thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Gertjan Zwolsman, Kiwa Water Research / Delft Cluster<br />
Michelle van Vliet, TNO / Delft Cluster<br />
Effect van e<strong>en</strong> hittegolf<br />
op de waterkwaliteit<br />
van de Rijn <strong>en</strong> de Maas<br />
Juli 2006 was de warmste maand in 300 jaar. Nederland werd die maand<br />
getroff <strong>en</strong> door twee hittegolv<strong>en</strong>. Deze situatie kan exemplarisch zijn <strong>voor</strong><br />
toekomstige zomers als de <strong>klimaat</strong>verandering doorzet. Vanuit die gedachte<br />
is de waterkwaliteit onderzocht in de Rijn (Lobith) <strong>en</strong> de Maas (Eijsd<strong>en</strong>)<br />
in de bewuste zomer, op basis van uurmeting<strong>en</strong>. De studie is beperkt tot<br />
de parameters chloride, watertemperatuur, zuurstof, pH <strong>en</strong> chlorophyl-a.<br />
De belangrijkste conclusie is dat de waterkwaliteit van de Rijn <strong>en</strong> de Maas<br />
aanzi<strong>en</strong>lijk verslechtert tijd<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> hittegolf <strong>en</strong> de lage afvoer<strong>en</strong> die daarmee<br />
gepaard gaan. Hierdoor ontstaan risico’s <strong>voor</strong> de realisatie van ecologische<br />
doelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>voor</strong> de gebruiksfuncties van het water (bij<strong>voor</strong>beeld de<br />
drinkwaterproductie). De resultat<strong>en</strong> zijn van belang <strong>voor</strong> de Wvo-vergunningverl<strong>en</strong>ing<br />
<strong>en</strong> de implem<strong>en</strong>tatie van de Kaderrichtlijn Water.<br />
Juli 2006 was de warmste maand<br />
die Nederland ooit heeft gek<strong>en</strong>d<br />
sinds de meting<strong>en</strong> begonn<strong>en</strong> in<br />
1706. Vrijwel alle warmterecords <strong>en</strong> ook<br />
veel andere records sneuveld<strong>en</strong> 1) . Zo was<br />
het etmaalgemiddelde van de temperatuur<br />
22,3°C teg<strong>en</strong> 17,4 °C als langjarig gemiddelde<br />
(tijdvak 1971-2000). Het oude record<br />
van 21,4°C in juli 1994 is dus bijna e<strong>en</strong><br />
graad bijgesteld. Opmerkelijk zijn ook de<br />
gemiddelde maximum- <strong>en</strong> minimumtemperatur<strong>en</strong>,<br />
die ook nooit eerder zo hoog war<strong>en</strong>.<br />
In De Bilt werd<strong>en</strong> gemiddeld<strong>en</strong> bereikt van<br />
respectievelijk 28,7°C <strong>en</strong> 15,2°C; normaal<br />
zijn waard<strong>en</strong> van 22,1°C <strong>en</strong> 12,5°C. Het<br />
gemiddeld maximum van Arc<strong>en</strong> kwam<br />
zelfs uit op e<strong>en</strong> tropische 30,0°C; normaal<br />
<strong>voor</strong> plaats<strong>en</strong> als Bologna in het noord<strong>en</strong><br />
van Italië <strong>en</strong> Messina op Sicilië. De maand<br />
telde twee hittegolv<strong>en</strong>: de eerste begon<br />
op 30 juni <strong>en</strong> duurde e<strong>en</strong> week, de tweede<br />
begon op 15 juli <strong>en</strong> hield 16 dag<strong>en</strong> aan,<br />
vergelijkbaar met de hittegolv<strong>en</strong> in 1975<br />
(18 dag<strong>en</strong>) <strong>en</strong> 1976 (17 dag<strong>en</strong>). Juli 2006<br />
was ook zeer droog, maar niet overal in het<br />
land. Flinke bui<strong>en</strong>, zelfs wolkbreuk<strong>en</strong>, liet<strong>en</strong><br />
op e<strong>en</strong> aantal plaats<strong>en</strong> veel water achter,<br />
waardoor de uiteindelijk maandsom sterk<br />
uite<strong>en</strong>liep. Op sommige plaats<strong>en</strong> viel circa 90<br />
millimeter, maar De Kooy (Texel) had met vier<br />
millimeter de droogste juli ooit! Gemiddeld<br />
over het land viel circa 25 millimeter teg<strong>en</strong> 70<br />
millimeter normaal.<br />
Het zomerse weer werd veroorzaakt door e<strong>en</strong><br />
groot hogedrukgebied bov<strong>en</strong> West-Europa<br />
<strong>en</strong> twee kleinere lagedrukgebied<strong>en</strong> t<strong>en</strong><br />
zuidwest<strong>en</strong> <strong>en</strong> zuidoost<strong>en</strong>, die de weg<br />
blokkeerd<strong>en</strong> <strong>voor</strong> depressies.<br />
E<strong>en</strong> hittegolf is e<strong>en</strong> aane<strong>en</strong>geslot<strong>en</strong> periode<br />
van minst<strong>en</strong>s vijf dag<strong>en</strong> met zomerse temperatur<strong>en</strong><br />
in De Bilt (25,0°C of meer) waarvan er<br />
zeker drie tropisch zijn (t<strong>en</strong>minste 30°C). De<br />
hittegolf van juli 2006 is al de zesde van de<br />
21e eeuw. In de periode 2003 t/m 2006 kreeg<br />
ons land elke zomer te mak<strong>en</strong> met minst<strong>en</strong>s<br />
één hittegolf <strong>en</strong> sinds 1901 telde het KNMI er<br />
in totaal 38, van wissel<strong>en</strong>de l<strong>en</strong>gte.<br />
De kans op e<strong>en</strong> hittegolf neemt toe door<br />
<strong>klimaat</strong>verandering. Zo is de herhalingstijd<br />
van de hete zomer van 2003 op dit mom<strong>en</strong>t<br />
e<strong>en</strong>s per ti<strong>en</strong> jaar, maar in 2050 ligt deze<br />
kans op e<strong>en</strong>s per twee jaar (de KNMI-<strong>klimaat</strong>sc<strong>en</strong>ario’s<br />
G+ <strong>en</strong> W+). E<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame van het<br />
aantal hittegolv<strong>en</strong> zal eff ect hebb<strong>en</strong> op de<br />
waterkwantiteit (waterstand<strong>en</strong>, afvoer<strong>en</strong>)<br />
<strong>en</strong> de waterkwaliteit. Naar de eff ect<strong>en</strong> van<br />
e<strong>en</strong> hittegolf (<strong>en</strong> droogte in algem<strong>en</strong>e zin)<br />
op de fysisch-chemische waterkwaliteit is<br />
nog relatief weinig onderzoek verricht. Wel<br />
zijn verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>de studies uitgevoerd in de<br />
Friese water<strong>en</strong> 2) , de Rijn 3) <strong>en</strong> de Maas 4) . In<br />
het algeme<strong>en</strong> wordt e<strong>en</strong> verslechtering van<br />
de chemische waterkwaliteit aangetoond<br />
tijd<strong>en</strong>s period<strong>en</strong> van droogte (bij<strong>voor</strong>-<br />
*<strong>thema</strong> platform<br />
beeld e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame van chloride). Wat de<br />
ecologische waterkwaliteit betreft, gaat<br />
de aandacht <strong>voor</strong>al uit naar de verhoging<br />
van de watertemperatuur <strong>en</strong> de daarmee<br />
sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>de to<strong>en</strong>ame van alg<strong>en</strong>bloei,<br />
verschuiving van soort<strong>en</strong> (meer cyanobacteriën<br />
5) ), de opkomst van exot<strong>en</strong><br />
(bij<strong>voor</strong>beeld de grote waternavel) <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>de kans op botulisme.<br />
Juli 2006 kan exemplarisch zijn <strong>voor</strong><br />
toekomstige zomers als de <strong>klimaat</strong>verandering<br />
doorzet. Vanuit die optiek is de waterkwaliteit<br />
onderzocht in de Rijn <strong>en</strong> de Maas in diezelfde<br />
zomer. Het doel van deze studie was om de<br />
eff ect<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> hittegolf op de waterkwaliteit<br />
te onderzoek<strong>en</strong>. De basis <strong>voor</strong> de studie<br />
vorm<strong>en</strong> meting<strong>en</strong> van Aqualarm: het alarmeringssysteem<br />
waarmee de waterkwaliteit van<br />
de grote rivier<strong>en</strong> aan de landsgr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> wordt<br />
bewaakt. Het aantal parameters dat binn<strong>en</strong><br />
Aqualarm wordt gemet<strong>en</strong>, is relatief beperkt,<br />
maar de meetfrequ<strong>en</strong>tie (op uurbasis) is<br />
aanzi<strong>en</strong>lijk hoger dan die van het reguliere<br />
monitoringsprogramma (MWTL) van de Rijn<br />
<strong>en</strong> de Maas. In de huidige studie beperk<strong>en</strong> we<br />
ons tot de parameters chloride, watertemperatuur,<br />
zuurstof, pH <strong>en</strong> chlorophyl-a. De data<br />
zijn afkomstig van Aqualarm, behalve <strong>voor</strong><br />
chlorophyl-a, waarvan de data afkomstig zijn<br />
van het reguliere monitoringsprogramma.<br />
Alle meetgegev<strong>en</strong>s hebb<strong>en</strong> betrekking op de<br />
locaties Lobith (Rijn) <strong>en</strong> Eijsd<strong>en</strong> (Maas).<br />
H 2O / 22 - 2007<br />
41