Samenwerken binnen de juridische functie van Amsterdam
Samenwerken binnen de juridische functie van Amsterdam
Samenwerken binnen de juridische functie van Amsterdam
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
De positie <strong>van</strong> <strong>de</strong> juridisch<br />
adviseur: <strong>Amsterdam</strong>se<br />
ervaringen<br />
VJK<br />
Jessica Hoitink, juni 2013
10 juli 2013<br />
Juristerij en politiek<br />
Signaal over juristen is nogal eens:<br />
inhou<strong>de</strong>lijk <strong>de</strong>ugen ze, maar te weinig politiek gevoel<br />
Waardoor wordt spanning tussen juristen en beleidsmakers<br />
veroorzaakt?<br />
Hoe moeten juristen in politieke organisatie wor<strong>de</strong>n<br />
gepositioneerd?<br />
Opleiding NSOB: juridisch adviseren in een politieke<br />
omgeving (vak apart). Combinatie <strong>van</strong> theorie en praktijk:<br />
politici, staatsra<strong>de</strong>n, hoogleraren etc. kwamen vertellen over<br />
hun ervaringen met recht en politiek (voorbeeld Guusje ter<br />
Horst, Ed <strong>van</strong> Thijn, Gerard Roes (staatsraad, nu<br />
topambtenaar bij Justitie))<br />
2
10 juli 2013<br />
Opbouw presentatie<br />
Eerste <strong>de</strong>el:<br />
Spanning tussen recht en beleid<br />
Betekenis <strong>van</strong> recht voor politici/bestuur<strong>de</strong>rs<br />
Juridische <strong>functie</strong> <strong>binnen</strong> overheidsorganisaties<br />
(kenmerken)<br />
Functie <strong>van</strong> <strong>de</strong> hoogste in rang (‘Chief Legal Officer’,<br />
CLO)<br />
Hoe is gemeente A’dam juridisch georganiseerd?<br />
Twee<strong>de</strong> <strong>de</strong>el:<br />
ingaan op plannen voor toekomstige organisatie <strong>van</strong><br />
<strong>juridische</strong> <strong>functie</strong> in <strong>Amsterdam</strong> (en onze inbreng<br />
daarbij)<br />
3
10 juli 2013<br />
Betekenis <strong>van</strong> recht (I)<br />
“Recht is gestol<strong>de</strong> politiek”<br />
Als het nu niet kan dan maken we dat het kan<br />
(instrumentele kant: politiek bepaalt het recht)<br />
Geeft ook een rangor<strong>de</strong> of hiërarchie, alleen klopt die<br />
niet (rechtsstatelijk <strong>de</strong>nken; internationalisering)<br />
Intrinsieke waar<strong>de</strong> <strong>van</strong> het recht (normatieve kant; recht<br />
omvat fundamentele waar<strong>de</strong>n over hoe we met elkaar<br />
omgaan)<br />
4
10 juli 2013<br />
Betekenis <strong>van</strong> recht (II)<br />
“Eerst bepalen waar we heen willen, daarna moeten<br />
juristen (‘techneuten’) helpen om het uit te voeren”<br />
“Het wordt pas juridisch als er sprake is <strong>van</strong> een conflict, of<br />
we er samen niet meer uitkomen”<br />
Juridische domein is zelfstandige rationaliteit naast<br />
an<strong>de</strong>re. Op een zelf<strong>de</strong> niveau meewegen (voorbeeld:<br />
grote projecten en relatie met aannemer)<br />
Hoe kom je vroeg aan tafel? (mee<strong>de</strong>nken versus nee<br />
verkopen); vgl. screening en meedraaien in projectteam<br />
Spanning met controltaken? Vb. risicovolleprojecten<br />
5
10 juli 2013<br />
Ter illustratie<br />
“De CLO”<br />
The Economist over <strong>de</strong> CLO (“A guardian and a gui<strong>de</strong>”)<br />
De CLO:<br />
is on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong> C-suite (naast <strong>de</strong> CEO, <strong>de</strong> CFO etc.)<br />
“The legal thicket has grown thicker”<br />
is “business partner” en hoe<strong>de</strong>r <strong>van</strong> “corporate integrity”<br />
moet tegen an<strong>de</strong>ren in <strong>de</strong> C-suite “nee” kunnen zeggen; soms zien die <strong>de</strong><br />
CLO als head of “Business Frustration Department”<br />
moet behoedzaam jurist zijn maar ook lid <strong>van</strong> het strategie team (kunnen<br />
mee<strong>de</strong>nken over visie)<br />
moet meer doen dan vertellen waar men nog mee weg komt ( “of course<br />
it’s legal, but it’s stupid”)<br />
moet onafhankelijk kunnen opereren<br />
verantwoordt zich zowel aan <strong>de</strong> raad <strong>van</strong> bestuur, als aan <strong>de</strong> hoogste baas<br />
moet <strong>de</strong> reputatie <strong>van</strong> <strong>de</strong> organisatie kunnen beschermen<br />
moet niet beleid wor<strong>de</strong>n, maar wel <strong>de</strong> taal <strong>van</strong> beleid spreken, als een tolk<br />
6
10 juli 2013<br />
Politici en het recht<br />
Betekenis <strong>van</strong> recht voor politici<br />
Waaraan heb ik me te hou<strong>de</strong>n<br />
Welke bevoegdhe<strong>de</strong>n heb ik (“een wethou<strong>de</strong>r is niets”), en om<br />
wat te doen<br />
Hoe werkt ons bestel (politieke organen en verhouding<br />
daartussen; in A’dam ook: bestuurlijk stelsel inclusief<br />
Veror<strong>de</strong>ning op <strong>de</strong> stads<strong>de</strong>len)<br />
In een concreet dossier: wat is er rechtens gezien mogelijk om<br />
te bereiken wat ik wil, en welke “afbreukrisico’s” zijn er:<br />
vertraging, imagoscha<strong>de</strong>, (persoonlijke) aansprakelijkheid,<br />
gedwongen aftre<strong>de</strong>n (verantwoording), etc.<br />
7
10 juli 2013<br />
Voorbeeld <strong>van</strong> verwevenheid: zorgplicht BM<br />
Voorbeeld: zorgplicht BM (NZ-lijn <strong>de</strong>bat)<br />
Lange tijd ‘do<strong>de</strong> letter’<br />
Bij <strong>de</strong>bat over Noord-/Zuidlijn aangegrepen door raad:<br />
iemand moet verantwoor<strong>de</strong>lijk zijn te hou<strong>de</strong>n (<strong>de</strong>snoods<br />
BM)<br />
Advies BZK: juridisch gaat zorgplicht niet zo ver dat BM<br />
inhou<strong>de</strong>lijk verantwoor<strong>de</strong>lijk wordt voor zaken die <strong>binnen</strong><br />
portefeuille wethou<strong>de</strong>rs vallen<br />
Beroep erop door Cohen viel in raad en pers niet goed<br />
8
10 juli 2013<br />
Uitleg klopt juridisch maar…<br />
Cohen over NZ-lijn: 'We zijn amateurs'<br />
Cohen: ''Als benoem<strong>de</strong> burgemeester moet je, als het over <strong>de</strong> politiek gaat,<br />
een afstan<strong>de</strong>lijke rol spelen.'' Ver<strong>de</strong>r zorgt hij voor 'een or<strong>de</strong>ntelijk verloop<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> besluitvorming' en 'eenheid <strong>van</strong> besluitvorming'. ''Wat <strong>de</strong> inhoud<br />
betreft speel ik een heel beperkte rol. Dat geldt voor een project als <strong>de</strong><br />
Noord/Zuidlijn in het bijzon<strong>de</strong>r. Er is een wethou<strong>de</strong>r speciaal aangesteld voor<br />
dat project.'‘<br />
Het stadsbestuur is <strong>de</strong> afgelopen jaren afgegaan op adviezen <strong>van</strong><br />
professionals, aldus Cohen. ''We zijn uitein<strong>de</strong>lijk allemaal amateurs.'' En dat<br />
kan niet an<strong>de</strong>rs: bestuur<strong>de</strong>rs moeten varen op <strong>de</strong> adviezen <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong>skundigen, aldus Cohen, en vragen zo nodig een second opinion.<br />
Cohen sprak <strong>van</strong> '<strong>de</strong> ingewikkeldheid <strong>van</strong> het project‘ en ‘een leren<strong>de</strong><br />
organisatie', fouten zijn onvermij<strong>de</strong>lijk.<br />
9
10 juli 2013<br />
Juridische <strong>functie</strong> (algemeen)<br />
De <strong>juridische</strong> <strong>functie</strong> <strong>binnen</strong> <strong>de</strong> overheid:<br />
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid:<br />
“De waar<strong>de</strong>n en beginselen <strong>van</strong> <strong>de</strong> rechtsstaat moeten (…) wor<strong>de</strong>n<br />
on<strong>de</strong>rhou<strong>de</strong>n. Ze zijn niet self-executing.”<br />
(Rijks)visitatie <strong>juridische</strong> <strong>functie</strong>:<br />
1. Belang <strong>van</strong> <strong>de</strong> betekenis <strong>van</strong> juridisch vakmanschap (borgen <strong>van</strong><br />
noodzakelijke kwaliteit vergt aandacht en on<strong>de</strong>rhoud);<br />
2. Verbinding tussen recht en beleid: in een rechtsor<strong>de</strong> die steeds<br />
complexer wordt, is tijdige inbreng <strong>van</strong> <strong>juridische</strong> <strong>de</strong>skundigheid<br />
noodzakelijk om te waarborgen dat het han<strong>de</strong>len <strong>van</strong> <strong>de</strong> overheid in<br />
overeenstemming is met (on)geschreven recht;<br />
3. <strong>juridische</strong> argumenten zijn niet per <strong>de</strong>finitie dominant; <strong>van</strong> belang is wel<br />
dat <strong>de</strong> <strong>juridische</strong> invalshoek voldoen<strong>de</strong> voor het voetlicht komt, zodat er<br />
een bere<strong>de</strong>neer<strong>de</strong> afweging kan plaatsvin<strong>de</strong>n.<br />
10
10 juli 2013<br />
I Inleiding<br />
Juridische <strong>functie</strong> vs. bedrijfsvoering (“PIJOFACH”)<br />
Concernbre<strong>de</strong> staf<strong>functie</strong> vs. secundaire bedrijfsvoering<br />
De <strong>juridische</strong> <strong>functie</strong> wordt vooralsnog meegenomen in <strong>de</strong><br />
PIJOFACH-bestuursopdracht, maar behoort niet tot <strong>de</strong><br />
(secundaire) bedrijfsvoering. Het juridisch domein is niet<br />
on<strong>de</strong>rgeschikt of zuiver on<strong>de</strong>rsteunend aan het primaire<br />
proces, maar is daar me<strong>de</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el <strong>van</strong>, omdat <strong>juridische</strong><br />
normen ka<strong>de</strong>rstellend, randvoorwaar<strong>de</strong>lijk en soms zelfs direct<br />
bepalend zijn voor <strong>de</strong> inhoud <strong>van</strong> beleid.<br />
11
10 juli 2013<br />
II Inrichting/organisatie<br />
Kenmerken <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>juridische</strong> <strong>functie</strong><br />
De <strong>juridische</strong> <strong>functie</strong> <strong>binnen</strong> <strong>Amsterdam</strong> op hoofdlijnen:<br />
Eén juridisch concerncontroller benoemd door <strong>de</strong> raad (directeur JZ)<br />
Directeur JZ zit qualitate qua in staf BM en MT Bestuursdienst<br />
Decentraal georganiseerd (<strong>binnen</strong> diensten én stads<strong>de</strong>len), met een<br />
beperkte centrale directie<br />
Juristen hebben vaak verschillen<strong>de</strong> rollen op hun expertisegebied:<br />
adviseren, behan<strong>de</strong>len bezwaar, vertegenwoordigen in rechte<br />
Aard problematiek zeer uiteenlopend (<strong>van</strong> lokaal/overzichtelijk tot<br />
internationaal en zeer complex)<br />
Huisadvocaat (advocaten in loondienst) en Gemeenteadvocaat<br />
(NautaDutilh)<br />
Afstemming via hoof<strong>de</strong>noverleg en JZ-raad (kleinere afvaardiging voor<br />
snelle actie op belangrijke issues)<br />
12
10 juli 2013<br />
Kenmerken <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>juridische</strong> <strong>functie</strong><br />
III Huidige situatie: Kennis verticale rechtsgebie<strong>de</strong>n niet alleen in diensten, maar ook in stads<strong>de</strong>len georganiseerd<br />
Voorbeeld:<br />
DRO<br />
DRO<br />
DMO<br />
DMO<br />
DWI<br />
DWI<br />
WINST<br />
13
10 juli 2013<br />
Kenmerken <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>juridische</strong> <strong>functie</strong><br />
III Huidige situatie:Kennis horizontale on<strong>de</strong>rwerpen niet alleen bij DJZ maar óók in stadsd./diensten georganiseerd<br />
Voorbeeld:<br />
WOB<br />
OVK<br />
EU<br />
DRO<br />
DRO<br />
DMO<br />
DMO<br />
DWI<br />
DWI<br />
WINST<br />
14
10 juli 2013<br />
V Toekomstwensen; ter illustratie<br />
Toekomstige situatie uitgangspunten<br />
Waar moet <strong>de</strong> <strong>juridische</strong> <strong>functie</strong> aan voldoen (toetsingscriteria)<br />
1. één <strong>Amsterdam</strong>, één <strong>juridische</strong> <strong>functie</strong><br />
2. borgen <strong>van</strong> noodzakelijke kwaliteit (juridisch vakmanschap)<br />
3. nabijheid bij klant en primaire proces, zodat tijdige inbreng<br />
verzekerd is<br />
4. checks and balances; onafhankelijke oor<strong>de</strong>elsvorming<br />
5. hel<strong>de</strong>r beeld <strong>van</strong> en betere sturing op kennis die een<br />
organisatieon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el zélf in huis moet hebben en waar<br />
specialistische inbreng gezamenlijk wordt georganiseerd<br />
6. logische en dui<strong>de</strong>lijke escalatielijnen<br />
7. ad<strong>van</strong>tage of scale, kwetsbaarheid <strong>van</strong> te kleine <strong>juridische</strong><br />
on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>len wordt zoveel mogelijk voorkomen<br />
8. ka<strong>de</strong>rstelling en regie op concernniveau<br />
9. meer rechtseenheid<br />
10. basiskennis breed verankerd ivm signalerings<strong>functie</strong><br />
15
Toekomstige organisatie <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>functie</strong>
Uitgangspunten bij het mo<strong>de</strong>l m.b.t. ver<strong>de</strong>ling <strong>van</strong> kennis<br />
Basiskennis (diensten en stads<strong>de</strong>len)<br />
Kennis die nodig is voor <strong>de</strong> corebusiness <strong>van</strong> dienst/std.<br />
Elke organisatie moet <strong>juridische</strong> basiskennis dichtbij hebben<br />
Basiskennis is in beginsel uitwisselbaar <strong>binnen</strong> een cluster<br />
Clusterniveau best beheersbaar (kostenbesparing/flexibiliteit)<br />
Stads<strong>de</strong>len meer uitwissel dus meer flexibiliteit mogelijk (juristenpool)<br />
DJZ-juristen (specialistische kennis)<br />
Binnen DJZ is zowel het expertise-element (bun<strong>de</strong>ling specialismen) als het afstandselement<br />
(checks&balances) <strong>van</strong> belang<br />
Dienstspecialist<br />
Specialist op een specifiek beleidsterrein<br />
Overige uitgangspunten<br />
Eén Expertisecentrum ArbeidsJuridisch<br />
Eén centrale Huisadvocaat<br />
Toekomstige organisatie <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>functie</strong><br />
Eén incassobureau bij DBGA (wordt concernbreed ingezet)<br />
Civiel en strafrechtelijk procesvertegenwoordiging centraal<br />
Lead Buyer: DJZ betrokken bij alle inhuur advocaten<br />
CLO heeft stem in inrichting <strong>juridische</strong> <strong>functie</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>len<br />
CLO heeft stem in benoemen <strong>juridische</strong> sleutelposities