thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Klimaatschetsboek<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
eerste geodatabank in de<br />
provinciale planvorming<br />
Het overheidsbeleid met betrekking tot <strong>klimaat</strong>verandering was tot <strong>voor</strong> kort<br />
<strong>voor</strong>al gericht op mitigatie: het <strong>voor</strong>kóm<strong>en</strong> of reducer<strong>en</strong> van broeikasgasemissies.<br />
Inmiddels is de politiek ervan doordrong<strong>en</strong> dat mitigatie alle<strong>en</strong> niet<br />
voldo<strong>en</strong>de is. Daarom is e<strong>en</strong> nationaal Adaptatieprogramma Ruimte <strong>en</strong> Klimaat<br />
(ARK) opgezet. De urg<strong>en</strong>tie hiervan is mede b<strong>en</strong>adrukt door de eff ect<strong>en</strong><br />
van e<strong>en</strong> aantal extreme weersituaties in de afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> (onder andere<br />
hevige neerslag in augustus 2006, lange droge period<strong>en</strong> in 2003, juli 2006 <strong>en</strong><br />
afgelop<strong>en</strong> <strong>voor</strong>jaar, hevige sneeuwval eind 2005), de publicaties van onder<br />
andere het Intergovernm<strong>en</strong>tal Panel on Climate Change <strong>en</strong> de bekroonde<br />
docum<strong>en</strong>taire van Al Gore. Gezi<strong>en</strong> de lage ligging van Nederland, de mogelijke<br />
eff ect<strong>en</strong> <strong>voor</strong> ons land <strong>en</strong> de beperkte rol die Nederland in het terugdring<strong>en</strong><br />
van wereldwijde <strong>klimaat</strong>verandering kan spel<strong>en</strong>, is de noodzaak van adaptatiebeleid<br />
duidelijk.<br />
Diverse provincies (Groning<strong>en</strong>,<br />
Dr<strong>en</strong>the, Gelderland, Utrecht,<br />
Zuid-Holland <strong>en</strong> Noord-Brabant)<br />
will<strong>en</strong> het adaptatiebeleid oppakk<strong>en</strong> <strong>en</strong> ‘het<br />
<strong>klimaat</strong>’ nadrukkelijk in het planvormingsproces<br />
betrekk<strong>en</strong>. Veel adaptatiemaatregel<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> ruimtelijke compon<strong>en</strong>t (onder<br />
andere ‘Ruimte <strong>voor</strong> de Rivier’). Wanneer het<br />
adaptatiebeleid wordt gestoeld op verkeerde<br />
aannames kan dit grote gevolg<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>.<br />
Ruimtelijke informatie over <strong>klimaat</strong>verandering<br />
ligt immers zeer gevoelig. In het<br />
Ver<strong>en</strong>igd Koninkrijk heeft publicatie van<br />
e<strong>en</strong> <strong>klimaat</strong>atlas op internet geleid tot e<strong>en</strong><br />
rechtszaak, omdat bouwgrond<strong>en</strong> plotseling<br />
minder waard war<strong>en</strong> geword<strong>en</strong>, huiz<strong>en</strong> in prijs<br />
war<strong>en</strong> gedaald <strong>en</strong> verzekeringspremies war<strong>en</strong><br />
gesteg<strong>en</strong>. Het UK Climate Impact Programme<br />
heeft e<strong>en</strong> hoge schadeclaim gekreg<strong>en</strong>.<br />
De g<strong>en</strong>oemde provincies moet<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>d<br />
jaar met nieuwe plann<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> <strong>voor</strong> de<br />
ruimtelijke ord<strong>en</strong>ing (om de vijf jaar) <strong>en</strong><br />
ze will<strong>en</strong> daarin de mogelijke eff ect<strong>en</strong> van<br />
<strong>klimaat</strong>verandering betrekk<strong>en</strong>. Het gaat<br />
h<strong>en</strong> hierbij niet in eerste instantie om de<br />
basisgegev<strong>en</strong>s over <strong>klimaat</strong>, maar om basisinformatie<br />
om de maatschappelijke discussie<br />
te kunn<strong>en</strong> voer<strong>en</strong>. Daarbij is ook andere<br />
informatie belangrijk: hoe zi<strong>en</strong> de autonome<br />
ontwikkeling, de macro-economische<br />
ontwikkeling <strong>en</strong> de demografi sche ontwikkeling<br />
eruit, <strong>en</strong> hoe verhoud<strong>en</strong> die zich<br />
met de <strong>klimaat</strong>sc<strong>en</strong>ario’s? Welke interacties<br />
spel<strong>en</strong> hier? Met welke belangrijke langetermijnverandering<strong>en</strong><br />
moet<strong>en</strong> ze rek<strong>en</strong>ing<br />
houd<strong>en</strong>? En welke prioriteit<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> ze<br />
stell<strong>en</strong>?<br />
De zes provincies hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> consortium<br />
van de Universiteit van Wag<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>, het<br />
KNMI <strong>en</strong> DHV gevraagd e<strong>en</strong> serie Klimaatschetsboek<strong>en</strong><br />
te realiser<strong>en</strong>, inclusief e<strong>en</strong><br />
onderligg<strong>en</strong>de geodatabank die bij de<br />
maatschappelijke discussies <strong>en</strong> ook daarna<br />
als geme<strong>en</strong>schappelijke basis kan word<strong>en</strong><br />
gebruikt. De provincies hebb<strong>en</strong> aangegev<strong>en</strong><br />
30 H 2O / 22 - 2007<br />
ook op korte termijn al behoefte te hebb<strong>en</strong><br />
aan zo betrouwbaar mogelijke informatie<br />
om de discussies tijd<strong>en</strong>s de <strong>klimaat</strong>bije<strong>en</strong>komst<strong>en</strong><br />
op adequate wijze te kunn<strong>en</strong><br />
voer<strong>en</strong>. Tijd<strong>en</strong>s <strong>klimaat</strong>café’s <strong>en</strong> -ateliers<br />
will<strong>en</strong> de provincies de <strong>voor</strong> de ruimtelijke<br />
ord<strong>en</strong>ing meest relevante <strong>klimaat</strong>eff ect<strong>en</strong><br />
onder de aandacht br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> zo mogelijk<br />
visualiser<strong>en</strong>. De zes provincies will<strong>en</strong><br />
de <strong>klimaat</strong>schetsboek<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> om<br />
discussies te ondersteun<strong>en</strong> met collegaambt<strong>en</strong>ar<strong>en</strong>,<br />
bestuurders <strong>en</strong> overige belanghebb<strong>en</strong>d<strong>en</strong>,<br />
met als resultaat e<strong>en</strong> gedeeld<br />
inzicht in <strong>en</strong> draagvlak <strong>voor</strong> de eff ect<strong>en</strong><br />
van <strong>klimaat</strong>verandering op de ruimtelijke<br />
ord<strong>en</strong>ing in de provincie, overe<strong>en</strong>stemming<br />
met interne <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tueel externe partij<strong>en</strong><br />
over de belangrijkste beleidsopgav<strong>en</strong>, e<strong>en</strong><br />
gedeeld beeld van mogelijke strategische<br />
<strong>en</strong> beleidsoplossing<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> basis <strong>voor</strong> te<br />
ontwikkel<strong>en</strong> provinciale omgevingsplann<strong>en</strong><br />
of structuurvisies.<br />
De gezam<strong>en</strong>lijke aanpak van de zes<br />
provincies zorgt <strong>voor</strong> e<strong>en</strong> consist<strong>en</strong>t beeld<br />
van <strong>klimaat</strong>veranderingseff ect<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de<br />
provincies. Deze houd<strong>en</strong> immers niet op<br />
bij provinciale gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>. Door over de eig<strong>en</strong><br />
gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> he<strong>en</strong> te kijk<strong>en</strong>, zal ook het adaptatiebeleid<br />
van deze provincies beter op elkaar<br />
afgestemd zijn <strong>en</strong> daardoor aan eff ectiviteit<br />
winn<strong>en</strong>.<br />
Op welke maatschappelijke onderwerp<strong>en</strong><br />
wordt het <strong>klimaat</strong> op termijn e<strong>en</strong> probleem,<br />
<strong>voor</strong> wie <strong>en</strong> wat zijn de consequ<strong>en</strong>ties?<br />
Waar ligg<strong>en</strong> de grootste risico’s <strong>en</strong> op welke<br />
termijn? Wat zijn de onzekerhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> wat<br />
zijn ev<strong>en</strong>tuele mogelijkhed<strong>en</strong>? De meest<br />
actuele <strong>klimaat</strong>gerelateerde vrag<strong>en</strong> die<br />
provincies nu prober<strong>en</strong> te beantwoord<strong>en</strong>,<br />
zijn gerelateerd aan hittestress, water,<br />
veiligheid <strong>en</strong> droogte. In dit stadium van<br />
het proces stell<strong>en</strong> provincies rond het<br />
opstell<strong>en</strong> van structuurvisies <strong>thema</strong>tische<br />
vrag<strong>en</strong> als: hoe ga je om met overtollig<br />
water? Kan de ecologische hoofdstructuur<br />
wel in stand blijv<strong>en</strong>? Hoe kwetsbaar is<br />
‘buit<strong>en</strong>dijks bouw<strong>en</strong>’ in het rivier<strong>en</strong>gebied<br />
<strong>en</strong> woningbouw in diepe polders <strong>voor</strong><br />
overstroming<strong>en</strong>? Hoe gaat dat onder invloed<br />
van <strong>klimaat</strong>verandering verander<strong>en</strong>? Welke<br />
maatregel<strong>en</strong> zou je in dit verband het<br />
beste kunn<strong>en</strong> nem<strong>en</strong>? In hoeverre komt<br />
de zomerse wateraanvoer naar landbouwgebied<strong>en</strong><br />
in gevaar <strong>en</strong> wat zijn hiervan<br />
de gevolg<strong>en</strong>? In hoeverre krijg<strong>en</strong> natuur<br />
<strong>en</strong> landbouw last van zoute kwel? Als<br />
hittestress in sted<strong>en</strong> e<strong>en</strong> speerpunt wordt,<br />
word<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> gesteld als: hoe kun je het<br />
best <strong>klimaat</strong>best<strong>en</strong>dig bouw<strong>en</strong>? Hoeveel<br />
gro<strong>en</strong> moet in de stad word<strong>en</strong> aangelegd?<br />
Wat zijn de mogelijkhed<strong>en</strong> <strong>voor</strong> warmte- <strong>en</strong><br />
koudeopslag in de ondergrond? Wat zijn de<br />
ecologische eff ect<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> temperatuurstijging?<br />
Wat zijn eff ect<strong>en</strong> op grondwater<strong>voor</strong>rad<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> drinkwaterwinning?<br />
Het handelingsperspectief is belangrijk: e<strong>en</strong><br />
provinciebestuurder wil graag scherp krijg<strong>en</strong><br />
waarop hij zijn bestuurlijke inspanning moet<br />
richt<strong>en</strong>. De <strong>klimaat</strong>schetsboek<strong>en</strong> bied<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
belangrijke feitelijke basis bij de discussies<br />
over deze vrag<strong>en</strong>.<br />
De meerwaarde <strong>voor</strong> de provincies van de<br />
<strong>klimaat</strong>schetsboek<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>klimaat</strong>atlass<strong>en</strong> is<br />
velerlei:<br />
• De beschikbare gegev<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> gestructureerd<br />
<strong>en</strong> overzichtelijk op e<strong>en</strong> rij gezet.<br />
De databank geeft e<strong>en</strong> overzicht van de<br />
meest actuele k<strong>en</strong>nis;<br />
• Eén geme<strong>en</strong>schappelijke, landelijke<br />
geodatabank wordt ontwikkeld, waardoor<br />
uniformiteit <strong>en</strong> consist<strong>en</strong>tie van de te<br />
gebruik<strong>en</strong> informatie e<strong>en</strong> stap dichterbij<br />
komt;<br />
• De informatie in deze geodatabank zal<br />
<strong>voor</strong>tdur<strong>en</strong>d word<strong>en</strong> geactualiseerd,<br />
is <strong>voor</strong> alle deelnem<strong>en</strong>de provincies<br />
toegankelijk <strong>en</strong> vormt het uitgangspunt bij<br />
(geme<strong>en</strong>schappelijke) visieontwikkeling<br />
<strong>en</strong> de beleids<strong>voor</strong>bereiding;<br />
• Beslissing<strong>en</strong> rond vraagstukk<strong>en</strong> die met<br />
ruimtelijke ord<strong>en</strong>ing te mak<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>,