thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
maatschappij, zoals <strong>klimaat</strong>verandering,<br />
demografi sche verandering<strong>en</strong> <strong>en</strong> verstedelijking,<br />
kunn<strong>en</strong> dan word<strong>en</strong> opgevang<strong>en</strong>.<br />
Vooronderzoek<br />
Mom<strong>en</strong>teel bevindt het project zich nog in<br />
de fase van het <strong>voor</strong>onderzoek. Tijd<strong>en</strong>s dit<br />
onderzoek br<strong>en</strong>gt het projectteam in kaart<br />
welke k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> ervaring op het gebied<br />
van waterrobuust bouw<strong>en</strong> reeds bestaat, in<br />
Nederland <strong>en</strong> daarbuit<strong>en</strong>, <strong>en</strong> welke daarvan<br />
in de praktijk wordt toegepast of onderzocht.<br />
Hoewel het <strong>voor</strong>onderzoek zeer rec<strong>en</strong>t<br />
gestart is, wordt hier alvast e<strong>en</strong> kleine inkijk<br />
gebod<strong>en</strong>. De geïnv<strong>en</strong>tariseerde werkwijz<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> geïd<strong>en</strong>tifi ceerd aan de hand van<br />
het type ‘capacity’ waaraan ze e<strong>en</strong> bijdrage<br />
lever<strong>en</strong>. Daarnaast word<strong>en</strong> ze onderverdeeld<br />
in de <strong>thema</strong>’s techniek, institutioneel, proces<br />
<strong>en</strong> praktijk. Hier wordt uitsluit<strong>en</strong>d ingegaan<br />
op de <strong>thema</strong>’s techniek <strong>en</strong> institutioneel.<br />
Techniek<br />
In Nederland lijkt sprake te zijn van e<strong>en</strong> focus<br />
op de technische aspect<strong>en</strong> van de ‘threshold<br />
capacity’. De oorsprong hiervan ligt in de<br />
Nederlandse traditie van het <strong>voor</strong>kóm<strong>en</strong><br />
van waterproblem<strong>en</strong> door water <strong>en</strong> land te<br />
scheid<strong>en</strong>. Bredere, hogere dijk<strong>en</strong>, (mega)<br />
terp<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> hoger vloerpeil t<strong>en</strong> opzichte<br />
van het straatpeil, woning<strong>en</strong> op pal<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> zelfs drijv<strong>en</strong>de sted<strong>en</strong> 7),8) zijn hierbij<br />
bek<strong>en</strong>de oplossing<strong>en</strong> die breeduit word<strong>en</strong><br />
aangedrag<strong>en</strong> in onze strijd teg<strong>en</strong> hogere<br />
waterstand<strong>en</strong> <strong>en</strong> extreme neerslag. Door<br />
onze e<strong>en</strong>zijdige focus op de vergroting van<br />
onze ‘threshold capacity’ verhog<strong>en</strong> we onze<br />
kwetsbaarheid 6) .<br />
Twee buit<strong>en</strong>landse, bouwtechnisch<br />
georiënteerde <strong>voor</strong>beeld<strong>en</strong> om zowel de<br />
‘coping capacity’ als de ‘recovery capacity’<br />
te vergrot<strong>en</strong>, het<strong>en</strong> ‘dry proofi ng’ <strong>en</strong> ‘wet<br />
proofi ng’ 9),10) . ‘Dry proofi ng’ of waterwer<strong>en</strong>d<br />
bouw<strong>en</strong> komt sam<strong>en</strong>gevat neer op het<br />
tijdelijk wer<strong>en</strong> van water uit e<strong>en</strong> gebouw.<br />
Kwetsbare punt<strong>en</strong>, zoals deurop<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>,<br />
v<strong>en</strong>tilatieroosters <strong>en</strong> aansluiting<strong>en</strong> in de<br />
constructie, zijn bij waterwer<strong>en</strong>d gebouwde<br />
woning<strong>en</strong> afsluitbaar. Hiermee vergelijkbaar<br />
is het ‘wet proofi ng’. E<strong>en</strong> ‘wet proof’<br />
gebouwde ofwel waterbest<strong>en</strong>dige woning<br />
is op de begane grond opgetrokk<strong>en</strong> uit<br />
waterbest<strong>en</strong>dige material<strong>en</strong> <strong>en</strong> heeft<br />
e<strong>en</strong> elektrische installatie die bov<strong>en</strong> de<br />
gevar<strong>en</strong>zone is geplaatst. Als dan ook<br />
de infrastructuur <strong>en</strong> de inrichting van de<br />
op<strong>en</strong>bare ruimte daarop is aangepast, blijft<br />
de schade als gevolg van e<strong>en</strong> overstroming<br />
beperkt.<br />
Ook dring<strong>en</strong> zich allerlei geotechnische<br />
werkwijz<strong>en</strong> naar de oppervlakte om de<br />
‘coping capacity’ te vergrot<strong>en</strong>. Zetting <strong>en</strong><br />
inklinking vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> groot probleem in<br />
veel Nederlandse sted<strong>en</strong> met hun slappe<br />
ondergrond. Doordat we bouwterrein<strong>en</strong><br />
vaak ophog<strong>en</strong> <strong>en</strong> door de drooglegging die<br />
we in stedelijk gebied hanter<strong>en</strong>, ontstaan<br />
zetting<strong>en</strong>. Bij de bouw word<strong>en</strong> weliswaar<br />
eis<strong>en</strong> gesteld aan die zetting<strong>en</strong> <strong>en</strong> de<br />
toelaatbare restzetting<strong>en</strong>, maar die zijn<br />
veelal slecht onderbouwd. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> zijn<br />
de zetting<strong>en</strong> lastig te <strong>voor</strong>spell<strong>en</strong>, deels<br />
als gevolg van de heterog<strong>en</strong>iteit van de<br />
ondergrond. Hierdoor kunn<strong>en</strong> de restzetting<strong>en</strong><br />
aanzi<strong>en</strong>lijk groter zijn dan was<br />
54 H 2O / 22 - 2007<br />
De strat<strong>en</strong> staan blank na e<strong>en</strong> hevige reg<strong>en</strong>bui in Hoev<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> te krap gedim<strong>en</strong>sioneerde riolering<br />
(foto: Ell<strong>en</strong> Tromp).<br />
<strong>voor</strong>speld, waardoor forse schade kan<br />
ontstaan. Door het vochtvasthoud<strong>en</strong>d<br />
vermog<strong>en</strong> van de bodem te vergrot<strong>en</strong>,<br />
word<strong>en</strong> deze zetting<strong>en</strong> <strong>en</strong> restzetting<strong>en</strong><br />
beter beheersbaar. Met behulp van geopolymer<strong>en</strong><br />
11) is het bij<strong>voor</strong>beeld mogelijk om<br />
water aan de bodem te bind<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> <strong>voor</strong>af<br />
bepaald niveau, waardoor dit niet de bodem<br />
inzakt in tijd<strong>en</strong> van droogte.<br />
E<strong>en</strong> andere oplossing om schade door<br />
toekomstig wateroverlast of -onderlast te<br />
<strong>voor</strong>kom<strong>en</strong>, is het actief voer<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />
fl exibel grondwaterregime. Met e<strong>en</strong> fl exibel<br />
regime wordt de ‘adaptive capacity’ van<br />
de sam<strong>en</strong>leving vergroot, aangezi<strong>en</strong> zo<br />
op allerlei sc<strong>en</strong>ario’s valt te reager<strong>en</strong>. In<br />
sommige wijk<strong>en</strong> staat de grondwaterstand<br />
- veelal noodgedwong<strong>en</strong> - zo dicht onder<br />
het maaiveld dat bij de geringste neerslag<br />
water tot aan maaiveld komt. In tijd<strong>en</strong> van<br />
calamiteit<strong>en</strong>, bij hevige neerslag, is daardoor<br />
weinig bergingscapaciteit in de ondergrond<br />
beschikbaar. Door het grondwaterpeil<br />
fl exibeler <strong>en</strong> actief te beher<strong>en</strong>, ontstaat<br />
meer bergingscapaciteit in de bodem, in<br />
aanvulling op e<strong>en</strong> actief peilbeheer <strong>voor</strong> het<br />
oppervlaktewater.<br />
Institutioneel<br />
Naast puur technische werkwijz<strong>en</strong> bied<strong>en</strong><br />
institutionele oplossing<strong>en</strong> andere mogelijkhed<strong>en</strong><br />
om de gevolg<strong>en</strong> van to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>de<br />
neerslagextrema te parer<strong>en</strong>. In Nederland<br />
lev<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>de ideeën om bij de<br />
ruimtelijke inrichting van gebied<strong>en</strong> meer<br />
Overvall<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> plotse reg<strong>en</strong>bui op weg van Nicolosi naar Mascalucia op Sicilië (foto: Mieke de Gunst).