thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Peter Scholt<strong>en</strong>, Radboud Universiteit Nijmeg<strong>en</strong><br />
Wouter de Groot, Radboud Universiteit Nijmeg<strong>en</strong> / Universiteit Leid<strong>en</strong><br />
Toine Smits, Radboud Universiteit Nijmeg<strong>en</strong><br />
WaalWeelde: de transitie van<br />
rivierbeheer <strong>en</strong> -landschap<br />
Het verhog<strong>en</strong> <strong>en</strong> verstevig<strong>en</strong> van dijk<strong>en</strong> is al eeuw<strong>en</strong>lang de strategie van het<br />
Nederlandse rivierbeheer, maar blijkt ge<strong>en</strong> duurzame oplossing te kunn<strong>en</strong><br />
bied<strong>en</strong> om het rivier<strong>en</strong>gebied op de lange termijn te kunn<strong>en</strong> bescherm<strong>en</strong>.<br />
Dit werd, opmerkelijk g<strong>en</strong>oeg, reeds in 1832 door de historicus Bilderdijk<br />
opgemerkt 2) ; steeds hogere waterstand<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> steeds hogere dijk<strong>en</strong><br />
resulter<strong>en</strong> in steeds hogere risico’s. Daarom is het teruggev<strong>en</strong> van ruimte<br />
aan de rivier<strong>en</strong> speerpunt van het Nederlandse rivierbeleid geword<strong>en</strong> 9),10) .<br />
Deze omslag valt sam<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> verschuiving in de planologie van passieve<br />
toelatingsplanologie naar actieve gebiedsontwikkeling, gebaseerd op de<br />
veronderstelling dat dit zal leid<strong>en</strong> tot meer investering<strong>en</strong> in duurzaamheid <strong>en</strong><br />
ruimtelijke kwaliteit 3) .<br />
In het kader van de beleidslijn<br />
‘Ruimte <strong>voor</strong> de Rivier’ heeft het<br />
kabinet beslot<strong>en</strong> de bescherming<br />
teg<strong>en</strong> overstroming<strong>en</strong> uiterlijk in 2015 op<br />
het wettelijk vereiste niveau te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> de ruimtelijke kwaliteit in het rivier<strong>en</strong>gebied<br />
te verbeter<strong>en</strong> (PKB deel 3, pagina<br />
7). E<strong>en</strong> praktische invulling van deze<br />
opgave is gevond<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> reeks buit<strong>en</strong>dijkse<br />
maatregel<strong>en</strong> langs de Nederlandse<br />
Rijntakk<strong>en</strong>, waarbij <strong>voor</strong> het traject van de<br />
Waal e<strong>en</strong> integrale kribverlaging c<strong>en</strong>traal<br />
staat gecombineerd met <strong>en</strong>kele dijkteruglegging<strong>en</strong>.<br />
Deze maatregel<strong>en</strong> zijn eff ectief<br />
met het oog op 2015, maar hebb<strong>en</strong> ge<strong>en</strong><br />
meerwaarde <strong>voor</strong> het verbeter<strong>en</strong> van de<br />
ruimtelijke kwaliteit in het gebied. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong><br />
lijkt de kribverlaging ge<strong>en</strong> houdbare<br />
maatregel op de lange termijn, uitgaande<br />
van de huidige projecties van de mogelijke<br />
waterstand<strong>en</strong> in 2050.<br />
Projectgebied WaalWeelde (bron: Inspiratieatlas).<br />
56 H 2O / 22 - 2007<br />
WaalWeelde is e<strong>en</strong> initiatief dat tracht<br />
op vernieuw<strong>en</strong>de wijze e<strong>en</strong> duurzame<br />
ruimtelijke inrichting van de gebied<strong>en</strong> langs<br />
de Waal tot stand te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>, waarbij e<strong>en</strong><br />
koppeling gemaakt wordt tuss<strong>en</strong> rivierveiligheid,<br />
ruimtelijke kwaliteit <strong>en</strong> lokale<br />
economische groei. In WaalWeelde werk<strong>en</strong><br />
regionale overhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> k<strong>en</strong>nisc<strong>en</strong>tra sam<strong>en</strong><br />
met diverse lokale belanghebb<strong>en</strong>d<strong>en</strong> aan<br />
innovatieve ruimtelijke plann<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het<br />
Waaltraject tuss<strong>en</strong> Nijmeg<strong>en</strong> <strong>en</strong> Gorichem,<br />
waarin getracht wordt lokale kans<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
behoeft<strong>en</strong> te verbind<strong>en</strong> met de (inter)<br />
nationale beleidsurg<strong>en</strong>ties.<br />
Transitie(raamwerk<strong>en</strong>)<br />
WaalWeelde past, ook al war<strong>en</strong> de initiatiefnemers<br />
zich daarvan destijds nauwelijks<br />
bewust, geheel in het beeld van transitied<strong>en</strong>k<strong>en</strong>,<br />
zoals dit onder andere is ontwikkeld<br />
door Rotmans 8) . Van transitie is sprake als e<strong>en</strong><br />
systeem of organisatie van gedaante wisselt,<br />
dat wil zegg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> stap maakt van increm<strong>en</strong>tele<br />
naar fundam<strong>en</strong>tele verandering.<br />
Volg<strong>en</strong>s vel<strong>en</strong> is transitie van system<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> organisaties nodig om e<strong>en</strong> duurzame<br />
sam<strong>en</strong>leving te bereik<strong>en</strong>. WaalWeelde is<br />
e<strong>en</strong> ‘transitie-ar<strong>en</strong>a’, georganiseerd door<br />
e<strong>en</strong> relatief kleine groep koplopers die hun<br />
visie <strong>en</strong> <strong>en</strong>ergie besmettelijk prober<strong>en</strong> te<br />
mak<strong>en</strong>, zoals Rotmans zegt. Karakteristiek<br />
<strong>voor</strong> WaalWeelde is dat politieke actor<strong>en</strong>,<br />
in casu de wethouders van de geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong>,<br />
van het begin af aan deel van de transitiear<strong>en</strong>a<br />
zijn. Dit maakt de spanning tuss<strong>en</strong> het<br />
vernieuwingswerk in de ar<strong>en</strong>a <strong>en</strong> de politieke<br />
thuisbasis in de geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> niet kleiner, maar<br />
vermindert wel het risico dat <strong>voor</strong>stell<strong>en</strong><br />
uit de ar<strong>en</strong>a later sneuvel<strong>en</strong> in de besluitvorming.<br />
De spanning tuss<strong>en</strong> vernieuwing <strong>en</strong> traditie<br />
is ook b<strong>en</strong>adrukt door Kotter 4) , die transities<br />
beschrijft in het bedrijfslev<strong>en</strong>. Hij legt de