verkooptentoonstelling 2010 - Kunsthandel Mark Smit, Ommen
verkooptentoonstelling 2010 - Kunsthandel Mark Smit, Ommen
verkooptentoonstelling 2010 - Kunsthandel Mark Smit, Ommen
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
v e r k o o p t e n t o o n s t e l l i n g 2 0 1 0
Omslag:<br />
Johannes Carolus Bernardus ‘Jan’ Sluijters | 1881 – 1957<br />
Duinlandschap<br />
Olie op doek 40.5 x 50.5 cm<br />
Voor beschrijving zie pag. 62.<br />
2<br />
Binnenzijde omslag:<br />
Lodewijk Franciscus Hendrik ‘Louis’ Apol | 1850 – 1936<br />
Winters bosgezicht met paard en wagen<br />
Olie op doek 101 x 134 cm<br />
Voor beschrijving zie pag. 33.
MARK<br />
SMIT<br />
KunSThAndel<br />
Verkooptentoonstelling <strong>2010</strong><br />
Zaterdag 13 t/m zondag 28 februari<br />
Openingstijden tentoonstelling: dinsdag t/m zondag 11.00 - 17.00 uur<br />
(maandagen gesloten)<br />
Voor informatie en prijzen<br />
kunt u contact opnemen met:<br />
Mr <strong>Mark</strong> H.G. <strong>Smit</strong><br />
0529 - 469 280<br />
info@marksmit.nl<br />
Anna S.J. <strong>Smit</strong>-Loor<br />
0529 - 469 280<br />
asmit@marksmit.nl<br />
<strong>Mark</strong> <strong>Smit</strong> <strong>Kunsthandel</strong> B.V.<br />
<strong>Mark</strong>t 5 7731 DB <strong>Ommen</strong><br />
T 0529 - 469 280 F 0529 - 469 282<br />
www.marksmit.nl<br />
Buiten tentoonstelling geopend:<br />
woensdag t/m zaterdag van 11.00 - 17.00 uur en op afspraak<br />
3
Anna <strong>Smit</strong>-Loor en <strong>Mark</strong> <strong>Smit</strong><br />
Voorwoord<br />
Acht jaar geleden begon ik als jongste kunsthandelaar van<br />
Nederland op achtentwintigjarige leeftijd een kunsthandel<br />
met schilderijen uit de negentiende en twintigste eeuw. Vanaf<br />
de start leef ik naar het volgende principe: ´I have the simplest<br />
taste. I am always satisfied with the best´ (Oscar Wilde). Dit<br />
uitgangspunt komt duidelijk tot zijn recht in onze jaarlijkse<br />
catalogus die nu voor u ligt en die een goede indruk geeft van<br />
de kwaliteit die wij in huis hebben. De catalogus is gemaakt<br />
volgens een vertrouwd concept en levert een belangrijke<br />
bijdrage aan onze naamsbekendheid.<br />
Maar met ons jonge team slaan wij ook nieuwe wegen in om<br />
onze schilderijen onder de aandacht te brengen. Een goed<br />
voorbeeld daarvan is de twaalf pagina´s tellende bijlage die<br />
onze kunsthandel in de laatste week van januari verzorgt in<br />
het weekblad Elsevier. Daarnaast is onze vernieuwde website<br />
online: marksmit.nl. Onze collectie is ook daar te bezichtigen,<br />
voorzien van alle relevante kunsthistorische documentatie. De<br />
foto’s zijn scherp en kunnen maximaal worden uitvergroot. De<br />
site is altijd actueel, zodat u de activiteiten van ons bedrijf op<br />
de voet kunt volgen.<br />
Het aanbod van schilderijen van goede kwaliteit is in Nederland<br />
schaars. Maar met onze expertise weten wij uit de hele<br />
wereld prachtig werk bijeen te krijgen. Op de tentoonstel-<br />
4<br />
ling kunnen wij daardoor zeldzaam werk tonen dat u elders<br />
niet snel zult vinden. Vernieuwing en verbreding maken dat<br />
wij openstaan voor schilders en stromingen die wij nog niet<br />
eerder in de collectie hebben gehad. Wij hebben bijvoorbeeld<br />
uit Amerikaans bezit een bijzonder mooi schilderij verworven<br />
van de Nederlandse COBRA-schilder Corneille. Een aanwinst is<br />
ook het werk van Reinier Lucassen. Verder zult u buitenlandse<br />
kunstenaars bij ons aantreffen, zoals de bekende Belgische<br />
impressionist Fernand Toussaint met zijn intieme Dame voor de<br />
spiegel. Het luministische Duinlandschap van de Nederlander<br />
Jan Sluijters is van internationale klasse; het is onder andere in<br />
Franse en Duitse musea tentoongesteld geweest.<br />
Wij vinden het belangrijk dat u als bezoeker geraakt wordt<br />
door de collectie. U moet tenslotte een klik hebben met het<br />
schilderij, en graag ook met ons!<br />
Van harte verwelkomen wij u op onze jaarlijkse <strong>verkooptentoonstelling</strong>.<br />
<strong>Ommen</strong>, januari <strong>2010</strong><br />
<strong>Mark</strong> <strong>Smit</strong>
omantiek 6 t<br />
haagse school 20 t<br />
impressionisme 38 t<br />
klassiek modern 62 t<br />
modern 84 t<br />
5
omantiek t<br />
In een grote stal zijn zeven paarden zichtbaar: drie schimmels,<br />
twee vossen en twee moren. Links wordt een moor geroskamd<br />
door een paardenknecht, de vos ernaast krijgt voer uit een<br />
korf. De andere vos wordt nog bereden door een ruiter die<br />
zichzelf op zijn paard te goed doet. Een meid loopt met een<br />
korf naar de twee schimmels en de moor die voor de ruif in de<br />
rechterhoek staan. Zoals gebruikelijk bij Verschuur zijn honden<br />
niet ver en vindt er interactie plaats tussen het zwart-witte<br />
hondje met de schimmel in het midden die waarschuwend<br />
zijn linkerbeen opheft. Ook scharrelen er kippen rond. En<br />
overal is hooi. Het tafereel komt heel natuurlijk over, maar<br />
is volgens een vast schema geraffineerd gecomponeerd. Als<br />
Verschuur een stal schildert, zit de stalopening midden op<br />
de achtergrond. In het centrum staat een schimmel, die met<br />
zijn witgrijze huid mooi licht reflecteert; daaromheen zijn<br />
in verschillende houdingen en vanuit verschillende hoeken<br />
andere paarden gegroepeerd en soms een ezel. Er is meestal<br />
minstens één hondje aanwezig, vaak in interactie met het<br />
centrale paard.<br />
Dit schema voor compositie en stoffering had Verschuur van<br />
Philips Wouwerman (1619-1668), de beroemde zeventiendeeeuwse<br />
paardenschilder. Verschuur leefde in een tijd waarin<br />
overal in Europa, ook in Nederland, het nationalisme opkwam,<br />
mede als reactie op het kosmopolitisme van de Verlichting en<br />
de napoleontische overheersing. Dit nationalisme manifesteerde<br />
zich onder meer in de vorm van ophemeling van de glorietijd<br />
van het vaderland, in het geval van Nederland de Gouden<br />
Eeuw, elders van de late Middeleeuwen of de Renaissance.<br />
Iemand die zo goed was in het schilderen van paarden en<br />
honden als Verschuur kwam in die context al gauw bij het<br />
voorbeeld van Philips Wouwerman terecht. Aan hem heeft<br />
Verschuur de compositorische schema’s en de stoffering ontleend:<br />
de stalopening op de achtergrond; een schimmel als<br />
blikvanger; paarden in allerlei houdingen en vanuit diverse<br />
hoeken en betrokken in allerlei activiteiten; de aanwezigheid<br />
van honden en kippen.<br />
6
Wouterus Verschuur | 1812 - 1874<br />
De verzorging van de paarden<br />
Olie op paneel 37 x 51.8 cm, gesigneerd linksonder<br />
7
Andreas ‘Andries’ Schelfhout | 1787 - 1870<br />
IJsgezicht met schaatsers en koek-en-zopie<br />
Olie op paneel 29.3 x 41 cm, gesigneerd linksonder en te dateren omstreeks 1825<br />
Andreas Schelfhout geldt als als een van de beste schilders<br />
van het Nederlandse landschap uit de eerste helft van de<br />
negentiende eeuw. Het polderland in de winter was een van<br />
zijn specialiteiten. Geen schilder kon zo overtuigend het ijs<br />
van een bevroren wetering schilderen, met de krassen van de<br />
schaatsen, de scheuren en de wakken. Op dit schilderij staat<br />
de boerin van de kleine hoeve langs de vaart op het punt<br />
water te putten uit een in het ijs uitgehakt gat. De brokken<br />
8<br />
ijs eromheen zijn perfect weergegeven. De rookpluim uit het<br />
boerderijtje geeft aan dat de wind matig is. De houdingen<br />
van de schaatsers zijn gevarieerd geschilderd, er glijdt een<br />
slee over het ijs en in de verte wenkt een koek-en-zopie tentje<br />
met de Nederlandse vlag. De besneeuwde takken van de kale<br />
bomen en de wolkenluchten zijn verfijnd weergegeven. In de<br />
verte schemert een stad. De sfeer is genoeglijk, een idyllische<br />
winterdag.
‘Charles’ Henri Joseph Leickert | 1816 - 1907<br />
Bevroren vaart met molen op de achtergrond<br />
Olie op paneel 41 x 67.5 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
9
Adrianus Eversen | 1818 - 1897<br />
Gezelligheid in de dorpsstraat<br />
Olie op doek 33 x 45.5 cm, gesigneerd linksonder<br />
10
Cornelis Springer | 1817 - 1891<br />
Straatje te Enkhuizen<br />
Aquarel en potlood 16 x 12 cm, gesigneerd rechtsonder en<br />
gedateerd 1865<br />
Annotatie verso: ‘Gezicht te Enkhuizen 1865 C. Springer’.<br />
Eduard Alexander Hilverdink | 1846 - 1891<br />
Figuren op de Prins Hendrikkade met de Schreierstoren, Amsterdam<br />
Olie op paneel 23 x 32 cm, gesigneerd linksonder<br />
11
Wouterus Verschuur | 1812 - 1874<br />
Twee paarden in een stal<br />
Olie op paneel 14.5 x 19 cm, gesigneerd linksonder<br />
12<br />
Charles Joseph Grips | 1825 - 1920<br />
Het atelier van de kunstenaar<br />
Olie op paneel 47 x 36 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
en gedateerd 1882<br />
Annotatie rechtsonder: ‘Vught’.
Petrus Renier Hubertus Knarren | 1826 - 1869<br />
& David de Noter | 1825 - 1875<br />
Interieur met elegante dame<br />
Olie op paneel 78 x 63 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
13
Lodewijk Johannes Kleijn | 1817 - 1897<br />
Zomers rivierlandschap met visser<br />
Olie op doek 48.5 x 79 cm, gesigneerd linksonder<br />
14
Andreas ‘Andries’ Schelfhout | 1787 - 1870<br />
Hollands rivierlandschap met figuren en vee<br />
Aquarel 17.7 x 25.2 cm, gesigneerd linksonder<br />
‘Charles’ Henri Joseph Leickert | 1816 - 1907<br />
Bedrijvigheid aan de stadsrand tijdens een zomeravond<br />
Olie op doek 43 x 61 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
15
Jan Willem van Borselen | 1825 - 1892<br />
Strandgezicht met platbodems en vissersvolk<br />
Aquarel 18 x 26.5 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Abraham Hulk | 1813 - 1897<br />
Uitvaren van Hollandse zeilschepen<br />
Aquarel 26 x 43 cm, gesigneerd linksonder<br />
16
Everhardus Koster | 1817 - 1892<br />
Zeilschepen in een riviermonding<br />
Olie op paneel 52.7 x 72.6 cm, gesigneerd linksonder<br />
17
Otto Eerelman | 1839 - 1926<br />
Ontmoeting bij een uitspanning<br />
Aquarel 39 x 55 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
18
Johan ‘Mari’ Henri ten Kate | 1831 - 1910<br />
Spelende kinderen bij een sloot<br />
Olie op doek 68 x 95 cm, gesigneerd linksonder<br />
19
haagse school t<br />
Willem Roelofs | 1822 - 1897<br />
Zomers landschap met schapen en herder bij een boerderij<br />
Olie op paneel 32.6 x 58.3 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
‘Constant’ David Ludovic Artz | 1870 - 1951<br />
Hollands polderlandschap met eenden<br />
Olie op doek 40 x 80 cm, gesigneerd linksonder<br />
20
Johannes Hubertus Leonardus de Haas | 1832 - 1908<br />
Herderinnetje met koeien in de wei<br />
Olie op paneel 69 x 101 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
21
Paul Joseph Constantin Gabriël | 1828 - 1903<br />
Rivierlandschap met visser in een bootje<br />
Aquarel 33.7 x 51.6 cm, gesigneerd linksonder<br />
22<br />
Anton Mauve | 1838 - 1888<br />
Man op paard<br />
Aquarel 45.7 x 31 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Literatuur: Ph. Zilcken, Peintres Hollandais Modernes,<br />
Amsterdam 1893, afbeelding pag. 109.
Lodewijk Franciscus Hendrik ‘Louis’ Apol | 1850 - 1936<br />
Winterlandschap met op de achtergrond Huis ten Bosch<br />
Olie op doek 60 x 80 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
23
Bernardus Johannes Blommers | 1845 - 1914<br />
Praatje met de buurvrouw<br />
Olie op doek 40.5 x 49 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Herkomst: Part. bezit, Verenigde Staten.<br />
Literatuur: N.H. Wolf, Bij onze Nederlandse Kunstenaars, afbeelding van een foto<br />
van de kunstenaar in zijn atelier met op de achtergrond dit schilderij.<br />
24
Johannes ‘Jan’ Zoetelief Tromp | 1872 - 1947<br />
Konijntjes voeren<br />
Aquarel 35 x 44.3 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Jozef Israels | 1824 - 1911<br />
Lezend meisje<br />
Aquarel en gouache 18 x 21 cm,<br />
gesigneerd linksonder en rechtsonder<br />
25
Johannes Bosboom | 1817 - 1891<br />
Kerkinterieur<br />
Olie op paneel 48 x 35.5 cm, gesigneerd linksonder<br />
26
Paul Joseph Constantin Gabriël | 1828 - 1903<br />
Windmolens in een polderlandschap<br />
Olie op doek 30 x 46.5 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
27
Hendrik Willem Mesdag | 1831 - 1915<br />
Laden van de visnetten in Scheveningen<br />
Aquarel 35 x 27 cm, gesigneerd linksonder<br />
28
Gerhard Arij Ludwig Morgenstjerne Munthe | 1875 - 1927<br />
Vissersvrouwen op het strand<br />
Olie op paneel 40.5 x 55.5 cm, gesigneerd linksonder<br />
Jan Hillebrand Wijsmuller | 1855 - 1925<br />
Meisjes in de duinen (vermoedelijk Katwijk)<br />
Aquarel 39 x 59 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
29
Pieter Florentius Nicolaas Jacobus ‘Floris’ Arntzenius | 1864 - 1925<br />
Oost-Indische kers in een gemberpot<br />
Aquarel 22 x 24 cm, gesigneerd linksonder<br />
30
‘Johannes Evert’ Hendrik Akkeringa | 1861 - 1942<br />
Petunia’s in een gemberpot<br />
Olie op doek 33.8 x 44 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
31
Van de landschapschilders van de Haagse School was Louis Apol<br />
de specialist in sneeuwlandschappen. Er waren tijdgenoten die<br />
ook sneeuwschappen schilderden zoals Mauve (besneeuwde heides),<br />
Mesdag (besneeuwde stranden) en Isaac Israels en Breitner<br />
(besneeuwde stadsgezichten), maar bij hen vormde dat niet de<br />
hoeksteen van hun werk. Apol was zo gefascineerd door wintertaferelen<br />
dat hij op zijn dertigste meevoer met de poolschoener<br />
Willem Barentsz op een expeditie naar de Noordelijke IJszee,<br />
naar o.a. Spitsbergen en Nova Zembla. In de zeven zomers van<br />
1878 tot 1884 voer deze schoener naar het Noordpoolgebied<br />
voor het verzamelen van wetenschap pelijke gegevens. Apol<br />
documenteerde de reis van 1880 met vele aquarellen.<br />
Willem Barentsz (ca. 1550-1597) maakte van 1594 tot 1597<br />
drie zomerreizen naar de Noordpool en heeft Bereneiland en<br />
Spitsbergen ontdekt, maar strandde op de laatste reis op Nova<br />
Zembla. Juist van dit eiland Nova Zembla heeft Louis Apol met<br />
enkele medewerkers een panorama geschilderd, dat tussen 1896<br />
en 1901 te bewonderen was in een speciaal gebouw aan de<br />
Plantage Middenlaan bij Artis in Amsterdam. Door de toenmalige<br />
pers werd het schilderstuk, met een opgezette ijsbeer en<br />
enkele houten hutten op de voorgrond, als een groot kunstwerk<br />
beoordeeld. Ter vergelijking: in 1881 werd in Den Haag het nog<br />
steeds bestaande Panorama Mesdag geopend.<br />
32<br />
Apol blonk vooral uit in besneeuwde bosgezichten. Rond 1900<br />
heeft hij een aantal foto’s gemaakt (nu in het Prentenkabinet<br />
te Leiden) van zulke bossen, die hij, gezien de vingerafdrukken<br />
met verf, kennelijk als inspiratiebron voor details op zijn schilderijen<br />
heeft gebruikt. Zowel op foto’s als op schilderijen komen<br />
besneeuwde boomtakken en paarden met een kar in verkort<br />
perspectief voor.<br />
Het besneeuwde bosgezicht dat hier is afgebeeld behoort tot<br />
de fijn geschilderde schilderijen van relatief groot formaat;<br />
de schilder maakte ook grof geschilderde olieverfschetsen van<br />
kleiner formaat. Het is beslist een van de mooiste schilderijen<br />
van Apol. Het bos is besneeuwd, maar het sneeuwt niet meer.<br />
De enige activiteit is een kar met een dik stuk boomstam, die<br />
getrokken wordt door drie donkere paarden, geleid door een<br />
voerman. De sneeuw is in diverse verschijningsvormen perfect<br />
weergegeven: als ragfijn kant op boomtakken, als een plakkerig<br />
laagje op schuine of omgevallen bomen, maagdelijk wit<br />
op de grond behalve waar het karrespoor sneeuw met modder<br />
en bovengewoelde takjes heeft vermengd en waar de sneeuw<br />
is aangestampt door mens en dier en grijzig is geworden. In het<br />
schilderij overheerst wit, zwart en grijs, maar bij nader inzien<br />
zijn er kleurnuances van groenige boomstammen, rossig licht<br />
en de gelige gezaagde stam op de kar.
Lodewijk Franciscus Hendrik ‘Louis’ Apol | 1850 - 1936<br />
Winters bosgezicht met paard en wagen<br />
Olie op doek 101 x 134 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Literatuur: Op de hoogte, Maandschrift voor de huiskamer,<br />
Amsterdam 1909, afbeelding pag. 726.<br />
33
Hendrik Johannes Weissenbruch | 1824 - 1903<br />
Grazende schapen bij een boerderij<br />
Aquarel 33 x 53.3 cm, gesigneerd linksonder<br />
34
Hendrik Johannes Weissenbruch | 1824 - 1903<br />
Aan het strand<br />
Olie op paneel 17.7 x 25.8 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd 1902<br />
35
Paulus Philippus ‘Paul’ Rink | 1861 - 1903<br />
Haar eerste schilderwerkje<br />
Aquarel en gouache 28 x 41 cm, gesigneerd rechtsboven<br />
Lodewijk ‘Louis’ Soonius | 1883 - 1956<br />
Zonnige dag op het strand<br />
Olie op doek 41 x 55.4 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd 1920<br />
36
Johannes ‘Jan’ Zoetelief Tromp | 1872 - 1947<br />
Spelen op het strand<br />
Olie op doek 35 x 50 cm, gesigneerd linksonder<br />
37
impressionisme t<br />
George Hendrik Breitner | 1857 - 1923<br />
Paard en wagen op een winterse Looiersgracht te Amsterdam<br />
Olie op paneel 26 x 45 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Herkomst: Coll. Anthony Fokker, New York, Verenigde Staten.<br />
38
‘Isaac’ Lazerus Israels | 1865 - 1934<br />
Elegante dame in het park<br />
Olie op paneel 20 x 15.5 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
39
Louis Hermanus Hendrikus Schutte | 1904 - 1979<br />
Zomeravond te Salzburg<br />
Olie op doek 126 x 150 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Annotatie verso: ‘Zomeravond te Salzburg, L.H.H. Schutte, Haarlem’.<br />
40
‘Isaac’ Lazerus Israels | 1865 - 1934<br />
Portret van een jonge vrouw<br />
Olie op doek 50 x 40 cm, met atelierstempel linksonder<br />
41
Pieter Florentius Nicolaas Jacobus ‘Floris’ Arntzenius | 1864 - 1925<br />
Elegante badgasten op het Scheveningse strand<br />
Olie op doek op paneel 26 x 36 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
42
‘Isaac’ Lazerus Israels | 1865 - 1934<br />
Portret van een lezende dame<br />
Olie op paneel 32.5 x 24 cm, gesigneerd linksonder<br />
43
Maria Elisabeth Georgina ‘Lizzy’ Ansingh | 1875 - 1959<br />
De bron des levens<br />
Olie op doek 124.5 x 174 cm, gesigneerd linksonder en gedateerd 1916<br />
Herkomst: Mr. W. Juchter, Amsterdam.<br />
Literatuur: M. Viola, Elseviers Geïllustreerd Maandschrift, Lizzy Ansingh, jaargang XXVII, jul.-dec. 1917, afbeelding pag. 408.<br />
Tentoonstelling: Amsterdam, Arti et Amicitiae, Tentoonstelling Lizzy Ansingh naar aanleiding van den 75 e verjaardag, 14 okt.-5 nov.<br />
1950, nr. 61; Leiden, Stedelijk Museum de Lakenhal, Eretentoonstelling Coba Ritsema, 22 dec. 1957-27 jan. 1958.<br />
44
t<br />
Lizzy Ansingh bezat een poppenverzameling met o.a. antieke<br />
poppen uit de achttiende eeuw. Deze heeft ze hier als model gebruikt.<br />
Ze noemde het schilderij De bron des levens, een onderwerp<br />
dat ook wel wordt aangeduid als Fontein van het eeuwige<br />
leven of Fontein der jeugd. Het thema werd in de vijftiende en<br />
zestiende eeuw regelmatig geschilderd, o.a. door Lucas Cranach<br />
de Oude. Bij hem is de bron een heilzaam zwembad, waarin<br />
je baadt om te verjongen. Het verhaal gaat via romans uit de<br />
late Middeleeuwen en vroege Renaissance terug op een oude<br />
Romeinse mythe. Volgens de Romeinen werd de nimf Iuventas<br />
door oppergod Jupiter in een bron veranderd, die iedereen die<br />
erin baadde weer jong maakte. Vooral vrouwen gebruikten het<br />
bad. Mannen werden verjongd door de omgang met jonge vrouwen.<br />
Uit de duisternis komen ze zelf naar de bron of ze worden<br />
gebracht door familie of vrienden. Op dit schilderij wordt links<br />
inderdaad een oude vrouw door een Pierrot-achtige jongeman<br />
naar de bron gesleept. Iuventas trad in een andere mythe uit<br />
de Oudheid op als degene die de goden voorzag van nectar en<br />
ambrozijn, het voedsel dat de goden een leeftijdloze onsterfelijkheid<br />
verschafte. In de Odyssee krijgt Penelope, de vrouw van<br />
Odysseus, van de godin Athene een zalf waardoor ze geheel<br />
verjongd voor haar aanbidders kan verschijnen. Het idee van de<br />
verjonging is dus al heel oud en leeft ook in onze tijd sterk.<br />
Lizzy Ansingh maakte het schilderij in 1916, toen ze eenenveertig<br />
was. In die jaren maakte ze meer schilderijen over verjonging,<br />
zoals De oudewijvenmolen (1918), waar vrouwen door een<br />
molen heengaan, die ze geheel verjongd weer verlaten. Naar<br />
men zegt worstelde ze in die jaren zelf met het probleem van<br />
veroudering. Zo verenigt ze op dit schilderij een oeroude<br />
traditie met haar persoonlijke gevoelens.<br />
Maria Elisabeth Georgina ‘Lizzy’ Ansingh | 1875 - 1959<br />
Popje met roze jurk<br />
Olie op doek op paneel 31.8 x 29.4 cm, gesigneerd rechtsboven<br />
45
Fernand Toussaint | 1873 - 1956<br />
Interieur met dame kijkend in de spiegel<br />
Olie op paneel 67 x 53.5 cm, gesigneerd linksonder<br />
46
Johannes Jacobus Maria ‘Jan’ Bogaerts | 1878 - 1962<br />
Rozen in een vaasje<br />
Olie op doek 40 x 35 cm, gesigneerd rechtsboven en<br />
gedateerd 1913<br />
Pietronella Peters | 1848 - 1924<br />
Twee meisjes in de tuin<br />
Olie op doek 22 x 30.3 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
47
Hendrik ‘Henri’ Heyligers | 1877 - 1967<br />
Elegante dame in avondjurk<br />
Olie op doek 99 x 74 cm, gesigneerd linksonder<br />
Annotatie verso op etiket: ‘H. Heyligers La Festiaire’.<br />
48
‘André’ Victor Leonard Broedelet | 1872 - 1936<br />
Zingende kinderen (Serenade)<br />
Olie op doek 43 x 70 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
en gedateerd ‘08<br />
Herkomst: Larensche <strong>Kunsthandel</strong>, Amsterdam, nr. 1020;<br />
<strong>Kunsthandel</strong> Esher Surrey, Scheveningen; Kunstsalon Emil<br />
Richter, Dresden, Duitsland.<br />
Literatuur: Tent. cat., Werken door André Broedelet en Hetty<br />
Broedelet-Henkes, Scheveningen 1916, met afbeelding.<br />
Tentoonstelling: Scheveningen, <strong>Kunsthandel</strong> Esher Surrey,<br />
Tentoonstelling van werken door André Broedelet en Hetty<br />
Broedelet-Henkes, 9 feb.-10 mrt. 1916.<br />
49
Evert Pieters | 1856 - 1932<br />
Thee drinken in de tuin tijdens een zomerse dag<br />
Olie op doek 68 x 79.5 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Een vergelijkbare versie is in het bezit van het Singer Museum, Laren.<br />
50
August Lüdecke-Cleve | 1868 - 1957<br />
In volle bloei<br />
Olie op doek 51 x 71 cm, gesigneerd linksonder en gedateerd 1912<br />
Johannes ‘Johan’ Meijer | 1885 - 1970<br />
Bloeiende appelboom<br />
Olie op doek 50 x 70 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Annotatie verso op spieraam: ‘Bloeiende appelboom Johan Meijer Blaricum’.<br />
51
Elisabeth Francoise ‘Tjieke’ Roelofs-Bleckmann | 1877 - 1976<br />
Bloemetjes in een Chinese pot<br />
Olie op paneel 26.5 x 20.5 cm, gesigneerd linksonder<br />
August Willem van Voorden | 1881 - 1921<br />
Bedrijvigheid rond de Vier Leeuwenbrug te Rotterdam<br />
Olie op paneel 17.5 x 32 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
52
Cornelis Vreedenburgh | 1880 - 1946<br />
Gezicht op de Montelbaanstoren in Amsterdam<br />
Olie op doek 58.8 x 73 cm, gesigneerd linksonder en gedateerd 1925<br />
53
Vittorio Schiavon | overl. 1918<br />
‘De beursbengel luidt’. Beurs van Berlage, Amsterdam<br />
Olie op doek 61 x 100 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Op grond van een overlijdensadvertentie staat vast dat<br />
Vittorio Schiavon op 22 oktober 1918 ‘na eene korte ongesteldheid’<br />
is overleden in zijn woning aan de Prins Hendrikstraat<br />
37 te Watergraafsmeer, nu een Amsterdams stadsdeel<br />
maar toen nog een zelfstandige gemeente. Hij had een<br />
dochter Alma en een zoon Aldo, die bevriend waren met de<br />
eveneens in de Watergraafsmeer opgroeiende Nola Hatterman<br />
(1899-1984), de latere schilderes van Surinamers en Suriname.<br />
Alle drie kregen ze schilderslessen van Vittorio en begonnen ze<br />
ca. 1918 te exposeren bij de Amsterdamse schildersvereniging<br />
De Onafhankelijken.<br />
Vittorio Schiavon zelf exposeerde daar al eerder. Zijn werk<br />
bestaat uit Amsterdamse stadsgezichten met titels als Gezicht<br />
op de Prinsengracht met de Westerkerk (ca. 1900, Amsterdams<br />
Historisch Museum), Avond op de Amstel, De straatzanger, De<br />
vondeling. De beursbengel luidt (klok die luidt als de beurs<br />
begint) speelt zich af op het Beursplein voor de nieuwe Koopmansbeurs<br />
(geopend in 1903, nu beter bekend als Beurs van<br />
Berlage) die onderdak gaf aan een Graanbeurs, een Goederenbeurs,<br />
een Schippersbeurs, de Kamer van Koophandel e.d. Op<br />
het schilderij staan de handelaren ontspannen te wachten<br />
tot de deuren opengaan; een jongen verkoopt kranten;<br />
een elegante dame schudt een kennis de hand en vanaf het<br />
Centraal Station komt een tram aanrijden.<br />
54<br />
Huidige situatie<br />
(foto Tertius Oosthuyzen, Amsterdam)
Leendert van der Vlist | 1894 - 1962<br />
Bedrijvigheid bij de Westerkerk te Amsterdam<br />
Olie op doek 70 x 50 cm, gesigneerd linksonder<br />
55
Johannes Jacobus Maria ‘Jan’ Bogaerts | 1878 - 1962<br />
Interieur met fruitschaal<br />
Olie op doek 59.5 x 80.5 cm, gesigneerd rechtsboven en gedateerd 1912<br />
Literatuur: M. van Boven, De besloten wereld van Jan Bogaerts (1878-1962), Tableau I, okt.-nov. 1978, afbeelding pag. 11.<br />
56
Hindrik Frans Nicolaas ‘Henk’ Helmantel | geb. 1945<br />
Granaatappels<br />
Olie op masonite 15.5 x 22.5 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd ’93<br />
Annotatie verso: ‘H.F.N. Helmantel 29 dec 1993’.<br />
Hindrik Frans Nicolaas ‘Henk’ Helmantel | geb. 1945<br />
Stilleven met boeken<br />
Olie op masonite 34 x 42 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd 1986<br />
Annotatie verso: ‘H.F.N. Helmantel 9 dec 1986’.<br />
57
Hermanus Antonius Josephus Maria ‘Herman’ Moerkerk | 1879 - 1949<br />
<strong>Mark</strong>t in ‘s-Hertogenbosch<br />
Olie op doek 80.5 x 131 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
58
Henri-Louis Dupray | 1841 - 1909<br />
De laatste ronde<br />
Olie op paneel 27 x 22 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Hermanus Antonius Josephus Maria ‘Herman’ Moerkerk | 1879 - 1949<br />
Boulevard des Italiens te Parijs<br />
Kleurpotlood op papier 13 x 18 cm, gesigneerd rechtsboven<br />
Annotatie rechtsboven: ‘Boulevard des Italiens Paris’.<br />
59
Hendrik Jan Wolter | 1873 - 1952<br />
Haventje bij de Buiksloterweg en de Tolhuisweg te Amsterdam<br />
Olie op doek 42.3 x 81 cm, gesigneerd rechtsonder en te dateren omstreeks 1916<br />
Hendrik Jan Wolter volgde tussen 1895 en 1899 een degelijke en<br />
ouderwetse opleiding aan indertijd befaamde Antwerpse kunstinstituten.<br />
Hij begon zijn carrière, als zoveel schilders die aan dergelijke<br />
instellingen waren opgeleid, met verhalende schilderijen<br />
in een realistische stijl. Maar ergens tussen 1904 en 1914, toen hij<br />
in Laren in Het Gooi woonde, ontwikkelde hij een uitgesproken<br />
licht palet in neo-impressionistische, luministische stijl waarvan<br />
dit schilderij een voorbeeld is en hij kreeg in diezelfde tijd een<br />
voorkeur voor havengezichten en stadswateren als onderwerp.<br />
Zijn vele schilderijen met water zijn vooral gesitueerd rond<br />
60<br />
Amsterdam (waar hij tussen 1914 en 1940 woonde en hoogleraar<br />
was aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten), en<br />
aan de kusten van het Engelse Cornwall (Polperro, St. Ives) en van<br />
de Italiaanse Riviera di Levante ten zuiden van Genua (Camogli).<br />
Dit zonovergoten tafereel met allerlei soorten bootjes is een<br />
voorstelling van het haventje bij de Buiksloterweg en de<br />
Tolhuisweg te Amsterdam, vlak bij de sluizen waar het Noord<br />
Hollandsch Kanaal begint, ten noorden van het IJ bij het Centraal<br />
Station.
David Schulman | 1881 - 1966<br />
Winters gezicht op Laren<br />
Olie op doek 56 x 84 cm, gesigneerd linksonder<br />
Bernardus Petrus ‘Ben’ Viegers | 1886 - 1947<br />
Huisje te Loosduinen in de winter<br />
Olie op doek 25.4 x 43 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Annotatie verso: ‘Huisje Loosduinen’.<br />
61
klassiek modern<br />
Johannes Carolus Bernardus ‘Jan’ Sluijters | 1881 - 1957<br />
Duinlandschap<br />
Olie op doek 40.5 x 50.5 cm, gesigneerd linksboven en middenonder en gedateerd ’09<br />
Herkomst: Coll. Dr J.F.S. Esser, Amsterdam; <strong>Kunsthandel</strong> G.J. Nieuwenhuizen Segaar,<br />
Den Haag.<br />
Literatuur: Tent. cat. Le fauvisme ou “l’épreuve du feu”, Parijs 1999, afbeelding pag.<br />
346, cat. nr. 175.<br />
Tentoonstelling: Rotterdam, Kunsthal, Meesters van het licht, 28 sep.-8 dec. 1996;<br />
Münster, Westfalisches Landesmuseum für Kunst und Kulturgeschichte, Farben des<br />
Lichts Paul Signac und der Beginn der Moderne von Matisse bis Mondrian, 1 dec.<br />
1996-16 feb. 1997. Deze tentoonstelling is verder te zien geweest in: Grenoble, Musée<br />
de Grenoble, 9 mrt.-25 mei 1997 en Weimar, Kunstsammlungen zu Weimar, 15 jun.-<br />
31 aug. 1997; Parijs, Musée d’Art moderne de la Ville de Paris, Le fauvisme ou<br />
“l’épreuve du feu”, 29 okt.1999-27 feb. 2000.<br />
62<br />
t
Dit Duinlandschap, vroeger Berglandschap geheten, is een van<br />
de luministische landschappen van Jan Sluijters. Tussen 1906 en<br />
1914 heeft Sluijters een modernistische periode gekend, waarin<br />
hij achtereenvolgens fauvistische, luministische en kubistische<br />
schilderstechnieken heeft toegepast in alle mogelijke genres zoals<br />
het landschap, het interieurstuk, het portret, het vrouwelijk<br />
naakt, het stadsgezicht, het stilleven en scènes uit ‘het moderne<br />
leven’. In 1904, toen hij de academie verliet, was hij nog een<br />
geheide schilder van historiestukken in de negentiende-eeuwse<br />
salonstijl.<br />
Duinlandschap heeft de beproefde structuur van het traditionele<br />
landschapschilderij. Van boven naar beneden zien wij<br />
een blauwe hemel met een grijs wolkenveld en een gele zon;<br />
daaronder een roze duin met gele en lichtgroene accenten en<br />
een blauwe vlek; en beneden een eenzame wandelaar op een<br />
slingerend pad, dat ligt in een door varianten van paars gedomineerd<br />
veld. Ook het kader is traditioneel: voor een landschap<br />
is dat liggend (in het Engels: Landscape). Het her en der leggen<br />
van horizontale accenten zoals het paadje, de blauwe kronkel-<br />
lijn onderaan, de gele op het middenplan en de wolken<br />
daarboven is ook een oude methode.<br />
Niet traditioneel is de afwezigheid van perspectief en het totaal<br />
ontbreken van enige poging daartoe. Wel hebben de vormen<br />
van het pad en het duin nog iets realistisch. Maar de zon is<br />
knalgeel en de kleur van het landschap wordt beheerst door<br />
rood- en blauwtinten, met wat gele en groene accenten. Dat is<br />
niet wat je ziet als je in de duinen om je heen kijkt.<br />
De techniek van schilderen is voor die tijd uiterst modern:<br />
donkere kleurvlekken worden op enige afstand van elkaar op<br />
een lichtere ondergrond gezet, zoals goed te zien is linksonder<br />
waar de donkerblauwe en donkergroene blokjes zijn neergezet<br />
op een roze of bruine ondergrond. Het omgekeerde kan ook<br />
het geval zijn: zie de roodbruine stippen op de donkerblauwe<br />
ondergrond linksboven en de gele vlekjes op de donkerblauwe<br />
plas linksmidden. Het wonderlijke is dat we toch in dit kleurige<br />
landschap geloven en er een werkelijkheid in herkennen waarin<br />
een man eenzaam over een smal pad langs een helling loopt<br />
onder een stralende hemel met een wolkenveld.<br />
63
Wilhelm Ferdinand Abraham Isaac ‘Willem’ Vaarzon Morel | 1868 - 1955<br />
Elegante dames op de markt in Middelburg<br />
Olie op doek 53 x 67 cm, gesigneerd rechtsboven<br />
64
Jacob ‘Jaap’ Nieweg | 1877 - 1955<br />
Witte rozen in een glazen vaasje<br />
Olie op doek 65 x 54.5 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd 1933<br />
65
Johannes Carolus Bernardus ‘Jan’ Sluijters | 1881 - 1957<br />
Voorjaarsbloemen in een vaas<br />
Olie op doek 89 x 68.5 cm, gesigneerd linksonder<br />
Herkomst: Coll. H. van Abbe, Eindhoven.<br />
Dit schilderij zal worden opgenomen in de catalogue raisonné, op dit moment in voorbereiding<br />
door het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie (RKD) in Den Haag.<br />
66
Johannes Carolus Bernardus ‘Jan’ Sluijters | 1881 - 1957<br />
Zittend naakt<br />
Aquarel 34 x 19 cm, gesigneerd linksonder<br />
Leendert ‘Leo’ Gestel | 1881 - 1941<br />
Uitwaaien op het strand<br />
Pastel en krijt 18 x 20.5 cm, gesigneerd rechtsonder en<br />
gedateerd ’28 linksonder<br />
67
Leendert ‘Leo’ Gestel | 1881 - 1941<br />
Het land van Montfoort<br />
Olie op doek 51 x 85.5 cm, gesigneerd linksonder en gedateerd ‘09<br />
Annotatie verso op spieraam: ‘Leo Gestel, Het land van Montfoort, Esser’.<br />
Herkomst: Coll. Dr J.F.S. Esser, Amsterdam.<br />
Literatuur: M. Jonkman en J. de Raad, Mondriaan, Breitner, Sluijters e.a.<br />
De onstuitbare verzamelaar J.F.S. Esser, Laren 2006, afbeelding pag. 108.<br />
In 1919 gaat Leo Gestel in de buurt van Woerden, zijn geboorteplaats,<br />
buiten landschappen schilderen. Zo ontstaat er bij<br />
Montfoort een serie van vijf schilderijen, waarvan dit er één is<br />
en waarvan een ander bij het Kröller-Müller Museum berust<br />
(Avondlandschap bij Montfoort). Ook al is het landschap naar<br />
de natuur geschilderd – je ziet onder andere bomen, vee, een<br />
wolk, een landweggetje – toch maakt het niet bepaald een<br />
natuurlijke indruk en dat komt door de kleuren. Die weerspiegelen<br />
niet de werkelijkheid maar stralen eerder, mede door het<br />
68<br />
lichte palet, een psychische atmosfeer van optimisme en vrolijkheid<br />
uit. De lucht boven de lage horizon is weergegeven in roze<br />
en gele veegjes op een hemelsblauwe achtergrond, veegjes die<br />
aandacht vragen voor de fysieke eigenaardigheden van het<br />
schilderij. Een laaghangende wolkenformatie en de groene<br />
strook tussen de roze velden benadrukken de horizontaliteit<br />
van het schilderij. De veegjestechniek ontleende Gestel aan het<br />
luminisme, dat in dezelfde periode ook door Mondriaan werd<br />
beoefend.
Leendert ‘Leo’ Gestel | 1881 - 1941<br />
Jonge vrouw met hoed<br />
Pastel 50 x 45 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
69
‘Jan’ Hendrik Willem Wittenberg | 1886 - 1963<br />
Appelbloesem in een glas<br />
Olie op doek 50.5 x 40.5 cm, gesigneerd middenboven en gedateerd 1938<br />
70
Willem van der Ven | 1898 - 1958<br />
Voeren van twee kalfjes<br />
Olie op doek 60 x 100 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Willem Hendrik van den Berg | 1886 - 1970<br />
Boer in Scharans, Zwitserland<br />
Olie op schildersboard 35 x 25 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Herkomst: Guildhall Galleries, Chicago, Verenigde Staten.<br />
71
Henricus Johannes ‘Harrie’ Kuyten | 1883 - 1952<br />
Bedrijvigheid bij Porte St. Denis te Parijs<br />
Olie op doek 65.8 x 82 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
72
Henricus Antonius ‘Han’ van Meegeren | 1889 - 1947<br />
Jonge vrouw kijkend in de spiegel<br />
Aquarel en krijt 62 x 46.7 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd ‘15<br />
73
Else Berg | 1877 - 1942<br />
Dorpsgezicht<br />
Olie op doek 54.3 x 65 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
74
‘Dirk’ Herman Willem Filarski | 1885 - 1964<br />
Stilleven met aronskelken<br />
Olie op doek 100 x 75 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Annotatie verso: ‘P B aronskelken’.<br />
Herkomst: Coll. P. Boendermaker, Bergen, inv. nr. 420, cat. nr. 2138.<br />
75
Jan Altink | 1885 - 1971<br />
Meisje op de fiets<br />
Aquarel en gouache 63 x 47 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd ’26<br />
76
Johannes ‘Johan’ Dijkstra | 1896 - 1978<br />
Zomers landschap, Zwitserland<br />
Olie op doek 60 x 100 cm, gesigneerd linksonder<br />
77
78<br />
Jannes de Vries | 1901 - 1986<br />
Drie berken<br />
Olie op doek 80 x 70 cm, gesigneerd linksonder<br />
en gedateerd ‘83<br />
Wietse Hoving | 1911 - 1999<br />
Zeilboten op het Paterswoldsemeer, Groningen<br />
Olie op doek 70 x 80 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
en gedateerd ‘43
Johannes ‘Johan’ Dijkstra | 1896 - 1978<br />
Zomers landschap met korenschoven<br />
Olie op doek 60 x 99 cm, gesigneerd linksonder<br />
79
Jannes de Vries | 1901 - 1986<br />
Dansende figuren met accordeonist<br />
Olie op doek 82 x 103 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd ‘75<br />
80
Jan Wiegers | 1893 - 1959<br />
Figuren op de Kwakelbrug met zicht op de Speeltoren te Edam<br />
Olie op doek 81 x 65 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd 1951<br />
Annotatie verso: ‘Jan Wiegers Edam 1951’.<br />
81
Wijtze Gerrit Carel ‘Wim’ Schuhmacher | 1894 - 1986<br />
Stilleven met viooltjes in een glaasje en appels<br />
Olie op doek 24.5 x 20 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
82
Dirk Smorenberg | 1883 - 1960<br />
Plasgezicht met waterlelies<br />
Olie op doek 55.3 x 75.3 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
83
modern t<br />
Jan Rijlaarsdam | 1911 - 2007<br />
Drie vrouwen<br />
Olie op doek 40 x 30 cm, gesigneerd linksonder<br />
Herkomst: <strong>Kunsthandel</strong> Koch, Rotterdam.<br />
84<br />
Jan Rijlaarsdam | 1911 - 2007<br />
Avondmarkt<br />
Gemengde techniek op papier 26.5 x 18 cm, gesigneerd linksonder
Hendrik Petrus ‘Henk’ Gorter | 1908 - 1974<br />
Het kwartet<br />
Olie op schildersboard 65 x 79.5 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd ‘54<br />
Annotatie verso: ‘H.P. Gorter K. Singel 19 Bussum’.<br />
85
Albertus Johannes ‘Ab’ van Overdam | geb. 1937<br />
Het olielampje<br />
Olie op doek 60 x 40 cm, gesigneerd linksonder en gedateerd ‘62<br />
Herkomst: Dienst voor ’s Rijks Verspreide Kunstvoorwerpen, ’s-Gravenhage, inv. nr. SZ 21882.<br />
Tentoonstelling: Haags Gemeentemuseum, jaar onbekend.<br />
86
Ferdinand Joseph ‘Ferry’ Slebe | 1907 - 1994<br />
Duiven voeren<br />
Aquarel 22 x 23 cm, gesigneerd rechtsonder<br />
Herkomst: Dienst voor ‘s Rijks Verspreide<br />
Kunstvoorwerpen, ‘s-Gravenhage,<br />
inv. nr. SZ 49756, cat. nr. 70-02-34.<br />
Jannie Kuiper | geb.1932<br />
IJspret op de Rijd te Nieuwe Niedorp<br />
Olie op doek 30 x 40 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd ‘84<br />
Annotatie verso op spieraam: ‘Maart ‘84 ijsvermaak op ‘de Rijd’ Nieuwe Niedorp’.<br />
87
Raymundus Josephus Petrus ‘Reimond’ Kimpe | 1885 - 1970<br />
Twee figuren<br />
Olie op doek 101 x 70 cm, gesigneerd linksonder en gedateerd ‘62<br />
88
‘Willem’ Frans Karel Hussem | 1900 - 1974<br />
Compositie<br />
Olie op papier 30.8 x 41.8 cm, gesigneerd verso<br />
89
‘Corneille’ Guillaume Cornelis Beverloo | geb. 1922<br />
Vol d’oiseaux dans un paysage mouvementé / Vlucht vogels in een heuvelachtig landschap<br />
Olie op doek 102.2 x 130.2 cm, gesigneerd rechtsonder en gedateerd ‘58<br />
Annotatie verso: ‘Corneille ’58 « Vol d’oiseaux dans un paysage mouvementé »’.<br />
Herkomst: Vixseboxse Gallery, Cleveland, Ohio, Verenigde Staten;<br />
Howard Wise Gallery, New York, Verenigde Staten.<br />
90
Op management- en andere sociaal-psychologische cursussen<br />
vraagt men vaak aan de cursisten welk dier ze zouden willen<br />
zijn. Corneille zou ongetwijfeld geantwoord hebben: ‘Een<br />
vogel’. Al sinds 1948 komen vogels in verschillende mate van<br />
abstractie frequent voor op zijn schilderijen, meer dan vrouwen<br />
en ook meer dan andere beesten samen. Voor Corneille<br />
vertegenwoordigen vogels de volmaaktheid en de vreugde<br />
van de beweging.<br />
Op dit schilderij links- en rechtsboven vliegen vrije vogels<br />
boven moeder aarde. Het abstract aandoende landschap is<br />
vanuit het gezichtspunt van een luchtfoto naar de natuur<br />
gemodelleerd. De groenen en okers zijn typische aardkleuren,<br />
mogelijk beïnvloed door Corneilles reizen naar natuurgebieden<br />
in Noord-Afrika en Latijns-Amerika. De blauwen en de grijzen<br />
zijn waterkleuren en het rood verwijst naar vuur of de vuurbal<br />
van de zon. Zou je denken. Corneille zelf denkt er anders over.<br />
Tegenover de beweging suggererende lijnen en banen staat<br />
volgens hem de cirkel. ‘Rood of blauw of groen. Ze hebben<br />
geschreven: dat is een zon, een bal. Ik vind dat best. Maar voor<br />
mij is zo’n cirkel een plek van rust. Zoals een plein is in de stad.<br />
Daar gaat ook de beweging omheen. De rust tegenover de<br />
beweging. Dat is een vorm van harmonie’.<br />
Annotatie verso<br />
91
George Lampe | 1921 - 1982<br />
Compositie<br />
Olie op doek op paneel 98.5 x 147 cm, gesigneerd rechtsboven en gedateerd dec. 1957<br />
Tentoonstelling: Den Haag, Gemeentemuseum, In Den Haag woont een Barbaar, 10 nov. 2001-2 feb. 2002;<br />
Den Haag, Gemeentemuseum, Nieuwe Haagse School, 5 apr.-28 sep. 2003.<br />
Literatuur: J. Sillevis, Twee Eeuwen Haagse Kunst 1801-2001, Haags Palet deel 1, Den Haag 2001, pag. 33;<br />
T. Knoester en R. Knoester-Penninkhof, Nieuwe Haagse School, Den Haag 2002, afbeelding pag. 88.<br />
92
Gerrit Jacobus ‘Ger’ Gerrits | 1893 - 1965<br />
Compositie<br />
Gekleurd krijt op papier 40.5 x 28 cm,<br />
gesigneerd linksonder en gedateerd ‘46<br />
Eugène Antonius Maria Brands | 1913 - 2002<br />
Compositie<br />
Gouache 34.6 x 39.7 cm, gesigneerd verso<br />
Annotatie verso: ‘Brands Cosmical Painting<br />
gouache 30.I.1968-8’.<br />
93
Reinier Lucassen | geb. 1939<br />
Hommage à Léger<br />
Acryl op doek 110 x 150 cm, gesigneerd en gedateerd ’68 verso<br />
Annotatie middenonder: ‘F. Leger’.<br />
Literatuur: A. de Rache, Pop Art – Nouveau Realisme/Nieuwe Figuratie, Knokke 1970, afbeelding pag. 62, cat. nr. 76.<br />
Tentoonstelling: Knokke, Gemeentelijke Casino, XXIIIe Belgisch Zomerfestival, Pop Art – Nouveau Realisme/Nieuwe<br />
Figuratie, 27 jun.-9 sep. 1970.<br />
Hommage à Léger is een heel geslaagd schilderij uit Lucassens<br />
beginperiode (ca. 1964-ca. 1980). De Franse schilder Fernand<br />
Léger (1881-1955) is bekend geworden door de buisachtige<br />
vormen van zijn figuren, voorwerpen en machines. Daarvan<br />
is op deze Lucassen niets te zien. Maar Léger hield ook van<br />
ongebonden en opgewekte kleureilanden en kleurbanen en<br />
dat idee vinden we in deze Lucassen wel terug, evenals Légers<br />
optimistische sfeer. Hommage à Léger bestaat uit hoogstpersoonlijke<br />
associatieve fragmenten in een samenhang die een<br />
feest is van de verbeelding, en de raadselachtigheid behoudt<br />
die onze associaties zo vaak kenmerken. In die eerste periode<br />
was Lucassens kleurgebruik uitbundig en vrolijk. De voorstellingen<br />
werden gekenmerkt door een combinatie van het<br />
94<br />
banale en het verhevene. Enerzijds verwees Lucassen naar<br />
ikonen uit de populaire cultuur zoals Kuifje en Donald Duck,<br />
James Bond en Mike Hammer, pinups en vampiers; anderzijds<br />
zinspeelde hij op hoofdfiguren uit de kunstgeschiedenis zoals<br />
Van Gogh, Rembrandt, Picasso en Max Beckmann en dus ook<br />
Léger. Of hij speelde met kunsthistorische motieven als De<br />
sfinx, De schreeuw, De lente, De baadster of De kus. Af en toe<br />
veroorloofde hij zich simpele seksuele toespelingen. Na ca.<br />
1980 wordt zijn kleurgebruik sober en beperkt hij zich tot grijzen,<br />
okers, zwart en wit, met soms een kleuraccentje. Zijn, dan<br />
kleinere, schilderijen bevatten vaak simpele, abstracte tekens.<br />
Vanaf ca. 2000 kwamen kleur en voorstelling weer terug in<br />
zijn werk.
Kim Kroes | geb. 1960<br />
Equilibria<br />
Carrara marmer 53 x 72 cm, gesigneerd met initialen en gedateerd ‘09<br />
Kim Kroes is tot schilder opgeleid op de Haagse Academie,<br />
maar werd in 2005 gegrepen door de mogelijkheden van het<br />
zuiver witte marmer uit Carrara (Toscane). Hij ging het vak van<br />
beeldhouwer leren bij één van de wereldberoemde steenhouwersstudio’s<br />
uit het niet ver van Carrara en Lucca gelegen Pietrasanta.<br />
Kroes is gefascineerd door de torso, in het bijzonder<br />
de vrouwelijke torso, ‘het mooiste onderdeel van het lijf’. Hij<br />
gaat als volgt te werk: ‘Ik begin allereerst in was een opzet te<br />
maken van wat ik voor ogen heb, welke delen ik van een torso<br />
wil laten zien, met welke richting en vanuit welke hoek. Daarnaast<br />
bedenk ik hoe groot de torso moet worden. Hierbij maak<br />
ik wisselend gebruik van echte modellen en foto’s, maar ik doe<br />
ook veel uit mijn hoofd of van tekeningen die ik al had liggen’.<br />
Voor het maken van een sculptuur is een andere invalshoek<br />
nodig dan voor de schepping van een schilderij:<br />
‘Er is een wereld van verschil tussen de techniek van beeldhouwen<br />
en van schilderen. Als je schildert blijf je eindeloos<br />
toevoegen, wegvegen, laag op laag aanbrengen; terwijl bij<br />
beeldhouwen juist de nadruk ligt op het weghalen. Je moet je<br />
een goede voorstelling maken hoe een beeld in de steen zit. Je<br />
moet steeds meer weghalen, wegnemen, weghakken, totdat<br />
daar het beeld uit tevoorschijn komt.’ De torso Equilibria (vrij<br />
vertaald ‘evenwicht’) suggereert beweging, het mooi gepolijste<br />
witte marmer beweegt natuurlijk niet, maar rust stabiel op<br />
een contrasterende zwarte sokkel. En dat is de kunst van de<br />
beeldhouwer: beweging suggereren door een torso schuin te<br />
laten overhellen, niet te ver maar zó dat hij in evenwicht op de<br />
sokkel blijft staan.<br />
95
Index van afgebeelde schilderijen<br />
Akkeringa, J.E.H. | 31<br />
Altink, J. | 76<br />
Ansingh, M.E.G. | 44, 45<br />
Apol, L.F.H. | 23, 33<br />
Arntzenius, P.F.N.J. | 30, 42<br />
Artz, C.D.L. | 20<br />
Berg, E. | 74<br />
Berg, W.H. van den | 71<br />
Blommers, B.J. | 24<br />
Bogaerts, J.J.M. | 47, 56<br />
Borselen, J.W. van | 16<br />
Bosboom, J. | 26<br />
Brands, E.A.M. | 93<br />
Breitner, G.H. | 38<br />
Broedelet, A.V.L. | 49<br />
Corneille | 90<br />
Dupray, H.L | 59<br />
Dijkstra, J. | 77, 79<br />
Eerelman, O. | 18<br />
Eversen, A. | 10<br />
Filarski, D.H.W. | 75<br />
Gabriël, P.J.C. | 22, 27<br />
Gerrits, G. | 93<br />
Gestel, L. | 67, 68, 69<br />
Gorter, H.P. | 85<br />
Grips, C.J. | 12<br />
Haas, J.H.L. de | 21<br />
Helmantel, H.F.N. | 57<br />
Heyligers, H. | 48<br />
Hilverdink, E.A. | 11<br />
Hoving, W. | 78<br />
Hulk, A. | 16<br />
Hussem, W.F.K. | 89<br />
Israels, I. | 39, 41, 43<br />
Israels, J. | 25<br />
Kate, J.M.H. ten | 19<br />
Kimpe, R.J.P. | 88<br />
Kleijn, L.J. | 14<br />
Knarren, P.R.H. | 13<br />
Koster, E. | 17<br />
Kroes, K. | 95<br />
Kuiper, J. | 87<br />
Kuyten, H.J. | 72<br />
96<br />
Lampe, G. | 92<br />
Leickert, C.H.J. | 9, 15<br />
Lucassen, R. | 94<br />
Lüdecke-Cleve, A. | 51<br />
Mauve, A. | 22<br />
Meegeren, H.A. van | 73<br />
Mesdag, H.W. | 28<br />
Meijer, J. | 51<br />
Moerkerk, H.A.J.M. | 58, 59<br />
Morgenstjerne Munthe, G.A.L. | 29<br />
Nieweg, J. | 65<br />
Overdam, A.J. van | 86<br />
Peters, P. | 47<br />
Pieters, E. | 50<br />
Rink, P.P. | 36<br />
Roelofs, W. | 20<br />
Roelofs-Bleckmann, E.F. | 52<br />
Rijlaarsdam, J. | 84<br />
Schelfhout, A. | 8, 15<br />
Schiavon, V. | 54<br />
Schuhmacher, W.G.C. | 82<br />
Schulman, D. | 61<br />
Schutte, L.H.H. | 40<br />
Slebe, F.J. | 87<br />
Sluijters, J.C.B. | 62, 66, 67<br />
Smorenberg, D. | 83<br />
Soonius, L. | 36<br />
Springer, C. | 11<br />
Toussaint, F. | 46<br />
Vaarzon Morel, W.F.A.I. | 64<br />
Ven, W. van der | 71<br />
Verschuur, W. | 7, 12<br />
Viegers, B.P. | 61<br />
Vlist, L. van der | 55<br />
Voorden, A.W. van | 52<br />
Vreedenburgh, C. | 53<br />
Vries, J. de | 79, 80<br />
Weissenbruch, H.J. | 34, 35<br />
Wiegers, J. | 81<br />
Wittenberg, J.H.W. | 70<br />
Wolter, H.J. | 60<br />
Wijsmuller, J.H. | 29<br />
Zoetelief Tromp, J. | 25, 37
Colofon:<br />
Eindredactie | Anna <strong>Smit</strong>-Loor en Mr. <strong>Mark</strong> <strong>Smit</strong><br />
Kunsthistorisch onderzoek | Arie Bakker<br />
Bewerking | Drs. Mariken Keunen<br />
Tekst | Plinius / Drs. Murk Salverda, Den Haag<br />
Fotografie | Hans Westerink, Zwolle<br />
Vormgeving & dtp | FIZZ, Meppel<br />
Lithografie en druk | Waanders, Zwolle
<strong>Mark</strong> <strong>Smit</strong> <strong>Kunsthandel</strong> B.V. | <strong>Mark</strong>t 5 7731 DB <strong>Ommen</strong> | T 0529 469 280 F 0529 469 282