thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
kunn<strong>en</strong> beter word<strong>en</strong> onderbouwd dan<br />
<strong>voor</strong>he<strong>en</strong>;<br />
• De provincies beschikk<strong>en</strong> over mogelijkhed<strong>en</strong><br />
om informatie <strong>en</strong> ervaring<strong>en</strong> te<br />
del<strong>en</strong> <strong>en</strong> sam<strong>en</strong> op te trekk<strong>en</strong> in het<br />
<strong>voor</strong>bereid<strong>en</strong> van goede beleidsinstrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>,<br />
zodat meer draagvlak ontstaat<br />
<strong>voor</strong> het resultaat.<br />
De k<strong>en</strong>nisontwikkeling op het gebied<br />
van (de eff ect<strong>en</strong> van) <strong>klimaat</strong>verandering<br />
verloopt bijzonder snel. Gezi<strong>en</strong> de politieke<br />
<strong>en</strong> economische gevoeligheid van dit<br />
onderwerp is het zaak nieuwe inzicht<strong>en</strong> snel<br />
<strong>en</strong> adequaat te verwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> de geodatabank<br />
te actualiser<strong>en</strong>. De behoefte aan betrouwbare<br />
informatie <strong>en</strong> het snel kunn<strong>en</strong> verwerk<strong>en</strong><br />
van nieuwe informatie <strong>en</strong> inzicht<strong>en</strong> stelt<br />
hoge eis<strong>en</strong> aan de organisatie van gegev<strong>en</strong>sstrom<strong>en</strong>,<br />
communicatie <strong>en</strong> databeheer.<br />
Het ontwerp van de databank <strong>en</strong> de harmonisatie<br />
van gegev<strong>en</strong>s gebeurt in sam<strong>en</strong>werking<br />
met provinciale GIS-coördinator<strong>en</strong>.<br />
De databank wordt gevuld met bestaande<br />
gegev<strong>en</strong>s. In beginsel wordt gewerkt met<br />
gegev<strong>en</strong>sbestand<strong>en</strong> op landelijke schaal<br />
vanwege de gew<strong>en</strong>ste consist<strong>en</strong>tie tuss<strong>en</strong><br />
provincies. De databank wordt sam<strong>en</strong>gesteld<br />
door deskundig<strong>en</strong> van de universiteit van<br />
Wag<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> het KNMI (zij gev<strong>en</strong> ook<br />
uitgebreide informatie over wat wel <strong>en</strong> niet<br />
met de gegev<strong>en</strong>s gedaan kan word<strong>en</strong>).<br />
De eerste versie van de geodatabank <strong>en</strong> het<br />
bijbehor<strong>en</strong>de eerste <strong>klimaat</strong>schetsboek zijn<br />
inmiddels ontwikkeld <strong>voor</strong> de provincie Zuid-<br />
Holland in e<strong>en</strong> pilotproject. E<strong>en</strong> consortium<br />
van DHV, KNMI <strong>en</strong> Alterra pres<strong>en</strong>teerde<br />
onlangs de resultat<strong>en</strong> aan andere geïnteresseerde<br />
provincies. Aansluit<strong>en</strong>d werd geïnv<strong>en</strong>tariseerd<br />
welke acc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> deze provincies in<br />
de <strong>voor</strong> h<strong>en</strong> te ontwikkel<strong>en</strong> schetsboek<strong>en</strong>/<br />
atlass<strong>en</strong> zoud<strong>en</strong> will<strong>en</strong> legg<strong>en</strong>. De discussies<br />
werd<strong>en</strong> gevoerd op grond van mogelijke<br />
<strong>klimaat</strong>gerelateerde eff ect<strong>en</strong>, schematisch<br />
weergegev<strong>en</strong> in afbeelding 1.<br />
Uit de inmiddels afgeronde pilot Zuid-<br />
Holland kan e<strong>en</strong> aantal <strong>voor</strong>lopige conclusies<br />
word<strong>en</strong> getrokk<strong>en</strong>. De gemiddelde hoogste<br />
grondwaterstand (GHG) kan in de toekomst<br />
structureel verander<strong>en</strong> <strong>en</strong> ook de daaraan<br />
gerelateerde natschade. Rond 2050 neemt de<br />
gemiddelde jaarneerslag in het W-sc<strong>en</strong>ario<br />
toe. In sc<strong>en</strong>ario W+ kan de GHG uiteindelijk<br />
dal<strong>en</strong>, ondanks de to<strong>en</strong>ame van de neerslag<br />
in de winter. De grondwaterstand in de<br />
zomer kan zó sterk dal<strong>en</strong> dat deze daling in<br />
de eropvolg<strong>en</strong>de winter niet gecomp<strong>en</strong>seerd<br />
kan word<strong>en</strong>.<br />
In sc<strong>en</strong>ario W+ neemt de droogteschade<br />
weg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> stijg<strong>en</strong>d neerslagtekort met 20<br />
tot 35 proc<strong>en</strong>t toe rond 2050, afhankelijk<br />
van het bodemtype, bodemgebruik<br />
(grasland of bouwland) <strong>en</strong> mogelijkhed<strong>en</strong><br />
tot wateraanvoer. De droogteschade in<br />
ve<strong>en</strong>gebied<strong>en</strong> zal, mits bestaande peil<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gehandhaafd, beperkt zijn.<br />
Vooral in kleibouwland<strong>en</strong> <strong>en</strong> bij int<strong>en</strong>sieve<br />
op<strong>en</strong> teelt<strong>en</strong> moet in sc<strong>en</strong>ario W+ rek<strong>en</strong>ing<br />
word<strong>en</strong> gehoud<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame van de<br />
bereg<strong>en</strong>ingsbehoefte; in sc<strong>en</strong>ario W zal deze<br />
to<strong>en</strong>ame beperkt zijn.<br />
Afb. 1: Mogelijke eff ect<strong>en</strong> van <strong>klimaat</strong>verandering bij diverse vorm<strong>en</strong> van landgebruik.<br />
*<strong>thema</strong> achtergrond<br />
Afb. 2: De verandering van de gemiddeld laagste grondwaterstand (GLG) tuss<strong>en</strong> 1990 <strong>en</strong> 2050 (sc<strong>en</strong>ario W+).<br />
‘Ge<strong>en</strong> verandering’ betek<strong>en</strong>t tuss<strong>en</strong> de +5 <strong>en</strong> -5 cm verandering, ‘matig’ betek<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> daling tuss<strong>en</strong> 5 <strong>en</strong> 15 cm,<br />
<strong>en</strong> ‘ingrijp<strong>en</strong>d’ betek<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> daling van de GLG van meer dan 15 cm.<br />
De kwantifi cering van e<strong>en</strong> mogelijke<br />
to<strong>en</strong>ame van de verzilting die TNO in 2004<br />
uitvoerde, is e<strong>en</strong> analyse van eff ect<strong>en</strong> op<br />
het diepe grondwater <strong>en</strong> werd daarom<br />
slechts gekoppeld aan zeespiegelstijging<br />
<strong>en</strong> bodemdaling; niet aan <strong>klimaat</strong>sc<strong>en</strong>ario’s<br />
(met uitzondering van verander<strong>en</strong>de<br />
neerslagpatron<strong>en</strong> in duingebied<strong>en</strong>). Op<br />
grond van de huidige k<strong>en</strong>nis berek<strong>en</strong><strong>en</strong> TNO<br />
<strong>en</strong> Alterra dat de to<strong>en</strong>ame van verzilting<br />
in kustregio’s t<strong>en</strong> gevolge van zeespiegelstijging<br />
beperkt zal zijn. De kwelint<strong>en</strong>siteit in<br />
de provincie Zuid-Holland zal bij stijging van<br />
de zeespiegel <strong>en</strong> verdere maaivelddaling<strong>en</strong><br />
van ve<strong>en</strong>weidegebied<strong>en</strong> (bij gelijkblijv<strong>en</strong>de<br />
drooglegging) leid<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> netto to<strong>en</strong>ame<br />
van de hoeveelheid kwelwater van circa<br />
vier proc<strong>en</strong>t; ook het areaal met kwel neemt<br />
<strong>en</strong>igszins toe.<br />
In e<strong>en</strong> modelstudie van TNO is e<strong>en</strong> schatting<br />
gemaakt van de ontwikkeling van de huidige<br />
zoutlast in de provincie Zuid-Holland <strong>en</strong><br />
zeespiegelstijging verzilting te veel water te weinig water temperatuurstijging<br />
stad grondwater- ecologie stedelijk water op straat, bodemdaling, stedelijk ontwerp,<br />
stand<strong>en</strong>, rioolafvoer<strong>en</strong> op<strong>en</strong> water (zoet-zout) riooloverstort<strong>en</strong> verzakking fundering recreatie<br />
(waterkwaliteit),<br />
rioolcapaciteit<br />
infrastructuur kustbebouwing aantasting betonn<strong>en</strong> overstroming ve<strong>en</strong>dijk<strong>en</strong>, wegonderhoud<br />
(boulevards), constructies (spoor)weg<strong>en</strong> scheepvaart<br />
zeewering<br />
landbouw zoute kwel tolerantie, kans<strong>en</strong> natschade, ziekt<strong>en</strong>, verdroging, glastuinbouw,<br />
bewerkbaarheid wateraanvoer, bassins visvijvers<br />
natuur zilte getijd<strong>en</strong>natuur<br />
(buit<strong>en</strong>dijks) tolerantie, eff ect<strong>en</strong> ecologische verdroging ‘gebieds- standplaatscondities<br />
korte ‘zoutpiek<strong>en</strong>’ kwaliteit vreemd’ water<br />
H 2O / 22 - 2007<br />
31