5. Luchtdruk en wind - Kees Floor
5. Luchtdruk en wind - Kees Floor
5. Luchtdruk en wind - Kees Floor
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>5.</strong> <strong>Luchtdruk</strong> <strong>en</strong> <strong>wind</strong><br />
<strong>5.</strong>1 Verband tuss<strong>en</strong> luchtdruk <strong>en</strong> <strong>wind</strong><br />
De <strong>wind</strong> is van grote invloed op het weer. Enerzijds voert hij van grote afstand<br />
bijvoorbeeld warme of koude lucht naar onze omgeving, wat direct doorwerkt<br />
in de hier gemet<strong>en</strong> temperatuur. Anderzijds drukt hij zijn stempel op de<br />
weersomstandighed<strong>en</strong> op lokale schaal. Zo gaat bijvoorbeeld e<strong>en</strong> stevige<br />
<strong>wind</strong> de nachtelijke afkoeling teg<strong>en</strong>; ook kan de <strong>wind</strong> in de zomer heel wat<br />
stof <strong>en</strong> in de winter heel wat sneeuw do<strong>en</strong> opwaai<strong>en</strong>. In dit hoofdstuk wordt<br />
de rol van de <strong>wind</strong> besprok<strong>en</strong>.<br />
Wind is niets anders dan de stroming van de lucht. Wind ontstaat doordat de<br />
lucht beweegt van plaats<strong>en</strong> met hogere luchtdruk naar plaats<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> lagere<br />
luchtdruk; die luchtdrukverschill<strong>en</strong> zijn op hun beurt weer e<strong>en</strong> gevolg van<br />
verschill<strong>en</strong> in opwarming van het aardoppervlak, bijvoorbeeld tuss<strong>en</strong> trop<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> gematigde breedt<strong>en</strong> of poolstrek<strong>en</strong> of tuss<strong>en</strong> land <strong>en</strong> zee of oceaan.<br />
De functie van de <strong>wind</strong> is om die luchtdrukverschill<strong>en</strong> ongedaan te mak<strong>en</strong>.<br />
Vindt de verplaatsing van de lucht over heel grote afstand<strong>en</strong> plaats, dan gaat<br />
ook nog de draaiing van de aarde e<strong>en</strong> rol spel<strong>en</strong>, zoals we in het hoofdstuk<br />
over de algem<strong>en</strong>e circulatie reeds hebb<strong>en</strong> gezi<strong>en</strong>.<br />
Het effect van die draaiing is dat de lucht die grote afstand<strong>en</strong> aflegt, zich op<br />
het noordelijk halfrond rond e<strong>en</strong> lagedrukgebied teg<strong>en</strong> de wijzers van de klok<br />
in verplaatst <strong>en</strong> rond e<strong>en</strong> hogedrukgebied met de wijzers van de klok mee; op<br />
het zuidelijk halfrond is dit net andersom. De luchtstroming is ongeveer<br />
ev<strong>en</strong>wijdig aan de isobar<strong>en</strong> of maakt daar e<strong>en</strong> kleine hoek mee. Daardoor<br />
stroomt de lucht niet langer rechtstreeks van hoog naar laag <strong>en</strong> wordt de vereff<strong>en</strong>ing<br />
van de luchtdrukverschill<strong>en</strong> bemoeilijkt.<br />
H e t e f f e c t v a n d e l u c h t d r u k g r a d i ë n t k r a c h t<br />
H<br />
Hoge druk<br />
54 LUCHTDRUK EN WIND<br />
➤<br />
L<br />
Lage druk<br />
De invloed van de luchtdrukgradiëntkracht.
H<br />
L<br />
➤<br />
➤<br />
In het weerkaartje is dit duidelijk te<br />
zi<strong>en</strong>. In de figuur zijn lijn<strong>en</strong> van<br />
gelijke luchtdruk (isobar<strong>en</strong>) weergegev<strong>en</strong>.<br />
Het kaartje toont e<strong>en</strong><br />
weersituatie met e<strong>en</strong> hoge- <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
lagedrukgebied. De pijl<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> de<br />
stromingsrichting <strong>en</strong> dus de richting<br />
waar de <strong>wind</strong> he<strong>en</strong> waait. De<br />
<strong>wind</strong>richting volgt min of meer de<br />
richting van de isobar<strong>en</strong>; zonder<br />
het effect van de draaiing van de<br />
aarde zou de <strong>wind</strong> loodrecht op de<br />
isobar<strong>en</strong> staan.<br />
➤<br />
1020 1015<br />
1000 1005 1010<br />
▲ N<br />
▲ N<br />
Isobar<strong>en</strong> <strong>en</strong> richting van de luchtstroming.<br />
De luchtstroming is ongeveer ev<strong>en</strong>wijdig<br />
aan de isobar<strong>en</strong>. De <strong>wind</strong> waait rond e<strong>en</strong><br />
hogedrukgebied met de wijzers van de klok<br />
mee.<br />
Isobar<strong>en</strong> <strong>en</strong> richting van de luchtstroming.<br />
Door wrijving met het aardoppervlak volgt<br />
de <strong>wind</strong> de isobar<strong>en</strong> niet exact, maar maakt<br />
er e<strong>en</strong> kleine hoek mee. De <strong>wind</strong> waait<br />
rond e<strong>en</strong> lagedrukgebied teg<strong>en</strong> de wijzers<br />
van de klok in.<br />
Als de lucht van de <strong>en</strong>e plaats naar de andere stroomt, wordt hij daarin bij het<br />
aardoppervlak gehinderd door de ruwheid van het oppervlak; deze veroorzaakt<br />
wrijving, die de luchtstroming afremt <strong>en</strong> doet afbuig<strong>en</strong>. Het gevolg is dat<br />
de lucht niet precies ev<strong>en</strong>wijdig aan de isobar<strong>en</strong> stroomt, maar <strong>en</strong>igszins naar<br />
de lage druk toe. De <strong>wind</strong>richting maakt e<strong>en</strong> hoek met de richting van de isobar<strong>en</strong>.<br />
In de figuur hiernaast gev<strong>en</strong> de pijl<strong>en</strong> de werkelijke luchtstroming vlak<br />
bij het aardoppervlak weer. Door de wrijving is de <strong>wind</strong> nu toch <strong>en</strong>igszins van<br />
hoge naar lage druk gericht. In de figuur is dat met pijl<strong>en</strong> aangegev<strong>en</strong>.<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
L<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
H<br />
➤<br />
➤<br />
H<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
LUCHTDRUK EN WIND 55
In de volg<strong>en</strong>de paragraaf gaan we wat dieper in op het verschijnsel <strong>wind</strong>; we<br />
gebruik<strong>en</strong> daarbij onderwerp<strong>en</strong> uit de natuurkunde.<br />
<strong>5.</strong>2 Wind, e<strong>en</strong> kracht<strong>en</strong>spel<br />
Wind is beweg<strong>en</strong>de lucht; de beweging wordt bepaald door luchtdrukverschill<strong>en</strong>,<br />
draaiing van de aarde <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tuele wrijving met het aardoppervlak.<br />
Uit de natuurkunde is bek<strong>en</strong>d dat er op voorwerp<strong>en</strong> die van richting of snelheid<br />
verander<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> of meer kracht<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>; bij stilstand of constante<br />
snelheid werk<strong>en</strong> er ge<strong>en</strong> kracht<strong>en</strong> of heff<strong>en</strong> de werkzame kracht<strong>en</strong><br />
elkaar op. Twee kracht<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> elkaar bijvoorbeeld opheff<strong>en</strong> als ze ev<strong>en</strong><br />
groot zijn, maar precies teg<strong>en</strong>gestelde kant<strong>en</strong> opwijz<strong>en</strong>.<br />
Voor lucht geldt hetzelfde als voor alle andere ‘kracht<strong>en</strong> uit de natuurkunde’.<br />
In dit geval zijn de volg<strong>en</strong>de kracht<strong>en</strong> van belang: de luchtdrukgradiëntkracht,<br />
de corioliskracht <strong>en</strong> de wrijvingskracht. Als de lucht zich niet in e<strong>en</strong><br />
strakke, rechtlijnige stroming bevindt, maar wordt meegevoerd in e<strong>en</strong> slinger<strong>en</strong>d<br />
stromingspatroon, is er ook nog sprake van e<strong>en</strong> middelpuntzoek<strong>en</strong>de<br />
kracht.<br />
• De luchtdrukgradiëntkracht<br />
Wanneer er over e<strong>en</strong> bepaald gebied<br />
luchtdrukverschill<strong>en</strong> optred<strong>en</strong>,<br />
spreekt m<strong>en</strong> gewoonlijk van<br />
e<strong>en</strong> luchtdrukgradiënt; de luchtdrukverschill<strong>en</strong><br />
veroorzak<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
kracht die luchtdrukgradiëntkracht<br />
wordt g<strong>en</strong>oemd. De luchtdrukgradiëntkracht<br />
wijst van hoge druk<br />
naar lage druk. De luchtdrukgradiëntkracht<br />
br<strong>en</strong>gt e<strong>en</strong> luchtmassa<br />
in beweging; de bewegingsrichting<br />
is in de richting van die kracht <strong>en</strong><br />
dus gericht naar de lagere druk.<br />
Als alle<strong>en</strong> de gradiëntkracht op e<strong>en</strong><br />
luchtmassa werkzaam zou zijn dan<br />
zoud<strong>en</strong> alle aanwezige horizontale luchtdrukverschill<strong>en</strong> snel verdwijn<strong>en</strong>. Dit<br />
is echter niet het geval doordat er nog e<strong>en</strong> tweede kracht werkzaam is:<br />
56 LUCHTDRUK EN WIND<br />
Slappe luchtdrukgradiënt: weinig <strong>wind</strong><br />
H L<br />
1020 1015 1010<br />
Grote luchtdrukgradiënt: veel <strong>wind</strong><br />
H L<br />
1020 1015 1010 1005 1000<br />
H<br />
Hoge druk<br />
<strong>Luchtdruk</strong>gradiëntkracht<br />
➤<br />
➤<br />
Resultante<br />
Coriolis<br />
kracht<br />
➤<br />
L<br />
Lage druk
<strong>Luchtdruk</strong>gradiëntkracht<br />
met (onder) <strong>en</strong> zonder<br />
wrijving (bov<strong>en</strong>).<br />
1015 mb<br />
1010 mb<br />
1005 mb<br />
Zonder wrijving<br />
1008 mb<br />
1012 mb<br />
Met wrijving<br />
1000 mb<br />
1000 mb<br />
• De corioliskracht of afwijk<strong>en</strong>de kracht van de aardrotatie<br />
Deze kracht wordt veroorzaakt door de draaiing van de aarde. Door de corioliskracht<br />
krijgt de stroming e<strong>en</strong> afbuiging, afhankelijk van de plaats op aarde<br />
<strong>en</strong> van de <strong>wind</strong>snelheid: op het noordelijk halfrond is er e<strong>en</strong> afbuiging naar<br />
rechts (kijk<strong>en</strong>d met de <strong>wind</strong> mee), die groter is naarmate de plaats waar m<strong>en</strong><br />
zich bevindt verder van de ev<strong>en</strong>aar verwijderd is. Verder geldt dat naarmate<br />
de <strong>wind</strong>snelheid hoger is, de lucht sterker afbuigt.<br />
In eerste, overig<strong>en</strong>s zeer goede, b<strong>en</strong>adering stelt zich e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>wicht in tuss<strong>en</strong><br />
de luchtdrukgradiëntkracht, die naar het lagedrukc<strong>en</strong>trum is gericht, <strong>en</strong> de<br />
corioliskracht, die precies de teg<strong>en</strong>overgestelde kant op wijst. De <strong>wind</strong> die<br />
dan waait noem<strong>en</strong> we geostrofische <strong>wind</strong>.<br />
De luchtdrukgradiëntkracht <strong>en</strong> de corioliskracht zijn er altijd, ongeacht de<br />
hoogte waarop de lucht beweegt. Voor e<strong>en</strong> luchtstroming dicht bij het aardoppervlak<br />
moet<strong>en</strong> we nog rek<strong>en</strong>ing houd<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> derde kracht:<br />
• De wrijvingskracht<br />
Nabij het aardoppervlak wordt de luchtstroming afgeremd door wrijving;<br />
deze is afhankelijk van de ruwheid van het oppervlak. E<strong>en</strong> op<strong>en</strong> vlakte of e<strong>en</strong><br />
polderlandschap is niet zo ruw, e<strong>en</strong> bosachtig of verstedelijkt gebied is zeer<br />
ruw. Door de wrijvingskracht neemt de <strong>wind</strong>snelheid af; tegelijkertijd wordt<br />
daardoor de afbuiging als gevolg van de corioliskracht minder <strong>en</strong> beweegt de<br />
➤<br />
➤<br />
Hoog<br />
<strong>Luchtdruk</strong>gradiëntkracht<br />
1004 mb<br />
Wrijving<br />
Hoog<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
Laag<br />
Corioliskracht<br />
<strong>Luchtdruk</strong>gradiëntkracht<br />
Laag<br />
Wind<br />
Corioliskracht<br />
Wind<br />
LUCHTDRUK EN WIND 57
Noordpool<br />
Doel<br />
Stilstaande aarde<br />
➤<br />
➤<br />
stroming weer meer in de richting van het lagedrukc<strong>en</strong>trum. E<strong>en</strong> factor die<br />
ook van invloed is op de wrijvingskracht – <strong>en</strong> dus op de <strong>wind</strong>richting <strong>en</strong> de<br />
<strong>wind</strong>snelheid – is de mate van stabiliteit van de atmosfeer: in e<strong>en</strong> stabiele<br />
atmosfeer is de wrijving het grootst.<br />
• De middelpuntzoek<strong>en</strong>de kracht<br />
De luchtdrukgradiëntkracht <strong>en</strong> de corioliskracht zijn er altijd, ongeacht het<br />
stromingspatroon. Volgt de lucht e<strong>en</strong> gekromde baan dan is er nog e<strong>en</strong> andere<br />
kracht in het spel: de middelpuntzoek<strong>en</strong>de kracht. Deze kracht doet de<br />
lucht afwijk<strong>en</strong> van zijn rechtlijnig pad <strong>en</strong> dwingt hem in e<strong>en</strong> gekromde baan.<br />
Ook nu geldt dat er zich in eerste instantie e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>wicht instelt. De middelpuntzoek<strong>en</strong>de<br />
kracht wijst steeds in de richting van het middelpunt van de<br />
cirkelbaan die wordt gevolgd.<br />
In de figuur op pag. 59 (rechts) is dat middelpunt de kern van het lagedrukgebied;<br />
middelpuntzoek<strong>en</strong>de kracht <strong>en</strong> gradiëntkracht wijz<strong>en</strong> in dezelfde richting,<br />
namelijk naar de lagedrukkern. De luchtdrukgradiëntkracht levert dus<br />
de middelpuntzoek<strong>en</strong>de kracht, al kan deze door ‘teg<strong>en</strong>werking’ van de corioliskracht<br />
niet volledig word<strong>en</strong> b<strong>en</strong>ut.<br />
In de figuur op bladzijde 59 (links) is het c<strong>en</strong>trum van het hogedrukgebied het<br />
middelpunt van de cirkelbaan; middelpuntzoek<strong>en</strong>de kracht <strong>en</strong> corioliskracht<br />
58 LUCHTDRUK EN WIND<br />
➤<br />
135˚ 120˚ 105˚ 90˚ 75˚ 60˚ 45˚<br />
Noordpool<br />
➤<br />
150˚ 135˚ 120˚ 105˚ 90˚ 75˚ 60˚ 45˚<br />
Draai<strong>en</strong>de aarde<br />
Doel<br />
Ev<strong>en</strong>aar<br />
Ev<strong>en</strong>aar<br />
➤<br />
Draairichting<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
Doel<br />
Doel
wijz<strong>en</strong> in dezelfde richting, namelijk van de hogedrukkern af. Daardoor levert<br />
in dit geval de corioliskracht de voor e<strong>en</strong> cirkelbeweging noodzakelijke middelpuntzoek<strong>en</strong>de<br />
kracht, al kan deze ditmaal door ‘teg<strong>en</strong>werking’ van de gradiëntkracht<br />
niet volledig word<strong>en</strong> b<strong>en</strong>ut.<br />
Waait het rond e<strong>en</strong> lagedrukgebied nu meer of minder dan rond e<strong>en</strong> hogedrukgebied<br />
als de luchtdrukgradiëntkracht, <strong>en</strong> dus de afstand tuss<strong>en</strong> de isobar<strong>en</strong>,<br />
in beide gevall<strong>en</strong> dezelfde is? Het antwoord is: ‘minder’; rond e<strong>en</strong><br />
hogedrukgebied moet de corioliskracht namelijk de middelpuntzoek<strong>en</strong>de<br />
kracht lever<strong>en</strong>, ondanks teg<strong>en</strong>werking van de luchtdrukgradiëntkracht; de<br />
corioliskracht is dan dus groter dan de luchtdrukgradiëntkracht. Rond e<strong>en</strong><br />
lagedrukgebied is de corioliskracht juist kleiner dan de luchtdrukgradiëntkracht.<br />
Gegev<strong>en</strong> was dat de luchtdrukgradiëntkracht in beide gevall<strong>en</strong> dezelfde<br />
is, zodat bij de hogedruksituatie de grootste corioliskracht hoort. Reeds<br />
eerder hebb<strong>en</strong> we gezi<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> grotere corioliskracht zich alle<strong>en</strong> kan voordo<strong>en</strong><br />
bij e<strong>en</strong> grotere <strong>wind</strong>snelheid, dus rond het hogedrukgebied staat bij<br />
gelijke isobar<strong>en</strong>afstand de meeste <strong>wind</strong>.<br />
Desondanks koppel<strong>en</strong> we situaties met storm <strong>en</strong> veel <strong>wind</strong> gewoonlijk aan<br />
lagedrukgebied<strong>en</strong>. Dat is terecht, want bij lagedrukgebied<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zich veel<br />
grotere luchtdrukgradiënt<strong>en</strong> voordo<strong>en</strong>, zodat het daar tóch veel harder kan<br />
waai<strong>en</strong>.<br />
A B<br />
1000 mb<br />
1004 mb<br />
1008 mb<br />
L<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
Corioliskracht<br />
H<br />
<strong>Luchtdruk</strong>gradiëntkracht<br />
➤ ➤<br />
Geostrofische <strong>wind</strong><br />
Ware <strong>wind</strong><br />
1000 mb<br />
1004 mb<br />
1008 mb<br />
<strong>5.</strong>3 Sam<strong>en</strong>hang weer <strong>en</strong> luchtdrukpatron<strong>en</strong><br />
Corioliskracht<br />
Middelpuntzoek<strong>en</strong>de kracht Middelpuntzoek<strong>en</strong>de kracht<br />
In het voorgaande hebb<strong>en</strong> we gezi<strong>en</strong> dat <strong>wind</strong> wordt veroorzaakt door verschill<strong>en</strong><br />
in luchtdruk. Deze luchtdrukverschill<strong>en</strong> manifester<strong>en</strong> zich vooral in<br />
de grote hoge- <strong>en</strong> lagedrukgebied<strong>en</strong> die het weerpatroon in Europa – <strong>en</strong> daar-<br />
L<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
H<br />
➤<br />
<strong>Luchtdruk</strong>gradiëntkracht<br />
➤<br />
Geostrofische <strong>wind</strong><br />
Ware <strong>wind</strong><br />
A. De gradiënt<strong>wind</strong> rond e<strong>en</strong> hogedrukgebied (reële <strong>wind</strong>) is groter dan de geostrofische <strong>wind</strong><br />
bij de gegev<strong>en</strong> isobar<strong>en</strong>afstand.<br />
B. De gradiënt<strong>wind</strong> rond e<strong>en</strong> lagedrukgebied (reële <strong>wind</strong>) is kleiner dan de geostrofische <strong>wind</strong><br />
bij de gegev<strong>en</strong> isobar<strong>en</strong>afstand.<br />
LUCHTDRUK EN WIND 59
60˚<br />
L<br />
55˚<br />
50˚<br />
1020<br />
45˚<br />
▲<br />
980<br />
990<br />
1000<br />
1010<br />
➤<br />
▲<br />
1020<br />
L<br />
H<br />
60 LUCHTDRUK EN WIND<br />
▲<br />
◗<br />
L<br />
980<br />
990<br />
1000<br />
▲<br />
▲<br />
▲<br />
◗<br />
L<br />
▲<br />
➤<br />
◗<br />
➤<br />
1010<br />
1000<br />
➤<br />
990<br />
L<br />
➤<br />
1030<br />
H<br />
1040<br />
1010 1020<br />
▲<br />
◗<br />
▲<br />
10˚ 0˚ 10˚ 20˚<br />
◗<br />
◗<br />
◗<br />
mee het weer in Nederland – bepal<strong>en</strong>. Het verband tuss<strong>en</strong> <strong>wind</strong> <strong>en</strong> luchtdrukpatroon<br />
is duidelijk te zi<strong>en</strong> als we naar e<strong>en</strong> weerkaart kijk<strong>en</strong>:<br />
Hierop zi<strong>en</strong> we Europa <strong>en</strong> het aangr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>d deel van de Atlantische Oceaan;<br />
tev<strong>en</strong>s zijn er om de 5 hPa isobar<strong>en</strong> ingetek<strong>en</strong>d. We kunn<strong>en</strong> op zo’n weerkaart<br />
gebied<strong>en</strong> aanwijz<strong>en</strong> waar de luchtdruk relatief hoog is, terwijl bov<strong>en</strong> andere<br />
gebied<strong>en</strong> de luchtdruk juist lager is. Op het kaartje (bov<strong>en</strong>aan) zi<strong>en</strong> we onder<br />
➤
andere e<strong>en</strong> hogedrukgebied bov<strong>en</strong> Scandinavië; het veroorzaakt in onze<br />
omgeving noordoostelijke <strong>wind</strong><strong>en</strong>; de lucht stroomt namelijk met de wijzers<br />
van de klok mee rond het hogedrukgebied. E<strong>en</strong> noordoostelijke stroming<br />
transporteert ’s winters koude, zogehet<strong>en</strong> contin<strong>en</strong>tale polaire lucht (zie het<br />
hoofdstuk over weersituaties) uit Siberië naar Nederland. Gevolg: koud weer<br />
<strong>en</strong> vorst. In de zomer mog<strong>en</strong> we in dit soort gevall<strong>en</strong> juist op zonnig <strong>en</strong> warm<br />
weer rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
Ook e<strong>en</strong> weerkaart als hiernaast (pag. 60 onderaan) kun je het hele jaar door<br />
teg<strong>en</strong>kom<strong>en</strong>, hoewel de lagedrukgebied<strong>en</strong> in de zomer gewoonlijk minder<br />
diep zijn. Bov<strong>en</strong> Schotland ligt in dit geval e<strong>en</strong> diepe depressie. De hogedrukgebied<strong>en</strong><br />
ligg<strong>en</strong> meer naar het zuid<strong>en</strong> ter hoogte van de Middellandse Zee <strong>en</strong><br />
de Azor<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong> West-Europa staat dan e<strong>en</strong> zuidwestelijke stroming, waarmee<br />
vochtige, ’s zomers koele <strong>en</strong> ’s winters zachte lucht wordt aangevoerd.<br />
Het is dus belangrijk om te wet<strong>en</strong> waar de hoge- <strong>en</strong> lagedrukgebied<strong>en</strong> zich<br />
bevind<strong>en</strong>, omdat hieruit te verwacht<strong>en</strong> is wat de <strong>wind</strong> gaat do<strong>en</strong> <strong>en</strong> wat voor<br />
lucht hij zal aanvoer<strong>en</strong>.<br />
<strong>5.</strong>4 Structuur van de <strong>wind</strong><br />
De meeste m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zijn vooral geïnteresseerd in de <strong>wind</strong> vlak bij het aardoppervlak<br />
<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> bepaalde plaats. Het gaat daarbij om de onderste ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong><br />
meters van de atmosfeer. In deze laag wordt de <strong>wind</strong> sterk beïnvloed door de<br />
terreinomstandighed<strong>en</strong> <strong>en</strong> door kleinschalige meteorologische process<strong>en</strong>.<br />
Daardoor vertoont de <strong>wind</strong> e<strong>en</strong> grillig patroon. We hebb<strong>en</strong> allemaal wel e<strong>en</strong>s<br />
gemerkt dat de <strong>wind</strong> in bui<strong>en</strong> sterk van snelheid <strong>en</strong> richting kan wissel<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
dat ook de aanwezigheid van bijvoorbeeld gebouw<strong>en</strong> of bom<strong>en</strong> de <strong>wind</strong><br />
lokaal sterk beïnvloedt. In de figuur is e<strong>en</strong> registratie van de <strong>wind</strong> weergegev<strong>en</strong>;<br />
onder is de <strong>wind</strong>snelheid afgebeeld, bov<strong>en</strong> de <strong>wind</strong>richting. Voor alle<br />
duidelijkheid: de <strong>wind</strong>richting is de richting van waaruit de <strong>wind</strong> waait; bij<br />
noord<strong>en</strong><strong>wind</strong> beweegt de lucht dan ook van noord naar zuid. We zi<strong>en</strong> dat de<br />
<strong>wind</strong>snelheid snelle variaties vertoont, met fluctuaties in de orde van second<strong>en</strong><br />
tot minut<strong>en</strong>. Daarnaast verton<strong>en</strong> <strong>wind</strong>richting <strong>en</strong> <strong>wind</strong>snelheid ook e<strong>en</strong><br />
dagelijkse gang; zie hiervoor verder paragraaf 8.6.<br />
<strong>5.</strong>5 Turbul<strong>en</strong>tie<br />
De <strong>wind</strong> gedraagt zich vrijwel altijd grillig: de luchtstroming is turbul<strong>en</strong>t.<br />
Soms zijn de fluctuaties sterk, dan weer zwak. Werveling<strong>en</strong> met verschill<strong>en</strong>de<br />
afmeting<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> de <strong>wind</strong> e<strong>en</strong> grillige karakter. De grootte van deze wervelin-<br />
LUCHTDRUK EN WIND 61
g<strong>en</strong> varieert van <strong>en</strong>kele millimeters<br />
tot ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong> of zelfs honderd<strong>en</strong><br />
Turbul<strong>en</strong>tie<br />
meters. De snelheid waarmee de<br />
wervels beweg<strong>en</strong> <strong>en</strong> ronddraai<strong>en</strong>,<br />
varieert sterk. Voor het belangrijk-<br />
➤<br />
ste gedeelte word<strong>en</strong> die werveling<strong>en</strong><br />
veroorzaakt door de luchtstro-<br />
➤<br />
ming in sam<strong>en</strong>hang met de<br />
ruwheid van het terrein. Hoe ruwer<br />
het terrein, des te groter <strong>en</strong> grilliger<br />
de wervels die ontstaan. Verder kan<br />
de turbul<strong>en</strong>tie van de <strong>wind</strong> nog in<br />
de hand word<strong>en</strong> gewerkt door<br />
plaatselijk sterk wissel<strong>en</strong>de tempe-<br />
➤<br />
ratur<strong>en</strong>. Hoe sterker de temperatuurverschill<strong>en</strong> over korte afstand zijn, hoe<br />
grilliger de <strong>wind</strong>.<br />
Turbul<strong>en</strong>tie komt niet alle<strong>en</strong> dicht bij de grond voor, maar kan op allerlei<br />
hoogt<strong>en</strong> in de atmosfeer e<strong>en</strong> rol spel<strong>en</strong>; daarom is het verschijnsel ook van<br />
belang voor de luchtvaart, zoals verderop in dit hoofdstuk wordt beschrev<strong>en</strong>.<br />
<strong>5.</strong>6 Windverandering met de hoogte<br />
Dat er wervels ontstaan, waarin de <strong>wind</strong> voortdur<strong>en</strong>d verandert in richting <strong>en</strong><br />
sterkte, is mede e<strong>en</strong> gevolg van de verandering van de <strong>wind</strong> met de hoogte.<br />
Direct aan het aardoppervlak beweegt de lucht niet; vlak erbov<strong>en</strong> neemt de<br />
<strong>wind</strong> echter sterk toe met de hoogte, doordat de invloed van de wrijving naar<br />
bov<strong>en</strong> toe minder merkbaarwordt. Dat geldt met name voor de onderste ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong><br />
meters. De figuur toont het verloop van de gemiddelde <strong>wind</strong>snelheid<br />
met de hoogte, het zogehet<strong>en</strong> ‘<strong>wind</strong>profiel’. E<strong>en</strong> obstakel, bijvoorbeeld e<strong>en</strong><br />
gebouw, beïnvloedt het <strong>wind</strong>profiel<br />
tot grotere hoogte; in de figuur<br />
hieronder is dat schematisch weergegev<strong>en</strong>.<br />
Uit die figuur is ook af te<br />
leid<strong>en</strong> dat er aan de voorkant van<br />
e<strong>en</strong> obstakel e<strong>en</strong> stuweffect plaatsvindt.<br />
In de winter als er sneeuw ligt <strong>en</strong><br />
het stevig waait, kan de <strong>wind</strong> de<br />
62 LUCHTDRUK EN WIND<br />
to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>de hoogte<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤ <strong>wind</strong>gradiënt<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>de hoogte<br />
➤
Windsnelheid <strong>en</strong> - richting<br />
➤<br />
Windsnelheid neemt toe met de hoogte<br />
sneeuw teg<strong>en</strong> obstakels blaz<strong>en</strong> <strong>en</strong> daar ophop<strong>en</strong>. Ook wordt verse sneeuw<br />
door de werveling<strong>en</strong> steeds weer opgewaaid. Aan de achterkant van obstakels<br />
ontstaat e<strong>en</strong> gebied waar het minder waait, maar waar wel veel werveling<strong>en</strong><br />
voorkom<strong>en</strong>, zodat ook daar sneeuw zich kan ophop<strong>en</strong>. Uit de figuur is te zi<strong>en</strong><br />
dat het gebied aan de lijzijde, waar de<br />
werveling<strong>en</strong> optred<strong>en</strong>, vrij groot is. In<br />
de praktijk kan de vuistregel gehanteerd<br />
word<strong>en</strong> dat de grootte van dat<br />
gebied ongeveer 15 keer de hoogte<br />
van het obstakel is. Bij dwars<strong>wind</strong> op<br />
e<strong>en</strong> snelweg waar bijvoorbeeld<br />
geluidsscherm<strong>en</strong> staan, kan dat goed<br />
merkbaar zijn. Als de scherm<strong>en</strong> laag<br />
zijn, zal de rijstrook naast het scherm<br />
waar de <strong>wind</strong> vandaan komt, weinig<br />
last ondervind<strong>en</strong>. Op de ander rijstrook<br />
kunn<strong>en</strong> dan sterke vlag<strong>en</strong><br />
optred<strong>en</strong>. Werveling<strong>en</strong> tred<strong>en</strong> ook op<br />
in luchtstroming<strong>en</strong> bov<strong>en</strong> de oceaan<br />
waarbij bergachtige eiland<strong>en</strong> als<br />
obstakel funger<strong>en</strong>. Dat geeft geregeld<br />
aanleiding tot schitter<strong>en</strong>de wolk<strong>en</strong>patron<strong>en</strong><br />
(zie satellietbeeld).<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
Turbul<strong>en</strong>t gebied<br />
Windprofiel: verandering<br />
van de <strong>wind</strong> met de<br />
hoogte.<br />
Wervelpatron<strong>en</strong> in de luchtstroming achter<br />
Guadalupe.<br />
LUCHTDRUK EN WIND 63
<strong>wind</strong><br />
<strong>5.</strong>7 Gemiddelde <strong>wind</strong><br />
Uit het bov<strong>en</strong>staande blijkt dat de<br />
<strong>wind</strong> vlak bij het aardoppervlak<br />
vrijwel altijd fluctueert: de <strong>wind</strong> is<br />
vlagerig. Die vlagerigheid hangt<br />
sterk af van de aard van het terrein,<br />
maar ook van de <strong>wind</strong>snelheid <strong>en</strong><br />
de nabijheid van ev<strong>en</strong>tuele bui<strong>en</strong>.<br />
In het weerbericht wordt desondanks<br />
in het algeme<strong>en</strong> gesprok<strong>en</strong><br />
over e<strong>en</strong> bepaalde <strong>wind</strong>richting <strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> bepaalde <strong>wind</strong>sterkte; daarbij<br />
wordt wel e<strong>en</strong> onderscheid gemaakt<br />
tuss<strong>en</strong> de kustgebied<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
het binn<strong>en</strong>land. Waarschuwing<strong>en</strong> voor <strong>wind</strong>stot<strong>en</strong> (<strong>wind</strong>vlag<strong>en</strong>) word<strong>en</strong><br />
apart vermeld. Daarbij vindt ge<strong>en</strong> differ<strong>en</strong>tiatie plaats naar de aard van het<br />
terrein. De <strong>wind</strong>richting wordt gewoonlijk opgegev<strong>en</strong> in kompasstrek<strong>en</strong><br />
(noord, oost, zuid <strong>en</strong> west) <strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>strek<strong>en</strong> (noordoost, zuidoost, zuidwest<br />
<strong>en</strong> noordwest). Als alternatief geld<strong>en</strong> grad<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte van noord: noord<strong>en</strong><strong>wind</strong><br />
is dan 0 of 360 grad<strong>en</strong>, oost 90 grad<strong>en</strong>, zuid 180 grad<strong>en</strong> <strong>en</strong>zovoort.<br />
De e<strong>en</strong>heid voor de <strong>wind</strong>snelheid is m/s of km/u; in de luchtvaart <strong>en</strong> de<br />
scheepvaart zijn ook knop<strong>en</strong> (zeemijl per uur) gangbaar. E<strong>en</strong> veel voorkom<strong>en</strong>de<br />
aanduiding is de <strong>wind</strong>kracht volg<strong>en</strong>s de schaal van Beaufort; <strong>wind</strong>-<br />
64 LUCHTDRUK EN WIND<br />
➤<br />
<strong>wind</strong><br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
gebouw<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
gebouw<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
Bov<strong>en</strong>aanzicht<br />
Zijaanzicht<br />
Wind rond gebouw<strong>en</strong>; bov<strong>en</strong>aanzicht (bov<strong>en</strong>) <strong>en</strong><br />
zijaanzicht.<br />
WNW<br />
W<br />
WZW<br />
▲<br />
▲<br />
NW<br />
▲<br />
ZW<br />
▲<br />
▲<br />
NNW<br />
▲<br />
ZZW<br />
▲<br />
N<br />
▲<br />
▲<br />
Z<br />
▲<br />
NNO<br />
▲<br />
ZZO<br />
▲<br />
▲<br />
➤<br />
NO<br />
▲<br />
▲<br />
ZO<br />
W i n d r i c h t i n g i n s t r e k e n<br />
▲<br />
ONO<br />
O<br />
OZO<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
➤<br />
270<br />
300<br />
▲<br />
240<br />
▲<br />
▲<br />
330<br />
210<br />
▲<br />
▲<br />
360<br />
▲<br />
▲<br />
180<br />
W i n d r i c h t i n g i n g r a d e n<br />
▲<br />
30<br />
▲<br />
150<br />
▲<br />
▲<br />
60<br />
▲<br />
120<br />
90
Bft B<strong>en</strong>aming Gemiddelde <strong>wind</strong>snelheid K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong><br />
m/s knop<strong>en</strong> km/u mi/u<br />
0 Windstil 32,6 m/s<br />
LUCHTDRUK EN WIND 65
kracht 7 in het weerbericht betek<strong>en</strong>t kracht 7 op de schaal van Beaufort. Het<br />
verband tuss<strong>en</strong> <strong>wind</strong>snelhed<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s de schaal van Beaufort <strong>en</strong> de andere<br />
e<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> voor <strong>wind</strong>snelheid is gegev<strong>en</strong> in de tabel; tev<strong>en</strong>s is e<strong>en</strong> omschrijving<br />
gegev<strong>en</strong> van het effect van de <strong>wind</strong> op de omgeving.<br />
Bij e<strong>en</strong> <strong>wind</strong>draaiing word<strong>en</strong> vaak de term<strong>en</strong> ruim<strong>en</strong> <strong>en</strong> krimp<strong>en</strong> gebruikt. Bij<br />
ruim<strong>en</strong> draait de <strong>wind</strong> met de wijzers van de klok mee, dus bijvoorbeeld van<br />
180 naar 240 grad<strong>en</strong> of van zuid naar zuidwest. E<strong>en</strong> krimp<strong>en</strong>de <strong>wind</strong> draait<br />
teg<strong>en</strong> de wijzers van de klok in, bijvoorbeeld van 90 naar 360 grad<strong>en</strong> of van<br />
oost naar noord.<br />
Volg<strong>en</strong>s de voorschrift<strong>en</strong> van de WMO (Wereld Meteorologische Organisatie)<br />
moet de <strong>wind</strong> op meteorologische stations gemet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> hoogte<br />
van 10 m bov<strong>en</strong> op<strong>en</strong> terrein; hierin mog<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> obstakels voorkom<strong>en</strong>. In het<br />
weerbericht wordt gewerkt met de over 10 minut<strong>en</strong> gemiddelde <strong>wind</strong>snelheid<br />
die optreedt op e<strong>en</strong> dergelijke locatie. De <strong>wind</strong>snelheid <strong>en</strong> <strong>wind</strong>kracht volg<strong>en</strong>s<br />
de schaal van Beaufort hebb<strong>en</strong> dus altijd betrekking op deze gemiddelde<br />
<strong>wind</strong> op 10 m hoogte in op<strong>en</strong> terrein.<br />
De waarnemingsposities van andere organisaties dan het KNMI voldo<strong>en</strong> niet<br />
altijd aan de WMO-norm<strong>en</strong>; dat geldt vooral voor de terreinomstandighed<strong>en</strong>.<br />
Om de <strong>wind</strong> van het weerbericht te vergelijk<strong>en</strong> met de <strong>wind</strong> op e<strong>en</strong> willekeurige<br />
meetpositie, zijn de volg<strong>en</strong>de vuistregels goed bruikbaar:<br />
• Staat de <strong>wind</strong>meter in op<strong>en</strong> terrein, dan is de gemet<strong>en</strong> <strong>wind</strong> vergelijkbaar<br />
met die van het weerbericht.<br />
• Staat de <strong>wind</strong>meter in iets minder op<strong>en</strong> terrein, dan is de gemet<strong>en</strong> <strong>wind</strong><br />
ongeveer 15% lager dan die van het weerbericht.<br />
• Staat de <strong>wind</strong>meter in tamelijk ruw terrein, dan is de gemet<strong>en</strong> <strong>wind</strong> ongeveer<br />
30% lager dan die van het weerbericht.<br />
• Wordt de <strong>wind</strong> gemet<strong>en</strong> in ruw terrein, dan is deze ongeveer 40% lager dan<br />
de <strong>wind</strong> uit het weerbericht.<br />
Met behulp van deze vuistregels kan dus ook voor e<strong>en</strong> willekeurige locatie de<br />
<strong>wind</strong> op 10 m hoogte geschat word<strong>en</strong> uit de <strong>wind</strong> van het weerbericht. M<strong>en</strong><br />
moet dan alle<strong>en</strong> de ruwheid van het terrein inschatt<strong>en</strong>.<br />
<strong>5.</strong>8 Windstot<strong>en</strong><br />
Relevanter nog dan de <strong>wind</strong> op 10 m hoogte is de <strong>wind</strong> op zo’n 1.5 m. Daarbij<br />
zijn de <strong>wind</strong>stot<strong>en</strong> vaak nog veel bepal<strong>en</strong>der dan de gemiddelde <strong>wind</strong>; ze veroorzak<strong>en</strong><br />
de meeste schade <strong>en</strong> overlast. Vooral bij zij<strong>wind</strong> zijn <strong>wind</strong>stot<strong>en</strong><br />
gevaarlijk voor het verkeer; ze kunn<strong>en</strong> dan namelijk zo sterk zijn dat auto’s uit<br />
66 LUCHTDRUK EN WIND
m/s<br />
10<br />
9<br />
8<br />
7<br />
6<br />
5<br />
4<br />
3<br />
2<br />
de koers kunn<strong>en</strong> rak<strong>en</strong> met alle<br />
gevolg<strong>en</strong> van di<strong>en</strong>. Ook word<strong>en</strong><br />
voertuig<strong>en</strong> door zij<strong>wind</strong> als het<br />
ware iets opgetild, waardoor het<br />
wegcontact minder wordt. Doordat<br />
<strong>wind</strong>stot<strong>en</strong> vaak voorkom<strong>en</strong> in<br />
situaties met neerslag (reg<strong>en</strong>,<br />
hagel, sneeuw) <strong>en</strong> met teruglop<strong>en</strong>d<br />
zicht, kunn<strong>en</strong> gevaarlijke situaties<br />
ontstaan.<br />
1<br />
Windstot<strong>en</strong> do<strong>en</strong> zich voor in twee<br />
0<br />
situaties: bij storm <strong>en</strong> in bui<strong>en</strong>.<br />
0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 second<strong>en</strong><br />
Windstot<strong>en</strong> in bui<strong>en</strong> word<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong><br />
in de volg<strong>en</strong>de paragraaf;<br />
hier beperk<strong>en</strong> we ons tot <strong>wind</strong>vlag<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s stormsituaties. Ze word<strong>en</strong> veroorzaakt<br />
door de turbul<strong>en</strong>tie van de <strong>wind</strong>. De <strong>wind</strong>richting is in <strong>wind</strong>stot<strong>en</strong><br />
vaak iets meer geruimd dan de gemiddelde <strong>wind</strong>. Meer geruimd betek<strong>en</strong>t bijvoorbeeld<br />
bij zuidwest<strong>en</strong><strong>wind</strong> iets westelijker, bij e<strong>en</strong> <strong>wind</strong> van 230 grad<strong>en</strong><br />
bijvoorbeeld 250 grad<strong>en</strong>. De sterkte van de <strong>wind</strong>vlag<strong>en</strong> hangt <strong>en</strong>erzijds af van<br />
de ruwheid van het terrein, anderzijds van de gemiddelde <strong>wind</strong>snelheid. Hoe<br />
ruwer het terrein <strong>en</strong> hoe groter de gemiddelde <strong>wind</strong>snelheid, des te sterker<br />
zijn de <strong>wind</strong>vlag<strong>en</strong>.<br />
Hier volgt e<strong>en</strong> aantal vuistregels om de sterkte van <strong>wind</strong>stot<strong>en</strong> op 1.5 m,<br />
gemet<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> hand<strong>wind</strong>vaan bov<strong>en</strong> het aardoppervlak te schatt<strong>en</strong> met<br />
behulp van de gemiddelde <strong>wind</strong> uit het weerbericht:<br />
• Uitgaande van <strong>wind</strong> uit het weerbericht of e<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s WMO-norm<strong>en</strong><br />
gemet<strong>en</strong> <strong>wind</strong> kan de gemiddelde <strong>wind</strong> op 1.5 m hoogte geschat word<strong>en</strong>:<br />
die is in op<strong>en</strong> terrein ruwweg 70% van de 10 m <strong>wind</strong>.<br />
• Voor het omrek<strong>en</strong><strong>en</strong> van de gemiddelde <strong>wind</strong> op stahoogte van op<strong>en</strong> terrein<br />
naar ruwer terrein, geldt dat dat de <strong>wind</strong> sterker gereduceerd wordt<br />
naarmate het terrein ruwer is; in erg ruw terrein is die reductie ongeveer<br />
50%.<br />
• De <strong>wind</strong>snelheid in <strong>wind</strong>vlag<strong>en</strong> is voor alle terreinomstandighed<strong>en</strong> ongeveer<br />
10 tot 20 % hoger dan de <strong>wind</strong> uit het weerbericht.<br />
LUCHTDRUK EN WIND 67
<strong>5.</strong>9 Windstot<strong>en</strong> in bui<strong>en</strong><br />
Naast de <strong>wind</strong>vlag<strong>en</strong> die sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong> met de turbul<strong>en</strong>tie van de atmosfeer,<br />
zijn er ook de <strong>wind</strong>stot<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s reg<strong>en</strong>-, hagel- <strong>en</strong> onweersbui<strong>en</strong>. In dergelijke<br />
bui<strong>en</strong> wordt lucht van grote hoogte – waar het veelal harder waait dan aan<br />
de grond – abrupt <strong>en</strong> met grote snelheid naar b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong> verplaatst. Die lucht<br />
van bov<strong>en</strong> behoudt zijn snelheid, zodat het vlak bij de grond plotseling kortdur<strong>en</strong>d<br />
harder gaat waai<strong>en</strong>: we sprek<strong>en</strong> dan van e<strong>en</strong> <strong>wind</strong>stoot of <strong>wind</strong>vlaag.<br />
Dergelijke <strong>wind</strong>stot<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> dus niets te mak<strong>en</strong> met de turbul<strong>en</strong>tie in de<br />
atmosfeer t<strong>en</strong> gevolge van obstakels of wrijving met het aardoppervlak. In de<br />
figuur is e<strong>en</strong> registratie van zo’n <strong>wind</strong>stoot in e<strong>en</strong> onweersbui weergegev<strong>en</strong>.<br />
Karakteristiek is dat tijd<strong>en</strong>s de <strong>wind</strong>stoot<br />
niet alle<strong>en</strong> de gemiddelde <strong>wind</strong><br />
to<strong>en</strong>eemt, maar ook de vlagerigheid.<br />
In de praktijk wordt er in weerbericht<strong>en</strong><br />
gewaarschuwd voor <strong>wind</strong>stot<strong>en</strong> of<br />
zware <strong>wind</strong>stot<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s bui<strong>en</strong>. De<br />
<strong>wind</strong>snelheid bij <strong>wind</strong>stot<strong>en</strong> wordt in<br />
weersverwachting<strong>en</strong> opgegev<strong>en</strong> in<br />
km/u; de officiële meting<strong>en</strong> (zoals het<br />
voorbeeld hiernaast) werk<strong>en</strong> meestal<br />
met m/s.<br />
<strong>5.</strong>10 Wind <strong>en</strong> temperatuur<br />
Terug naar de grond: daar heeft de <strong>wind</strong> grote invloed op de temperatuur. De<br />
<strong>wind</strong> zorgt ervoor dat de lucht vlak bij het aardoppervlak goed gem<strong>en</strong>gd<br />
wordt. Daardoor zal de warmte die de zonnestraling overdag aan het aardoppervlak<br />
overdraagt, makkelijk afgevoerd word<strong>en</strong>. In de nacht, als het aardoppervlak<br />
sterk afkoelt door uitstraling, zorgt de <strong>wind</strong> ervoor dat er warmte van<br />
de lucht naar het aardoppervlak wordt toegevoerd. Daardoor wordt de nachtelijke<br />
afkoeling sterk teg<strong>en</strong>gewerkt. Is er heel weinig <strong>wind</strong>, dan is dat effect er<br />
niet <strong>en</strong> kan het aardoppervlak wel sterk afkoel<strong>en</strong>. Het afkoelingsproces wordt<br />
nog bevorderd in e<strong>en</strong> terrein met veel obstakels; deze remm<strong>en</strong> de <strong>wind</strong> namelijk<br />
sterk af!<br />
De <strong>wind</strong> veroorzaakt niet alle<strong>en</strong> e<strong>en</strong> gelijkmatiger temperatuurverdeling. Hij<br />
doet hetzelfde met het vocht <strong>en</strong> zorgt ervoor dat dit over e<strong>en</strong> dikkere laag verspreid<br />
wordt. Daardoor wordt bijvoorbeeld mistvorming teg<strong>en</strong>gewerkt. Juist<br />
68 LUCHTDRUK EN WIND
als er ge<strong>en</strong> <strong>wind</strong> is, koelt het sterk af <strong>en</strong> blijft de vochtconc<strong>en</strong>tratie bij het<br />
aardoppervlak hoog. Er treedt dan makkelijk cond<strong>en</strong>satie op zodat zich dauw<br />
vormt <strong>en</strong> – als de <strong>wind</strong> niet helemaal wegvalt – tev<strong>en</strong>s mist. In de hoofdstukk<strong>en</strong><br />
over temperatuur <strong>en</strong> mistvorming wordt hierop nog nader ingegaan.<br />
LUCHTDRUK EN WIND 69