,<br />
zoals hoge conc<strong>en</strong>traties arse<strong>en</strong>, sulfaat of andere stoff<strong>en</strong>. Daarnaast kan het grondwater verontreinigd<br />
zijn t<strong>en</strong> gevolge <strong>van</strong> m<strong>en</strong>selijke activiteit<strong>en</strong> in het verled<strong>en</strong>, zonder dat sprake is <strong>van</strong> e<strong>en</strong> saneringslocatie.<br />
Bij de <strong>aanleg</strong> <strong>en</strong> <strong>onderhoud</strong> <strong>van</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geringe hoeveelhed<strong>en</strong> boorspoeladditiev<strong>en</strong>, als<br />
b<strong>en</strong>toniet, aan het grondwater toegevoegd. Dit zijn veelal stoff<strong>en</strong> met geringe gevolg<strong>en</strong> voor het milieu, die bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong><br />
slechts in geringe hoeveelhed<strong>en</strong> geloosd word<strong>en</strong>. Door e<strong>en</strong> kritische selectie <strong>van</strong> deze stoff<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> de<br />
milieugevolg<strong>en</strong> hier<strong>van</strong> beperkt zijn maar vereis<strong>en</strong> wel aandacht.<br />
7
4.2 Loz<strong>en</strong> in of op de bodem<br />
Loz<strong>en</strong> <strong>van</strong> niet-verontreinigd grondwater in of op de bodem heeft nauwelijks of ge<strong>en</strong> nadelige milieugevolg<strong>en</strong>.<br />
Bij loz<strong>en</strong> op de bodem kan wateroverlast optred<strong>en</strong>, maar dat zal vaak via praktische maatregel<strong>en</strong>, zoals dijkjes <strong>en</strong><br />
dammetjes, te voorkom<strong>en</strong> zijn. Bij loz<strong>en</strong> in de bodem zijn pomp<strong>en</strong>, met <strong>en</strong>ergiegebruik <strong>en</strong> mogelijk geluidsbelasting,<br />
nodig <strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> – buiz<strong>en</strong> – om het water in de bodem te krijg<strong>en</strong>. Mede <strong>van</strong>wege bov<strong>en</strong>staande<br />
troebeling t<strong>en</strong> gevolge <strong>van</strong> de oxidatie <strong>van</strong> ijzer zal het grondwater eerst gefilterd moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> om het te ontdo<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> onopgeloste bestanddel<strong>en</strong>, omdat anders de infiltratiesystem<strong>en</strong> verstopt rak<strong>en</strong>, waardoor meer milieubelasting<br />
kan ontstaan.<br />
Het terugbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>van</strong> verontreinigd grondwater in dezelfde laag waar het <strong>van</strong>daan komt is ook altijd e<strong>en</strong> geaccepteerde<br />
optie. Loz<strong>en</strong> <strong>van</strong> afvalwater in de bodem mag in beginsel ge<strong>en</strong> nadelige gevolg<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> voor de<br />
kwaliteit <strong>van</strong> de bodem, inclusief het grondwater. Voor zover er uitsluit<strong>en</strong>d sprake is <strong>van</strong> natuurlijke verontreiniging<br />
wordt er aan dit criterium voldaan. Bij verontreiniging<strong>en</strong> die zijn ontstaan t<strong>en</strong> gevolge <strong>van</strong> m<strong>en</strong>selijke activiteit<strong>en</strong>,<br />
betek<strong>en</strong>t het dat voorafgaand aan het terugbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>van</strong> het grondwater zuivering noodzakelijk is of dat<br />
alternatieve lozingsroutes moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gekoz<strong>en</strong>.<br />
4.3 Loz<strong>en</strong> in het oppervlaktewater<br />
Loz<strong>en</strong> <strong>van</strong> niet verontreinigd grondwater in het oppervlaktewater heeft nauwelijks of ge<strong>en</strong> nadelige gevolg<strong>en</strong><br />
voor de waterkwaliteit. Gelijksoortige lozing<strong>en</strong> <strong>van</strong>uit bronnering<strong>en</strong> word<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> toegestaan met algem<strong>en</strong>e<br />
regels volg<strong>en</strong>s het Activiteit<strong>en</strong>besluit <strong>en</strong> het Besluit loz<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> inrichting<strong>en</strong>. Mits de boorspoelingadditiev<strong>en</strong>,<br />
<strong>van</strong>wege sam<strong>en</strong>stelling <strong>en</strong> hoeveelheid, ge<strong>en</strong> nadelige gevolg<strong>en</strong> voor de waterkwaliteit hebb<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> deze<br />
lozing<strong>en</strong> in elk geval plaats vind<strong>en</strong> als voldaan wordt aan dezelfde voorwaard<strong>en</strong> die geld<strong>en</strong> <strong>bij</strong> grondwaterlozing<strong>en</strong><br />
t<strong>en</strong> gevolge <strong>van</strong> bronnering<strong>en</strong>. De concrete voorwaard<strong>en</strong> zijn < 50 mg/l onopgeloste stoff<strong>en</strong> <strong>en</strong> de lozing<br />
mag ge<strong>en</strong> visuele verontreiniging <strong>van</strong> het oppervlaktewater veroorzak<strong>en</strong> (ijzer). Hiervoor heeft de milieuafweging<br />
al plaats gevond<strong>en</strong>. Bij loz<strong>en</strong> t<strong>en</strong> gevolge <strong>van</strong> <strong>aanleg</strong> <strong>en</strong> <strong>onderhoud</strong> <strong>van</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
natuurlijk andere keuzes gemaakt word<strong>en</strong>, maar die kunn<strong>en</strong> redelijkerwijs niet leid<strong>en</strong> tot str<strong>en</strong>gere voorwaard<strong>en</strong>.<br />
De onopgelost stoff<strong>en</strong> bestaan uit:<br />
de boorspoeladditiev<strong>en</strong>;<br />
gronddeeltjes;<br />
de uitvlokking t<strong>en</strong> gevolge <strong>van</strong> de oxidatie <strong>van</strong> het ijzer in het grondwater.<br />
E<strong>en</strong> ander aspect dat aandacht vraagt is de zuurstofloosheid <strong>van</strong> het te loz<strong>en</strong> afvalwater. Vooral <strong>bij</strong> om<strong>van</strong>grijke<br />
lozing<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> klein <strong>en</strong>/of gering doorstroomd oppervlaktewater kan dit tot e<strong>en</strong> onacceptabele zuurstofloosheid<br />
<strong>van</strong> het oppervlaktewater leid<strong>en</strong>, met <strong>bij</strong>voorbeeld vissterfte tot gevolg. Dit is echter met e<strong>en</strong>voudige maatregel<strong>en</strong>,<br />
zoals beluchting, te onder<strong>van</strong>g<strong>en</strong>. Dit is te regel<strong>en</strong> via de daartoe bestemde watervergunning.<br />
In bepaalde gevall<strong>en</strong> kan e<strong>en</strong> om<strong>van</strong>grijke lozing in e<strong>en</strong> klein oppervlaktewater niet plaats vind<strong>en</strong> <strong>van</strong>wege<br />
kwantiteitsaspect<strong>en</strong>. Het watersysteem waarop geloosd wordt moet de hoeveelheid water aankunn<strong>en</strong>, onafhankelijk<br />
<strong>van</strong> de sam<strong>en</strong>stelling.<br />
Voor het loz<strong>en</strong> <strong>van</strong> verontreinigd afvalwater in het oppervlaktewater bestaat e<strong>en</strong> breed <strong>en</strong> gevestigd afwegingskader,<br />
zoals de immissietoets. De doelstelling<strong>en</strong> <strong>van</strong> de Kaderrichtlijn water zijn hier<strong>bij</strong> richtinggev<strong>en</strong>d, ondertuss<strong>en</strong><br />
in de nationale wetgeving verankert via het Besluit milieukwaliteitseis<strong>en</strong> <strong>en</strong> monitoring 2009 (Bkmw2009).<br />
Op grond hier<strong>van</strong> zull<strong>en</strong> bepaalde lozing<strong>en</strong>, zoals <strong>bij</strong>voorbeeld verontreinigd met arse<strong>en</strong>, problematisch<br />
zijn. Voor meer informatie hierover wordt verwez<strong>en</strong> naar het Handboek water: www.Handboekwater.nl<br />
Speciale aandacht vraagt het loz<strong>en</strong> <strong>van</strong> grondwater met hogere chlorid<strong>en</strong>conc<strong>en</strong>traties. Nederland k<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> breed<br />
pallet <strong>van</strong> grondwater met zeer lage (
lozing<strong>en</strong> <strong>bij</strong>zondere bescherming behoev<strong>en</strong>. Hiervoor geld<strong>en</strong> dezelfde overweging<strong>en</strong> als hiervoor geschetst, maar<br />
dit kan soms tot str<strong>en</strong>gere eis<strong>en</strong> leid<strong>en</strong>.<br />
4.4 Loz<strong>en</strong> in schoonwaterstelsels<br />
Hemelwaterstelsels <strong>en</strong> ontwateringstelsels loz<strong>en</strong> in het algeme<strong>en</strong>, zonder <strong>en</strong>ige zuivering, direct in het oppervlaktewater.<br />
Sommige schoonwaterstelsels loz<strong>en</strong> in de bodem. <strong>Lozing<strong>en</strong></strong> in schoonwaterstelsels zijn dus in feite<br />
directe lozing<strong>en</strong> in het oppervlaktewater of de bodem, alle<strong>en</strong> gaat dat via e<strong>en</strong> uitgebreid stelsel waardoor de<br />
locatie <strong>van</strong> de directe lozing in het milieu niet altijd direct duidelijk is. Op grond hier<strong>van</strong> is het gangbaar dat aan<br />
de lozing<strong>en</strong> in schoonwaterstelsels dezelfde eis<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gesteld als aan directe lozing in bodem of oppervlaktewater.<br />
Dezelfde overweging als hierbov<strong>en</strong> zijn dus ook op deze lozing<strong>en</strong> <strong>van</strong> toepassing.<br />
In aanvulling daarop kan de capaciteit <strong>van</strong> het stelsel belemmer<strong>en</strong>d zijn. Schoonwaterstelsels word<strong>en</strong> ontworp<strong>en</strong><br />
op het verwachtte aanbod <strong>van</strong> hemel- <strong>en</strong>/of grondwater, maar veelal niet op het maximaal te verwacht<strong>en</strong> aanbod.<br />
E<strong>en</strong> zekere mate <strong>van</strong> overstroming <strong>bij</strong> extreme weersomstandighed<strong>en</strong>, hevige reg<strong>en</strong>val, wordt veelal acceptabel<br />
geacht. Deze stelsels zitt<strong>en</strong> <strong>bij</strong> flinke reg<strong>en</strong>bui<strong>en</strong> dus al aan de limiet, waardoor e<strong>en</strong> extra lozing <strong>van</strong> grondwater<br />
er niet meer <strong>bij</strong> kan. E<strong>en</strong> lozingsregime kan in deze gevall<strong>en</strong> soelaas bied<strong>en</strong>, dus niet loz<strong>en</strong> <strong>bij</strong> hevige reg<strong>en</strong>.<br />
Hetge<strong>en</strong> waarschijnlijk betek<strong>en</strong>t dat de werkzaamhed<strong>en</strong> tijdelijk moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> stilgelegd.<br />
De afweging<strong>en</strong> zijn afhankelijk <strong>van</strong> lokale factor<strong>en</strong>, zoals het afstrom<strong>en</strong>d oppervlak dat is aangeslot<strong>en</strong> op het<br />
stelsel, de daadwerkelijke capaciteit <strong>van</strong> het stelsel <strong>en</strong> de nadelige gevolg<strong>en</strong> <strong>bij</strong> overstroming. Nationale criteria<br />
zijn daarom niet te gev<strong>en</strong>.<br />
4.5 Loz<strong>en</strong> in het vuilwaterriool<br />
De overweging<strong>en</strong> wat betreft de capaciteit, zoals hierbov<strong>en</strong> geschetst <strong>bij</strong> schoonwaterstelsels, geldt in versterkte<br />
mate voor vuilwaterriol<strong>en</strong>, waaronder ook gem<strong>en</strong>gde stelsels moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gerek<strong>en</strong>d. Gem<strong>en</strong>gde stelsels<br />
transporter<strong>en</strong>, naast huishoudelijk afvalwater <strong>en</strong> bedrijfsafvalwater, ook hemelwater <strong>en</strong> soms grondwater naar<br />
e<strong>en</strong> zuiveringtechnisch werk, de RWZI (rioolwaterzuiveringinstallatie). Deze heeft vaak e<strong>en</strong> ruimere capaciteit<br />
dan het vuilwaterriool <strong>bij</strong> e<strong>en</strong> gescheid<strong>en</strong> stelsel. Bij gem<strong>en</strong>gde stelsels kan hevige reg<strong>en</strong>val overstort<strong>en</strong> tot gevolg<br />
hebb<strong>en</strong>, waar<strong>bij</strong> het vuile rioolwater ongezuiverd in het oppervlaktewater wordt geloosd, met alle gevolg<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> di<strong>en</strong> voor de oppervlaktewaterkwaliteit. Ook hier kan e<strong>en</strong> lozingsregime, als <strong>bij</strong> schoonwaterstelsels, de<br />
oplossing zijn: ge<strong>en</strong> lozing t<strong>en</strong> gevolge <strong>van</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> <strong>bij</strong> hevige reg<strong>en</strong>val.<br />
Lozing in het vuilwaterriool <strong>bij</strong> e<strong>en</strong> gescheid<strong>en</strong> stelsel is aan de orde als het afvalwater <strong>van</strong>wege de kwaliteit niet<br />
de route <strong>van</strong> het oppervlaktewater of het hemelwaterriool kan volg<strong>en</strong>. Behalve de kwaliteit <strong>van</strong> het te loz<strong>en</strong> water<br />
speelt ook de beschikbaarheid <strong>en</strong> geschiktheid <strong>van</strong> alternatieve lozingsroutes zoals oppervlaktewater <strong>en</strong> bodem<br />
e<strong>en</strong> rol.<br />
M<strong>en</strong> moet zich echter realiser<strong>en</strong> dat loz<strong>en</strong> op het vuilwaterriool e<strong>en</strong> aantal nadel<strong>en</strong> k<strong>en</strong>t, namelijk:<br />
vuilwaterstelsels k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> vaak e<strong>en</strong> beperkte afvoercapaciteit;<br />
verwerking via de RWZI is vaak niet doelmatig.<br />
Bij de keuze voor de lozingsroute moet m<strong>en</strong> zich bewust zijn <strong>van</strong> deze nadel<strong>en</strong>. In het vervolg <strong>van</strong> deze paragraaf<br />
wordt dieper ingegaan op de voor- <strong>en</strong> nadel<strong>en</strong> <strong>van</strong> loz<strong>en</strong> op het vuilwaterriool.<br />
Het vuilwaterriool heeft vaak e<strong>en</strong> beperkte capaciteit, met weinig flexibiliteit. Dit geldt met name voor de druk-<br />
of vacuümriol<strong>en</strong>. Dat zijn geslot<strong>en</strong> system<strong>en</strong>, waar<strong>bij</strong> vol ook echt vol is. Bij om<strong>van</strong>grijkere lozing<strong>en</strong> dan het<br />
systeem aankan, kan het rioolwater e<strong>en</strong> onverwachte <strong>en</strong> ongew<strong>en</strong>ste weg kiez<strong>en</strong>, zoals het toilet <strong>van</strong> e<strong>en</strong> willekeurig<br />
huishoud<strong>en</strong>. Dit moet natuurlijk voorkom<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> vuilwaterriool loost per definitie uiteindelijk op e<strong>en</strong> zuiveringsinstallatie. Vrijwel altijd is dat e<strong>en</strong> RWZI,<br />
maar in uitzonderingsgevall<strong>en</strong> kan dat ook e<strong>en</strong> IBA (Individuele Behandeling <strong>van</strong> Afvalwater) zijn. Dit zijn<br />
kleinschalige system<strong>en</strong> voor de zuivering <strong>van</strong> vooral huishoudelijk afvalwater. Zowel RWZI’s als IBA’s zijn<br />
primair ontworp<strong>en</strong> voor de zuivering <strong>van</strong> afvalwater via biologisch afbraak, gericht op vooral huishoudelijk<br />
afvalwater.<br />
Voor het goed functioner<strong>en</strong> <strong>van</strong> deze installaties moet het aangebod<strong>en</strong> afvalwater e<strong>en</strong> zekere mate <strong>van</strong> biologisch<br />
afbreekbare stoff<strong>en</strong> bevatt<strong>en</strong>. Het afvalwater waar we het <strong>bij</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> over hebb<strong>en</strong> bevat (zeer)<br />
weinig <strong>van</strong> deze stoff<strong>en</strong>, het is zog<strong>en</strong>aamd ‘dun’ water, waardoor de doelmatige werking <strong>van</strong> deze system<strong>en</strong> zou<br />
kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> belemmerd.<br />
9
Daarnaast zal e<strong>en</strong> hoog zoutconc<strong>en</strong>tratie in het afvalwater corrosie kunn<strong>en</strong> veroorzak<strong>en</strong> aan de stal<strong>en</strong> onderdel<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> het rioleringsstelsel.<br />
Ook de meest voorkom<strong>en</strong>de verontreiniging<strong>en</strong> in het grondwater zijn biologisch slecht afbreekbaar. E<strong>en</strong> RWZI<br />
<strong>van</strong>gt vaak nog wel e<strong>en</strong> belangrijk deel <strong>van</strong> deze stoff<strong>en</strong> af, doordat de verontreiniging<strong>en</strong> zich aan het slib hecht<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> andere red<strong>en</strong> om te loz<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> vuilwaterriool is dat de RWZI vaak loost op e<strong>en</strong> groter oppervlaktewater<br />
dat minder effect<strong>en</strong> ondervindt <strong>van</strong> de verontreiniging<strong>en</strong> dan <strong>bij</strong>voorbeeld e<strong>en</strong> kleine beek met e<strong>en</strong> beperkte<br />
doorstroming.<br />
Loz<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> vuilwaterriool is dus in beginsel ongew<strong>en</strong>st, maar er zijn diverse situaties d<strong>en</strong>kbaar dat het toch de<br />
beste optie is, waar<strong>bij</strong> het ontbrek<strong>en</strong> <strong>van</strong> andere lozingsroutes de belangrijkste is.<br />
4.6 Afvoer per as als afvalstof<br />
Afvoer <strong>van</strong> het grondwater per (tank)auto is al snel e<strong>en</strong> onredelijke optie. Voor de afvoer <strong>van</strong> de kleinere afvalwaterstrom<strong>en</strong>,<br />
die <strong>bij</strong> de <strong>aanleg</strong> <strong>en</strong> het <strong>onderhoud</strong> aan de orde zijn, is al e<strong>en</strong> aantal verkeersbeweging<strong>en</strong> noodzakelijk.<br />
Bij de om<strong>van</strong>grijke afvalwaterstrom<strong>en</strong> is al snel sprake <strong>van</strong> e<strong>en</strong> colonne tankauto’s. De nadelige gevolg<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> deze verkeersbeweging<strong>en</strong> voor het milieu zijn bek<strong>en</strong>d <strong>en</strong> daar zal hier verder niet op word<strong>en</strong> ingegaan.<br />
Daar<strong>bij</strong> komt nog de vraag waar het afvalwater dan wel geloosd kan word<strong>en</strong> <strong>en</strong> het ongemak <strong>en</strong> de inspanning<strong>en</strong><br />
om het water in <strong>en</strong> uit de tankauto’s te krijg<strong>en</strong>.<br />
Er zijn echter uitzonderlijke situaties d<strong>en</strong>kbaar, waarin de bov<strong>en</strong>staande opties niet mogelijk zijn <strong>en</strong> dit de <strong>en</strong>ig<br />
toepasbare optie is. E<strong>en</strong> dergelijk situatie kan dan echter tot de conclusie leid<strong>en</strong> dat <strong>aanleg</strong> <strong>en</strong> het beheer <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
bodem<strong>en</strong>ergiesysteem op die locatie niet w<strong>en</strong>selijk is.<br />
4.7 Sam<strong>en</strong>vatting milieuaspect<strong>en</strong><br />
De meest voorkom<strong>en</strong>de milieuaspect<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> belemmering kunn<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> voor het loz<strong>en</strong> <strong>van</strong> afvalwater dat<br />
ontstaat <strong>bij</strong> de <strong>aanleg</strong> <strong>en</strong> gedur<strong>en</strong>de de bedrijfsfase <strong>van</strong> e<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesysteem zijn:<br />
1. Zuurstofbind<strong>en</strong>de stoff<strong>en</strong>: <strong>bij</strong> <strong>aanleg</strong> <strong>van</strong> de bronn<strong>en</strong> door boorspoeladditiev<strong>en</strong>. Loz<strong>en</strong> in vuilwaterriool <strong>en</strong><br />
op de bodem ge<strong>en</strong> probleem. Direct loz<strong>en</strong> in oppervlaktewater <strong>en</strong> in schoonwaterriool bezwaarlijk <strong>van</strong>wege<br />
zuurstofbinding (BZV = biologisch zuurstofverbruik).<br />
2. Onopgeloste stoff<strong>en</strong>. Vrijwel alle afvalwaterstrom<strong>en</strong> bevatt<strong>en</strong> verhoogde hoeveelhed<strong>en</strong> onopgeloste stoff<strong>en</strong>.<br />
Behalve <strong>bij</strong> loz<strong>en</strong> op de bodem, zijn deze bezwaarlijk voor elke lozingsroute. Het veroorzaakt vertroebeling<br />
in oppervlaktewater <strong>en</strong> dichtslibbing <strong>van</strong> rioolstelsels. Het afvalwater <strong>van</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> k<strong>en</strong>merkt<br />
zich daar<strong>bij</strong> door lage conc<strong>en</strong>traties met e<strong>en</strong> fijne fractie die met name vertroebeling veroorzaakt. Dit is met<br />
name bezwaarlijk <strong>bij</strong> lozing op oppervlaktewater.<br />
3. Om<strong>van</strong>g <strong>van</strong> het debiet of de totale lozing. Vooral <strong>bij</strong> op<strong>en</strong> system<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> grote afvalwaterstrom<strong>en</strong> ontstaan,<br />
waarvoor rioolstelsels onvoldo<strong>en</strong>de capaciteit hebb<strong>en</strong>. Sommige lozing<strong>en</strong> zijn zelfs bezwaarlijk voor<br />
kleine oppervlaktewater<strong>en</strong> of loz<strong>en</strong> op de bodem.<br />
4. Zuurstofloosheid. Bezwaarlijk <strong>bij</strong> loz<strong>en</strong> in oppervlaktewater.<br />
5. Hoog chloride gehalte. Bezwaarlijk voor zoet oppervlaktewater, ook via riool, <strong>en</strong> voor de bodem. Daarnaast<br />
is e<strong>en</strong> hoog gehalte schadelijk voor de stal<strong>en</strong> onderdel<strong>en</strong> <strong>van</strong> het rioolstelsel.<br />
6. Hoog ijzergehalte. Vooral vertroebeling in oppervlaktewater <strong>en</strong> onopgeloste stoff<strong>en</strong> <strong>bij</strong> loz<strong>en</strong> in rioolstelsels.<br />
7. Verontreiniging<strong>en</strong> <strong>van</strong> diverse aard. Deze moet<strong>en</strong> per situatie beoordeeld word<strong>en</strong> <strong>en</strong> vall<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> de scope<br />
<strong>van</strong> dit docum<strong>en</strong>t.<br />
5 Mogelijke maatregel<strong>en</strong><br />
Er zijn verschill<strong>en</strong>de techniek<strong>en</strong> om het grondwater terug in de bodem te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. Achtere<strong>en</strong>volg<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
separate retourbron, e<strong>en</strong> retourfilter in e<strong>en</strong> bron <strong>en</strong> tweelingpomp<strong>en</strong> (zowel in combinatie met e<strong>en</strong> filterunit als in<br />
combinatie met flowomkering) behandeld.<br />
10
5.1 Separate retourbron<br />
E<strong>en</strong> separate retourbron is e<strong>en</strong> extra bron met als <strong>en</strong>ig doel het water terug in de bodem te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. Deze bron<br />
wordt tot in dezelfde laag geboord als de bronn<strong>en</strong> voor het bodem<strong>en</strong>ergiesysteem. Hierin kan met hetzelfde debiet<br />
word<strong>en</strong> geloosd als waar de bronn<strong>en</strong> op gedim<strong>en</strong>sioneerd zijn.<br />
Deze bron moet op dezelfde manier ontwikkeld word<strong>en</strong> als de originele bronn<strong>en</strong>, met dezelfde gevolg<strong>en</strong> voor het<br />
milieu. Er is dus e<strong>en</strong> extra lozing <strong>van</strong> boorspoelwater.<br />
De kost<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> retourbron ligg<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de € 20.000,= <strong>en</strong> € 40.000,=.<br />
5.2 Retourfilter in de bron<br />
E<strong>en</strong> retourfilter wordt in de omstorting <strong>van</strong> de bron geplaatst in dezelfde aquifer (watervoer<strong>en</strong>de laag) als het<br />
bronfilter. Het filter wordt tuss<strong>en</strong> twee kleilag<strong>en</strong> geplaatst om te voorkom<strong>en</strong> dat het geïnfiltreerde afvalwater het<br />
bronfilter kan vervuil<strong>en</strong>. Ook bov<strong>en</strong> het bronfilter wordt e<strong>en</strong> afdicht<strong>en</strong>de kleilaag geplaatst. Zie figuur 3.<br />
Figuur 3: retourfilter<br />
De mogelijkheid tot het plaats<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> extra filter in de bronn<strong>en</strong> is locatiespecifiek <strong>en</strong> hangt sterk af <strong>van</strong> de<br />
aanwezige aquifer. In dit filter kan in de meeste gevall<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> debiet <strong>van</strong> 10-20 m³/h geloosd word<strong>en</strong>.<br />
De kost<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> retourfilter zijn € 10.000,= tot € 25.000,=. Vanuit kost<strong>en</strong>oogpunt heeft e<strong>en</strong> retourfilter in e<strong>en</strong><br />
bron de voorkeur bov<strong>en</strong> e<strong>en</strong> separate retourbron. De bodemopbouw laat dit echter niet altijd toe.<br />
5.3 Tweelingpomp<strong>en</strong><br />
Bij gebruik <strong>van</strong> tweelingpomp<strong>en</strong> wordt 50 – 90% <strong>van</strong> het grondwater via e<strong>en</strong> bron teruggebracht in de bodem,<br />
e<strong>en</strong> rest <strong>van</strong> het afvalwater moet word<strong>en</strong> geloosd. Tweelingpomp<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> niet word<strong>en</strong> toegepast <strong>bij</strong> monobronn<strong>en</strong><br />
waar gebruik wordt gemaakt <strong>van</strong> één stijg-/infiltratiebuis.<br />
Kost<strong>en</strong>: € 8.000,= tot € 15.000,=<br />
Bij het schoonpomp<strong>en</strong> <strong>van</strong> nieuw geboorde putt<strong>en</strong> wordt meestal veel water verpompt waar<strong>bij</strong> weinig vaste<br />
del<strong>en</strong> word<strong>en</strong> meegevoerd. Dit terwijl het verwijder<strong>en</strong> <strong>van</strong> de vaste del<strong>en</strong> het doel <strong>van</strong> de schoonpompprocedure<br />
is. De te verwijder<strong>en</strong> vaste del<strong>en</strong> zijn slibdeeltjes die zijn opgeslot<strong>en</strong> in de aangebrachte filterzandomstorting.<br />
Het teg<strong>en</strong>houd<strong>en</strong> <strong>van</strong> vaste del<strong>en</strong> is in wez<strong>en</strong> de functie <strong>van</strong> het filterzand. Grovere del<strong>en</strong> houd<strong>en</strong> fijnere del<strong>en</strong><br />
teg<strong>en</strong>. Het is bek<strong>en</strong>d dat <strong>bij</strong> het onderbrek<strong>en</strong> <strong>en</strong> weer opstart<strong>en</strong> <strong>van</strong> de waterstroom deeltjes los kom<strong>en</strong><br />
(intermitter<strong>en</strong>d pomp<strong>en</strong>). Bij het, gedur<strong>en</strong>de korte tijd omker<strong>en</strong> <strong>van</strong> de waterstroom kom<strong>en</strong> nog meer deeltjes<br />
los. Door middel <strong>van</strong> tweelingpomp<strong>en</strong> wordt getracht deze loskom<strong>en</strong>de deeltjes met zo weinig mogelijk water te<br />
verwijder<strong>en</strong>.<br />
11
Er zijn twee method<strong>en</strong> om de bronn<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesysteem te ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> te spoel<strong>en</strong> door middel<br />
<strong>van</strong> tweelingpomp<strong>en</strong>, in combinatie met e<strong>en</strong> filterunit <strong>en</strong> in combinatie met flowomkering.<br />
5.1.1 Tweelingpomp<strong>en</strong> in combinatie met filterunit<br />
Bij het ontwikkel<strong>en</strong> <strong>van</strong> de bronn<strong>en</strong> middels tweelingpomp<strong>en</strong> wordt in iedere bron e<strong>en</strong> pomp gehang<strong>en</strong>. Tuss<strong>en</strong><br />
de bronn<strong>en</strong> wordt (tijdelijk) leidingwerk gelegd naar e<strong>en</strong> filterunit. Het filter di<strong>en</strong>t om onopgeloste bestanddel<strong>en</strong><br />
uit het opgepompte grondwater op te <strong>van</strong>g<strong>en</strong>. Niet iedere booraannemer bezit e<strong>en</strong> filterunit <strong>en</strong> dus in staat deze<br />
techniek uit te voer<strong>en</strong>.<br />
De procedure is als volgt:<br />
Uit de koude bron wordt grondwater opgepompt. Het grondwater wordt via de leiding<strong>en</strong> door de filterunit<br />
gepompt waarna het gefilterde water weer via de warme bron in de bodem wordt gebracht. Hier<strong>bij</strong> is de pomp in<br />
de koude bron aan <strong>en</strong> afsluiter 2 op<strong>en</strong> (zie figuur 4).<br />
Het filter di<strong>en</strong>t frequ<strong>en</strong>t gespoeld te word<strong>en</strong> om verstopping te voorkom<strong>en</strong>. Bij de spoelactie wordt grondwater<br />
uit één <strong>van</strong> de bronn<strong>en</strong> gepompt waarmee het vuil in het filter los wordt gemaakt. Afsluiter 3 staat op<strong>en</strong>, overige<br />
afsluiters zijn dicht. Via e<strong>en</strong> lozingsleiding wordt het afvalwater met e<strong>en</strong> laag debiet (ca. 5 m³/h) geloosd op<br />
oppervlaktewater of de riolering.<br />
Het ontwikkel<strong>en</strong> of spoel<strong>en</strong> <strong>van</strong> de warme bron gaat op dezelfde manier, alle<strong>en</strong> is de stromingsrichting<br />
omgekeerd.<br />
Figuur 4: Tweelingpomp<strong>en</strong> in combinatie met e<strong>en</strong> filterunit<br />
5.1.2 Tweelingpomp<strong>en</strong> in combinatie met flowomkering<br />
Ook hier wordt in iedere bron e<strong>en</strong> pomp gehang<strong>en</strong>. Tuss<strong>en</strong> de bronn<strong>en</strong> wordt (tijdelijk) leidingwerk gelegd. In<br />
het leidingwerk word<strong>en</strong> afsluiters geplaatst waarmee de stromingsrichting <strong>van</strong> het grondwater bepaald kan<br />
word<strong>en</strong>. Het afvalwater kan weer in de bodem word<strong>en</strong> gebracht of word<strong>en</strong> geloosd. Met deze methode wordt<br />
naar schatting ca. 50% minder afvalwater geloosd.<br />
De techniek kan niet onbemand word<strong>en</strong> uitgevoerd <strong>en</strong> er moet<strong>en</strong> leiding<strong>en</strong> gelegd word<strong>en</strong> over het bouwterrein.<br />
Dit maakt de techniek vrij duur. Verder is lang niet iedere boorfirma geëquipeerd om dit soort werkzaamhed<strong>en</strong><br />
uit te voer<strong>en</strong>. Er zijn echter wel specialistische onderaannemers die over de techniek beschikk<strong>en</strong>.<br />
De procedure is als volgt:<br />
12
Bij het opstart<strong>en</strong> <strong>van</strong> de pomp in de koude bron zal eerst de inhoud <strong>van</strong> de bron <strong>en</strong> de leiding word<strong>en</strong> verpompt<br />
(zie figuur 2). Aan de hand <strong>van</strong> de pompcapaciteit <strong>en</strong> de inhoud <strong>van</strong> de bron kan berek<strong>en</strong>d word<strong>en</strong> hoe lang dit<br />
duurt (vaak 2 tot 3 minut<strong>en</strong>).<br />
Door gedur<strong>en</strong>de deze tijd afsluiter 3 geslot<strong>en</strong> te houd<strong>en</strong> <strong>en</strong> de afsluiter <strong>bij</strong> 2 te op<strong>en</strong><strong>en</strong>, wordt het water in de<br />
warme bron geretourneerd. Het zorgt hier voor e<strong>en</strong> flowomkering (<strong>en</strong> dus losmak<strong>en</strong> <strong>van</strong> vuildeeltjes) t<strong>en</strong><br />
opzichte <strong>van</strong> de vorige cyclus. Na de berek<strong>en</strong>de 2 à 3 minut<strong>en</strong> komt de “wolk” losgemaakte deeltjes. Door nu<br />
afsluiter 3 te op<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> afsluiter 2 te sluit<strong>en</strong> wordt de “wolk” geloosd. Na <strong>en</strong>kele minut<strong>en</strong> begint het water<br />
alweer helder te word<strong>en</strong> <strong>en</strong> wordt afsluiter 3 weer geslot<strong>en</strong> <strong>en</strong> afsluiter 2 geop<strong>en</strong>d. Na <strong>en</strong>kele minut<strong>en</strong> is het<br />
water schoon <strong>en</strong> wordt de pomp in de koude bron gestopt. Nu wordt de pomp in de warme bron gestart <strong>en</strong> wordt<br />
dezelfde procedure gevolgd, echter nu <strong>van</strong> de warme bron naar de koude bron. Gedur<strong>en</strong>de het proces zal de<br />
tijdsduur dat er vuil water gepompt wordt afnem<strong>en</strong> <strong>en</strong> kan de tijd dat afsluiter 3 op<strong>en</strong> staat, word<strong>en</strong> bekort.<br />
Figuur 5: Tweelingpomp<strong>en</strong> in combinatie met flowomkering<br />
5.4 Ontijzeringsinstallatie<br />
Het te loz<strong>en</strong> grondwater is vaak zuurstofloos <strong>en</strong> bevat ijzer. Bij blootstelling aan zuurstof uit de lucht, zoals <strong>bij</strong><br />
loz<strong>en</strong> in oppervlaktewater, oxideert het ijzer <strong>en</strong> veroorzaakt e<strong>en</strong> ongew<strong>en</strong>ste bruinkleurige troebeling. E<strong>en</strong> ontijzeringsinstallatie<br />
is e<strong>en</strong> methode om dit te voorkom<strong>en</strong>.<br />
Het afvalwater wordt belucht waardoor het aanwezige ijzer wordt geoxideerd tot driewaardig ijzer, dat in teg<strong>en</strong>stelling<br />
tot tweewaardig ijzer slecht oplosbaar is. Vervolg<strong>en</strong>s vindt filtratie plaats waarmee de ijzerzout<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
verwijderd <strong>en</strong> kan het heldere afvalwater word<strong>en</strong> geloosd.<br />
Kost<strong>en</strong>: € 10.000,=<br />
5.5 Cascade opstelling<br />
Bij e<strong>en</strong> cascade opstelling stroom het afvalwater door bakk<strong>en</strong> die trapsgewijs staan opgesteld. Hierdoor komt het<br />
water int<strong>en</strong>sief in contact met lucht waardoor het verzadigd raakt aan zuurstof.<br />
Kost<strong>en</strong>: € 1.500,=<br />
5.6 Bezinkbak<br />
Het te loz<strong>en</strong> grondwater bevat vaak ongew<strong>en</strong>ste hoeveelhed<strong>en</strong> onopgeloste bestanddel<strong>en</strong>. Door het afvalwater<br />
gedur<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> bepaalde tijd in bezinkbakk<strong>en</strong> te houd<strong>en</strong> verzamel<strong>en</strong> de onopgeloste bestanddel<strong>en</strong> zich op de<br />
bodem <strong>en</strong> kan helder afvalwater geloosd word<strong>en</strong>. De nodige verblijftijd <strong>van</strong> het afvalwater in de bezinkbak is<br />
afhankelijk <strong>van</strong> de bezinksnelheid <strong>van</strong> de onopgeloste stoff<strong>en</strong>. Boorspoeladditiev<strong>en</strong> <strong>bij</strong>voorbeeld, zull<strong>en</strong> slecht<br />
bezink<strong>en</strong> want die zijn juist ontwikkeld om in susp<strong>en</strong>sie te blijv<strong>en</strong>.<br />
Kost<strong>en</strong>: € 2.000,=<br />
13
5.7 Buffer<br />
Vooral <strong>bij</strong> het ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> het <strong>onderhoud</strong> <strong>van</strong> op<strong>en</strong> system<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> gedur<strong>en</strong>de korte tijd grote hoeveelhed<strong>en</strong><br />
afvalwater vrij. Dit afvalwater kan soms wel geloosd word<strong>en</strong> maar niet met het debiet waarmee het vrij komt. Er<br />
kunn<strong>en</strong> dan buffers word<strong>en</strong> geplaatst om vrijkom<strong>en</strong>d grondwater tijdelijk op te slaan <strong>en</strong> geleidelijk te loz<strong>en</strong>.<br />
Afhankelijk <strong>van</strong> de b<strong>en</strong>odigde om<strong>van</strong>g kunn<strong>en</strong> ze veel plaats innem<strong>en</strong>, die soms niet beschikbaar is, <strong>bij</strong>voorbeeld<br />
in binn<strong>en</strong>sted<strong>en</strong>.<br />
Kost<strong>en</strong>: € 5.000,= tot € 8.000,=<br />
5.8 Osmose<br />
Het te loz<strong>en</strong> grondwater bevat in veel gevall<strong>en</strong> <strong>en</strong> hoge chlorideconc<strong>en</strong>traties, waardoor loz<strong>en</strong> wordt belemmerd.<br />
Via osmose is chloride uit het afvalwater te verwijder<strong>en</strong>, waardoor loz<strong>en</strong> in <strong>bij</strong>voorbeeld opppervaktewater ge<strong>en</strong><br />
probleem is. Hier<strong>bij</strong> ontstaat echter ook e<strong>en</strong> afval(water)stroom in de vorm <strong>van</strong> het brijn, met e<strong>en</strong> nog veel hoger<br />
chloridegehalte, waardoor loz<strong>en</strong> vrijwel uitgeslot<strong>en</strong> is. Andere verwijderingroutes voor brijn zijn ook nauwelijks<br />
beschikbaar.<br />
Kost<strong>en</strong>: € 25.000,=<br />
6 De beste beschikbare techniek<strong>en</strong>: BBT<br />
In juridische term<strong>en</strong> gaat het om de invulling <strong>van</strong> het begrip “beste beschikbare techniek<strong>en</strong>” (BBT). Definitie<br />
<strong>van</strong> dat begrip is opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in artikel 1 <strong>van</strong> de Wabo, <strong>en</strong> luidt (tekstueel iets verbreed, zodat deze ook bruikbaar<br />
is voor activiteit<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> inrichting<strong>en</strong>):<br />
“ .. voor het bereik<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> hoog niveau <strong>van</strong> bescherming <strong>van</strong> het milieu meest doeltreff<strong>en</strong>de techniek<strong>en</strong>/maatregel<strong>en</strong><br />
om de emissies <strong>en</strong> andere nadelige gevolg<strong>en</strong> voor het milieu, die de activiteit kan veroorzak<strong>en</strong>,<br />
te voorkom<strong>en</strong> of, indi<strong>en</strong> dat niet mogelijk is, zoveel mogelijk te beperk<strong>en</strong>, die – kost<strong>en</strong> <strong>en</strong> bat<strong>en</strong> in aanmerking<br />
g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> – economisch <strong>en</strong> technisch haalbaar kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> toegepast, <strong>en</strong> die redelijkerwijs in Nederland of<br />
daarbuit<strong>en</strong> te verkrijg<strong>en</strong> zijn; daar<strong>bij</strong> wordt onder techniek<strong>en</strong>/maatregel<strong>en</strong> mede begrep<strong>en</strong> het ontwerp <strong>van</strong> installaties<br />
<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>, de wijze waarop die word<strong>en</strong> gebouwd <strong>en</strong> <strong>onderhoud</strong><strong>en</strong>, alsmede de wijze <strong>van</strong> bedrijfsvoering<br />
<strong>en</strong> de wijze waarop deze buit<strong>en</strong> gebruik word<strong>en</strong> gesteld;”<br />
Maatregel<strong>en</strong> is daar<strong>bij</strong> dus e<strong>en</strong> breed begrip, <strong>en</strong> omvat naast technische maatregel<strong>en</strong> onder meer ook:<br />
organisatorische maatregel<strong>en</strong>;<br />
wijze <strong>van</strong> beheer <strong>van</strong> installaties;<br />
het ontwerp, bouw <strong>en</strong> <strong>onderhoud</strong>, de wijze <strong>van</strong> bedrijfsvoering <strong>en</strong> <strong>van</strong> buit<strong>en</strong> gebruik stell<strong>en</strong> <strong>van</strong> installaties.<br />
Met deze brede omschrijving <strong>van</strong> BBT is het voor elke activiteit mogelijk om BBT vast te stell<strong>en</strong>. Daar<strong>bij</strong> kan<br />
het soms zo zijn, dat er <strong>bij</strong> bepaalde activiteit ge<strong>en</strong> maatregel<strong>en</strong> te bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> zijn, die redelijkerwijs <strong>van</strong> de initiatiefnemer<br />
gevergd kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Maar “ge<strong>en</strong> maatregel<strong>en</strong>” is ook BBT! De activiteit kan dan word<strong>en</strong> gecontinueerd<br />
zonder “extra” maatregel<strong>en</strong> ter bescherming <strong>van</strong> het milieu.<br />
Hoewel het begrip “beste beschikbare techniek<strong>en</strong>” e<strong>en</strong> technische beschouwing suggereert, is dat het niet. Dat<br />
maakt de begripsomschrijving al duidelijk. Kost<strong>en</strong> <strong>en</strong> bat<strong>en</strong> spel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> cruciale rol. Eig<strong>en</strong>lijk gaat het vooral<br />
over geld: na e<strong>en</strong> technische inv<strong>en</strong>tarisatie <strong>van</strong> maatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun milieugevolg<strong>en</strong> (technisch is aan het begin<br />
<strong>van</strong> de e<strong>en</strong><strong>en</strong>twintigste eeuw <strong>bij</strong>na alles mogelijk) volgt e<strong>en</strong> beleidsmatige/politieke keuze: welke inspanning is<br />
nog redelijk?<br />
Bij het vaststell<strong>en</strong> <strong>van</strong> BBT kom<strong>en</strong> daarom ook meer economische beschouwing<strong>en</strong> aan de orde, zoals: welke<br />
mogelijkhed<strong>en</strong> heeft deg<strong>en</strong>e die maatregel<strong>en</strong> moet treff<strong>en</strong> om de kost<strong>en</strong> daar<strong>van</strong> door te berek<strong>en</strong><strong>en</strong> (<strong>bij</strong>voorbeeld<br />
aan “de klant”, zoals de consum<strong>en</strong>t)?<br />
Vanwege de economische compon<strong>en</strong>t in de beschouwing kan het zijn dat de beschouwing <strong>bij</strong> op het eerste gezicht<br />
“technisch” vergelijkbare situaties tot andere inhoudelijke uitkomst leidt.<br />
Met de vaststelling <strong>van</strong> BBT is in beginsel ook e<strong>en</strong> minimuminspanning <strong>van</strong> iedere<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> activiteit verricht<br />
vastgesteld. Voor inrichting<strong>en</strong> is dat zelfs wettelijk bepaald:<br />
Artikel 5.3 <strong>van</strong> het Besluit omgevingsrecht bepaalt namelijk dat in het belang <strong>van</strong> het bereik<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> hoog<br />
niveau <strong>van</strong> bescherming <strong>van</strong> het milieu aan de vergunning of algem<strong>en</strong>e regels voorschrift<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verbond<strong>en</strong><br />
14
die nodig zijn om de nadelige gevolg<strong>en</strong> die de inrichting voor het milieu kan veroorzak<strong>en</strong>, te voorkom<strong>en</strong> of,<br />
indi<strong>en</strong> dat niet mogelijk is, zoveel mogelijk – <strong>bij</strong> voorkeur aan de bron – te beperk<strong>en</strong> of ongedaan te mak<strong>en</strong>.<br />
Daar<strong>bij</strong> wordt er<strong>van</strong> uitgegaan dat in de inrichting t<strong>en</strong>minste de voor de inrichting in aanmerking kom<strong>en</strong>de beste<br />
beschikbare techniek<strong>en</strong> word<strong>en</strong> toegepast.<br />
Het Besluit omgevingsrecht gaat in artikel 5.4. nader in op het bepal<strong>en</strong> <strong>van</strong> de beste beschikbare techniek<strong>en</strong>.<br />
Wanneer niet tot e<strong>en</strong> e<strong>en</strong>sluid<strong>en</strong>de conclusie is gekom<strong>en</strong>, vindt discussie plaats <strong>bij</strong> specifieke project<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong><br />
initiatiefnemer <strong>en</strong> bevoegd gezag.<br />
7 Overheidsbetrokk<strong>en</strong>heid<br />
Met het Wijzigingsbesluit bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong>, dat waarschijnlijk per 1-7-2013 <strong>van</strong> kracht wordt, word<strong>en</strong> in<br />
het Activiteit<strong>en</strong>besluit <strong>en</strong> het Besluit loz<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> inrichting<strong>en</strong> ook voorschrift<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> met betrekking tot<br />
lozing<strong>en</strong> in verband met deze system<strong>en</strong>. Het Wijzigingsbesluit bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> is dus ge<strong>en</strong> zelfstandig<br />
besluit, maar e<strong>en</strong> besluit waarmee diverse andere besluit<strong>en</strong>, waaronder de twee hier g<strong>en</strong>oemde, word<strong>en</strong> gewijzigd.<br />
In de voorpublicatie <strong>van</strong> dit besluit (Staatscourant 2011, nr. 4830) war<strong>en</strong> nog ge<strong>en</strong> voorschrift<strong>en</strong> met betrekking<br />
tot lozing<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, maar in de toelichting is aangev<strong>en</strong> dat in de fase <strong>van</strong> inspraak op het ontwerpbesluit<br />
nader zal word<strong>en</strong> bekek<strong>en</strong> of in de bepaling<strong>en</strong> <strong>van</strong> het Activiteit<strong>en</strong>besluit <strong>en</strong> het Besluit loz<strong>en</strong> buit<strong>en</strong><br />
inrichting<strong>en</strong> specifieker moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Dit heeft geleid tot <strong>en</strong>ige aanpassing<strong>en</strong> in die besluit<strong>en</strong> om alle belemmering<strong>en</strong><br />
zoveel mogelijk te beperk<strong>en</strong>.<br />
7.1 Boorwerkzaamhed<strong>en</strong><br />
Het afvalwater dat ontstaat <strong>bij</strong> het bor<strong>en</strong> <strong>van</strong> de bronn<strong>en</strong>, het boorspoelwater, wordt <strong>bij</strong> voorkeur geloosd in het<br />
vuilwaterriool of op de bodem. Het bestaat uit drinkwater of oppervlaktewater, ev<strong>en</strong>tueel verm<strong>en</strong>gd met grondwater.<br />
Vanwege de in het afvalwater aanwezige boorspoeladditiev<strong>en</strong> <strong>en</strong> gronddeeltjes is directe lozing in het<br />
milieu niet gew<strong>en</strong>st, t<strong>en</strong>zij het loz<strong>en</strong> op de bodem betreft. Met de algem<strong>en</strong>e regels <strong>van</strong> het Activiteit<strong>en</strong>besluit <strong>en</strong><br />
het Besluit loz<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> inrichting<strong>en</strong> wordt loz<strong>en</strong> in het vuilwaterriool <strong>en</strong> op de bodem toegestaan zonder aanvull<strong>en</strong>de<br />
voorschrift<strong>en</strong>. Loz<strong>en</strong> in het vuilwaterriool is dan ook de voorkeursroute. De zorgplicht <strong>van</strong> deze besluit<strong>en</strong><br />
(artikel 2.1) biedt voldo<strong>en</strong>de mogelijkhed<strong>en</strong> om ev<strong>en</strong>tuele problem<strong>en</strong> aan te pakk<strong>en</strong>.<br />
Soms wordt dit afvalwater geloosd op de bodem, door het binn<strong>en</strong> simpele aard<strong>en</strong> walletjes op de bodem te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>,<br />
waarna het de bodem insijpelt. Dit stuit niet op milieutechnische bezwar<strong>en</strong>, maar in het algeme<strong>en</strong> is loz<strong>en</strong> in<br />
de bodem verbod<strong>en</strong>. Daarom wordt specifiek voor het loz<strong>en</strong> <strong>van</strong> dit afvalwater <strong>bij</strong> de <strong>aanleg</strong> <strong>van</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong><br />
dit verbod tot loz<strong>en</strong> in de bodem in het Activiteit<strong>en</strong>besluit <strong>en</strong> het Besluit loz<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> inrichting<strong>en</strong><br />
opgehev<strong>en</strong>.<br />
7.2 Ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>onderhoud</strong> <strong>van</strong> de bronn<strong>en</strong> <strong>bij</strong> op<strong>en</strong> system<strong>en</strong><br />
Bij op<strong>en</strong> system<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> de bronn<strong>en</strong> na het bor<strong>en</strong> ontwikkeld word<strong>en</strong>. Dat gebeurt door spoel<strong>en</strong> met grondwater.<br />
Tijd<strong>en</strong>s de gebruiksfase <strong>van</strong> het systeem wordt dit periodiek herhaald om achteruitgang in het functioner<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> de bronn<strong>en</strong> te voorkom<strong>en</strong>. Periodiek is in dit geval gemiddeld twee maal per jaar, maar dat verschilt per<br />
locatie. Bij het spoel<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> relatief grote hoeveelhed<strong>en</strong> afvalwater vrij, die praktisch gezi<strong>en</strong> moeilijk terug in<br />
de bodem kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gebracht, maar hiervoor is reeds aangegev<strong>en</strong> dar er diverse mogelijkhed<strong>en</strong> zijn waar<br />
echter altijd kost<strong>en</strong> aan verbond<strong>en</strong> zijn.<br />
Het afvalwater bestaat uit grondwater uit de aquifer. Gezi<strong>en</strong> de diepte waarop deze aquifers zich bevind<strong>en</strong> heeft<br />
grondwater in 2/3 <strong>van</strong> de gevall<strong>en</strong> e<strong>en</strong> hoog tot zeer hoog (> 10 gram per liter) chloridegehalte. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> kan<br />
het andere verontreiniging<strong>en</strong> bevatt<strong>en</strong>, die <strong>van</strong> nature in het grondwater zitt<strong>en</strong>, zoals arse<strong>en</strong> <strong>en</strong> sulfaat. Deze<br />
factor<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> dat er ge<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> toepasbare lozingsroute is. De locatie is bepal<strong>en</strong>d voor de sam<strong>en</strong>stelling<br />
<strong>van</strong> het afvalwater <strong>en</strong> de specifieke situatie bepaalt welke lozingsroutes beschikbaar zijn. Soms is wel oppervlaktewater<br />
of riolering in de buurt <strong>en</strong> in andere gevall<strong>en</strong> niet.<br />
In hoofdstuk 8 wordt dieper op deze problematiek ingegaan. Hier<strong>bij</strong> is er e<strong>en</strong> beslismodel ontwikkeld om per<br />
individuele situatie tot de beste lozingsroute te kom<strong>en</strong>.<br />
<strong>Lozing<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> spoelwater zijn uitsluit<strong>en</strong>d aan de orde <strong>bij</strong> op<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarvoor is altijd e<strong>en</strong><br />
watervergunning vereist in verband met de onttrekking <strong>van</strong> grondwater (artikel 6.4 Waterwet). Op grond <strong>van</strong> de<br />
sam<strong>en</strong>loopregeling <strong>van</strong> de Waterwet (artikel 6.17) wordt in deze watervergunning <strong>bij</strong> voorkeur ook de lozing<br />
geregeld wanneer die plaats vindt in de bodem of op het oppervlaktewater.<br />
15
In sommige gevall<strong>en</strong> kan loz<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> hemelwater- of ontwateringstelsel (schoonwaterstelsel) ook e<strong>en</strong> optie zijn,<br />
maar deze lozing is in beginsel verbod<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat verbod kan niet met e<strong>en</strong> watervergunning word<strong>en</strong> opgehev<strong>en</strong>.<br />
Daarom is in het Activiteit<strong>en</strong>besluit <strong>en</strong> het Besluit loz<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> inrichting<strong>en</strong> het verbod om deze afvalwaterstroom<br />
daarin te loz<strong>en</strong> opgehev<strong>en</strong>.<br />
Loz<strong>en</strong> in het vuilwaterriool is in beginsel altijd toegestaan, mits wordt voldaan aan de zorgplicht. Gezi<strong>en</strong> de<br />
om<strong>van</strong>g <strong>van</strong> deze lozing<strong>en</strong> <strong>en</strong> omdat dit afvalwater ongeschikt is voor het vuilwaterriool voldoet loz<strong>en</strong> in het<br />
vuilwaterriool vaak niet aan de zorgplicht, waardoor het bevoegd gezag, in dit geval de geme<strong>en</strong>te, deze lozing<br />
kan weiger<strong>en</strong> op grond <strong>van</strong> de zorgplicht (artikel 2.1): de doelmatige werking <strong>van</strong> de riolering.<br />
Op grond <strong>van</strong> het Activiteit<strong>en</strong>besluit <strong>en</strong> het Besluit loz<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> inrichting<strong>en</strong> hoev<strong>en</strong> deze lozing<strong>en</strong> niet expliciet<br />
gemeld te word<strong>en</strong>. Het is echter wel <strong>van</strong> belang dat <strong>bij</strong> vaststelling <strong>van</strong> de watervergunning voor de onttrekking<br />
duidelijk is wat de verwijderingsroute <strong>van</strong> het spoelwater is <strong>en</strong> dat alle betrokk<strong>en</strong> instanties daarmee instemm<strong>en</strong>.<br />
Bij deze system<strong>en</strong> is het op voorhand duidelijk dat dit spoelwater verwijderd moet word<strong>en</strong>, als het niet terug de<br />
bodem ingaat. Dus is het voor alle betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong>, maar vooral de initiatiefnemer, aan het begin <strong>van</strong> het traject<br />
duidelijk te hebb<strong>en</strong> wat de verwijderingsroute wordt <strong>en</strong> hier ook instemming <strong>van</strong> het bevoegd gezag <strong>bij</strong> heeft.<br />
Hiermee wordt voorkom<strong>en</strong> dat in e<strong>en</strong> laat stadium, <strong>bij</strong>voorbeeld <strong>bij</strong> het ontwikkel<strong>en</strong> <strong>van</strong> de bronn<strong>en</strong>, de geme<strong>en</strong>te<br />
het loz<strong>en</strong> in het vuilwaterriool niet toestaat. In dat geval is er ge<strong>en</strong> sprake <strong>van</strong> e<strong>en</strong> dwarsligg<strong>en</strong>de geme<strong>en</strong>te,<br />
maar <strong>van</strong> e<strong>en</strong> slecht voorbereid project.<br />
Tabel 2: Overzicht (afval)waterstrom<strong>en</strong>, lozingsroutes, regelgeving <strong>en</strong> bevoegd gezag<br />
(afval)<br />
waterstroom<br />
Onttrekk<strong>en</strong> grondwater<br />
Boorspoelwater <strong>bij</strong><br />
<strong>aanleg</strong> <strong>van</strong> geslot<strong>en</strong><br />
systeem<br />
voorkeur alternatieve bevoegd gezag regelgeving regelgeving<br />
lozingsroute lozingsroute<br />
inrichting<strong>en</strong> niet inrichting<br />
Nvt nvt provincie Wtw art. 6.4 Wtw art. 6.4<br />
vuilwaterriool geme<strong>en</strong>te<br />
op de bodem 1<br />
algeme<strong>en</strong><br />
toegestaan<br />
algeme<strong>en</strong><br />
toegestaan<br />
geme<strong>en</strong>te Ab art. 3.16 h Blbi art. 3a.2<br />
Boorspoelwater <strong>bij</strong> vuilwaterriool geme<strong>en</strong>te Ab art. 2.2b Blbi art. 3a.2<br />
de <strong>aanleg</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
op<strong>en</strong> systeem op de bodem geme<strong>en</strong>te Ab art. 2.2b Blbi art. 3a.2<br />
Spoelwater <strong>bij</strong> ontwikkel<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> <strong>onderhoud</strong><strong>en</strong><br />
op<strong>en</strong> systeem<br />
in de bodem 2<br />
provincie 3<br />
Wtw art. 6.4<br />
Wtw art. 6.4<br />
oppervlaktewater waterbeheerder Wtw art. 6.2 Wtw art. 6.2<br />
schoonwaterriool geme<strong>en</strong>te Ab art. 2.2b<br />
vuilwaterriool<br />
geme<strong>en</strong>te Ab art. 2.2b<br />
afvoer per as nvt nvt nvt<br />
Blbi art. 3a.2<br />
Blbi art. 3a.2<br />
1 Hiermee wordt verspreiding op het maaiveld, binn<strong>en</strong> aard<strong>en</strong> wall<strong>en</strong>, bedoeld.<br />
2 Hiermee wordt dezelfde bodemlaag bedoeld waaruit het grondwater is onttrokk<strong>en</strong>.<br />
3 Bij het loz<strong>en</strong> in de bodem is in dit geval de provincie het bevoegd gezag, omdat de provincie ook de<br />
watervergunning voor de onttrekking verle<strong>en</strong>t <strong>en</strong> tev<strong>en</strong>s het hoogste bevoegd gezag is. Wanneer er geloosd<br />
wordt op rijkswater is Rijkswaterstaat het bevoegd gezag voor de watervergunning. Bij e<strong>en</strong> aanmerkelijk<br />
belang kunn<strong>en</strong> partij<strong>en</strong> onderling tot andere afsprak<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>.<br />
8 Besluitvorming lozingsroute spoelwater op<strong>en</strong> systeem<br />
Als uitgangspunt voor de besluitvorming over de lozingsroute voor spoelwater <strong>van</strong> op<strong>en</strong> system<strong>en</strong> is er gekoz<strong>en</strong><br />
voor e<strong>en</strong> aanpak waar<strong>bij</strong> alle rele<strong>van</strong>te partij<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> zijn: provincie, waterbeheerder (waterschap of Rijks-<br />
16
waterstaat) <strong>en</strong> de geme<strong>en</strong>te. Het ligt voor de hand dat de provincie als bevoegd gezag voor de grondwateronttrekking<br />
het voortouw neemt.<br />
In het gezam<strong>en</strong>lijke overleg word<strong>en</strong> alle lozingsopties in sam<strong>en</strong>hang met de onttrekking besprok<strong>en</strong>. Bijkom<strong>en</strong>d<br />
voordeel <strong>van</strong> deze aanpak is dat de initiatiefnemer helder, snel <strong>en</strong> adequaat wordt geïnformeerd. Voor de initiatiefnemer<br />
is het <strong>van</strong> belang reeds in de beginfase <strong>van</strong> e<strong>en</strong> project duidelijkheid te hebb<strong>en</strong> hoe het ev<strong>en</strong>tuele afvalwater<br />
verwijderd wordt. Hiermee word<strong>en</strong> teleurstelling<strong>en</strong> in het verdere traject voorkom<strong>en</strong>.<br />
Voor de diverse lozingsroutes zijn de belemmering<strong>en</strong>, in de vorm <strong>van</strong> ontheffing<strong>en</strong>, maatwerkvoorschrift<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
melding<strong>en</strong>, zoveel mogelijk weg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Het Activiteit<strong>en</strong>besluit <strong>en</strong> het Besluit loz<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> inrichting<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong><br />
voor deze lozing<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> verbod meer op het loz<strong>en</strong> in het schoonwaterriool <strong>en</strong> vuilwaterriool. Dit betek<strong>en</strong>t niet<br />
dat alle lozing<strong>en</strong> op de riolering zijn toegestaan. Het gezam<strong>en</strong>lijk overleg is er voor bedoeld om de beste lozingsroute<br />
vast te stell<strong>en</strong>. Als de uitkomst hier<strong>van</strong> het vuilwaterriool is, moet in elk geval de geme<strong>en</strong>te daarmee instemm<strong>en</strong>.<br />
Daar<strong>bij</strong> moet m<strong>en</strong> zich er<strong>van</strong> bewust zijn dat het loz<strong>en</strong> op de vuiwaterriolering niet de voorkeur heeft.<br />
Er kunn<strong>en</strong> met de initiatiefnemer ook afsprak<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gemaakt over behandeling <strong>van</strong> het spoelwater. Om de<br />
procedure zo e<strong>en</strong>voudig mogelijk te mak<strong>en</strong> neemt de initiatiefnemer deze maatregel<strong>en</strong> op basis <strong>van</strong> de algem<strong>en</strong>e<br />
zorgplicht. Er hoeft om die red<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> maatwerkbesluit te word<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
Het bevoegd gezag kan de initiatiefnemer aansprek<strong>en</strong> wanneer blijkt dat de zorgplicht onvoldo<strong>en</strong>de wordt uitgevoerd.<br />
Als de initiatiefnemer zijn verantwoordelijkheid niet neemt, bestaat er de mogelijkheid om alsnog door<br />
middel <strong>van</strong> e<strong>en</strong> maatwerkbesluit specifieke zorgplichtbepaling<strong>en</strong> (zoals <strong>bij</strong>voorbeeld het toepass<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> bezinkinstallatie)<br />
voor te schrijv<strong>en</strong>. De regelgeving is er echter op gericht om het gebruik <strong>van</strong> maatwerkvoorschrift<strong>en</strong><br />
tot uitzonderingssituaties te beperk<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> breed overleg over de lozingsroute wordt vooral <strong>van</strong> belang als terugbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> in de bodem of op het oppervlaktewater<br />
niet voor de hand ligt. In dat geval komt loz<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> rioolstelsel, vuilwater- of schoonwaterriool,<br />
aan de orde waar de geme<strong>en</strong>te bevoegd gezag voor is. Deze is normaal niet betrokk<strong>en</strong> <strong>bij</strong> de watervergunning<br />
voor de onttrekking, maar wel verantwoordelijk voor de lozing<strong>en</strong> in rioolstelsels. Als terugbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> in de bodem<br />
<strong>en</strong> loz<strong>en</strong> in het oppervlaktewater in eerste instantie niet acceptabel lijk<strong>en</strong>, wordt er nog wel e<strong>en</strong>s te snel <strong>van</strong>uit<br />
gegaan dat loz<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> rioolstelsel wel mogelijk is. Mogelijk is het in bepaalde situaties wel e<strong>en</strong> oplossing maar<br />
dat zal moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> afgewog<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> de andere, ook onw<strong>en</strong>selijke, opties.<br />
In beginsel is elke oplossing prima als alle partij<strong>en</strong> er zich in kunn<strong>en</strong> vind<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> aantal criteria zijn echter richtinggev<strong>en</strong>d<br />
voor de optimale route, zoals de voorkeurvolgorde voor de omgang met het spoelwater <strong>bij</strong> op<strong>en</strong><br />
bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong>:<br />
1. Terugbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> in de bodem;<br />
2. loz<strong>en</strong> op oppervlaktewater;<br />
3. loz<strong>en</strong> op schoonwaterriool;<br />
4. loz<strong>en</strong> op vuilwaterriool;<br />
5. afvoer naar per as,<br />
Daarnaast is toepassing <strong>van</strong> BBT rele<strong>van</strong>t, waar<strong>bij</strong> naast de technische mogelijkhed<strong>en</strong> rek<strong>en</strong>ing wordt gehoud<strong>en</strong><br />
met de kost<strong>en</strong> <strong>en</strong> de praktische inzetbaarheid. Op basis hier<strong>van</strong> is de ondernemer verplicht bepaalde maatregel<strong>en</strong><br />
te nem<strong>en</strong>. In sommige gevall<strong>en</strong> vereist het milieu verdergaande maatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of inspanning<strong>en</strong>.<br />
Het beslismodel in figuur 6 biedt aan de hand <strong>van</strong> e<strong>en</strong> aantal vrag<strong>en</strong> handvat<strong>en</strong> om tot de optimale oplossing te<br />
kom<strong>en</strong>. De voorkeursvolgorde voor lozing <strong>en</strong> het toepass<strong>en</strong> <strong>van</strong> BBT zijn in het beslismodel verwerkt. Het beslismodel<br />
kan in het overleg ter ondersteuning word<strong>en</strong> gebruikt.<br />
17
Verwijder<strong>en</strong><br />
spoelwater<br />
Oppervlaktewater<br />
bereikbaar?<br />
nee<br />
Geme<strong>en</strong>te<br />
betrekk<strong>en</strong><br />
Loz<strong>en</strong> in<br />
schoonwaterstel<br />
mogelijk?<br />
nee<br />
Loz<strong>en</strong> in<br />
vuilwaterriool<br />
mogelijk?<br />
nee<br />
nee<br />
nee<br />
Spoelwater op<strong>en</strong> bodem <strong>en</strong>ergiesysteem<br />
nee<br />
ja<br />
ja<br />
ja<br />
In het systeem<br />
houd<strong>en</strong>?<br />
Inspanning<strong>en</strong><br />
vereist?<br />
ja<br />
Acceptabele<br />
inspanning<strong>en</strong>?<br />
Inspanning<strong>en</strong><br />
vereist?<br />
ja<br />
Acceptabele<br />
inspanning<strong>en</strong>?<br />
Bezwar<strong>en</strong> ivm<br />
doelmatigheid?<br />
ja<br />
Oplosbaar met<br />
maatregel<strong>en</strong>?<br />
nee<br />
nee<br />
nee<br />
nee<br />
Ge<strong>en</strong> probleemloze oplossing beschikbaar !<br />
Alternatieve<br />
verwijderingsroute?<br />
ja<br />
Loz<strong>en</strong> in<br />
oppervlaktewater<br />
ja<br />
Loz<strong>en</strong> in<br />
schoonwaterstelsel<br />
ja<br />
Loz<strong>en</strong> in<br />
vuilwaterriool<br />
ja<br />
Acceptabele<br />
maatregel<strong>en</strong>?<br />
Afvoer per as of met aanvull<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> loz<strong>en</strong> in in oppervlaktewater,<br />
schoonwaterstelsel of vuilwaterriool<br />
De aanvull<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> overstijg<strong>en</strong> in dit geval BBT, maar zijn noodzakelijk in<br />
het belang <strong>van</strong> het milieu<br />
Figuur 6: Beslismodel loz<strong>en</strong> spoelwater <strong>bij</strong> op<strong>en</strong> system<strong>en</strong><br />
ja<br />
ja<br />
Terugbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> in<br />
de bodem<br />
nee<br />
nee<br />
18
Toelichting <strong>bij</strong> figuur 6:<br />
Het heeft de voorkeur het spoelwater <strong>bij</strong> op<strong>en</strong> system<strong>en</strong> in het systeem te houd<strong>en</strong>. Dat heeft tot gevolg dat er<br />
ge<strong>en</strong> afvalwater is <strong>en</strong> dus ook ge<strong>en</strong> verwijderingsvraagstuk. Het spoel<strong>en</strong> heeft ge<strong>en</strong> verontreiniging <strong>van</strong> het<br />
spoelwater tot gevolg, slechts bodemdeeltjes word<strong>en</strong> verwijderd. Enige red<strong>en</strong> dit spoelwater niet terug in de<br />
bodem te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> zijn de inspanning<strong>en</strong> die dat kost. Gezi<strong>en</strong> de sam<strong>en</strong>stelling <strong>van</strong> dit spoelwater, niet verontreinigd<br />
grondwater, is er, in het algeme<strong>en</strong>, ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kel bezwaar teg<strong>en</strong> loz<strong>en</strong> in het oppervlaktewater.<br />
In bepaalde situaties kan het grondwater echter verontreinigd zijn, <strong>bij</strong>voorbeeld door e<strong>en</strong> hoge conc<strong>en</strong>tratie chloride,<br />
of het betreff<strong>en</strong>de oppervlaktewater kan specifieke eis<strong>en</strong> stell<strong>en</strong>, waardoor ook deze lozing niet direct acceptabel<br />
is <strong>en</strong> voorafgaande maatregel<strong>en</strong> noodzakelijk zijn. Soms is oppervlaktewater wel na<strong>bij</strong> geleg<strong>en</strong>, maar<br />
<strong>bij</strong>voorbeeld gescheid<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> verkeersweg. Het <strong>aanleg</strong>g<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> transportsysteem om spoelwater aan de<br />
andere kant <strong>van</strong> de weg te krijg<strong>en</strong> kan e<strong>en</strong> lastig probleem zijn, ondanks het feit dat de afstand beperkt is.<br />
Zodra loz<strong>en</strong> in rioolstelsels, schoonwaterstelsel of vuilwaterriool, in beeld komt moet de geme<strong>en</strong>te betrokk<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong>. In e<strong>en</strong> beperkt aantal gevall<strong>en</strong> kan lozing in e<strong>en</strong> schoonwaterstelsel de oplossing bied<strong>en</strong>. Als dat niet het<br />
geval is kan bekek<strong>en</strong> word<strong>en</strong> of loz<strong>en</strong> in het vuilwateriool e<strong>en</strong> mogelijkheid is, waar<strong>bij</strong> naast de geme<strong>en</strong>te ook de<br />
waterbeheerder, in de hoedanigheid <strong>van</strong> beheerder <strong>van</strong> de RWZI, betrokk<strong>en</strong> moet word<strong>en</strong>. Vooral de capaciteit<br />
<strong>van</strong> het stelsel kan belemmerd zijn voor deze lozing<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> buffervoorzi<strong>en</strong>ing kan dan soelaas bied<strong>en</strong>, maar er<br />
moet wel ruimte beschikbaar zijn om die te plaats<strong>en</strong>, hetge<strong>en</strong> in met name de binn<strong>en</strong>sted<strong>en</strong> e<strong>en</strong> probleem kan<br />
zijn.<br />
Uiteindelijk kan deze afweging leid<strong>en</strong> tot de conclusie, dat er ge<strong>en</strong> probleemloze oplossing beschikbaar is. De<br />
voorkeursoptie “terugbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> in de bodem” komt dan weer in beeld. Er kan in dit geval ook gekoz<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
voor e<strong>en</strong> alternatieve verwijderingsroute, waar<strong>bij</strong> ook weer loz<strong>en</strong> in oppervlaktewater <strong>en</strong> rioolstelsels aan de orde<br />
kan kom<strong>en</strong>, maar dan zal de lozer aanvull<strong>en</strong>de inspanning<strong>en</strong>, BBT overstijg<strong>en</strong>d, moet<strong>en</strong> pleg<strong>en</strong> om de nadelige<br />
gevolg<strong>en</strong> voor het milieu te voorkom<strong>en</strong>. Afvoer per as hier<strong>van</strong> e<strong>en</strong> sprek<strong>en</strong>d voorbeeld.<br />
9 Conclusies<br />
T<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> <strong>van</strong> lozing<strong>en</strong> t<strong>en</strong> gevolge <strong>van</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> zijn de belemmering<strong>en</strong> in de regelgeving<br />
zoveel mogelijk wegg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Slechts in gevall<strong>en</strong> waar <strong>en</strong> individuele beoordeling <strong>van</strong> de lozing in belang <strong>van</strong><br />
het milieu noodzakelijk is, is e<strong>en</strong> vergunning of e<strong>en</strong> maatwerkvoorschrift vereist. Bij loz<strong>en</strong> in het oppervlaktewater<br />
is altijd e<strong>en</strong> watervergunning vereist, maar <strong>bij</strong> op<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> kan dat gecombineerd word<strong>en</strong><br />
met de watervergunning voor de onttrekking.<br />
Het afvalwater dat ontstaat <strong>bij</strong> de <strong>aanleg</strong> <strong>van</strong> zowel e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesysteem, dus het<br />
boorspoelwater t<strong>en</strong> gevolge <strong>van</strong> bor<strong>en</strong> <strong>van</strong> de brongat<strong>en</strong> in de bodem, wordt <strong>bij</strong> voorkeur geloosd in het vuilwaterriool<br />
of op de bodem binn<strong>en</strong> aard<strong>en</strong> walletjes. Deze lozing<strong>en</strong> zijn toegestaan op grond <strong>van</strong> het Activiteit<strong>en</strong>besluit<br />
als het e<strong>en</strong> inrichting betreft <strong>en</strong> op grond <strong>van</strong> het Besluit loz<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> inrichting<strong>en</strong> als het bodem<strong>en</strong>ergiesysteem<br />
buit<strong>en</strong> inrichting is/wordt aangelegd. Hier<strong>bij</strong> di<strong>en</strong>t de lozer wel terdege rek<strong>en</strong>ing te houd<strong>en</strong> met de zorgplicht,<br />
artikel 2.1, uit deze besluit<strong>en</strong>.<br />
Andere lozingsroutes zijn mogelijk maar slechts na e<strong>en</strong> individuele beschikking, watervergunning of maatwerkvoorschrift,<br />
<strong>van</strong> het bevoegd gezag.<br />
Bij geslot<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> ontstaat, onder normale omstandighed<strong>en</strong>, verder ge<strong>en</strong> afvalwater <strong>en</strong> dus ook<br />
ge<strong>en</strong> lozing.<br />
Bij op<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesystem<strong>en</strong> vormt het spoelwater om het systeem deeltjesvrij te houd<strong>en</strong> het grootste probleem.<br />
Vooral <strong>bij</strong> het ontwikkel<strong>en</strong> <strong>van</strong> de bron, dus in de opstartfase, kan hier<strong>bij</strong> e<strong>en</strong> grote stroom afvalwater<br />
ontstaan. In e<strong>en</strong> beperktere mate is dit e<strong>en</strong> regelmatig terugker<strong>en</strong>d verschijnsel in de gebruiksfase, gemiddeld<br />
twee maal per jaar. Er zijn techniek<strong>en</strong> beschikbaar om dit spoelwater in het systeem te houd<strong>en</strong>, door het terug te<br />
voer<strong>en</strong> naar de bodemlaag waaruit het is onttrokk<strong>en</strong>. Aangezi<strong>en</strong> er dan ge<strong>en</strong> afvalwater ontstaat heeft deze aanpak<br />
de voorkeur. De initiatiefnemer zal hiervoor echter bepaalde maatregel<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> treff<strong>en</strong>, waar natuurlijk<br />
ook kost<strong>en</strong> aan verbond<strong>en</strong> zijn, waardoor deze de voorkeur heeft het spoelwater op e<strong>en</strong> andere manier te verwijder<strong>en</strong>.<br />
Indi<strong>en</strong> dat ge<strong>en</strong> nadelige gevolg<strong>en</strong> voor het milieu heeft is daar niets op teg<strong>en</strong>.<br />
Zo kan e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tuele lozing in het oppervlaktewater word<strong>en</strong> meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in de watervergunning voor de onttrekking.<br />
Hiervoor geldt de reguliere procedure <strong>van</strong> de Algem<strong>en</strong>e wet bestuursrecht (Awb), die e<strong>en</strong> korte doorlooptijd<br />
heeft. Loz<strong>en</strong> in rioolstelsels is in beginsel ook toegestaan op grond <strong>van</strong> het Activiteit<strong>en</strong>besluit of het<br />
Besluit loz<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> inrichting<strong>en</strong>, maar is in het algeme<strong>en</strong> niet w<strong>en</strong>selijk <strong>en</strong> mag dus alle<strong>en</strong> plaatsvind<strong>en</strong> als<br />
19
andere routes nog minder geschikt zijn. Tot die conclusie kan uitsluit<strong>en</strong>d gekom<strong>en</strong> met betrokk<strong>en</strong>heid <strong>van</strong> de<br />
geme<strong>en</strong>te als beheerder <strong>van</strong> het rioolstelsel <strong>en</strong> als bevoegd gezag voor de lozing<strong>en</strong> daarin. Ondanks het feit dat<br />
deze lozing<strong>en</strong> in beginsel zijn toegestaan op grond <strong>van</strong> het Activiteit<strong>en</strong>besluit <strong>en</strong> het Besluit loz<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> inrichting<strong>en</strong><br />
heeft de geme<strong>en</strong>te de bevoegdheid zo’n lozing acuut te stopp<strong>en</strong> als de doelmatige werking <strong>van</strong> het riolering<br />
of de zuivering wordt belemmerd. In praktische zin kan dat <strong>bij</strong>voorbeeld het geval zijn <strong>bij</strong> e<strong>en</strong> overbelasting<br />
<strong>van</strong> het rioolstelsel.<br />
Praktisch gezi<strong>en</strong> kan er eig<strong>en</strong>lijk ge<strong>en</strong> watervergunning verle<strong>en</strong>d word<strong>en</strong> voor de onttrekking <strong>van</strong> grondwater <strong>bij</strong><br />
e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesysteem als niet duidelijk is hoe met het spoelwater wordt omgegaan, want het is op<br />
voorhand bek<strong>en</strong>d dat dit spoelwater er is. Voor het bevoegd gezag voor de watervergunning, de provincie, is dit<br />
e<strong>en</strong> onderdeel <strong>van</strong> behoorlijk bestuur, want als het niet duidelijk is wordt het probleem doorgeschov<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong><br />
andere bevoegde instantie. Voor de initiati<strong>en</strong>emer is dit ook <strong>van</strong> belang omdat die anders in e<strong>en</strong> late fase <strong>van</strong> het<br />
project geconfronteerd kan word<strong>en</strong> met de situatie dat er ge<strong>en</strong> praktische verwijderingsroute voor het spoelwater<br />
beschikbaar is. Vandaar dat goede afsprak<strong>en</strong> mate alle betrokk<strong>en</strong> partij<strong>en</strong> voorafgaande aan de vaststelling <strong>van</strong><br />
de watervergunning <strong>van</strong> het grootste belang is.<br />
10 Aanbeveling<strong>en</strong><br />
10.1 Initiatiefnemers<br />
Voor de <strong>aanleg</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesysteem is altijd e<strong>en</strong> watervergunning vereist, waarvoor in beginsel<br />
de provincie bevoegd gezag is. Aanbevol<strong>en</strong> wordt <strong>bij</strong> deze aanvraag tev<strong>en</strong>s de aanvraag voor loz<strong>en</strong> in oppervlaktewater<br />
<strong>en</strong>/of bodem mee te nem<strong>en</strong>. Hierdoor word<strong>en</strong> alle milieuaspect<strong>en</strong> zoveel mogelijk in één docum<strong>en</strong>t geregeld:<br />
de watervergunning. Door de sam<strong>en</strong>loopregeling <strong>van</strong> de Waterwet wordt dan één instantie bevoegd gezag.<br />
In beginsel is dat het hoogste betrokk<strong>en</strong> bestuursorgaan op grond <strong>van</strong> de Waterwet, maar die kunn<strong>en</strong> in onderling<br />
overleg tot e<strong>en</strong> andere keuze kom<strong>en</strong>. Inhoudelijk maakt dat niet uit <strong>en</strong> <strong>bij</strong> de definitieve beschikking wordt in elk<br />
geval duidelijk wie het bevoegd gezag is. Als deze weg adequaat gevolgd wordt zull<strong>en</strong> belemmering<strong>en</strong> in het<br />
verdere traject minimaal zijn.<br />
10.2 Bevoegde instanties<br />
Bij de aanvraag <strong>van</strong> de watervergunning voor e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesysteem wordt <strong>van</strong> de betrokk<strong>en</strong> overheidsinstanties,<br />
waterbeheer, geme<strong>en</strong>te <strong>en</strong>/of provincie, verwacht dat m<strong>en</strong> in goed overleg tot e<strong>en</strong> keuze komt op<br />
welke wijze het afvalwater wordt afgevoerd dat <strong>bij</strong> de <strong>aanleg</strong> <strong>en</strong> in de gebruiksfase ontstaat. In beginsel is de<br />
provincie het bevoegd gezag voor deze watervergunning, dus daar ligt ook de eerste verantwoordelijk om tot<br />
deze afstemming te kom<strong>en</strong>.<br />
Als de keuze valt op loz<strong>en</strong> in oppervlaktewater of bodem wordt dit meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in de watervergunning. Als<br />
deze routes niet acceptabel word<strong>en</strong> geacht, wordt in sam<strong>en</strong>spraak met de initiatiefnemer <strong>en</strong> de verantwoordelijke<br />
instanties voor de andere verwijderingsroutes de beste route gekoz<strong>en</strong>. Hier<strong>bij</strong> kan gebruik gemaakt word<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
het beslisschema in hoofdstuk 8.<br />
De afweging<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> er ook toe leid<strong>en</strong> dat in bepaalde situaties eig<strong>en</strong>lijk geschikte verwijderingsroute beschikbaar<br />
is. Afvoer per tankauto kan natuurlijk altijd, maar als dat e<strong>en</strong> groot op<strong>en</strong> bodem<strong>en</strong>ergiesysteem in e<strong>en</strong><br />
oude bunn<strong>en</strong>stad betreft slecht toegankelijk via smalle weg<strong>en</strong> moet ook de vraag gesteld word<strong>en</strong> of <strong>aanleg</strong> <strong>van</strong><br />
dat systeem op die locatie wel w<strong>en</strong>selijk is.<br />
20
11 Bijlag<strong>en</strong><br />
11.1 Bijlage 1: Overzicht lozing<strong>en</strong> <strong>bij</strong> geslot<strong>en</strong> system<strong>en</strong><br />
Onderstaande tabel geeft e<strong>en</strong> overzicht <strong>van</strong> hoeveelhed<strong>en</strong> water die vrijkom<strong>en</strong> <strong>bij</strong> de <strong>aanleg</strong> <strong>van</strong> geslot<strong>en</strong> system<strong>en</strong> (BWW). Het betreft hoeveelhed<strong>en</strong> die vrijkom<strong>en</strong> <strong>bij</strong> de<br />
inzet <strong>van</strong> het spoelboorsysteem. Dit is verreweg het meest voorkom<strong>en</strong>de systeem.<br />
Fase life cycle Energieopslagsyteem<br />
1 Uitvoer<strong>en</strong> boorwerkzaamhed<strong>en</strong><br />
2 Aanvull<strong>en</strong> <strong>van</strong> het boorgat<br />
3 Leg<strong>en</strong> <strong>van</strong> de spoelbakk<strong>en</strong><br />
of de spoelvijver<br />
Omstandigheid waar<strong>bij</strong><br />
water vrijkomt.<br />
Overloop spoelbakk<strong>en</strong>/spoelvijver<br />
Tijd<strong>en</strong>s het aanvull<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> het boorgat komt het<br />
water dat in het boorgat<br />
aanwezig is vrij.<br />
Tijd<strong>en</strong>s het bor<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />
aanvull<strong>en</strong> <strong>van</strong> het boorgat<br />
is er e<strong>en</strong> waterbuffer/bezinkcontaineraanwezig.<br />
Deze moet aan<br />
het eind <strong>van</strong> het werk<br />
geleegd word<strong>en</strong><br />
Karakterisering <strong>van</strong> het<br />
te loz<strong>en</strong> water.<br />
Kan deels opgepompt<br />
grondwater zijn. Altijd<br />
zoet water. Bij correcte<br />
opstelling wordt ge<strong>en</strong><br />
boorspoeling meegevoerd.<br />
Water met ev<strong>en</strong>tueel<br />
toevoeging <strong>van</strong> boorspoelingsadditiev<strong>en</strong>.<br />
Water is sterk slibhoud<strong>en</strong>d.<br />
Zeld<strong>en</strong> zout water.<br />
Water id<strong>en</strong>tiek aan water<br />
onder 2<br />
Globale hoeveelheid per<br />
boring<br />
10 m³. Gedur<strong>en</strong>de de tijd<br />
<strong>van</strong> het bor<strong>en</strong>. Is te vermijd<strong>en</strong><br />
door gebruik te<br />
mak<strong>en</strong> <strong>van</strong> vlotter/schakelsystem<strong>en</strong><br />
De inhoud <strong>van</strong> het boorgat:<br />
1 m³ - 5m³ . Wanneer<br />
meerdere boring<strong>en</strong><br />
op 1 locatie gemaakt<br />
word<strong>en</strong> kan dit water<br />
word<strong>en</strong> meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
naar de volg<strong>en</strong>de boring<br />
als werkwater.<br />
2 m³ - 4 m³. Sterk afhankelijk<br />
<strong>van</strong> om<strong>van</strong>g boring<br />
Bij meerdere boring<strong>en</strong><br />
op 1 locatie kan dit water<br />
word<strong>en</strong> meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> als<br />
werkwater naar de volg<strong>en</strong>de<br />
boring.<br />
Risico Milieueffect<br />
Nihil. Werkwater di<strong>en</strong>t<br />
altijd onverdacht water te<br />
zijn. Werkwater is nag<strong>en</strong>oeg<br />
altijd zoet.<br />
Bij boring<strong>en</strong> op verontreinigde<br />
locaties kan de<br />
inhoud <strong>van</strong> het boorgat<br />
verontreinigd zijn.<br />
Boorspoelingsadditiev<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> zuurstofbind<strong>en</strong>d<br />
zijn. Voor werkwater<br />
wordt nag<strong>en</strong>oeg altijd<br />
zoet water gebruikt zodat<br />
inhoud boorgat zeld<strong>en</strong><br />
zout is.<br />
Nihil<br />
Bij loz<strong>en</strong> op vuil waterriool<br />
gelet op de zeer<br />
beperkte hoeveelheid <strong>en</strong><br />
het feit dat water altijd<br />
zoet is, nihil.<br />
(ev<strong>en</strong>tueel als voorwaarde<br />
voor lozing stell<strong>en</strong> dat<br />
water zoet moet zijn).<br />
Effect<strong>en</strong> conform punt 2 Effect<strong>en</strong> conform punt 2<br />
21
11.2 Bijlage 2: Overzicht lozing<strong>en</strong> <strong>bij</strong> op<strong>en</strong> system<strong>en</strong><br />
Onderstaande tabel geeft e<strong>en</strong> overzicht <strong>van</strong> hoeveelhed<strong>en</strong> water die (per bron) vrijkom<strong>en</strong>. De hoeveelhed<strong>en</strong> zijn afhankelijk <strong>van</strong> de grootte <strong>van</strong> de bron. De grootste hoeveelhed<strong>en</strong><br />
betreft echter alle<strong>en</strong> de allergrootste system<strong>en</strong>. Deze kom<strong>en</strong> dus sporadisch voor. De hoeveelhed<strong>en</strong> zijn <strong>van</strong> toepassing voor zuigboring<strong>en</strong> <strong>en</strong> spoelboring<strong>en</strong>.<br />
Fase life cycle Energieopslagsysteem<br />
1 Uitvoer<strong>en</strong> boorwerkzaamhed<strong>en</strong><br />
2 Aanvull<strong>en</strong> <strong>van</strong> het boorgat<br />
Omstandigheid waar<strong>bij</strong><br />
water vrijkomt.<br />
Overloop spoelbakk<strong>en</strong>/spoelvijver<br />
Tijd<strong>en</strong>s het aanvull<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> het boorgat komt<br />
het water dat in het<br />
boorgat aanwezig is vrij.<br />
Karakterisering <strong>van</strong> het<br />
te loz<strong>en</strong> water.<br />
Kan opgepompt grondwater<br />
zijn. Altijd zoet<br />
water. Bij correcte opstelling<br />
wordt ge<strong>en</strong><br />
boorspoeling meegevoerd.<br />
Water met ev<strong>en</strong>tueel<br />
toevoeging <strong>van</strong> booradditiev<strong>en</strong>.<br />
Water is sterk<br />
slibhoud<strong>en</strong>d. Meetal<br />
zoet water<br />
Globale hoeveelheid per<br />
boring<br />
2 - 5 m³. Gedur<strong>en</strong>de de<br />
tijd <strong>van</strong> het bor<strong>en</strong>. Is te<br />
vermijd<strong>en</strong> door gebruik<br />
te mak<strong>en</strong> <strong>van</strong> vloter/schakelsystem<strong>en</strong><br />
De inhoud <strong>van</strong> het boorgat:<br />
1 m³ - 150 m³.<br />
Wanneer meerdere boring<strong>en</strong><br />
op 1 locatie gemaakt<br />
word<strong>en</strong> kan dit<br />
water word<strong>en</strong> meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
naar de volg<strong>en</strong>de<br />
boring als werkwater.<br />
Dit vereist echter e<strong>en</strong><br />
tuss<strong>en</strong>opslag <strong>en</strong> is derhalve,<br />
vooral <strong>bij</strong> grote<br />
boring<strong>en</strong> duur.<br />
Bij grote aantall<strong>en</strong> kleine<br />
boring<strong>en</strong> (bodemluss<strong>en</strong>)<br />
is dit nauwelijks<br />
e<strong>en</strong> probleem.<br />
Risico Milieueffect<br />
Nihil. Te gebruik<strong>en</strong><br />
werkwater di<strong>en</strong>t altijd<br />
onverdacht water te zijn.<br />
Werkwater is nag<strong>en</strong>oeg<br />
altijd zoet.<br />
Bij boring<strong>en</strong> op verontreinigde<br />
locaties kan de<br />
inhoud <strong>van</strong> het boorgat<br />
verontreinigd zijn.<br />
Boorspoelingsadditiev<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> zuurstofbind<strong>en</strong>d<br />
zijn<br />
Voor werkwater wordt<br />
nag<strong>en</strong>oeg altijd zoet<br />
water gebruikt zodat<br />
inhoud boorgat niet zout<br />
is.<br />
Nihil<br />
Bij loz<strong>en</strong> op vuil waterriool<br />
gelet op de zeer<br />
beperkte hoeveelheid <strong>en</strong><br />
het feit dat water altijd<br />
zoet is, nihil.<br />
(ev<strong>en</strong>tueel als voorwaarde<br />
voor lozing<br />
stell<strong>en</strong> dat water zoet<br />
moet zijn).<br />
22
Fase life cycle Energieopslagsysteem<br />
3 Leg<strong>en</strong> <strong>van</strong> de spoelbakk<strong>en</strong><br />
of de spoelvijver<br />
4 Schoonpomp<strong>en</strong> <strong>van</strong> de<br />
bron<br />
5 Ontwikkel<strong>en</strong> <strong>van</strong> de<br />
bron<br />
6 Ontwikkel<strong>en</strong> <strong>van</strong> de<br />
bron<br />
7 Ontwikkel<strong>en</strong> <strong>van</strong> de<br />
bron<br />
Omstandigheid waar<strong>bij</strong><br />
water vrijkomt.<br />
Tijd<strong>en</strong>s het bor<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />
aanvull<strong>en</strong> <strong>van</strong> het boorgat<br />
is er e<strong>en</strong> waterbuffer/bezinkcontainer<br />
aanwezig. Deze moet<br />
aan het eind <strong>van</strong> het<br />
werk geleegd word<strong>en</strong><br />
Zodra de bron gereed is<br />
moet deze word<strong>en</strong><br />
schoongepompt<br />
Jutter<strong>en</strong> + intermitter<strong>en</strong>d<br />
pomp<strong>en</strong><br />
Karakterisering <strong>van</strong> het<br />
te loz<strong>en</strong> water.<br />
Water id<strong>en</strong>tiek aan water<br />
onder 2<br />
Bij aan<strong>van</strong>g is water<br />
vuil, na <strong>en</strong>kele ur<strong>en</strong> nog<br />
troebel <strong>en</strong> dan gedur<strong>en</strong>de<br />
de rester<strong>en</strong>de periode<br />
vrijwel helder. Er wordt<br />
eig<strong>en</strong>lijk heel veel water<br />
verpompt om e<strong>en</strong> kleine<br />
hoeveelheid vaste del<strong>en</strong><br />
kwijt te rak<strong>en</strong>.<br />
Afhankelijk <strong>van</strong> de<br />
aquifer kan water zout<br />
zijn.<br />
Water id<strong>en</strong>tiek aan water<br />
onder 4<br />
Sectiegewijs pomp<strong>en</strong> Waterkwaliteit is<br />
grondwater met daarin<br />
e<strong>en</strong> beperkte hoeveelheid<br />
vaste del<strong>en</strong>.<br />
Sectiegewijs rondpomp<strong>en</strong><br />
(= alternatief voor<br />
sectiegewijs pomp<strong>en</strong>)<br />
Waterkwaliteit id<strong>en</strong>tiek<br />
aan waterkwaliteit onder<br />
6<br />
Globale hoeveelheid per<br />
boring<br />
2 m³ - 20m³. Sterk afhankelijk<br />
<strong>van</strong> om<strong>van</strong>g<br />
boring<br />
Bij meerdere boring<strong>en</strong><br />
op 1 locatie kan dit<br />
water word<strong>en</strong> meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
als werkwater<br />
naar de volg<strong>en</strong>de boring.<br />
Bij grote boring<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>opslag<br />
duur.<br />
Risico Milieueffect<br />
10 - 500 m³ Debiet<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> groter<br />
zijn dan rioolsysteem<br />
kan verwerk<strong>en</strong>. Indi<strong>en</strong><br />
water zout is, is dit<br />
vooraf bek<strong>en</strong>d.<br />
Gedur<strong>en</strong>de 1 dag 10 -<br />
500 m³, met tuss<strong>en</strong>poz<strong>en</strong>.<br />
Totale pomptijd<br />
max 2 uur.<br />
10 - 4.000 m³. Tijdsduur<br />
0,5 dag tot 3 dag<strong>en</strong><br />
10 - 1.500 m³. Tijdsduur<br />
0,5 dag tot 3 dag<strong>en</strong>.<br />
Effect<strong>en</strong> conform punt 2 Effect<strong>en</strong> conform punt 2<br />
Totale vuilvracht t.o.v.<br />
geloosd aan tal m3 zeer<br />
gering.<br />
Gemiddeld gehalte aan<br />
bezinkbare stof daardoor<br />
laag<br />
(< 300 mg/l)<br />
Effect<strong>en</strong> conform punt 4 Effect<strong>en</strong> conform punt 4<br />
Debiet altijd beperkt.<br />
Indi<strong>en</strong> water zout is, is<br />
dit vooraf bek<strong>en</strong>d.<br />
Waterkwaliteit= grondwaterkwaliteit<br />
Effect conform 6 Effect conform 6.<br />
23
Fase life cycle Energieopslagsysteem<br />
8 Ontwikkel<strong>en</strong> <strong>van</strong> de<br />
bron<br />
Omstandigheid waar<strong>bij</strong><br />
water vrijkomt.<br />
Intermitter<strong>en</strong>d schoonpomp<strong>en</strong><br />
Karakterisering <strong>van</strong> het<br />
te loz<strong>en</strong> water.<br />
Waterkwaliteit is id<strong>en</strong>tiek<br />
aan waterkwaliteit<br />
onder 6 echter met verwaarloosbarehoeveelheid<br />
bodemdeeltjes (< 5<br />
mg/l)<br />
9 Oplever<strong>en</strong> <strong>van</strong> de bron Proefpomp<strong>en</strong> Waterkwaliteit is<br />
grondwaterkwaliteit<br />
(kan dus zout zijn)<br />
10 Test<strong>en</strong> Test<strong>en</strong> of gebouwinstallatie<br />
met bodemsysteem<br />
goed functioneert. Spuiactie<br />
test<strong>en</strong><br />
11 Onderhoud aan installatie<br />
Periodiek spui<strong>en</strong> om<br />
losgekom<strong>en</strong> bodemdeeltjes<br />
kwijt te rak<strong>en</strong><br />
Waterkwaliteit is<br />
grondwaterkwaliteit<br />
Waterkwaliteit is<br />
grondwaterkwaliteit<br />
(kan dus zout zijn). Bij<br />
start e<strong>en</strong> “wolk” vaste<br />
del<strong>en</strong><br />
Globale hoeveelheid per<br />
boring<br />
10 - 2.000 m³.<br />
Tijdsduur ca. 12 ur<strong>en</strong>.<br />
10 - 500 m³.<br />
Tijdsduur mimimaal 2<br />
uur.<br />
Hoeveelheid water kan<br />
teruggebracht word<strong>en</strong><br />
tot nag<strong>en</strong>oeg 0 door te<br />
tweelingpomp<strong>en</strong>.<br />
0 - 250 m³ gedur<strong>en</strong>de ca.<br />
1 uur.<br />
10 - 2.000 m³,<br />
2 x per jaar ca. 2 ur<strong>en</strong><br />
Risico Milieueffect<br />
Effect<strong>en</strong> conform 7<br />
Debiet<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zo<br />
groot zijn dat het stelsel<br />
het niet kan verwerk<strong>en</strong>.<br />
Effect<strong>en</strong> conform 6<br />
Effect<strong>en</strong> conform 7 Effect<strong>en</strong> conform 6<br />
Nihil. Minimale hoeveelheid.<br />
Kan zout zijn.<br />
Vooraf bek<strong>en</strong>d of water<br />
zout is. Dit kan zorg<strong>en</strong><br />
voor kortdur<strong>en</strong>d groot<br />
capaciteitsbeslag in<br />
rioolstelsel. Is te plann<strong>en</strong>.<br />
Nihil, zeer kleine hoeveelheid<br />
Nihil, slechts incid<strong>en</strong>teel<br />
<strong>en</strong> beperkte hoeveelheid.<br />
24