thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Erik Luij<strong>en</strong>dijk, Grontmij<br />
Mieke de Gunst, Witteve<strong>en</strong>+Bos<br />
Frans van de V<strong>en</strong>, TU Delft / Deltares i.o.<br />
Ell<strong>en</strong> Tromp, GeoDelft / Deltares i.o.<br />
Bouw<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong><br />
waterrobuuste stad<br />
De gevolg<strong>en</strong> van <strong>klimaat</strong>verandering zull<strong>en</strong> zich in de kom<strong>en</strong>de dec<strong>en</strong>nia<br />
in vele gedaant<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>. Zo zull<strong>en</strong> extreme bui<strong>en</strong> in frequ<strong>en</strong>tie <strong>en</strong><br />
omvang blijv<strong>en</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>. Dat geldt ook <strong>voor</strong> period<strong>en</strong> van droogte. Deze<br />
ontwikkeling<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> hun weerslag hebb<strong>en</strong> op de inrichting van onze<br />
sted<strong>en</strong>. De vraag is hoe de sam<strong>en</strong>leving hiermee wil omgaan. Zonder ingrijp<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> strat<strong>en</strong> de zwaardere bui<strong>en</strong> straks minder goed verwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> zull<strong>en</strong><br />
daardoor (langer) blank kom<strong>en</strong> te staan. Prober<strong>en</strong> we dat te <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong> of<br />
gaan we juist tracht<strong>en</strong> de schadelijke gevolg<strong>en</strong> zo beperkt mogelijk te houd<strong>en</strong>?<br />
En hoe dan? Vooral die laatste vraag staat c<strong>en</strong>traal in het k<strong>en</strong>nisproject<br />
Waterrobuust Bouw<strong>en</strong>. Tijd<strong>en</strong>s dit project br<strong>en</strong>gt e<strong>en</strong> specialist<strong>en</strong>team uit<br />
de bouw- <strong>en</strong> academische wereld de mogelijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> onmogelijkhed<strong>en</strong> tot<br />
waterrobuust bouw<strong>en</strong> in kaart.<br />
De wereldwijde gevolg<strong>en</strong> van<br />
<strong>klimaat</strong>verandering zijn evid<strong>en</strong>t.<br />
To<strong>en</strong>em<strong>en</strong>de weersextrem<strong>en</strong>,<br />
zoals hevige neerslag <strong>en</strong> langdurige droogte,<br />
vergrot<strong>en</strong> wereldwijd de kans op overlast <strong>en</strong><br />
schade 1) . De <strong>klimaat</strong>verandering zal ook in<br />
Europa verschill<strong>en</strong>de waarneembare eff ect<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong>, zoals hogere temperatur<strong>en</strong>, langere<br />
groeiseizo<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> meer extremere bui<strong>en</strong>,<br />
zeker ook in de sted<strong>en</strong>.<br />
Romero 2) onderzocht welke gevolg<strong>en</strong> de<br />
<strong>klimaat</strong>verandering zou kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />
op de waterhuishouding in onze sted<strong>en</strong>.<br />
Ze gebruikte daarbij de vier door het KNMI<br />
opgestelde sc<strong>en</strong>ario’s <strong>voor</strong> de verwachte<br />
<strong>klimaat</strong>verandering in Nederland 3) . Deze<br />
zijn gebaseerd op de door IPCC opgestelde<br />
mondiale <strong>klimaat</strong>sc<strong>en</strong>ario’s. Uit de sc<strong>en</strong>ario’s<br />
van het KNMI blijkt dat de dagsomm<strong>en</strong> van<br />
de neerslag die ééns in de ti<strong>en</strong> jaar wordt<br />
overschred<strong>en</strong>, tot 2100 met 5 tot 27 proc<strong>en</strong>t<br />
kunn<strong>en</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>. Signifi cante to<strong>en</strong>ames dus.<br />
Die dagsomm<strong>en</strong> zegg<strong>en</strong> echter weinig over<br />
de b<strong>en</strong>odigde capaciteit van riolering<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> over de behoefte aan e<strong>en</strong> andere<br />
vormgeving van het algehele stedelijke<br />
watersysteem. Het zijn namelijk de korte,<br />
int<strong>en</strong>sieve (zomer)bui<strong>en</strong> die doorslaggev<strong>en</strong>d<br />
zijn <strong>voor</strong> bij<strong>voor</strong>beeld de mat<strong>en</strong><br />
van de buiz<strong>en</strong>, berging<strong>en</strong>, infi ltratie<strong>voor</strong>zi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> gracht<strong>en</strong>. Om dit probleem te<br />
ondervang<strong>en</strong>, kwantifi ceerde Romero de<br />
te verwacht<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ames van de extreme<br />
uursomm<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de vier <strong>klimaat</strong>sc<strong>en</strong>ario’s<br />
52 H 2O / 22 - 2007<br />
<strong>en</strong> ging vervolg<strong>en</strong>s na wat het eff ect van die<br />
extreme bui<strong>en</strong> is op de hoeveelheid water<br />
die op straat blijft staan. Ze concludeerde<br />
dat, gegev<strong>en</strong> de verwachte <strong>klimaat</strong>verandering,<br />
zonder pass<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong><br />
rond het jaar 2100 sprake zal zijn van fors<br />
toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> problem<strong>en</strong>. Vervolgonderzoek<br />
zal moet<strong>en</strong> uitwijz<strong>en</strong> in hoeverre de gekoz<strong>en</strong><br />
werkwijze meteorologisch gezi<strong>en</strong> de beste<br />
keuze is. Desalniettemin lijkt de conclusie<br />
gerechtvaardigd dat de betrokk<strong>en</strong> actor<strong>en</strong><br />
bij de toekomstige inrichting van de stad <strong>en</strong><br />
het stedelijk watersysteem meer rek<strong>en</strong>ing<br />
moet<strong>en</strong> gaan houd<strong>en</strong> met extremere<br />
uursomm<strong>en</strong>. De vraag hoe je sted<strong>en</strong> meer<br />
waterrobuust kunt inricht<strong>en</strong> is dus relevant.<br />
Bouwopgave: nieuwbouw <strong>en</strong><br />
herstructurering<br />
Nederland wacht de kom<strong>en</strong>de dec<strong>en</strong>nia<br />
e<strong>en</strong> imm<strong>en</strong>se (woning)bouwopgave. Tot<br />
2015 moet<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s prognoses van het<br />
ministerie van VROM circa 700.000 nieuwe<br />
woning<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gebouwd <strong>en</strong> ruim 42.000<br />
ha nieuw bedrijv<strong>en</strong>terrein ingericht, zo<br />
blijkt bij<strong>voor</strong>beeld uit de Bouwprognose<br />
2006-2011 4) . De stedelijke herinrichtings- <strong>en</strong><br />
herstructureringsopgave is wellicht nog<br />
groter.<br />
Bij de realisatie van die <strong>en</strong>orme bouwopgave<br />
zal het verander<strong>en</strong>de <strong>klimaat</strong> e<strong>en</strong> belangrijk<br />
onderwerp gaan vorm<strong>en</strong>. Het lijkt w<strong>en</strong>selijk<br />
dat woning<strong>en</strong> <strong>en</strong> infrastructuur in nieuwe<br />
<strong>en</strong> oude woonwijk<strong>en</strong> beter bestand zijn<br />
teg<strong>en</strong> de gevolg<strong>en</strong> van extreme uursomm<strong>en</strong>.<br />
Dat is niet het <strong>en</strong>ige. In ‘De hype <strong>voor</strong>bij’ 5)<br />
concludeert de VROM-raad dat <strong>klimaat</strong>verandering<br />
ook ruimtelijke aanpassing vergt.<br />
Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> moet e<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>wicht word<strong>en</strong><br />
gebod<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> de andere gevolg<strong>en</strong> van<br />
<strong>klimaat</strong>verandering of calamiteit<strong>en</strong>, zoals<br />
meer extreme hitte of grote droogte.<br />
Radicale gedragsverandering<br />
In het kader van het k<strong>en</strong>nisprogramma<br />
‘Beter Bouw <strong>en</strong> Woonrijp Mak<strong>en</strong>’ werkt<br />
het projectteam Waterrobuust Bouw<strong>en</strong> de<br />
kom<strong>en</strong>de twee jaar aan de vraag hoe dit te<br />
realiser<strong>en</strong> valt. Doel is om te kom<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong><br />
antwoord op de vraag hoe we onze leefomgeving<br />
- huiz<strong>en</strong>, gebouw<strong>en</strong> alsmede de<br />
inrichting van de infrastructuur <strong>en</strong> de woon-<br />
<strong>en</strong> werkomgeving - kunn<strong>en</strong> aanpass<strong>en</strong><br />
aan de verander<strong>en</strong>de waterbelasting die in<br />
Nederland wordt <strong>voor</strong>zi<strong>en</strong>.<br />
Het project wordt uitgevoerd door e<strong>en</strong><br />
publiek-privaat sam<strong>en</strong>werkingsverband,<br />
onder inhoudelijke begeleiding van de TU<br />
Delft. De fi nanciering gebeurt door <strong>en</strong>erzijds<br />
‘Lev<strong>en</strong> met Water’, ‘Klimaat <strong>voor</strong> Ruimte’,<br />
SBR <strong>en</strong> het Directoraat-G<strong>en</strong>eraal Water <strong>en</strong><br />
anderzijds door GeoDelft (Deltares i.o.),<br />
Grontmij <strong>en</strong> Witteve<strong>en</strong>+Bos. Het projectteam<br />
Waterrobuust Bouw<strong>en</strong> wordt gevormd door<br />
vakspecialist<strong>en</strong> van GeoDelft, Grontmij,<br />
Witteve<strong>en</strong>+Bos, de TU Delft <strong>en</strong> de Waterdi<strong>en</strong>st.<br />
De <strong>klimaat</strong>verandering vergt e<strong>en</strong><br />
andere omgang met <strong>en</strong> inrichting van<br />
de beschikbare ruimte <strong>en</strong> e<strong>en</strong> andere