thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
thema klimaat - H2O - Tijdschrift voor watervoorziening en ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
vrag<strong>en</strong> staan c<strong>en</strong>traal in het project Aandacht<br />
<strong>voor</strong> Veiligheid (www.adaptation.nl).<br />
Vooruitlop<strong>en</strong>d op de resultat<strong>en</strong> van dit<br />
project is op de kaart<strong>en</strong> in de afbeelding<strong>en</strong> 2<br />
<strong>en</strong> 3 e<strong>en</strong> uitsnede van het rivierrijke c<strong>en</strong>trale<br />
deel van Nederland te zi<strong>en</strong>. Met het actuele<br />
hoogtebestand als ondergrond ton<strong>en</strong> deze<br />
kaart<strong>en</strong> de huidige <strong>en</strong> al in concrete plann<strong>en</strong><br />
vastgelegde bebouwing (2015) <strong>en</strong> in rood de<br />
nieuwe bebouwing in het W- <strong>en</strong> G-sc<strong>en</strong>ario<br />
(2040), zoals met de Ruimtescanner<br />
gesimuleerd.<br />
Voor het W-sc<strong>en</strong>ario geldt dat veel verstedelijking<br />
plaatsvindt tuss<strong>en</strong> nu <strong>en</strong> 2040, <strong>en</strong><br />
<strong>voor</strong> e<strong>en</strong> groot deel in de buurt van huidige,<br />
sterk urbane gebied<strong>en</strong>. Veel van deze<br />
uitbreiding<strong>en</strong> (blauwe cirkels) zijn te vind<strong>en</strong><br />
in de buurt van rivier<strong>en</strong>. De rode cirkels<br />
gev<strong>en</strong> gebied<strong>en</strong> aan waar verstedelijking<br />
plaatsvindt ver onder ze<strong>en</strong>iveau. Met het<br />
oog op de nader<strong>en</strong>de <strong>klimaat</strong>verandering<br />
zijn zowel de gebied<strong>en</strong> rondom de rivier<br />
als de lager geleg<strong>en</strong> gebied<strong>en</strong> wellicht niet<br />
het meest geschikt om te bouw<strong>en</strong>. Zelfs<br />
in het G-sc<strong>en</strong>ario waar weinig stedelijk<br />
gebied bijkomt, wordt in lager geleg<strong>en</strong><br />
gebied<strong>en</strong> gebouwd. Door het instell<strong>en</strong> van<br />
beperking<strong>en</strong> <strong>voor</strong> het bouw<strong>en</strong> bij<strong>voor</strong>beeld<br />
in gebied<strong>en</strong> die te diep geleg<strong>en</strong> zijn of te<br />
dicht in de buurt van rivier<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong>, zou dit<br />
kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> <strong>voor</strong>kom<strong>en</strong>. Want het is de<br />
kern van verstandig ruimtelijk beleid om niet<br />
alle<strong>en</strong> achteraf oplossing<strong>en</strong> te zoek<strong>en</strong> om<br />
onze natte voet<strong>en</strong> te drog<strong>en</strong> maar juist om te<br />
<strong>voor</strong>kom<strong>en</strong> dat we natte voet<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong>.<br />
Noor van der Hoev<strong>en</strong> <strong>en</strong> Eric Koom<strong>en</strong><br />
(Vrije Universiteit Amsterdam)<br />
NOTEN<br />
1) De Roo A., G. Schmuck, V. Perdigao <strong>en</strong> J. Thiel<strong>en</strong><br />
(2003). The infl u<strong>en</strong>ce of historic land use changes<br />
and future planned land use sc<strong>en</strong>arios on fl oods<br />
in the Oder catchm<strong>en</strong>t. Chapter 28. In ‘Physics and<br />
Chemistry of the Earth’, pag. 1291-1300.<br />
2) Dekkers J. <strong>en</strong> E. Koom<strong>en</strong> (2007). Land-use simulation<br />
for water managem<strong>en</strong>t: application of the Land Use<br />
Scanner model in two large-scale sc<strong>en</strong>ario-studies.<br />
Chapter 20. In ‘Modelling land-use change; progress<br />
and applications’ van E. Koom<strong>en</strong>, J. Stillwell, A.<br />
Bakema <strong>en</strong> H. Scholt<strong>en</strong> (eds.), pag. 355-373.<br />
3) Commissie Waterbeheer 21e eeuw (2000).<br />
Waterbeleid <strong>voor</strong> de 21e eeuw.<br />
4) Gro<strong>en</strong> G. (2007). Extreme zomerneerslag 2006 <strong>en</strong><br />
<strong>klimaat</strong>sc<strong>en</strong>ario’s. KNMI-publicatie 215.<br />
5) Projectorganisatie Ruimte <strong>voor</strong> de Rivier (2006).<br />
Planologische Kernbeslissing deel 4.<br />
6) Van d<strong>en</strong> Hurk B., A. Klein Tank, G. L<strong>en</strong>derink, A. van<br />
Uld<strong>en</strong>, G. van Old<strong>en</strong>borgh, C. Katsman, H. van d<strong>en</strong><br />
Brink, J. Bessembinder, W. Hazeleger <strong>en</strong> S. Drijfhout<br />
(2006). KNMI Climate Change Sc<strong>en</strong>arios 2006 for the<br />
Netherlands. KNMI-rapport WR 2006-01.<br />
7) C<strong>en</strong>traal Planbureau, Milieu- <strong>en</strong> Natuurplanbureau<br />
<strong>en</strong> het Ruimtelijke Planbureau (2006). Welvaart <strong>en</strong><br />
Leefomgeving. E<strong>en</strong> sc<strong>en</strong>ariostudie <strong>voor</strong> Nederland<br />
in 2040.<br />
16 H 2O / 22 - 2007<br />
Langetermijnsc<strong>en</strong>ario’s <strong>voor</strong> het<br />
stroomgebied van de Rijn: de<br />
relatie Nederland-Duitsland<br />
Onderzoek laat zi<strong>en</strong> dat <strong>klimaat</strong>verandering e<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong>lijk eff ect sorteert<br />
op het afvoerregime van het Rijnstroomgebied 1) . Zo zal de afvoer in de winter<br />
to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>, terwijl in de zomer juist minder water beschikbaar is. Ook zal door de<br />
to<strong>en</strong>ame van temperatuur minder neerslag in de vorm van sneeuw vall<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />
smelt<strong>en</strong> van sneeuw in de Alp<strong>en</strong> vroeger in het seizo<strong>en</strong> optred<strong>en</strong>. Deze tr<strong>en</strong>ds<br />
beïnvloed<strong>en</strong> zowel het hoogwater in de winter als het laagwater in de zomer.<br />
Of de waterstand<strong>en</strong> op de rivier<strong>en</strong><br />
werkelijk verander<strong>en</strong>, is onder<br />
andere afhankelijk van wat bov<strong>en</strong>strooms<br />
in Duitsland gebeurt. Zo lang het<br />
beschermingsniveau in het buit<strong>en</strong>land niet<br />
wordt verhoogd, zal in Nederland bij extreem<br />
hoogwater de maatgev<strong>en</strong>de afvoer niet of<br />
slechts in geringe mate to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>. Bij deze<br />
extreme afvoer<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>strooms grootschalige<br />
overstroming<strong>en</strong> optred<strong>en</strong>. Het teveel<br />
aan water wordt op het hoogste mom<strong>en</strong>t van<br />
de hoogwatergolf daar ‘geborg<strong>en</strong>’ 2) .<br />
In Nederland zal de waterstand naar<br />
verwachting dus niet of weinig verder<br />
stijg<strong>en</strong>. Wel zal de hoogwatergolf langer<br />
dur<strong>en</strong>, zodat de belasting op de dijk<strong>en</strong><br />
to<strong>en</strong>eemt.<br />
Verder zijn ook sociaal-economische<br />
ontwikkeling<strong>en</strong> in zowel Nederland als de<br />
bov<strong>en</strong>stroomse gebied<strong>en</strong> van de Rijn aan<br />
verandering onderhevig. Door to<strong>en</strong>ame van<br />
gebouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> infrastructuur (kapitaal) in<br />
overstromingsgevoelige gebied<strong>en</strong> neemt<br />
de pot<strong>en</strong>tiële schade toe. Verder zal in het<br />
b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong>rivier<strong>en</strong>gebied door de stijging van<br />
de zeespiegel de invloed van het getij verder<br />
stroomopwaarts merkbaar zijn 3) .<br />
Het doel van het hier belichte project ACER<br />
is te bekijk<strong>en</strong> wat mogelijke adaptatiemaatregel<strong>en</strong><br />
in het Rijnstroomgebied zijn<br />
om de eff ect<strong>en</strong> van <strong>klimaat</strong>verandering<br />
te reducer<strong>en</strong>. Het gaat dan om zowel<br />
hoogwater als laagwater. De nadruk ligt<br />
op het zoek<strong>en</strong> naar gr<strong>en</strong>soverschrijd<strong>en</strong>de<br />
maatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong> de relatie tuss<strong>en</strong> Nederland<br />
<strong>en</strong> Duitsland in deze context 4) .<br />
Gekoppelde modell<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> het project ACER.<br />
Verschill<strong>en</strong>de strategieën zijn mogelijk om<br />
de invloed van <strong>klimaat</strong>verandering in het<br />
stroomgebied van de Rijn te reducer<strong>en</strong>:<br />
dijkverhoging, rivierverruiming, ret<strong>en</strong>tiegebied<strong>en</strong>,<br />
herlocatie van bebouwing <strong>en</strong><br />
dergelijke. Bij het bepal<strong>en</strong> van de meest<br />
eff ectieve strategie is het van belang te<br />
wet<strong>en</strong> wat de invloed<strong>en</strong> zijn van bov<strong>en</strong>stroomse<br />
maatregel<strong>en</strong> op het b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong>stroomse<br />
gebied <strong>en</strong> vice versa. De vraag over<br />
de invloed van bov<strong>en</strong>stroomse activiteit<strong>en</strong><br />
op b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong>stroomse gebied<strong>en</strong> krijgt<br />
mom<strong>en</strong>teel veel aandacht aangezi<strong>en</strong> de<br />
nieuwe hoogwaterrichtlijn van de Europese<br />
Unie hierop nadrukkelijk ingaat.<br />
Voor dit doel werkt ACER sam<strong>en</strong> met de<br />
Arbeitsgruppe Hochwasser, e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werkingsverband<br />
tuss<strong>en</strong> Nederland <strong>en</strong><br />
Duitsland over het hoogwaterbeheer langs<br />
de Niederrhein. Het bestaat onder andere<br />
uit verteg<strong>en</strong>woordigers van Nordrhein-<br />
Westfal<strong>en</strong>, de provincie Gelderland <strong>en</strong><br />
Rijkswaterstaat.<br />
Sam<strong>en</strong> met verteg<strong>en</strong>woordigers van de<br />
Arbeitsgruppe Hochwasser <strong>en</strong> andere<br />
experts inv<strong>en</strong>tariseert m<strong>en</strong> in vier à vijf<br />
workshops wat de belangrijkste eff ect<strong>en</strong> zijn<br />
van <strong>klimaat</strong>verandering <strong>en</strong> probeert m<strong>en</strong><br />
strategieën te bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> om hiermee om te<br />
gaan. Deze strategieën word<strong>en</strong> geëvalueerd<br />
op hun vermog<strong>en</strong> om de risico’s op hoog- <strong>en</strong><br />
laagwater te reducer<strong>en</strong>.<br />
Gekoppelde simulatiemodell<strong>en</strong><br />
Om eff ect<strong>en</strong> van adaptatiestrategieën te<br />
berek<strong>en</strong><strong>en</strong>, gaat ACER verschill<strong>en</strong>de (deels<br />
bestaande) modell<strong>en</strong> aan elkaar koppel<strong>en</strong>