thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
De Deltadijk<br />
De strijd teg<strong>en</strong> het water heeft e<strong>en</strong> belangrijke bijdrage geleverd aan de<br />
huidige id<strong>en</strong>titeit van de Nederlander. Na het bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> van individuele<br />
oplossing<strong>en</strong> om droge voet<strong>en</strong> te houd<strong>en</strong> in waterrijke gebied<strong>en</strong> (bij<strong>voor</strong>beeld<br />
door terp<strong>en</strong>), zijn we ons met de intrede van de dijk als waterkering collectief<br />
gaan wap<strong>en</strong><strong>en</strong> teg<strong>en</strong> het water. Deze collectieve aanpak gaf e<strong>en</strong> gevoel van<br />
veiligheid <strong>en</strong> zekerheid. Tegelijkertijd heeft deze eeuw<strong>en</strong>lange aanpak van<br />
water ker<strong>en</strong> de behoefte gecreëerd aan veiligheid <strong>en</strong> zekerheid.<br />
Als gevolg van de <strong>klimaat</strong>verandering<br />
zull<strong>en</strong> we in Nederland<br />
te mak<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> met grotere<br />
hoeveelhed<strong>en</strong> water. De ruimte in Nederland<br />
is schaars, we hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> grote bouwopgave,<br />
dus waar lat<strong>en</strong> we dat water straks? Meer<br />
ruimte gev<strong>en</strong> aan water is e<strong>en</strong> veelgehoorde<br />
oplossing. Het project Ruimte <strong>voor</strong> de Rivier<br />
is hiervan e<strong>en</strong> <strong>voor</strong>beeld. Met meer ruimte<br />
gev<strong>en</strong> aan water wordt veelal bedoeld het<br />
water in de breedte meer ruimte gev<strong>en</strong>. Maar<br />
is dat wat we will<strong>en</strong>, het water toelat<strong>en</strong> op<br />
het land, terwijl onze ruimte schaars is <strong>en</strong> we<br />
vanwege onze traditie e<strong>en</strong> behoefte hebb<strong>en</strong><br />
aan de zekerheid van droge voet<strong>en</strong>?<br />
Daarnaast vermarkt<strong>en</strong> we internationaal nog<br />
steeds ons ‘kunstje’ om van water land te<br />
mak<strong>en</strong> (zie de project<strong>en</strong> in Dubai). Niet <strong>voor</strong><br />
niets staan we in het buit<strong>en</strong>land bek<strong>en</strong>d met<br />
het gezegde: ‘God made the earth, but the<br />
Dutch made The Netherlands’. Moet<strong>en</strong> we,<br />
met ons exportproduct in ons achterhoofd, in<br />
eig<strong>en</strong> land weer van land water gaan mak<strong>en</strong>?<br />
Deze vraag heeft geleid tot het nad<strong>en</strong>k<strong>en</strong><br />
over e<strong>en</strong> nieuw concept dat past bij onze<br />
behoeft<strong>en</strong> <strong>en</strong> bij onze traditie, waarmee<br />
we internationale faam hebb<strong>en</strong> verworv<strong>en</strong>.<br />
Op dit mom<strong>en</strong>t staan oplossing<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het<br />
lev<strong>en</strong> in gebied<strong>en</strong> waarin het water wordt<br />
toegelat<strong>en</strong>, volop in de belangstelling.<br />
Drijv<strong>en</strong>d won<strong>en</strong> is daarvan e<strong>en</strong> <strong>voor</strong>beeld.<br />
Uit onderzoek blijkt dat Nederlanders<br />
daarmee moeite hebb<strong>en</strong>: ‘hoog <strong>en</strong> droog’<br />
lijkt toch meer bij ons te pass<strong>en</strong>.<br />
Waarom zijn de dijk<strong>en</strong> zo smal?<br />
Hollandser kan je het niet krijg<strong>en</strong>: e<strong>en</strong> gro<strong>en</strong>e streep, het profi el van e<strong>en</strong> fi etser<br />
<strong>en</strong> het bijzondere licht erachter. Die fi etser past in onze delta, want fi ets<strong>en</strong><br />
loont in e<strong>en</strong> gebied zonder berg<strong>en</strong>. Dat gro<strong>en</strong> past ook, want dijk<strong>en</strong> zijn nu<br />
e<strong>en</strong>maal van klei. Klei maakt de dijk waterdicht <strong>en</strong> het gras groeit er goed op.<br />
Dat gras is er ook niet <strong>voor</strong> niets. De wortels ervan houd<strong>en</strong> de klei bij elkaar,<br />
ook als het water er overhe<strong>en</strong> spoelt. Tot slot, het licht <strong>en</strong> de lucht<strong>en</strong>, zij hor<strong>en</strong><br />
bij e<strong>en</strong> delta: de horizon ligt er laag <strong>en</strong> het vele water weerkaatst de zon teg<strong>en</strong><br />
de onderkant van de wolk<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> mooi <strong>en</strong> sluit<strong>en</strong>d beeld van<br />
ons lage land. Maar waarom zijn<br />
onze dijk<strong>en</strong> zo steil, zo hoog<br />
<strong>en</strong> smal? De eerste ‘Nederlanders’ war<strong>en</strong><br />
t<strong>en</strong>minste verstandig: won<strong>en</strong> in dit lage<br />
land deed je op de hogere zandrugg<strong>en</strong> <strong>en</strong>,<br />
to<strong>en</strong> die bezet war<strong>en</strong>, op e<strong>en</strong> terp, ruim<br />
bov<strong>en</strong> hoogwater. Het lagere buit<strong>en</strong>gebied<br />
was <strong>voor</strong> vee <strong>en</strong> landbouw. Later, om de<br />
opbr<strong>en</strong>gst te verhog<strong>en</strong>, werd het natte<br />
buit<strong>en</strong>gebied bedijkt. Hoger werd<strong>en</strong> de<br />
dijk<strong>en</strong> to<strong>en</strong> ook m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in het buit<strong>en</strong>gebied<br />
ging<strong>en</strong> won<strong>en</strong>. Door ramp<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
ervaring hebb<strong>en</strong> we nu hoge smalle dijk<strong>en</strong><br />
die meer dan ti<strong>en</strong> meter uitstek<strong>en</strong> bov<strong>en</strong><br />
het oude land.<br />
34 H 2O / 22 - 2007<br />
Gezi<strong>en</strong> de <strong>klimaat</strong>verandering moet<strong>en</strong> we<br />
iets do<strong>en</strong>. De toestand van de dijk<strong>en</strong> in<br />
Nederland is e<strong>en</strong> continue bron van zorg.<br />
Verbetering blijft noodzakelijk. Hiermee<br />
wordt e<strong>en</strong> unieke kans gecreëerd <strong>voor</strong> e<strong>en</strong><br />
combinatie van dijkversterking <strong>en</strong> e<strong>en</strong> nieuw<br />
Dat de dijk<strong>en</strong> zo hoog zijn is begrijpelijk,<br />
maar waarom zijn ze zo smal? Stel dat<br />
door <strong>klimaat</strong>verandering de Noordzee<br />
onstuimiger wordt of de rivier<strong>en</strong> br<strong>en</strong>g<strong>en</strong><br />
meer water. Dan stroomt het over dijk. Hierbij<br />
wordt gras, klei <strong>en</strong> meestal ook asfalt <strong>en</strong><br />
beton meegesleurd. De bov<strong>en</strong>kant <strong>en</strong> de<br />
achterkant van de dijk wordt uitgehold. Met<br />
doorbraak als gevolg. Die doorbraak maakt<br />
de ramp.<br />
Ook indi<strong>en</strong> u goed hebt geoef<strong>en</strong>d met<br />
evacuatie <strong>en</strong> u zit op tijd bij de bur<strong>en</strong> op de<br />
derde etage van e<strong>en</strong> stevig gebouw. Dan nog<br />
is de ramp niet te overzi<strong>en</strong>. Want het duurt<br />
<strong>en</strong>kele maand<strong>en</strong> <strong>voor</strong>dat de dijk is hersteld<br />
Hollands concept in de strijd teg<strong>en</strong> het water:<br />
de deltadijk. Grontmij pres<strong>en</strong>teerde afgelop<strong>en</strong><br />
maand de deltadijk bij de opnam<strong>en</strong> van<br />
De Grote Klimaatshow van de NCRV <strong>en</strong> de<br />
Volkskrant. In december wordt de show op<br />
tv uitgezond<strong>en</strong>. De deltadijk is gebaseerd op<br />
twee <strong>voor</strong> Nederland unieke, cultuurhistorische<br />
concept<strong>en</strong>: de dijk <strong>en</strong> de terp. Het is e<strong>en</strong><br />
hele lange terp, of anders gezegd, e<strong>en</strong> hele<br />
brede dijk. De deltadijk is e<strong>en</strong> dijk van <strong>en</strong>kele<br />
honderd<strong>en</strong> meters breed, die bij<strong>voor</strong>beeld<br />
kan word<strong>en</strong> opgetrokk<strong>en</strong> uit baggerslib,<br />
zowel langs de grote rivier<strong>en</strong> als de kust. Met<br />
de deltadijk wordt e<strong>en</strong> veilige leefomgeving<br />
<strong>en</strong> het water is weggepompt. In deze<br />
maand<strong>en</strong> is sprake van totale economische<br />
stagnatie <strong>en</strong> ook vervolgschade begint dan<br />
voelbaar te word<strong>en</strong>: wie wil er opnieuw<br />
invester<strong>en</strong> in het overstroomde gebied? New<br />
Orleans is e<strong>en</strong> sprek<strong>en</strong>d <strong>voor</strong>beeld.<br />
Waarom zijn de dijk<strong>en</strong> niet veel breder?<br />
Nu is de helling vaak 1 op 3, op sommige<br />
plaats<strong>en</strong> 1 op 6. Dat is optimaal wanneer<br />
ruimte <strong>en</strong> grond schaars <strong>en</strong> zijn <strong>en</strong> wanneer<br />
je gelooft in e<strong>en</strong> soort absolute veiligheid.<br />
Maar verstandig is het niet, nu zoveel<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> achter de dijk won<strong>en</strong> <strong>en</strong> het <strong>klimaat</strong><br />
met verrassing<strong>en</strong> komt. Indi<strong>en</strong> we zoud<strong>en</strong><br />
doorgaan op de historische weg, moet<strong>en</strong>