handleiding bij het vormingspakket - Inverde
handleiding bij het vormingspakket - Inverde
handleiding bij het vormingspakket - Inverde
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>handleiding</strong> <strong>bij</strong> <strong>het</strong> <strong>vormingspakket</strong>
Avontura is een realisatie van:
Inleiding<br />
Bos, natuur en water<br />
1. Bos 11<br />
1. Soorten bossen 11<br />
• Domeinbossen 11<br />
• Openbare bossen 11<br />
• Privé-bossen 11<br />
2. Functies van <strong>het</strong> bos 12<br />
• Sociale functie 12<br />
• Educatieve functie 12<br />
• Economische functie 12<br />
• Ecologische functie 12<br />
• Schermfunctie 13<br />
2. Natuur 13<br />
1. Soorten Natuurgebieden 13<br />
• Natuurreservaten 13<br />
• VEN-gebieden 14<br />
2. Functies van de natuur 14<br />
3. Water 15<br />
1. Oppervlaktewater 15<br />
2. Functies van water 15<br />
De wet<br />
1. Bos 19<br />
1. Bostoegankelijkheid in Vlaanderen 19<br />
• Te voet 20<br />
• Met de fiets/mountainbike 21<br />
• Te paard 21<br />
• Sportieve manifestaties 21<br />
• Gemotoriseerd verkeer 22
• Verbodsbepalingen 22<br />
• Aanvragen van een machtiging 24<br />
• Bewegwijzering 25<br />
2. Bostoegankelijkheid in Wallonië 27<br />
3. Bostoegankelijkheid in <strong>het</strong> Brussels Hoofdstedelijk Gewest 29<br />
2. Natuur 31<br />
1. Toegankelijkheid van natuurgebieden in Vlaanderen 31<br />
2. Verbodsbepalingen 32<br />
3. Natuurwetgeving in Europa 33<br />
3. Water 34<br />
1. Toegankelijkheid van water in Vlaanderen 34<br />
• Onbevaarbare waterlopen 34<br />
• Bevaarbare waterlopen 36<br />
4. Beschermde gebieden<br />
In de praktijk<br />
1. Wie kan je tegenkomen? 43<br />
1. Boswachter 43<br />
2. Natuurwachter 45<br />
3. Domeinwachter 46<br />
4. Jachtwachter 46<br />
2. Natuursportregels 47<br />
1. Plannen en voorbereiden van een tocht/activiteit 47<br />
2. Maak gebruik van duurzame ondergrond 50<br />
3. Laat geen afval achter 53<br />
4. Neem niets mee dat eigendom is van de natuur 55<br />
5. Beperk de impact van kampvuur 56<br />
6. Respecteer de fauna 59<br />
7. Wees attent voor andere recreanten 60
3. Bijkomende informatie 61<br />
1. Ziektes 61<br />
• Teken & de ziekte van Lyme 61<br />
• Processierupsen 62<br />
• Vosselintworm 63<br />
• Berenklauw 64<br />
Vormingspakket<br />
1. Doelgroep 61<br />
2.Doelstellingen 67<br />
3. Duur 67<br />
4. Aantal deelnemers 67<br />
5. Werkvorm 67<br />
6. Materiaal 67<br />
7. Voorbereiding 68<br />
8. Spelverloop 68<br />
En verder...<br />
Contactgegevens 77<br />
Literatuurlijst 80
Inleiding<br />
Maatschappelijke veranderingen, zoals de verstedelijking<br />
en toename aan vrije tijd, zorgen voor een steeds grotere<br />
behoefte aan recreatie. Mensen hebben steeds meer nood<br />
aan ontspanning en vinden hun weg naar natuursporten als<br />
wandelen, mountainbike, kano, kajak, e.d.<br />
Een andere typische maatschappelijke verandering is de<br />
sterke toename van menselijke consumptiebehoeften, welke<br />
ook zijn effecten heeft op de natuursporten. Vroeger ging<br />
de mens op zoek naar middelen om zich efficiënter door de<br />
natuur te bewegen, nu is hij op zoek naar middelen om de<br />
natuur zodanig te benutten dat zij optimaal tegemoet komt<br />
aan de drang naar avontuur. Kortweg, de verschuiving van<br />
natuurexploratie naar natuurexploitatie. Hoewel de laatste<br />
tijd gelukkig een kentering merkbaar is daalde <strong>het</strong> aanbod<br />
aan groene ruimte de laatste decennia terwijl de vraag<br />
ernaar sterk toenam. Gelukkig staan de meeste Vlaamse<br />
beheerders van bos- en natuurgebieden positief t.o.v.<br />
een zeker recreatief medegebruik. Hieraan zijn uiteraard<br />
grenzen. In die sfeer ontstonden wetgevingen op toegankelijkheid<br />
van bossen, natuurgebieden en waterlopen.<br />
In deze <strong>handleiding</strong> en in <strong>het</strong> <strong>bij</strong>horende <strong>vormingspakket</strong><br />
kom je er alles over te weten.<br />
Met dit opleidingspakket willen we van de natuursporters<br />
of hun begeleiders uiteraard geen wandelende wetboeken<br />
maken maar je wordt je wel bewust van de kwetsbare<br />
elementen in <strong>het</strong> bos en je komt te weten hoe je schade kan<br />
vermijden. Op die manier gaan avontuurlijke natuursport en<br />
behoud van <strong>het</strong> bos en natuur al snel hand in hand.
Vooraleer over te gaan tot <strong>het</strong> echte werk, geven we een<br />
korte uitleg <strong>bij</strong> de structuur van deze gids.In hoofdstuk twee<br />
gaan we op zoek naar wat bos, natuur en water allemaal te<br />
bieden heeft in Vlaanderen.Ben je eerder op zoek naar wat<br />
de wetgever oplegt aan jou als natuursporter? In hoofdstuk<br />
drie ben je aan <strong>het</strong> juiste adres. Achtereenvolgens vind je de<br />
wetgeving rond de toegankelijkheid van bossen, natuur,<br />
water en beschermde gebieden. Het mag dan allemaal mooi<br />
in wetten neergepend zijn maar hoe pas je dat nu allemaal<br />
toe in de praktijk? Bedenk maar eens hoe je <strong>het</strong> afval<br />
tijdens je activiteit zou kunnen beperken of hoe je gebruik<br />
zou kunnen maken van duurzame ondergrond. Wel, dat en<br />
nog veel meer hebben wij voor jou uitgezocht.<br />
Duik snel naar hoofdstuk vier en surf door een heleboel tips<br />
en weetjes.<br />
Wil je dit alles aanleren aan je deelnemers? Wel, dat kan.<br />
In <strong>het</strong> vijfde hoofdstuk wordt ons <strong>vormingspakket</strong> helemaal<br />
uit de doeken gedaan. De volledige speluitleg kan je er<br />
vinden en de vragen kunnen steeds <strong>bij</strong> ons, <strong>Inverde</strong> vzw,<br />
worden opgevraagd.<br />
We wensen je veel sport- en leesplezier.<br />
Tom Embo<br />
Directeur <strong>Inverde</strong>: opleidingen bos-, groen- en natuurbeheer vzw
hier komt tabblad 1:<br />
Begrippen en functies
1. Bos<br />
1. Soorten bossen (opdeling op basis van eigenaar)<br />
Domeinbossen<br />
Een domeinbos is een openbaar bos dat volledig beheerd wordt door de afdeling<br />
Bos & Groen (1). Het is eigendom van <strong>het</strong> Vlaamse gewest of van een andere<br />
openbare instantie. Daar alle domeinbossen ook openbare bossen zijn, gelden hier<br />
ook de bepalingen met betrekking tot de openbare bossen.<br />
(1) Afdeling Bos & Groen: De afdeling Bos & Groen is één van de acht<br />
afdelingen van AMINAL (Administratie Milieu, Natuur, Land- en waterbeheer) van <strong>het</strong><br />
Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. De afdeling Bos & Groen staat in voor bossen,<br />
parken, viswaters en wildbeheer. Alle krachten worden gebundeld voor de realisatie van<br />
een groen Vlaanderen, van in de stadskern tot in <strong>het</strong> buitengebied. Het verbeteren van<br />
de leefomgeving en <strong>het</strong> beschermen van <strong>het</strong> natuurlijke milieu zijn daar<strong>bij</strong> de drijfveren.<br />
Steeds weer streeft de afdeling Bos & Groen naar <strong>het</strong> duurzaam samengaan van de<br />
recreatieve, landschappelijke, economische en ecologische rol van <strong>het</strong> groen.<br />
Openbare bossen<br />
Zijn bossen waarvan een openbare instantie eigenaar is. Een privé-bos dat gehuurd<br />
wordt door een openbare instantie is ook een openbaar bos. Voorbeelden<br />
van openbare instanties zijn: <strong>het</strong> Vlaamse gewest, gemeente- en provinciebesturen,<br />
een OCMW, een kerkfabriek, ...<br />
Privé-bossen<br />
Zijn bossen waarvan uitsluitend natuurlijke personen of privaatrechterlijke<br />
rechtspersonen eigenaar zijn. Anders gezegd: een bos waarvan één of meerdere<br />
privé-personen eigenaar zijn.<br />
11
2. De functies van <strong>het</strong> bos<br />
Het bos kan gelijktijdig verschillende functies vervullen, waaronder de sociale,<br />
educatieve, economische, ecologische en schermfunctie. Deze functies zullen hier<br />
verder worden uitgediept.<br />
Sociale functie<br />
Bossen zijn uitgelezen plaatsen voor recreatie en ontspanning. Jammer genoeg is<br />
er weinig bos in Vlaanderen. Toch zijn er steeds meer mensen die voor recreatie<br />
naar <strong>het</strong> bos komen. Kwetsbare gebieden komen hierdoor vaak in gevaar. Soms<br />
worden deze gebieden dan ook afgesloten zoals <strong>bij</strong> een bosreservaat. Belangrijk<br />
is dus erop te letten dat we tijdens <strong>het</strong> recreëren de rust en orde in <strong>het</strong> bos niet<br />
verstoren.<br />
Educatieve functie<br />
Van <strong>het</strong> bos valt veel te leren. Zo kunnen we leren over dieren en planten die in<br />
<strong>het</strong> bos voorkomen. Ook kunnen we stilstaan <strong>bij</strong> de relatie tussen mens & natuur<br />
en hoe de mens met de natuur op deze aarde zou moeten omspringen.<br />
Economische functie<br />
Deze functie van <strong>het</strong> bos bestaat vooral uit de voortbrenging van ‘hout’. Mensen<br />
gebruiken hout nog steeds als warmtebron door verbranding. Maar hout wordt<br />
ook gebruikt voor <strong>het</strong> maken van meubelen, vloeren, daken, papier, verpakkingen, ...<br />
Ecologische functie<br />
Bossen vormen in dit volgebouwd Vlaanderen een belangrijk toevluchtsoord<br />
voor planten en dieren. Het Vlaamse bos wordt dus steeds belangrijker voor onze<br />
natuur. Bomen krijgen de kans om oud te worden, dode bomen blijven staan tenzij<br />
ze een gevaar betekenen voor de recreant. Kleinschalige boomkappingen krijgen<br />
de voorkeur boven <strong>het</strong> grootschalig kaalkappen (2). Exotische boomsoorten<br />
worden minder of zelfs helemaal niet meer aangeplant. Kortweg, een aantal<br />
maatregelen genomen door <strong>het</strong> bosbeheer om de ecologische functie van <strong>het</strong> bos<br />
waar te maken en te streven naar een stabiel ecosysteem (3).<br />
12<br />
(2) Kaalkappen: <strong>het</strong> vellen van alle bomen op een stuk grond, bedrijfsvorm<br />
waar<strong>bij</strong> voor de herbebossing al <strong>het</strong> aanwezige hout wordt geoogst, plek in<br />
<strong>het</strong> woud waar bomen zijn gekapt.<br />
(3) Ecosysteem: functioneel stelsel van relaties tussen levende en nietlevende<br />
onderdelen van <strong>het</strong> milieu, begrensd in tijd en ruimte of <strong>het</strong> geheel<br />
van planten- en dierengemeenschappen in één territorium, beschouwd in<br />
hun wisselwerking met de milieufactoren.
Schermfunctie<br />
Het bos zorgt op verschillende manieren voor bescherming. Zo helpen bossen om<br />
overvloedige regenval op te nemen en overstromingen te voorkomen. Ze breken<br />
de kracht van de wind in een open vlakte. Bomen, struiken en hagen doen de wind<br />
vertragen en de windkracht verminderen. Met andere woorden onze bossen hebben<br />
een belangrijk nut voor onze bescherming!<br />
2. Natuur<br />
1. Soorten natuurgebieden<br />
Natuurreservaten<br />
Natuurreservaten (4) zijn beschermde gebieden. De minister bevoegd voor<br />
<strong>het</strong> natuurbehoud duidt deze gebieden aan. Deze worden pas erkend als <strong>het</strong><br />
gebied voldoet aan enkele voorwaarden, zoals <strong>bij</strong>voorbeeld <strong>het</strong> voorkomen van<br />
een zeldzame plant- of diersoort. Net als <strong>bij</strong> bossen hangt <strong>het</strong> statuut van een<br />
natuurreservaat af van de eigenaar. Een Vlaams Natuurreservaat is een gebied<br />
dat door de Vlaamse Regering wordt aangewezen en die <strong>het</strong> Vlaams Gewest in<br />
eigendom heeft, huurt of ter beschikking stelt. Het is dus een natuurreservaat in<br />
eigendom of in beheer van <strong>het</strong> Vlaams gewest. Een erkend natuurreservaat is een<br />
beschermd gebied dat door de Vlaamse Regering wordt erkend op verzoek van<br />
de eigenaar of van degene die <strong>het</strong> gebruiksrecht heeft. Als beide (beheerder en<br />
eigenaar) ermee instemmen en na advies (is niet bindend) van verschillende instanties<br />
kan <strong>het</strong> gebied erkend worden als natuurreservaat. De grootste eigenaar<br />
in Vlaanderen van natuurreservaten is de VZW Natuurpunt.<br />
(4) Natuurreservaat: een beschermd gebied. De Vlaamse regering duidt natuurreservaten<br />
aan in bepaalde gebieden, die van belang zijn voor <strong>het</strong> behoud en de<br />
ontwikkeling van de natuur. De wetgeving over natuurreservaten is omschreven in<br />
<strong>het</strong> ‘Decreet betreffende <strong>het</strong> natuurbehoud en <strong>het</strong> natuurlijke milieu’.<br />
13
VEN-gebieden<br />
VEN staat voor Vlaams Ecologisch Netwerk. Om de versnippering van natuurgebieden<br />
tegen te gaan wil men een netwerk maken van waardevolle gebieden.<br />
Men heeft alle gebieden van Vlaanderen nagegaan en bekeken of deze gebieden<br />
als VEN moesten erkend worden of niet. Men heeft dit gedaan in twee stappen.<br />
De VEN-gebieden van de eerste fase zijn de meest waardevolle en zijn nu afgebakend.<br />
Daar behoren ook de natuurreservaten toe, die maximale bescherming genieten.<br />
De gebieden in de tweede fase zijn de verwevingsgebieden (5) en zijn tot op<br />
heden (maart 2005) nog niet aangeduid. In deze VEN-gebieden voert de overheid<br />
een specifiek beleid inzake <strong>het</strong> natuurbehoud. Op deze manier zijn ook gebieden<br />
buiten de natuurreservaten duidelijk onderworpen aan <strong>het</strong> decreet! Voor de<br />
VEN-gebieden worden natuurrichtplannen (6) opgemaakt. Natuurgebieden worden<br />
meestal beheerd. Men probeert meestal de oorspronkelijke staat te herstellen. In<br />
andere reservaten kiest men ervoor om de natuur zijn gang te laten gaan.<br />
(5) Verwevingsgebieden: gebieden die natuurgebieden met elkaar moeten verbinden<br />
zodat uitwisseling van fauna en flora mogelijk is.<br />
(6) Natuurrichtplan: een beheerplan opgemaakt voor een VEN-gebied.<br />
2. De functies van de natuur<br />
Natuurgebieden zijn gekenmerkt door één hoofdfunctie, namelijk natuur. Daar<br />
moet je als begeleider rekening mee houden. De multifunctionaliteit die voor bos<br />
geldt, is niet van toepassing op natuurgebieden (bv. Economische functie). Natuur<br />
is er echter voor iedereen. Je kan genieten van de natuur met respect voor de<br />
natuur, bv. door <strong>het</strong> wandelen door de natuur. Je kan de deelnemers wijzen op<br />
de kwetsbaarheid van de natuur (zie pg. 50-52) en zo hen respect voor de natuur<br />
<strong>bij</strong>brengen.<br />
14
3. Water<br />
1. Oppervlaktewater<br />
Dit is een open water, aanwezig in havens, rivieren, meren, kanalen, sloten en<br />
plassen. Om deze waters te beschermen tegen verontreiniging werden verschillende<br />
wetteksten opgesteld. Onder verontreiniging verstaat de wet ‘elke<br />
rechtstreeks of zijdelings uit menselijke activiteiten voortvloeiende inbreng van<br />
stoffen die de samenstelling of de toestand van <strong>het</strong> water verandert, zodat <strong>het</strong><br />
niet langer geschikt is voor <strong>het</strong> gebruik dat ervan kan worden gemaakt’.<br />
In oppervlaktewateren is <strong>het</strong> dus verboden voorwerpen of stoffen te deponeren<br />
en verontreinigde of verontreinigende vloeistoffen of gassen te lozen. Dergelijke<br />
voorwerpen of stoffen mogen evenmin gedeponeerd worden op plaatsen waar ze<br />
door natuurlijke verschijnselen (bv. regen) in <strong>het</strong> water kunnen terechtkomen.<br />
2 De functies van water<br />
In <strong>het</strong> decreet integraal waterbeheer bekijkt men alle water per stroomgebied,<br />
met alle begrip voor de functies. In <strong>het</strong> IJzerbekken <strong>bij</strong>voorbeeld zorgt men dat er<br />
ruimte is voor industrie, recreatie, natuur... Het water integraal beheren komt erop<br />
neer dat men de verschillende functies van <strong>het</strong> water naast elkaar bekijkt en men<br />
niet enkel rekening houdt met de gebruiks- of ecologische functies van water. Men<br />
heeft <strong>het</strong> niet meer over de ecologische of de gebruiksfunctie van <strong>het</strong> water, maar<br />
over beide samen.<br />
Integraal waterbeheer is geen studie op zich, maar is gesteund op verschillende<br />
disciplines zoals ecologie, sociologie, economie, hydrologie (7), enz.<br />
(7) hydrologie: wetenschap die de kringloop van <strong>het</strong> water boven, op en onder <strong>het</strong> aard–<br />
oppervlak bestudeert.<br />
15
De verschillende functies van <strong>het</strong> water zijn:<br />
a) gebruiksfuncties:<br />
• berging van water<br />
• afvoer van stoffen<br />
• transport<br />
• watervoorziening (drinkwater, industrie en landbouw)<br />
• hydro-elektriciteit<br />
• recreatie<br />
• natuurlijke productie zoals visserij<br />
b) ecologische functies:<br />
• biodiversiteit<br />
- zuiverende functie<br />
- regulerende functie (klimaat)<br />
Het spreekt voor zich dat buitensporten <strong>bij</strong> recreatie horen. Als begeleider<br />
doet men er goed aan de functie van <strong>het</strong> water te controleren. Als <strong>het</strong> water<br />
<strong>bij</strong>voorbeeld een transport-, drinkwater- of elektriciteitsfunctie heeft is <strong>het</strong><br />
ontoegankelijk.<br />
16
hier komt tabblad 2:<br />
de wet
1. Bos<br />
1. Bostoegankelijkheid in Vlaanderen<br />
De toegankelijkheid van de Vlaamse bossen wordt beschreven in <strong>het</strong> ‘Bosdecreet<br />
(8) van 13 juni 1990’ en haar uitvoeringsbesluiten. Die wetgeving is van<br />
toepassing op alle bossen gelegen in <strong>het</strong> Vlaamse Gewest, zowel privé-bossen,<br />
domeinbossen als overige openbare bossen. Vroeger was <strong>het</strong> ‘Boswetboek (9)<br />
van 19 december 1854’ van toepassing op alle bossen in ons land. Die Belgische<br />
boswetgeving werd voor <strong>het</strong> Vlaamse Gewest <strong>bij</strong>na volledig vervangen door<br />
<strong>het</strong> Bosdecreet. De informatie die hier gegeven wordt, is een synthese van wat<br />
relevant is voor de verschillende natuursportsectoren. Het Bosdecreet wordt nog<br />
steeds geoptimaliseerd. Dit heeft als gevolg dat deze informatie in de toekomst<br />
kan wijzigen.<br />
(8) Bosdecreet: <strong>het</strong> Bosdecreet van 13 juni 1990 (onderging heel wat wijzigingen via<br />
verschillende decreten) omvat de Vlaamse boswetgeving. Het voornaamste doel van<br />
dit decreet is de regeling van <strong>het</strong> behoud, de bescherming, de aanleg en <strong>het</strong> beheer<br />
van de bossen. Het decreet en de <strong>bij</strong>horende uitvoeringsbesluiten zijn van toepassing<br />
op alle bossen gelegen in <strong>het</strong> Vlaamse gewest, zowel openbare als privé-bossen. Het<br />
bosdecreet onderging heel wat wijzigingen via verschillende decreten. De Afdeling Bos<br />
& Groen van <strong>het</strong> Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, maakte op 21 maart 2001, een<br />
gecoördineerde versie op.<br />
(9) Boswetboek: de oorspronkelijke Belgische wetgeving voor de bossen, dateert van 1854.<br />
:<br />
!<br />
Waarom spreekt men van <strong>het</strong> Bosdecreet en niet van de Boswet?<br />
• Een wet wordt uitgevaardigd door de federale overheid, een decreet is<br />
een wet uitgevaardigd door een gemeenschap of gewest.<br />
• Zowel de gemeenschappen als de gewesten hebben een aantal<br />
bevoegdheden. De bevoegdheid rond landinrichting en natuurbehoud<br />
ligt <strong>bij</strong> de gewesten. Onder deze bevoegdheid vallen ook de bossen.<br />
• Elke wet uitgevaardigd door <strong>het</strong> Vlaamse Gewest noemt men dan<br />
decreet en in dit geval ‘<strong>het</strong> Bosdecreet’.<br />
19
Te voet<br />
Elke bos is vrij toegankelijk voor voetgangers en rolstoelgebruikers, maar dit<br />
enkel op de boswegen! Een bosweg (10) is ontoegankelijk als de toegang<br />
uitdrukkelijk verboden is. Paden waarop slechts één voetganger tegelijkertijd<br />
kan passeren worden niet als boswegen beschouwd, tenzij ze deel uitmaken van<br />
<strong>het</strong> toegankelijke wegennet opgenomen in <strong>het</strong> beheerplan of in <strong>het</strong> toegankelijkheidsreglement.<br />
De bosbeheerder (11) van een privé-bos heeft <strong>het</strong> recht de toegang tot zijn/haar<br />
bos te verbieden. In de meeste gevallen zullen zij aan de ingang(en) een bord met<br />
‘verboden toegang’ plaatsen. Voor een groep min-18-jarigen en hun begeleiders is<br />
een bos naast de boswegen ook toegankelijk in de officiële speelzones (1).<br />
Op <strong>het</strong> terrein worden ze aangeduid met <strong>het</strong> speciale speelzonebord. De speelzones<br />
worden ook aangeduid in <strong>het</strong> toegankelijkheidsreglement. Dit is een tekst<br />
die de toegankelijkheid van een bos(gedeelte) omschrijft en een kaart waarop de<br />
verschillende boswegen en zones aangeduid zijn. Het toegankelijkheidsreglement<br />
moet worden weergegeven op infoborden die in principe aan elke belangrijke<br />
bosingang staan. Naast de speelzones zijn er ook nog zones die voor iedereen<br />
toegankelijk zijn, zoals ligweiden en picknickplaatsen. Deze zones worden<br />
eveneens opgenomen in <strong>het</strong> toegankelijkheidsreglement en zijn aangeduid op de<br />
toegankelijkheidskaart.<br />
Wil je afwijken van de boswegen, dan heb je daar een machtiging voor nodig van<br />
de woudmeester (13) voor domeinbossen en een toelating van de eigenaar voor<br />
openbaar of privé-bos. De gemeente of de boswachter kan je vertellen wie de<br />
eigenaar is van <strong>het</strong> bos en welke bossen toegankelijk zijn.<br />
(10) Bosweg: een weg in een bos die met een bepaald doel werd aangebracht. Sluip-wegen<br />
en sleepsporen van houtexploitatie zijn geen boswegen en zijn <strong>bij</strong>gevolg niet<br />
toegankelijk. Paden waar slechts één voetganger tegelijkertijd kan passeren, worden<br />
niet als boswegen beschouwd, tenzij ze opgenomen zijn in <strong>het</strong> toegankelijkheidsreglement.<br />
(11) Bosbeheerder: boseigenaar of mede-eigenaar, de houder van andere zakelijke<br />
rechten of de houder van een persoonlijk recht aan wie <strong>het</strong> beheer van <strong>het</strong> bos toekomt<br />
(volgens Bosdecreet), iemand die <strong>het</strong> bos beheert.<br />
(12) Speelzone: Speelzones zijn bepaalde bosgedeeltes (soms <strong>het</strong> volledige bos) die<br />
permanent of gedurende vaste periodes van <strong>het</strong> jaar toegankelijk zijn voor min 18-<br />
jarigen en hun begeleiders. De speelzones worden opgenomen in <strong>het</strong> bosbeheersplan<br />
en in <strong>het</strong> toegankelijkheidsreglement. De speelzones worden in <strong>het</strong> bos aangeduid met<br />
<strong>het</strong> speelzonebord van de afdeling Bos & Groen van de Vlaamse Gemeenschap. Een<br />
inventaris van deze speelzones vind je op www.bosspel.be.<br />
20
(13) Woudmeester: De woudmeester is een personeelslid van de afdeling Bos & Groen.<br />
Zijn of haar hoofdtaak is <strong>het</strong> coördineren van de houtvesters en boswachters binnen één<br />
provincie en <strong>het</strong> vervolgen van overtredingen van <strong>het</strong> Bosdecreet. Het is ook de persoon<br />
die de machtigingen aflevert voor allerlei activiteiten in de bossen.<br />
Met de fiets/mountainbike<br />
In <strong>het</strong> Bosdecreet wordt er geen onderscheid gemaakt tussen fietsers en<br />
mountainbikers. Fietsers en mountainbikers hebben enkel toegang tot de daartoe<br />
aangeduide boswegen (zie bord). De meeste bossen hebben een toegankelijkheidsreglement<br />
waarin de fietspaden duidelijk worden aangegeven. In sommige<br />
bossen zijn in <strong>het</strong> toegankelijkheidsreglement ook mountainbikeroutes uitgestippeld.<br />
Hiervoor legt <strong>het</strong> decreet geen specifieke bewegwijzering op. Ze kan<br />
dus verschillen van bos tot bos. Mountainbikeroutes zijn ook toegankelijk voor<br />
fietsers maar de moeilijkheidsgraad ligt hoger. Uitzondering: de wegcode bepaalt<br />
dat fietsers jonger dan 9 jaar worden gelijkgesteld met voetgangers en ze dus vrij<br />
kunnen fietsen op alle toegankelijke boswegen.<br />
Te paard<br />
Ruiters mogen zich enkel begeven op de daartoe bestemde wegen (aangeduid met<br />
bovenstaand bord). Sommige bossen voorzien in hun toegankelijkheidsreglement<br />
wel een aantal ruiterparcoursen. De wetgeving voorziet hier enkel toegang voor<br />
ruiters en niet voor gespannen.<br />
Sportieve manifestaties<br />
Machtigingen om voor recreatieve en sportieve manifestaties toelating te krijgen<br />
tot bossen, worden <strong>het</strong> best gegroepeerd aangevraagd per jaar. Zo kan een<br />
sportfederatie de aanvragen van verschillende clubs bundelen en een globale<br />
machtiging van <strong>het</strong> Bosbeheer (14) bekomen. Bij de federatie van jouw sporttak<br />
kan je navragen of zij dergelijke globale machtiging heeft. Tussen 1 april en 31 juli<br />
(<strong>het</strong> broedseizoen) wordt er een sperperiode in acht genomen. Er zal dan geen<br />
enkele sportieve manifestatie worden toegelaten. Andere wedstrijden kunnen<br />
enkel doorgaan mits machtiging van de verantwoordelijke woudmeester.<br />
Het organiseren van wedstrijden in andere openbare bossen of privé-bossen is<br />
toegestaan mits machtiging van de woudmeester en toelating van de bosbeheerder.<br />
(14) Bosbeheer: <strong>het</strong> beheer van <strong>het</strong> bos of de bossen in <strong>het</strong> algemeen.<br />
21
Gemotoriseerd verkeer<br />
In <strong>het</strong> bos is geen enkele vorm van gemotoriseerd verkeer toegelaten.<br />
Dit betekent dat sporten als motorcrossen en 4X4 in <strong>het</strong> bos absoluut verboden<br />
zijn. Je dient je auto of bromfiets te parkeren buiten <strong>het</strong> bos of op de daartoe<br />
voorziene plaats.<br />
Verbodsbepalingen<br />
Zonder machtiging van de woudmeester is <strong>het</strong> in openbare bossen verboden:<br />
• de boswegen te verlaten tijdens <strong>het</strong> wandelen, fietsen, mountainbiken,<br />
paardrijden en andere sportieve activiteiten<br />
• vertrouwensspelen en bosspelen uit te oefenen buiten de grenzen van de speelzone<br />
• een touwenparcours op te stellen<br />
• te kamperen en overnachten / tenten en constructies te plaatsen<br />
• hout te sprokkelen<br />
• een put te graven<br />
• vuur te maken in <strong>het</strong> bos en binnen een afstand van 100 meter rond <strong>het</strong> bos<br />
Andere:<br />
• planten of onderdelen van planten te verwijderen en te vernietigen<br />
• dieren en hun jongen, eieren, nesten en schuilplaatsen te verstoren<br />
• dieren en planten te introduceren<br />
• <strong>het</strong> landschap, de bodem en <strong>het</strong> reliëf, <strong>het</strong> lopen of de bewegingsrichting van<br />
water te wijzigen<br />
Zonder toelating van de bosbeheerder en machtiging van de woudmeester is<br />
<strong>het</strong> in alle andere openbare bossen verboden:<br />
• de boswegen te verlaten tijdens <strong>het</strong> wandelen, fietsen, mountainbiken,<br />
paardrijden en andere sportieve activiteiten<br />
• tenten en constructies te plaatsen<br />
• een touwenparcours op te stellen<br />
• hout te sprokkelen<br />
• een put te graven<br />
• vuur te maken in de bossen en binnen een afstand van 100 meter rond <strong>het</strong> bos<br />
22
Andere:<br />
• alles wat tot de uitrusting behoort te vernielen, te beschadigen en te verplaatsen<br />
• reclame te maken<br />
• de rust in <strong>het</strong> bos en van de bezoekers te verstoren<br />
• vuilnis en afval achter te laten<br />
Zonder toelating van de bosbeheerder is <strong>het</strong> in alle overige openbare bossen<br />
verboden:<br />
• vertrouwensspelen en bosspelen uit te oefenen buiten de grenzen van de speelzone<br />
Zonder toelating van de bosbeheerder en machtiging van de woudmeester is<br />
<strong>het</strong> in privé-bossen verboden:<br />
• de boswegen te verlaten tijdens <strong>het</strong> wandelen, fietsen, mountainbiken,<br />
paardrijden en andere sportieve activiteiten<br />
• een touwenparcours op te stellen<br />
• tenten en constructies te plaatsten<br />
• een put te graven<br />
• vuur te maken in de bossen en binnen een afstand van 100 meter rond <strong>het</strong> bos<br />
Andere:<br />
• alles wat tot de uitrusting behoort te vernielen, te beschadigen en<br />
te verplaatsen<br />
• de rust in <strong>het</strong> bos en van de bezoekers te verstoren<br />
• reclame te maken<br />
• vuilnis en afval achter te laten<br />
Zonder toelating van de bosbeheerder is <strong>het</strong> in privé-bossen verboden:<br />
• vertrouwensspelen en bosspelen uit te oefenen buiten de grenzen van de speelzone<br />
• hout te sprokkelen<br />
!<br />
Absoluut verbod:<br />
Het kleiduifschieten en schietoefenen met jacht- en verweerwapens is<br />
verboden in alle Vlaamse bossen en zal dus nooit door <strong>het</strong> bosbeheer<br />
worden gemachtigd.<br />
23
Aanvragen van een machtiging<br />
Stap 1:<br />
Boswachter contacteren met de vraag wat kan en wat niet.<br />
Stap 2:<br />
Schriftelijke aanvraag opstellen. Deze aanvraag moet zeker volgende gegevens<br />
bevatten: • datum, begin- en einduur van de activiteit<br />
• concrete omschrijving van de activiteit<br />
• de plaats waar je je activiteit wil houden (best aan de hand<br />
van een plan waarop de te volgen route en zone aangeduid staat)<br />
• naam van de organiserende vereniging<br />
• naam, adres en telefoonnummer van de verantwoordelijke<br />
Uitzondering: Een aanvraag van toelating aan een boseigenaar mag mondeling<br />
gebeuren. Je staat evenwel steviger in je schoenen als je de toelating op papier<br />
hebt staan.<br />
Stap 3:<br />
De aanvraag minstens 14 dagen voor de activiteit indienen <strong>bij</strong> de betreffende<br />
woudmeester. Dat kan via e-mail, fax of post.<br />
Stap 4:<br />
Positief antwoord: je ontvangt een schriftelijke machtiging<br />
Negatief antwoord: je ontvangt een motivatie waarom je geen toestemming krijgt.<br />
Als verantwoordelijke zorg je ervoor de machtiging / toelating op zak te hebben<br />
tijdens de uitvoering van de activiteit.<br />
!<br />
24<br />
Wat is <strong>het</strong> verschil tussen machtiging/toelating ?<br />
Een machtiging wordt gegeven door een woudmeester<br />
Een toelating wordt gegeven door een bosbeheerder (eigenaar)
Bewegwijzering<br />
Je mag wegaanduidingen voor voettochten aanbrengen langs de boswegen. Op<br />
deze wegaanduidingen moeten volgende zaken zeker vermeld staan: datum van<br />
de voettocht, organiserende vereniging en naam en adres van de verantwoordelijke.<br />
Het aanbrengen ervan mag uiteraard geen schade veroorzaken aan de bosinfrastructuur<br />
of de vegetatie (15) en de aanduidingen moeten binnen 24 uur na<br />
de voettocht verwijderd worden. Voor wegaanduidingen die niet dienen voor een<br />
voettocht (vb: <strong>het</strong> organiseren van een mountainbiketocht) heb je een machtiging<br />
van de betrokken woudmeester nodig.<br />
!<br />
Gebruik geen spijkers of nietjes voor <strong>het</strong> plaatsen van wegaanduidingen<br />
maar kies voor een bosvriendelijke oplossing zoals elastiekjes of touw.<br />
(15) vegetatie: de plantengroei<br />
TOEGANKELIJKHEID<br />
voor voetgangers<br />
(en rolstoelgebruikers)<br />
voor spelen van min-18-jarigen<br />
en hun begeleiders<br />
voor fietsers en mountainbikers<br />
DOMEINBOS<br />
OPENBAAR BOS<br />
dat geen domeinbos is<br />
PRIVE-BOS<br />
boswegen<br />
(tenzij de toegang uitdrukkelijk wordt verboden)<br />
boswegen (tenzij de toegang uitdrukkelijk wordt<br />
verboden) en speelzones<br />
fietsers < 9 jaar: boswegen<br />
fietsers > 9 jaar: enkel boswegen die voor fietsen<br />
zijn aangeduid en mountainbikeroutes<br />
voor ruiters enkel boswegen die voor paardrijden zijn aange-<br />
voor gemotoriseerde voertuigen geen toegang<br />
25
WIE TOESTEMMING VRAGEN?<br />
voor vertrouwensspelen,<br />
bosspelen en andere<br />
buiten de grenzen van de<br />
speelzones<br />
om een tent of touwenparcours<br />
op te zetten<br />
om een put te graven<br />
om hout te sprokkelen<br />
om vuur te maken in en<br />
binnen een straal van 100<br />
meter rond <strong>het</strong> bos<br />
26<br />
DOMEINBOS<br />
afdeling Bos &<br />
Groen<br />
OPENBAAR BOS<br />
dat geen domein-<br />
bos is<br />
bosbeheerder<br />
afdeling Bos & Groen en bosbeheerder<br />
afdeling Bos & Groen<br />
en bosbeheerder<br />
PRIVE-BOS<br />
afdeling Bos & Groen<br />
en bosbeheerder bosbeheerder<br />
afdeling Bos & Groen<br />
(tenzij vaste kampvuurplaats in bosbeheerplan)<br />
bosbeheerder<br />
en afdeling Bos<br />
& Groen (tenzij<br />
vaste kampvuurplaats<br />
in bosbeheerplan)
2. Bostoegankelijkheid in Wallonië<br />
Het Waalse Gewest hanteert <strong>het</strong> ‘Boswetboek van 1854’ voor de uitwerking van<br />
haar bosbeleid. Met <strong>het</strong> decreet van 16 februari 1995 voegde <strong>het</strong> daar een aantal<br />
artikels aan toe. Het richt zich voornamelijk op de toegankelijkheid van alle<br />
bossen in <strong>het</strong> Waalse Gewest en heeft als doel de bossen te beschermen tegen<br />
overmatige betreding.<br />
In Wallonië wordt gekeken naar wie de eigenaar is om zo een onderscheid te<br />
maken tussen de verschillende bossen. Zo zijn er de ‘openbare bossen’. In dit<br />
geval kan de eigenaar <strong>het</strong> Waalse Gewest zijn (we spreken dan van domeinbossen<br />
of forêts domaniales) of een openbaar bestuur (dit zijn de gemeentelijke of<br />
provinciale bossen). Daarnaast zijn er de privé-bossen die enkel met toestemming<br />
van de eigenaar betreden mogen worden.<br />
Het decreet maakt een onderscheid tussen vier plaatsen die voor <strong>het</strong><br />
publiek toegankelijk zijn:<br />
• Sentier (pad): pad dat niet breder is dan strikt noodzakelijk voor één voetganger<br />
• Chemin (weg): openbare weg die breder is dan een pad en niet voor alle verkeer<br />
is aangelegd<br />
• Route (baan): openbare straat die voor alle verkeer is aangelegd<br />
• Aire balisée (plaats): een afgebakende plek voor <strong>het</strong> onthaal van voetgangers,<br />
<strong>het</strong> tijdelijk parkeren van voertuigen, de uitoefening van sommige ontspaningsactiviteiten<br />
en tentenkampen<br />
Het decreet maakt ook een onderscheid tussen de volgende bosgebruikers:<br />
• Voetgangers (ook rolstoelgebruikers en fietsers jonger dan 9 jaar)<br />
• Fietsers, ruiters en skiërs<br />
• Motorvoertuigen<br />
• Kampen (<strong>het</strong> tijdelijk kamperen door jeugdgroepen)<br />
Iedere gebruiker mag zich in een domeinbos verplaatsen langs de wegen die <strong>het</strong><br />
decreet hem toelaat te betreden. Het is verboden <strong>het</strong> bos te betreden buiten de<br />
voorziene wegen. Hierop wordt een uitzondering gemaakt voor voetgangers die<br />
een machtiging van de houtvester (16) (hier: chef de cantonnement) hebben.<br />
(16) Houtvester: In Vlaanderen is dit een personeelslid van de afdeling<br />
Bos & Groen, in Wallonië van de ‘Division de la Nature en des Forêts’.<br />
Hij of zij is verantwoordelijk voor <strong>het</strong> beheer van de openbare bossen en<br />
voor de handhaving van <strong>het</strong> jachtrecht. Een houtvester heeft een ploeg<br />
van boswachters om hem te helpen. In Vlaanderen zijn er negen houtvesterijen:<br />
West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen, Antwerpen, Turnhout, Leuven,<br />
Groenendaal, Bree, Hechtel en Hasselt.<br />
27
Voor betreding van bossen in eigendom van een gemeente of provincie kan je<br />
best contact opnemen met de boswachter. Voor de privé-bossen doe je best<br />
navraag <strong>bij</strong> de eigenaar.<br />
Opmerking: <strong>het</strong> Waalse Gewest kan op elk moment de toegang tot (een deel van)<br />
een domeinbos verbieden. Dit kan om verschillende redenen: brandgevaar, jacht,<br />
broed- of werptijd van dieren, toeristische of beheeractiviteiten, ...<br />
Dit wordt aangegeven door waarschuwingsborden aan de voornaamste ingangen.<br />
TOEGANKELIJKHEID<br />
voor voetgangers (en<br />
rolstoelgebruikers en<br />
fietsers < 9 jaar)<br />
voor fietsers (> 9 jaar),<br />
mountainbikers, ruiters<br />
en skiërs<br />
28<br />
DOMEINBOS (Forêt domaniale)<br />
en ANDER OPENBAAR BOS<br />
pad (sentier), weg (chemin), baan (route),<br />
plaats (aire balisée)<br />
weg (chemin), baan (route), plaats (aire<br />
balisée)<br />
voor motorvoertuigen baan (route), plaats (aire balisée)<br />
voor vertrouwensspelen,<br />
bosspelen en<br />
andere activiteiten<br />
WIE TOESTEMMING VRAGEN?<br />
voor activiteiten als<br />
vertrouwensspelen,<br />
bosspelen, touwenparcours,<br />
...<br />
om te voet <strong>het</strong> bos te<br />
betreden buiten de<br />
paden, wegen, banen<br />
en plaatsen en om<br />
te kamperen (in <strong>het</strong><br />
algemeen)<br />
plaats (aire balisée)<br />
PRIVE-BOS<br />
geen toegang, tenzij<br />
toestemming van bosbeheerder<br />
houtvesterij (cantonnement) bosbeheerder
3 Bostoegankelijkheid in <strong>het</strong> Brussels Hoofdstedelijk Gewest<br />
Net zoals <strong>het</strong> Waalse Gewest hanteert <strong>het</strong> Brussels Hoofdstedelijk Gewest voor<br />
zijn algemeen bosbeleid <strong>het</strong> ‘Boswetboek van 1854’. Met de ordonnantie (17) van<br />
30 maart 1995 heeft <strong>het</strong> daar enkele artikels aan toegevoegd. Deze spitsten zich<br />
toe op de toegankelijkheid van de gewestelijke bossen. Het Gewest heeft zijn<br />
reglement hieromtrent op een duidelijke manier vertaald voor zijn gebruikers,<br />
namelijk door <strong>het</strong> gebruik van bordjes. Bevind je je in een Brussels bos, volg dan<br />
de bordjes!<br />
>> Te voet<br />
Je mag overal wandelen behalve:<br />
• buiten de paden in de natuurreservaten<br />
• buiten de paden in bosreservaten (18)<br />
• buiten de paden in beschermingszones (19)<br />
• op ruiterpaden en fietspaden<br />
>> Met de fiets/mountainbike<br />
Je mag fietsen:<br />
• op de paden<br />
• op de wegen waar <strong>het</strong> d.m.v. toegangsborden is toegestaan<br />
Je mag niet fietsen:<br />
• op andere paden dan hierboven vermeld<br />
• op de paden met verbodsborden<br />
• buiten de wegen en de fietspaden<br />
(17) Ordonnantie: een ‘decreet’ voor <strong>het</strong> Brussels Hoofdstedelijk Gewest.<br />
(18) Bosreservaat: een (deel van een) bos dat omwille van zijn <strong>bij</strong>zondere wetenschappelijke<br />
en ecologische waarde niet toegankelijk is. Soms kan nog een vorm van<br />
beheer toegelaten zijn.<br />
(18) Beschermingszone: afgebakende zone waarin bepaalde beschermende<br />
maatregelen gelden.<br />
29
Te paard<br />
Je mag paardrijden:<br />
• op de ruiterpaden<br />
• op de afgebakende wegen waar <strong>het</strong> d.m.v. toegangsborden is toegestaan<br />
Je mag niet paardrijden:<br />
• op andere paden dan hierboven vermeld<br />
• op de paden met verbodsborden<br />
• buiten de paden en wegen<br />
>> Verbodsbepalingen<br />
Het is verboden:<br />
• Geluidsapparatuur mee te nemen<br />
• Vuur te maken<br />
• Tenten op te zetten<br />
Hierop maakt <strong>het</strong> Gewest geen uitzonderingen. Wel is <strong>het</strong> mogelijk om in <strong>het</strong><br />
Zoniënwoud tenten op te zetten indien je hiervoor een toelating hebt. Deze moet<br />
je vragen aan <strong>het</strong> Brussels Hoofdstedelijk Gewest.<br />
>> Randgevallen<br />
Er zijn vier belangrijke bossen die in verschillende gewesten liggen: <strong>het</strong> Hallerbos<br />
te Halle en Braine-le-Château (Zie houtvesterij Groenendaal), <strong>het</strong> Kluisbos te<br />
Kluisbergen en Amougies (Zie houtvesterij Gent) en <strong>het</strong> Meerdaalwoud te Oud-<br />
Heverlee, Bierbeek, Beauvechain en Grez-Doiceau (Zie houtvesterij Leuven).<br />
Zij liggen steeds in twee verschillende gewesten. Afhankelijk van <strong>het</strong> deel van <strong>het</strong><br />
bos waar je je juist bevindt, geldt de Vlaamse of Waalse wetgeving.<br />
Het Zoniënwoud te Hoeilaart en La Hulpe (Zie houtvesterij Groenendaal) is nog<br />
ingewikkelder. Dit mooie woud is gelegen op grondgebied van de drie gewesten en<br />
is dus aan drie wetgevingen onderhevig.<br />
30
TOEGANKELIJKHEID<br />
OPENBARE BOSSEN<br />
voor voetgangers Overal maar niet buiten de paden in de natuurreservaten, bosreservaten,<br />
beschermingszones en op ruiterpaden en fietspaden<br />
voor fietsers / mountainbikers<br />
voor ruiters<br />
VERBODSBEPALINGEN<br />
2. Natuur<br />
Op de paden.<br />
Op de wegen waar <strong>het</strong> d.m.v. toegangsborden is toegestaan<br />
Op de ruiterpaden.<br />
Op de afgebakende wegen waar <strong>het</strong> d.m.v. toegangsborden is<br />
toegestaan.<br />
Geluidsapparatuur mee te nemen.<br />
Vuur te maken.<br />
Tenten op te zetten<br />
1. Toegankelijkheid van natuurgebieden in Vlaanderen<br />
Het decreet betreffende <strong>het</strong> natuurbehoud dateert van 1997. Het is een vrij<br />
recente wetgeving die extra aandacht schenkt aan andere natuurgebieden buiten<br />
reservaten, zoals weilanden, graslanden, ... Daarnaast kreeg <strong>het</strong> natuurdecreet<br />
in 2002 een belangrijke aanvulling, namelijk <strong>het</strong> VEN en de daaraan gekoppelde<br />
natuurrichtplannen. Voor de natuursportorganisaties is voornamelijk <strong>het</strong><br />
toegankelijkheidsgedeelte van de wetgeving van belang.<br />
In principe kan je met je groep in de natuurgebieden komen. Je moet wel<br />
rekening houden met enkele beperkingen:<br />
• Indien <strong>het</strong> gebied privé-eigendom is heb je toestemming nodig van de eigenaar.<br />
In <strong>het</strong> geval van <strong>bij</strong>voorbeeld gebieden van Natuurpunt moet je toestemming<br />
vragen aan de conservator (20) tenzij je op de toegankelijke paden blijft.<br />
• Indien <strong>het</strong> gebied een natuurreservaat is van <strong>het</strong> Vlaams Gewest of beheerd<br />
wordt door <strong>het</strong> Vlaams Gewest, heb je als voetganger toegang tot alle wegen.<br />
31
Je hebt echter geen toegang tot paden waarop slechts één persoon tegelijkertijd<br />
kan passeren. Meestal bestaat voor deze gebieden een beheerplan waarin de<br />
toegankelijkheid geregeld is en aangeduid is met bordjes. Deze moet je dan ook<br />
respecteren. Het kan <strong>bij</strong>voorbeeld zijn dat in een beheerplan gesteld wordt dat<br />
voor <strong>het</strong> bos in kwestie een pad ook toegankelijk is voor fietsers. Het beheerplan<br />
kan <strong>bij</strong>voorbeeld ook bepalen dat een natuurgebied tijdens <strong>het</strong> broedseizoen<br />
niet toegankelijk is. Deze regels staan duidelijk aangeven aan de<br />
hoofdingangen van <strong>het</strong> natuurgebied. Als je vragen hebt rond de toegankelijkheid<br />
kan je <strong>het</strong> best de afdeling Natuur (21) contacteren.<br />
De adressen van de provinciale buitendiensten kan je vinden op pagina 45-46.<br />
2. Verbodsbepalingen<br />
Volgende zaken zijn verboden in alle natuurreservaten:<br />
• Individuele of groepssporten te beoefenen: hieronder vallen alle prestatiegerichte<br />
sporten vb: snelwandelen is verboden<br />
• Gemotoriseerde voertuigen te gebruiken of te parkeren!<br />
• Tenten of andere constructies te plaatsen (ook tijdelijke)<br />
• Reclame te maken<br />
• De fauna en flora te verstoren in de ruime zin van <strong>het</strong> woord<br />
• Vuur te maken<br />
• Afval te storten<br />
Op deze regelgeving is een uitzondering mogelijk, maar deze moet aangevraagd<br />
worden <strong>bij</strong> de afdeling Natuur. Als natuursporter moet je er rekening mee houden<br />
dat de hoofdfunctie in natuurgebieden natuur is en dat een aanvraag voor natuursporten<br />
weinig kans op goedkeuring heeft.<br />
(20) Conservator: een beheerder van een natuurreservaat beheerd door Natuurpunt vzw.<br />
De beheerders van de afdeling Natuur noemen we de natuurwachters.<br />
(21) Afdeling Natuur: De afdeling Natuur is één van de acht afdelingen van AMINAL<br />
(Administratie Milieu, Natuur, Land- en waterbeheer) van <strong>het</strong> Ministerie van de Vlaamse<br />
Gemeenschap. De afdeling Natuur beheert de natuurgebieden, verzorgt de voorbereiding<br />
en de uitvoering van <strong>het</strong> natuurbeleid in Vlaanderen en kijkt toe op de naleving van <strong>het</strong><br />
Natuurdecreet, zorgt mee voor de uitvoering van de internationale overeenkomsten<br />
inzake natuurbescherming en ondersteunt provincies, gemeenten en regionale<br />
landschappen. Vermits natuurgebieden de basis vormen voor erg veel natuuronderzoek,<br />
wordt dit door de Afdeling Natuur gefinancierd of ondersteund.<br />
32
3. Natuurwetgeving in Europa<br />
Naast deze Vlaamse wetgeving is er ook nog een Europese richtlijn. Deze richtlijn<br />
moeten de lidstaten vertalen in de eigen wetgeving. Er zijn twee belangrijke<br />
richtlijnen inzake natuur:<br />
Vogelrichtlijn:<br />
Deze richtlijn heeft een aantal gebieden aangeduid die moeten beschermd worden<br />
voor de vogels. Meestal zijn dit trekgebieden voor vogels. Een bekend voorbeeld<br />
in Vlaanderen is <strong>het</strong> Zwin. Daarnaast is <strong>het</strong> Zwin erkend als natuurreservaat. Dus<br />
<strong>het</strong> gebied is beschermd als natuurreservaat, als vogelrichtlijngebied en ook als<br />
habitatrichtlijngebied.<br />
Habitatrichtlijn:<br />
Deze richtlijn beschermt zeldzame habitatten. Habitatten kan je beschouwen als<br />
zeldzame omgevingen gekenmerkt door specifieke fauna en flora. Bijvoorbeeld<br />
een heidegebied of slikken- en schorrengebied (22).<br />
(22) Slikken- en schorrengebied: de kust is gekenmerkt door slikken –en schorrengebieden.<br />
De slikkengebieden zijn <strong>het</strong> laagst gelegen en overstromen <strong>bij</strong> vloed. De schorrengebieden<br />
overstromen enkel <strong>bij</strong> hoger tij, zoals springtij.<br />
33
3. Water<br />
1. Toegankelijkheid van water in Vlaanderen<br />
In Vlaanderen maakt men een onderscheid tussen de bevaarbare en onbevaarbare<br />
waterlopen. Het gevoerde beleid zal verschillend zijn voor beide soorten. In dit<br />
deel wordt dan ook de wetgeving voor beide types verder uitgediept.<br />
Onbevaarbare waterlopen<br />
Onbevaarbare waterlopen worden opgedeeld in drie categorieën. De indeling<br />
van deze categorieën wordt bepaald op basis van grondgebied. Zo is de afdeling<br />
Water (23) van de Administratie Milieu-, Natuur-, Land- en Waterbeheer (AMINAL)<br />
bevoegd voor <strong>het</strong> beheer van de eerste categorie onbevaarbare waterlopen. De<br />
provincies staan in voor <strong>het</strong> beheer van de tweede categorie onbevaarbare waterlopen.<br />
De gemeenten staan in voor <strong>het</strong> beheer van de derde categorie onbevaarbare<br />
waterlopen, zij <strong>het</strong> onder <strong>het</strong> toezicht van de provincies.<br />
Het varen op onbevaarbare waterlopen is in principe toegestaan. In de Vlaamse<br />
wetgeving is geen enkele regeling opgenomen die <strong>het</strong> varen op onbevaarbare<br />
waterlopen bepaalt. Niemand kan je verbieden, noch toestemming geven om te<br />
varen op een onbevaarbare waterloop. Je bent dus vrij om op een onbevaarbare<br />
waterloop te varen. Belangrijk voor een natuursporter is te weten dat <strong>het</strong> beheer<br />
van onbevaarbare waterlopen niet afgestemd is op de functie recreatie, met<br />
alle gevolgen van dien voor de veiligheid van de natuursporter. Vermits er geen<br />
toestemming nodig is, ben je als organisatie of als individuele natuursporter zelf<br />
verantwoordelijk voor ongevallen.<br />
Belangrijk is ook te weten dat <strong>het</strong> betreden van de oever van een onbevaarbare<br />
waterloop verboden is. Dit op basis van de eigendomsbescherming uit <strong>het</strong><br />
Burgerlijk Wetboek. Om de oever te betreden is er dus toestemming nodig van de<br />
oevereigenaar.<br />
(23) Afdeling Water: De afdeling Water is één van de acht afdelingen van AMINAL<br />
(Administratie Milieu, Natuur, Land- en waterbeheer) van <strong>het</strong> Ministerie van de Vlaamse<br />
Gemeenschap. De afdeling Water streeft naar een optimale aanwezigheid van grond- en<br />
oppervlaktewater van geschikte kwaliteit door <strong>het</strong> uitwerken van een visie en acties, <strong>het</strong><br />
organiseren en bevorderen van de dialoog rond (integraal) waterbeheer en uitvoering te<br />
geven aan projecten.<br />
34
!<br />
1ste categorie<br />
EIGENAAR<br />
Ministerie van de Vlaamse<br />
Gemeenschap, Aminal, Afdeling<br />
Water<br />
VERLENEN VAN MACHTIGINGEN<br />
VOOR WERKEN<br />
Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap,<br />
Aminal, Afdeling Water<br />
2de categorie provincie provincie<br />
3de categorie<br />
gemeente provincie<br />
Waar kan ik terecht voor meer info betreffende onbevaarbare waterlopen?<br />
Eerste categorie: Neem contact op met de buitendienst van Afdeling<br />
Water van <strong>het</strong> gebied waar de waterloop zich bevindt.<br />
> Buitendienst Afdeling Water - Antwerpen<br />
T. 03 224 62 33<br />
Email: water.ant@lin.vlaanderen.be<br />
> Buitendienst Afdeling Water - Limburg<br />
T. 011 74 25 50<br />
Email: water.lim@lin.vlaanderen.be<br />
> Buitendienst Afdeling Water - Vlaams-Brabant<br />
T. 016 21 12 76<br />
Email: water.vbr@lin.vlaanderen.be<br />
> Buitendienst Afdeling Water - Oost-Vlaanderen<br />
T. 09 244 83 11<br />
Email: water.ovl@lin.vlaanderen.be<br />
> Buitendienst Afdeling Water - West-Vlaanderen<br />
T. 050 45 42 00<br />
Email: water.wvl@lin.vlaanderen.be<br />
35
36<br />
Tweede categorie: Neem contact op met de dienst waterlopen van de<br />
provincie verantwoordelijk voor de waterloop.<br />
> Provincie Antwerpen<br />
Administratie Waterlopen<br />
Email: water_admin@admin.provant.be<br />
> Provincie Limburg<br />
Dienst Waterlopen en Domeinen<br />
Email: waterlopen@limburg.be<br />
> Provincie Vlaams-Brabant<br />
Dienst Waterlopen<br />
Email: waterlopen@vlaamsbrabant.be<br />
> Provincie Oost-Vlaanderen<br />
Dienst Planning en Natuurbehoud<br />
Email: marie-paule.de.poorter@oost-vlaanderen.be<br />
> Provincie West-Vlaanderen<br />
Dienst Natuur, Landschap en Waterbeleid<br />
Email: wouter.vuylsteke@west-vlaanderen.be<br />
Derde categorie: Neem contact op met de verantwoordelijke gemeente<br />
van <strong>het</strong> gebied waar de waterloop zich bevindt.<br />
Bevaarbare waterlopen<br />
Het Vlaamse beleid en <strong>het</strong> beheer van bevaarbare waterwegen valt niet onder de<br />
bevoegdheid van de Administratie Milieu-, Natuur-, Land- en Waterbeheer<br />
(AMINAL) maar onder de bevoegdheid van de Administratie Waterwegen en<br />
Zeewezen (AWZ). Dit impliceert dat alle informatie en vragen omtrent bevaarbare<br />
waterlopen dienen gesteld te worden aan de Administratie Waterwegen en<br />
Zeewezen.<br />
Het varen op bevaarbare waterlopen, waaronder ook <strong>het</strong> varen met plezierboten,<br />
is onderworpen aan ‘<strong>het</strong> Reglement de Scheepvaartwegen van <strong>het</strong> Koninkrijk’. Dit<br />
reglement bevat enkele essentiële scheepvaartregels voor <strong>het</strong> varen op bevaarbare<br />
waterlopen.
Voor <strong>het</strong> varen met plezierboten op bevaarbare waterlopen gelden<br />
volgende regels:<br />
1. Plezierboten moeten aan alle vrachtschepen en drijvende werktuigen ruimte<br />
laten om hun weg te kunnen voortzetten en om te kunnen manoeuvreren.<br />
2. De bestuurder van een plezierboot dient alle nodige maatregelen te treffen<br />
om schade aan de waterweg te voorkomen.<br />
3. Het is verboden <strong>het</strong> verkeer te water te hinderen of in gevaar te brengen,<br />
<strong>het</strong>zij door voorwerpen of stoffen in de waterweg te werpen, achter te laten of<br />
te laten vallen, <strong>het</strong>zij door ongelegen stuurbewegingen uit te voeren.<br />
4. Het aantal personen aan boord mag <strong>het</strong> evenwicht en de veiligheid van de<br />
plezierboot niet in gevaar brengen.<br />
5. Het is verboden ‘s nachts te varen op bevaarbare waterlopen.<br />
6. Plezierboten mogen niet stilliggen in de vaargeul. Na gebruik moeten zij op<br />
een veilige en stevige wijze worden vastgelegd.<br />
7. Plezierboten mogen niet stilliggen op minder dan 50 meter van stuwen. De<br />
waterloopbeheerder kan de ligplaats voor plezierboten aanwijzen.<br />
Daarnaast worden voor <strong>het</strong> varen op bevaarbare waterlopen ook een aantal<br />
formaliteiten opgelegd, zoals <strong>het</strong> aanbrengen van een immatriculatieplaat (24),<br />
een meetbrief (25) of een vlaggenbrief (26). Sommige vaartuigen dienen ook te<br />
worden voorzien van herkenningstekens, een geschikte uitrusting en een waterwegenvignet<br />
(27). Al deze formaliteiten zijn afhankelijk van de categorie waartoe<br />
je vaartuig behoort. Je zal dus per vaartuig moeten nagaan tot welke categorie<br />
dit behoort en welke formaliteiten daarvoor vervuld moeten worden.<br />
Voor verdere informatie rond deze formaliteiten en <strong>het</strong> varen op bevaarbare<br />
waterlopen kan je terecht <strong>bij</strong> de Administratie Waterwegen en Zeewezen, Graaf de<br />
Ferraris-gebouw, Koning Albert II-laan 20, bus 5 te 1000 Brussel (T. 02 553 77 02) of<br />
surf naar www.awz.be.<br />
(24) Immatriculatieplaat: een bewijs van inschrijving, een blauwe plaat met gele<br />
opschriften.<br />
(25) Meetbrief: deze vermeldt de voornaamste kenmerken van <strong>het</strong> vaartuig (lengte,<br />
breedte, diepte, waterverplaatsing, ...)<br />
(26) Vlaggenbrief: een soort van nationaliteitsbewijs waardoor <strong>het</strong> vaartuig in <strong>het</strong><br />
buitenland op hulp en <strong>bij</strong>stand van de Belgische autoriteiten kan rekenen.<br />
(27) Waterwegenvignet: een vignet als soort van identificatiebewijs<br />
37
!<br />
38<br />
Goed watersporten<br />
• Afvaarten in groep worden best aangevraagd <strong>bij</strong> de waterloopbeheerder<br />
(28). Deze kan je wijzen op mogelijke gevaren zoals de<br />
aanwezigheid van stuwen, overwelvingen of lage bruggen. Contacteer <strong>het</strong><br />
Vlaamse Gewest (AWZ) voor de gegevens van een waterloopbeheerder.<br />
• Vermijd beschermde natuurgebieden. Vermijd lawaai en verstoring van<br />
oevers.<br />
• Laat nooit afval achter in <strong>het</strong> water of op de oevers.<br />
• Geniet van de mogelijkheid die wordt geboden om tijdens de zomer-<br />
periode op zon- en feestdagen in op de toeristisch aantrekkelijke<br />
waterweggedeelten te varen.<br />
4. Beschermde gebieden<br />
In een beperkt aantal gevallen dient een natuursporter rekening te houden met<br />
bepalingen uit <strong>het</strong> decreet betreffende de landschapszorg. In Vlaanderen krijgt<br />
maar liefst 16,25 % van <strong>het</strong> Vlaamse grondgebied <strong>het</strong> statuut ankerplaats (29). Dit<br />
betekent dat Vlaanderen nog relatief rijk is aan waardevolle landschappen. Die<br />
gebieden kan je terugvinden op <strong>het</strong> geoloket OC-GIS Vlaanderen of via de website<br />
van monumenten en landschappen (www.monument.vlaanderen.be). Bij de dienst<br />
ruimtelijke ordening van je gemeente of <strong>bij</strong> de buitendienst van de afdeling<br />
Monumenten en Landschappen van <strong>het</strong> Vlaamse Gewest (30). Voor contactgegevens<br />
van de buitendiensten kan je terecht <strong>bij</strong> afdeling Monumenten en<br />
Landschappen, Phoenixgebouw, Koning Albert II-laan 19 bus 3 te 1210 Brussel (02<br />
553 16 13).<br />
(28) Waterloopbeheerder: persoon of instelling die verantwoordelijk is voor <strong>het</strong> beheer<br />
van waterlopen zoals rivieren, beken, etc... De waterloopbeheerder bekijkt niet alleen de<br />
ecologische functies van waterlopen maar ook de gebruiksfuncties zoals <strong>het</strong> drinkwater,<br />
recreatie, transport, .... Dit is <strong>het</strong> hoofdprincipe van <strong>het</strong> integraal waterbeheer.<br />
(29) Ankerplaats: een gebied dat behoort tot de meest waardevolle landschappelijke<br />
plaatsen, dat een complex van gevarieerde erfgoedelementen is die een geheel of<br />
ensemble vormen, dat ideaal-typische kenmerken vertoont vanwege de gaafheid of<br />
representativiteit, of ruimtelijk een plaats inneemt die belangrijk is voor de zorg of <strong>het</strong><br />
herstel van de landschappelijke omgeving.
(30) Afdeling Monumenten en Landschappen: de afdeling maakt deel uit van de<br />
Administratie Ruimtelijke Ordening, Huisvesting en Monumenten en Landschappen<br />
van <strong>het</strong> Departement Leefmilieu en Infrastructuur. Zij levert beleidsvoorbereidend<br />
en uitvoerend werk op administratief, op juridisch en op andere vlakken. Ze bestaat<br />
verder uit twee onderafdelingen met name ‘Algemeen Bestuur’ en ‘Gemeenschappelijke<br />
Vakgebieden’. Daarnaast zijn er 5 provinciale cellen.<br />
In sommige beschermde landschappen worden beperkingen opgelegd wat betreft<br />
<strong>het</strong> recreatief medegebruik. Soms worden groepssporten <strong>bij</strong>voorbeeld expliciet<br />
verboden. Om na te gaan of dit <strong>het</strong> geval is, moet je <strong>het</strong> beschermingsbesluit erop<br />
nalezen. Natuurlijk werkt <strong>het</strong> vlotter als je dat gewoon eens vraagt aan bovenvermelde<br />
diensten. Indien georganiseerde groepssporten effectief worden verboden<br />
voorziet <strong>het</strong> beschermingsbesluit steeds dat er afwijkingen kunnen worden<br />
aangevraagd. De medewerker van Monumenten en Landschappen kan je zeker<br />
vertellen welke procedure je daarvoor moet volgen. Het is natuurlijk niet zeker<br />
dat die afwijking effectief wordt toegestaan en <strong>het</strong> is ook mogelijk dat er aan een<br />
eventuele afwijking voorwaarden worden verbonden.<br />
39
hier komt tabblad 3:<br />
in de praktijk
1. Wie kan je tegenkomen?<br />
1. De boswachter<br />
In Vlaanderen zijn ongeveer 90 boswachters actief. Ze werken voor de Vlaamse<br />
overheid en zijn belast met <strong>het</strong> toezicht van een bepaald bosgebied. Daarnaast<br />
moeten ze ook toezien of de bossen van anderen (gemeenten en privé-personen)<br />
goed worden beheerd.<br />
Voor de natuursporter is <strong>het</strong> belangrijk te weten dat volgende opdrachten tot <strong>het</strong><br />
takenpakket van de boswachter behoren.<br />
Domeinbossen en openbare bossen beheren samen met de houtvester: een<br />
grondige inventarisatie van fauna (31) & flora (32), bodem, bosgebruik, ...<br />
Hieruit ontwikkelen de boswachter en de houtvester een visie gebaseerd<br />
op de beheervisie (33) Deze visie wordt omgezet in een beheerplan met<br />
aandacht voor de verschillende bosfuncties.<br />
Adviezen verlenen omtrent bos-, jacht-, visserij- en natuuractiviteiten<br />
Terreinbeheer: beheren, onderhouden en inrichten van <strong>het</strong> domeinbossen<br />
Bestaande wetgeving laten respecteren<br />
Politionele bevoegdheid: waken over de toepassing van <strong>het</strong> Bosdecreet, de<br />
jacht- en vogelwetgeving, de wetgeving op zoetwatervisserij en <strong>het</strong> natuurdecreet.<br />
Bij overtreding zal de boswachter altijd eerst preventief optreden.<br />
Indien de overtreding niet stopt of te erg wordt, kan hij een proces-verbaal<br />
opmaken. Het is dan aan de rechter om daarover een uitspraak te doen en<br />
eventueel de inbreuk te beboeten.<br />
(31) Fauna: de gezamenlijke diersoorten die in een bepaald land of een bepaald geologisch<br />
tijdperk voorkomen.<br />
(32) Flora: de gezamenlijke planten of plantensoorten die de vegetatie van een bepaalde<br />
streek (of periode) vormen, genoemd naar Flora (Lat.): de godin van de bloemen en van<br />
de lente.<br />
(33) Beheervisie: document opgesteld door de afdeling Bos & Groen waarin beschreven<br />
wordt hoe de domeinbossen in de toekomst zullen beheerd worden.<br />
43
!<br />
!<br />
44<br />
Hoe vind ik de adresgegevens van een Vlaamse woudmeester,<br />
houtvester en boswachter?<br />
1) Surf met Internet Explorer naar http://www.bosengroen.be<br />
• Klik in <strong>het</strong> hoofdmenu op ‘Adressen’<br />
• Bij punt 2 ‘Buitendiensten’ klik je op de betreffende provincie<br />
• Je komt nu op een scherm met allerlei kaders. In deze kaders vind je<br />
van elke provincie de woudmeester en houtvester. Om de gegevens<br />
van de betreffende boswachter te bekomen neem je best contact op<br />
met de houtvester. Deze zal je dan doorverwijzen.<br />
2) Surf met Internet Explorer naar http://www.bosspel.be<br />
• Klik op jeugdwerker (indien je computer geen flashverbinding kan<br />
maken, vink dan html aan)<br />
• Klik op ‘Zoek je boswachter’<br />
• Selecteer <strong>bij</strong> ‘Zoeken op ...’ je zoekmethode en voer gemeente of<br />
postcode of naam boswachter in.<br />
• Klik op zoeken en je krijgt <strong>het</strong> resultaat<br />
• Klik op de naam van de boswachter om zijn contactgegevens te laten<br />
verschijnen.<br />
Hoe vind ik de adresgegevens van een Waalse boswachter?<br />
(triage = houtvesterij / préposé = boswachter)<br />
Surf met Internet Explorer naar http://environnement.wallonie.be/cartodnf<br />
Je krijgt een pop-up met een zoekprogramma<br />
Stap 1:<br />
Klik uiterst links ‘Recherches’ aan.<br />
Duid ‘Localisation nouvelles communes’ of ‘Localisation anciennes communes’<br />
aan. (Keuze blijft gelijk!)<br />
Kies je gemeente en klik op ‘valider’<br />
Stap 2:<br />
Klik uiterst links ‘Thèmes’ aan.<br />
Vink alles af, behalve: ‘Limites triages’ (2x aanvinken naast elkaar)<br />
IGN 50 000 (helemaal onderaan)<br />
Klik op C (appliquer).
!<br />
Stap 3:<br />
Klik op <strong>het</strong> vergrootglas met een plus erin, om in te zoomen.<br />
Stap 4:<br />
Klik op de selectietool ( ) en selecteer <strong>het</strong> bos waarin je wil sporten.<br />
Je krijgt nu links een kadertje met de naam van de boswachter, zijn<br />
telefoonnummer én adres.<br />
Andere manieren om <strong>het</strong> adres van ‘jouw’ boswachter te krijgen: via <strong>het</strong><br />
gemeentehuis van <strong>het</strong> betreffende bosgebied (telefonisch of e-mail).<br />
Waar kan ik terecht voor contactpersonen en hun gegevens voor de<br />
bossen in <strong>het</strong> Brussels Hoofdstedelijk Gewest?<br />
Administratie Leefmilieu van <strong>het</strong> Brussels Gewest<br />
Brussels Instituut voor Milieubeheer - Infodienst<br />
Gulledelle 100 - 1200 Brussel<br />
T. 02 775 75 75<br />
F. 02 775 76 11<br />
Email: info@ibgebim.be<br />
www.ibgebim.be<br />
2. Natuurwachter<br />
Een natuurwachter heeft dezelfde functie als een boswachter, maar dan in<br />
natuurgebieden. De natuurwachter ziet toe op <strong>het</strong> beheer van <strong>het</strong> natuurgebied<br />
en houdt er toezicht. Hij kan dus een proces-verbaal opstellen voor overtredingen<br />
zoals <strong>het</strong> negeren van de toegankelijkheidswetgeving, stropen, ...<br />
!<br />
Waar kan ik terecht voor de naam en contactgegevens van de natuurwachter<br />
van een bepaald gebied?<br />
Neem contact op met de buitendienst van afdeling Natuur van de provincie<br />
waar <strong>het</strong> gebied zich bevindt.<br />
45
46<br />
> Buitendienst Afdeling Natuur - Antwerpen<br />
T. 03 224 62 54<br />
Email: natuur.ant@lin.vlaanderen.be<br />
> Buitendienst Afdeling Natuur - Limburg<br />
T. 011 74 24 50<br />
Email: natuur.lim@lin.vlaanderen.be<br />
> Buitendienst Afdeling Natuur - Vlaams-Brabant<br />
T. 016 21 12 50<br />
Email: natuur.vbr@lin.vlaanderen.be<br />
> Buitendienst Afdeling Natuur - Oost-Vlaanderen<br />
T. 09 265 46 38<br />
Email: natuur.ovl@lin.vlaanderen.be<br />
> Buitendienst Afdeling Natuur - West-Vlaanderen<br />
T. 050 45 41 76<br />
Email: natuur.wvl@lin.vlaanderen.be<br />
3. Domeinwachter of <strong>bij</strong>zondere veldwachter<br />
Een domeinwachter heeft bevoegdheid in provinciale domeinen. Hij is<br />
verantwoordelijk voor <strong>het</strong> beheer en <strong>het</strong> toezicht van <strong>het</strong> provinciaal domein.<br />
Deze persoon kan je niet tegenkomen in een domeinbos (= bos in beheer van <strong>het</strong><br />
Vlaamse Gewest). Daar kom je de boswachter tegen.<br />
4. Jachtwachter<br />
Een jachtwachter houdt toezicht op een jachtgebied van jagers. Jagers betalen<br />
om te kunnen jagen en kopen hiervoor een jachtverlof (34). Natuurlijk willen<br />
jagers dat <strong>het</strong> wild dat aanwezig is in hun jachtgebied niet wordt gestroopt of<br />
verstoord waardoor <strong>het</strong> naar andere gebieden vlucht. Daarom houdt een jachtwachter<br />
toezicht in jachtgebieden. Deze persoon is niet noodzakelijk in uniform<br />
maar moet wel beschikken over een legitimatiekaart. Hij kan je <strong>bij</strong>voorbeeld<br />
wijzen op verstoring en je aanmanen om stil te zijn.<br />
(34) Jachtverlof: een vergunning die een jager koopt om op een terrein te mogen jagen.<br />
Deze vergunning is slechts geldig voor één jaar en een bepaald gebied.
2. Natuursportregels<br />
1. Plannen en voorbereiden van een tocht/activiteit<br />
Door een tocht of activiteit goed te plannen kan je de impact op de omgeving<br />
beperken. Een slechte planning daarentegen resulteert meestal in schade aan<br />
de natuur en <strong>het</strong> cultureel erfgoed. Een goede planning impliceert niet enkel een<br />
minimale schade aan de natuur maar verzekert ook de veiligheid van de groep,<br />
biedt de mogelijkheid meer te weten te komen over de natuur (educatie) en leidt<br />
tot een leuke en aangename natuursportervaring. Een tocht goed plannen doe je<br />
door tijdens je voorbereiding rekening te houden met volgende aandachtspunten.<br />
Tijdstip<br />
Hou rekening met de gevoeligheden van <strong>het</strong> seizoen waarin je de tocht/activiteit<br />
organiseert. Per seizoen worden een aantal typische kenmerken gegeven:<br />
> Lente<br />
Bewaar de rust en kijk goed waar je loopt! In de lente staat alles weer in bloei.<br />
Knoppen lopen uit, kruiden gaan bloeien, vogels broeden en zoogdieren werpen<br />
jongen. Het broedseizoen loopt van begin maart tot eind juni en vraagt om stilte<br />
en voorzichtigheid.<br />
> Zomer<br />
Opgepast er heerst een groot brandgevaar! Bos- en heidebranden zijn door de<br />
grote droogte niet te vermijden. Vraag steeds toestemming voor <strong>het</strong> maken<br />
van vuur. Brandende fakkels, kaarsen en sigaretten zijn een gevaar voor bos en<br />
natuur. Spring er dus heel voorzichtig mee om! In bossen is <strong>het</strong> gebruik van vuur<br />
helemaal verboden.<br />
> Herfst<br />
Het jachtseizoen is geopend! Dit betekent dat nu ook de jagers, een andere<br />
recreantengroep, op pad zijn. Hou hiermee rekening. Grote jachtpartijen worden<br />
soms aangekondigd. Hoewel de herfst als jachtseizoen bekend staat, zijn ook in<br />
de zomer en de winter regelmatig jagers actief. Zij staan immers ook in voor de<br />
bestrijding van wild dat schade aanbrengt aan bepaalde landbouwteelten.<br />
47
Winter<br />
Onze winters staan bekend als zeer wisselvallig. Typische weersomstandigheden<br />
zijn koude, regen, sneeuw en vorst. Koude winterdagen met veel vorst zorgen voor<br />
een bevroren ondergrond, ontbrekende kruiden en verdroogde takken en struiken.<br />
Natuursporten hebben dan weinig invloed op de natuur. Regen- en sneeuwachtige<br />
winterdagen daarentegen zorgen voor een natte, drassige ondergrond. Op een<br />
natte bodem kan <strong>bij</strong>v. door vertrappeling veel schade worden aangericht.<br />
> Avontuur tijdens <strong>het</strong> avonduur<br />
Hou <strong>het</strong> ‘s avonds en ‘s nachts steeds stil en donker. Nachtdieren hebben nood<br />
aan stilte en duisternis om hun voedsel te zoeken. Als je hen stoort, beroof je<br />
hen van hun dagelijks maal. Organiseer je ‘s nachts een activiteit of tocht in <strong>het</strong><br />
bos, hou dan rekening met <strong>het</strong> toegankelijkheidsreglement! Elk bos is ‘s nachts<br />
normaal gezien toegankelijk op de wettelijk toegankelijke plaatsen.<br />
Een toegankelijkheidsreglement kan dit echter verbieden. Raadpleeg de boswachter<br />
van <strong>het</strong> betreffende bos of kijk <strong>het</strong> toegankelijkheidsreglement na<br />
(dit kan je vinden aan elke belangrijke bosingang).<br />
Uitstippelen van je tocht<br />
> Selecteer een gebied dat geschikt is voor <strong>het</strong> type activiteit dat je wil organiseren<br />
> Laat de tocht over bestaande wegen lopen. Hier<strong>bij</strong> is <strong>het</strong> belangrijk dat je geen<br />
bossen, natuurgebieden, weiden en akkers te doorkruisen omdat je dan ongewild<br />
en onbewust vele sporen nalaat. Wil je toch van de wegen afwijken, vraag dan<br />
eerst toestemming aan de bevoegde instantie (zie hoofdstuk drie ‘ de wet’)<br />
> Respecteer borden die je de toegang verbieden<br />
> Snij geen hoeken en bochten af<br />
> Loop op smalle boswegen achter elkaar, zo vertrappel je geen planten langsheen<br />
de weg .<br />
> Wil je gebruik maken van bewegwijzering langs de openbare weg, ga dan eerst<br />
na of je hiervoor een toestemming nodig hebt. In openbare bossen op Vlaams<br />
grondgebied mag bewegwijzering zonder toestemming worden aangebracht<br />
langs de boswegen. Voorwaarde is wel dat de datum, de organiserende<br />
vereniging, de naam en <strong>het</strong> adres van de verantwoordelijke vermeld staan<br />
en dat de bewegwijzering binnen de 24 uur na de activiteit is weggehaald.<br />
48
Aantal deelnemers<br />
> Ga liefst in kleine groepen op stap. Grote groepen kunnen een smalle weg snel<br />
herschapen tot een verbrede, platgewalste aardeweg. Met kleine groepen is <strong>het</strong><br />
ook veel gemakkelijker om achter elkaar te lopen.<br />
Uitrusting<br />
> Neem voldoende warme kledij mee. Het vermindert de noodzaak om vuur te<br />
maken.<br />
> Maak gebruik van goed onderhouden en proper materiaal. Het beperkt <strong>het</strong><br />
toevallig verplaatsen van micro-organismen en zaden.<br />
> Voorzie tenten of zeilen <strong>bij</strong> twee- of meerdaagse tochten. Je hebt dan geen<br />
takken of boomstammen nodig voor <strong>het</strong> bouwen van een bivak.<br />
> Vergeet je kaart en kompas niet! Voor de moderne buitensporter:<br />
Vergeet je GPS niet!<br />
!<br />
Checklist voor de natuurvriendelijke natuursporter volgens <strong>het</strong><br />
natuurdecreet.<br />
> Controleer de status van je <strong>het</strong> gebied waar je activiteit doorgaat<br />
> Hou rekening met de groep (leeftijd, grootte,...)<br />
> Weersomstandigheden<br />
> Het tijdstip van de activiteit<br />
> Blijf op de paden in natuurgebieden<br />
> Vermijd ontstaan van sluikwegen<br />
> Graaf geen putten in bos-, natuur- en duingebieden<br />
> Respecteer akkers en weiden en hun afsluitingen<br />
> Respecteer fauna en flora<br />
> Maak geen inkepingen en aanduidingen in bomen, maar gebruik touw en<br />
vergeet <strong>het</strong> niet te verwijderen na afloop van de activiteit<br />
> Respecteer waardevolle landschappen zoals veen, moeras, oude<br />
bossen,.... Ze hebben jaren nodig om te herstellen<br />
> Parkeer voertuigen op de voorziene plaatsen<br />
> Laat geen afval achter, neem alles mee. Dan krijg je geen discussie wat<br />
wel en niet kan blijven liggen<br />
> Maak enkel een kampvuur op de toegelaten plaatsen<br />
49
2. Maak gebruik van duurzame ondergrond<br />
Betreding heeft zowel directe als indirecte gevolgen op ecosystemen. Directe<br />
gevolgen omvatten mechanische schade aan plantenweefsel of vertrappeling van<br />
dieren; indirecte gevolgen zijn <strong>het</strong> gevolg van bodemverdichting en -verstoring.<br />
De gevoeligheid van leefgemeenschappen hangt af van hun mogelijkheid om de<br />
recreatie te weerstaan en van hun capaciteit om te herstellen nadat de recreatie<br />
verdwenen is. Gebruik de ondergrond op een duurzame manier. Dit doe je door<br />
volgende richtlijnen te respecteren:<br />
Koester de bodem door volgende principes toe te passen:<br />
> Denk steeds aan <strong>het</strong> risico op bodemverdichting die door betreding, insporing<br />
van fietsen, e.d. kan optreden. De draagkracht is afhankelijk van de aard van de<br />
bodem (zand, leem, klei) en vooral van de vochttoestand van de bodem.<br />
Verdichting verkleint <strong>het</strong> volume van de poriën tussen de gronddeeltjes.<br />
Hierdoor verliest de bodem een deel of de totaliteit van zijn opnamecapaciteit<br />
en wordt de plantengroei en de ontwikkeling van <strong>het</strong> overige bodemleven<br />
geremd of stopgezet. Vooral in bodems met een weinig actieve bodemfauna<br />
(regenwormen, mollen, ...) duurt bodemherstel na verdichting <strong>bij</strong>zonder lang.<br />
In bodems met een actievere bodemfauna gaat dit beduidend sneller, hoewel<br />
omzichtigheid geboden is <strong>bij</strong> veralgemeningen.<br />
> Om bodemverstoring te vermijden handel je uiterst voorzichtig in gebieden met<br />
een vochtige tot natte bodem en op hellende terreinen. Onder bodemverstoring<br />
verstaan we <strong>het</strong> omwoelen of beschadigen van de toplaag van <strong>het</strong> terrein, de<br />
eigenlijke vegetatie. Bij omwoeling en verstoring van de grond wordt mineralisatie<br />
gestimuleerd.<br />
> Respecteer <strong>het</strong> bodemoppervlak. Een bodem ligt niet overal perfect gelijk maar<br />
kent meestal kleine verschillen, kleine hoogtes en laagtes. Het is belangrijk deze<br />
te behouden. Ze zorgen voor erg kleinschalige verschillen in de omgevingsomstandigheden,<br />
wat de biodiversiteit (35) ten goede komt.<br />
> Vermijd verstoring van voorjaarsflora in de winter en <strong>het</strong> voorjaar. Geniet<br />
ervan vanop de wegen. Sommige voorjaarsflora, met name de oud-bosflora,<br />
komen voornamelijk voor in oude bosecosystemen. Onder deze oud-bosflora<br />
komen heel wat voorjaarsbloeiers voor zoals bosanemoon, wilde narcis, boshyacint,<br />
e.a. Deze planten vermijden schaduw en concurrentie met bomen voor<br />
50<br />
(35) Biodiversiteit: verscheidenheid aan levende wezens. Gewoonlijk<br />
omvat dit de verscheidenheid aan soorten planten, dieren en schimmels,<br />
de genetische diversiteit en de diversiteit in levensgemeenschappen en<br />
ecosystemen.
water en voedingsstoffen door vroeg in <strong>het</strong> voorjaar te bloeien, nog voor de<br />
bomen in blad staan. In de zomer, herfst en winter zijn deze planten niet meer<br />
bovengronds zichtbaar. Deze seizoenen brengen ze ondergronds door, vnl. als<br />
wortelstokken, bollen of knollen.<br />
> Recreëer je op een natte heide en in de vennen, blijf dan steeds op de wegen.<br />
Deze biotopen, en talrijke van de erin voorkomende planten, zijn uiterst<br />
zeldzaam. De grote bedreiging is in de eerste plaats verdroging, maar ook<br />
verzuring en aanvoer van extra voedingsstoffen.<br />
> Wees je steeds bewust van overbetreding en rustverstoring door recreatie in<br />
land- en kustduinen. Het behoud van deze ecosystemen komt in <strong>het</strong> gedrang <strong>bij</strong><br />
te sterke recreatiedruk. Niet zelden ontstaat er vaker erosie van de duintoppen<br />
en -flanken ten gevolge van veelvuldig spelen, betreden en andere vormen van<br />
recreatie dan dat zich een nieuw duinreliëf kan vormen. Vooral door inslaande<br />
regendruppels en afstromend regenwater kan zo heel wat zand wegspoelen<br />
zonder dat <strong>het</strong> duin opnieuw wordt opgebouwd. Een algemene vervlakking is<br />
<strong>het</strong> gevolg. In dat geval wordt niet alleen <strong>het</strong> duinmilieu vernietigd ook naburige<br />
begroeiingen overstuiven en verdwijnen.<br />
> Vermijd betreding van hellende bermen van holle wegen. Holle wegen zijn wegen<br />
die meer dan 50 cm dieper liggen dan <strong>het</strong> grondniveau van de omgeving. Het<br />
wegdek van een holle weg is aan beide zijden begrensd door een hellende berm.<br />
De bermen van holle wegen zijn in sterke mate onderhevig aan erosieprocessen,<br />
vooral onder invloed van afstromend water.<br />
!<br />
De werking van erosie op de hellende bermen van holle wegen<br />
Water dat op de vegetatie van de berm valt, wordt door de vegetatie<br />
vertraagd en dringt slechts gedeeltelijk door in de bodem. Als er niet<br />
voldoende vegetatie aanwezig is om <strong>het</strong> water te vertragen, of als de<br />
hoeveelheid water erg groot is, stroomt <strong>het</strong> water langs de bermen naar<br />
beneden en kan er aanzienlijke erosie optreden. Bij onverharde wegen<br />
veroorzaakt <strong>het</strong> water dat door de bedding van de holle weg loopt,<br />
stroomerosie. Te sterke erosie kan de vegetatie volledig vernietigen en<br />
beletten dat de vegetatie zich herstelt.<br />
51
!<br />
> Vermijd betreding van de schouder van een holle weg. De schouder is de<br />
bovenkant van de helling van een holle weg, waar deze overgaat in de omgeving.<br />
Het verwijderen van de beschermende plantengroei aan de schouder heeft<br />
eveneens een sterkere erosie tot gevolg.<br />
52<br />
Waar komen holle wegen voor?<br />
Ze komen vooral voor in een gordel die loopt vanaf Ieper, over de regio van<br />
Ronse, Brabant en Haspengouw tot in Zuid-Limburg. Holle wegen maken<br />
deel uit van ons natuurlijk en cultuurhistorisch erfgoed.<br />
> Kies voorziene picknick- en rustplaatsen om uit te rusten, te picknicken of<br />
tenten op te zetten. Op die manier beschadig je de vegetatie minder. Goede rust-<br />
en kampeerplaatsen worden gevonden, niet gemaakt!<br />
> Rust, picknick, kampeer, ... op minstens 60 meter afstand van beken, rivieren,<br />
waterlopen en bronnen. Zo bescherm je de oevers.<br />
!<br />
Opzetten van tenten:<br />
• Zet je tent niet op in een droge sloot of een overstromingsgebied van<br />
een rivier<br />
• Graaf geen kunstmatige greppels! Ze trekken water aan, verstoren de<br />
natuurlijke afstroming en veroorzaken erosie. Geen goed idee dus!<br />
• Wil je wind en regen niet in je tentopening laten waaien, plaats je tent<br />
dan haaks op de windrichting! (In België waait de wind meestal vanuit <strong>het</strong><br />
Zuidwesten)
3. Laat geen afval achter<br />
Een aanzienlijk probleem van deze tijd zijn de nog steeds groeiende afvalbergen.<br />
Afval gaat gepaard met een verlies aan grondstoffen en energie. Elke mens aanwezig<br />
op deze aarde kan hieraan werken door zoveel mogelijk afval te voorkomen.<br />
Ook de groep van de natuursporters kan hier<strong>bij</strong> helpen door <strong>het</strong> afval voor, tijdens<br />
en na een tocht / activiteit te beperken.<br />
Ter illustratie enkele afvalproducten en hun afbreektijd:<br />
BLIK<br />
Afbreektijd:<br />
200 tot 400 jaar<br />
SIGARETTENPEUK<br />
Afbreektijd:<br />
2 tot 5 jaar<br />
Hieronder vind je nog enkele belangrijke richtlijnen:<br />
GLAZEN FLES<br />
Afbreektijd:<br />
duizenden of miljoenen jaren<br />
RUBBEREN ZOOL<br />
Afbreektijd:<br />
50 tot 80 jaar<br />
Aankopen van voeding<br />
> Kies voor producten met zo weinig mogelijk of helemaal geen verpakking, want<br />
verpakking betekent afval.<br />
> Koop producten met een milieuvriendelijke verpakking zoals composteerbare<br />
zakjes en folies en verpakkingen met statiegeld.<br />
53
• Samenstelling van de picknick<br />
> Verpak je boterhammen niet met papier, plastic- of aluminiumfolie maar kies<br />
voor een natuurvriendelijke oplossing zonder afval: ‘de brooddoos’.<br />
> Neem geen frisdrank mee in blikjes of PET-flessen maar giet deze over in een<br />
drinkbus. Er bestaan nu ook drinkbussen van 1 liter dus dorst zal je zeker niet<br />
lijden.<br />
> Kies voor een stuk fruit als vieruurtje, lekker gezond en geen gevaarlijk afval.<br />
• Samenstelling van <strong>het</strong> menu voor een twee- of meerdaagse tocht<br />
> Hou <strong>het</strong> menu zo eenvoudig mogelijk zodat <strong>het</strong> koken beperkt blijft.<br />
> Beperk <strong>het</strong> afval door <strong>het</strong> eten zoveel mogelijk op te bergen in vershouddozen<br />
en kommen en te kiezen voor fruit en verse groenten. Het eten kan je reeds op<br />
voorhand maken zodat je <strong>het</strong> enkel nog moet opwarmen.<br />
Tijdens de tocht / activiteit<br />
• Keukenafval<br />
> Alle afval wordt steeds terug meegenomen. Controleer dan ook rust- en<br />
picknick- of kampeerplaatsen op afval.<br />
> Begraaf geen biologisch afbreekbare stoffen onder de grond. Verborgen voedsel<br />
trekt dieren aan. Menselijk eten is niet natuurlijk voor dieren. Hun natuurlijk<br />
voedselsysteem en voedingsgewoonten worden gestoord als ze voedsel van<br />
mensen eten. Een concentratie van grote hoeveelheden etensresten leidt tot<br />
eutrofiëring (36) van bodem en water. Voorzie voldoende vuilniszakken waarin je<br />
etensresten kwijt kan en neem volle vuilniszakken terug mee naar huis.<br />
> Beperk <strong>het</strong> morsen tijdens <strong>het</strong> koken<br />
> Afwassen gebeurt minstens 70 meter verwijderd van rivieren, beken en bronnen.<br />
> Gebruik plantaardige detergenten voor de afwas. Beperk je hier<strong>bij</strong> tot een kleine<br />
hoeveelheid afwasmiddel. Bij <strong>het</strong> weggieten van <strong>het</strong> afwaswater filter je eerst<br />
<strong>het</strong> water. De etensresten uit <strong>het</strong> afwaswater gooi je in een afsluitbare zak of<br />
vuilniszak. Het resterende water verspreid je over een wijd gebied dat zeker 70<br />
meter verwijderd is van rivieren, beken, bronnen en wegen.<br />
• Menselijk afval<br />
> Menselijke uitwerpselen kunnen onze natuur beschadigen. Ze kunnen ziektes<br />
verspreiden, onze natuurlijke waterlopen besmetten, dieren aantrekken.<br />
54<br />
(36) Eutrofiëring: verrijking van voedingsstoffen, vergroting van<br />
de voedselrijkdom van rivieren, oppervlaktewater enz.
Uitwerpselen zijn ook storend voor andere recreanten. Het is dus <strong>het</strong> belangrijk<br />
menselijk afval op een goede manier te verwijderen. Hanteer daarvoor volgende<br />
principes:<br />
> Graaf een wc-putje. Dit putje moet ongeveer 20 cm diep zijn en minstens 70<br />
meter verwijdert van water. Zoek hiervoor een plaats waar andere recreanten er<br />
geen last van ondervinden. Met andere woorden een plaats ver van wegen, rust-<br />
en kampeerplaatsen. Bedek, na afloop, <strong>het</strong> putje met natuurlijke materialen.<br />
Vergeet je schopje niet mee te nemen tijdens je tocht / activiteit.<br />
> Spoel urine steeds weg met water. Het zal de negatieve effecten minimaliseren.<br />
> Wees zuinig met toiletpapier en gebruik enkel makkelijk biologisch afbreekbaar<br />
wc-papier. Werp <strong>het</strong> wc-papier liever in een vuilzakje dan in <strong>het</strong> wc-putje.<br />
> Tampons en maandverband moeten meegenomen worden. Zij hebben een<br />
zeer geringe biologische afbreekbaarheid en de kans dat dieren dit soort afval<br />
opgraven is zeer groot.<br />
• Wat mag ik zeker niet vergeten op mijn tocht / activiteit?<br />
> Voldoende vuilniszakken<br />
> Een schopje voor <strong>het</strong> wc-putje<br />
3. Neem niets mee dat eigendom is van de natuur<br />
De schoonheid van de natuur mag door iedereen gezien worden. Moeilijk is dit<br />
wanneer iedereen overal en ten allen tijde bloemen, paddestoelen, dood hout,<br />
e.d. plukt en meeneemt. Er zou dan nog maar weinig overblijven van onze mooie<br />
natuur. Dit voorkom je door volgende principes toe te passen.<br />
Laat gebieden achter zoals je ze gevonden hebt:<br />
Voor bossen, natuurgebieden als akkers en weide:<br />
> Pluk geen paddestoelen, bloemen of planten. Op zich heeft <strong>het</strong> plukken van één<br />
of enkele bloemen weinig impact. Maar als elke recreant één of enkele bloemen<br />
plukt, heeft dit wel in een grote impact op de natuur.<br />
!<br />
Neem er een foto van of maak er een tekening van<br />
55
Beschadig geen bomen. Maak geen inkervingen in boomstammen, breek geen<br />
takken van de bomen en gebruik nooit nagels of nietjes <strong>bij</strong> <strong>het</strong> aanbrengen van<br />
bewegwijzering aan bomen.<br />
Voor water:<br />
> Laat waterlopen zoals ze zijn. Gooi er geen stenen in, vervuil ze nooit met afval<br />
en schadelijke stoffen.<br />
> Laat alle waterplanten staan. Neem er liever een foto van.<br />
> Gebruik de bestaande infrastructuur voor <strong>het</strong> aanleggen van je kajak, kano of<br />
vlot.<br />
Bouw geen constructies zoals een afdak, tafels, stoelen of andere.<br />
Graaf geen grachten of greppels voor tenten.<br />
Bescherm <strong>het</strong> culturele erfgoed. Kijk ernaar maar kom er niet aan.<br />
5. Beperk de impact van vuur<br />
Het gebruik van kook- en kampvuur is een eeuwenoude traditie. Helaas is <strong>het</strong><br />
maken van vuur milieubelastend en gevaarlijk. Bedenk maar eens welke zware<br />
gevolgen <strong>het</strong> maken van vuur in een bos kan hebben. Zowel de voorbereiding, <strong>het</strong><br />
maken als <strong>het</strong> doven van een vuur vraagt om voorzichtigheid. Voorzichtig te werk<br />
gaan, doe je door de volgende richtlijnen te overdenken en toe te passen.<br />
1) Welke wetgeving is van toepassing?<br />
Het Belgische Veldwetboek bepaalt dat er geen vuur is toegestaan binnen een<br />
straal van 100 meter van huizen, bossen, heide, boomgaarden, hagen, graan, stro<br />
en mijten. Binnen de Vlaamse wetgeving zijn er enkele uitzonderingen. Zo zegt de<br />
wetgeving dat <strong>het</strong> houden van kampvuur voor sociaal-culturele activiteiten (37)<br />
is toegestaan mits gebruik van onbehandeld hout. Het gebruik van onbehandeld<br />
hout heeft een vrij beperkte invloed op <strong>het</strong> milieu. Enkele Vlaamse gemeenten<br />
hebben een politiereglement opgesteld dat bepaalt dat je een kampvuur mag<br />
organiseren mits toestemming van de betrokken gemeente.<br />
In alle Belgische bossen (zowel Vlaamse, Waalse als Brusselse) is <strong>het</strong> verboden<br />
vuur te maken. Dit geldt ook binnen een straal van 100 meter rond de bossen.<br />
56<br />
(37) Sociaal-culturele activiteiten: activiteiten in de sfeer van<br />
vrijtijdsbesteding die een gemeenschapsvormende functie, een<br />
culturele functie, een educatieve functie of een maatschappelijke<br />
activerende functie voor ogen hebben.
Sommige bossen zijn voorzien van een kampvuurkring aan de rand van <strong>het</strong> bos.<br />
Raadpleeg hiervoor de plaatselijke boswachter. Ook in natuurreservaten is <strong>het</strong><br />
verboden vuur te maken.<br />
Wil je toch vuur maken, vraag dan machtiging / toelating aan:<br />
• eigenaar en gemeente voor gebieden waar geen bos in de buurt is<br />
• eigenaar en afdeling Bos & Groen voor openbare bossen en privé-bossen<br />
• afdeling Bos & Groen voor domeinbossen. Raadpleeg hier eerst de boswachter!<br />
Vergeet nooit dat enkel <strong>het</strong> verbranden van plantaardige afvalstoffen is toegestaan.<br />
Afval, papier, benzine, zipblokjes, e.d. zijn uit den boze.<br />
2) Welk seizoen, welke locatie en welk brandgevaar?<br />
De zomer is <strong>het</strong> droogseizoen <strong>bij</strong> uitstek. Wees tijdens dit seizoen dus heel voorzichtig<br />
met <strong>het</strong> maken van vuur. Het bos is een (brand)gevaarlijke plaats voor <strong>het</strong><br />
maken van vuur. Probeer <strong>het</strong> daarom zoveel mogelijk te beperken.<br />
> Vraag steeds toestemming voor <strong>het</strong> sprokkelen van hout in <strong>het</strong> bos. Zoals reeds<br />
eerder vermeld (zie pagina 22 en 23), is <strong>het</strong> verboden elk voorwerp dat tot de<br />
uitrusting van <strong>het</strong> bos behoort te verplaatsen en weg te nemen. Dit geldt ook<br />
voor dood hout. Dood hout heeft een belangrijke ecologische waarde voor <strong>het</strong><br />
bos en mag dus niet zonder toestemming worden meegenomen. Vraag voor<br />
domeinbossen machtiging aan de afdeling Bos & Groen (voor Vlaanderen) of aan<br />
de Division de la Nature et des Fôrets (voor Wallonië). Bij overig openbaar bos of<br />
privé-bos vraag je toestemming aan de eigenaar.<br />
!<br />
Hout sprokkelen<br />
• Sprokkel niet meer hout dan absoluut nodig is. De overschot van <strong>het</strong><br />
sprokkelhout kan je best terug in <strong>het</strong> bos verspreiden.<br />
• Sprokkel over een grote oppervlakte i.p.v. één plek leeg te roven.<br />
• Sprokkel dood hout i.p.v. levend hout. Levend hout zit vol sappen en<br />
geeft met moeite vlammen. Levende bomen en struiken omhakken is<br />
verboden!<br />
57
!<br />
> Gebruik voor kook- of kampvuren de reeds bestaande vuurpunten<br />
> Tracht vuur steeds aan te leggen op een anorganische grondlaag. Een anorganische<br />
grondlaag bestaat uit bestanddelen afkomstig van mineralen<br />
(gesteenten) <strong>bij</strong>v. zand, leem en klei. Een organische grondlaag daarentegen<br />
bestaat uit bestanddelen afkomstig van levende wezens <strong>bij</strong>v. humus, plantenresten<br />
en dierenresten.<br />
Maak een ‘Mound fire’ om op te koken<br />
Benodigdheden:<br />
• Een plantenschopje/tuinschopje<br />
• Een grote zak<br />
• Een grondzeil of een plastieken vuilzak<br />
Voorbereiding:<br />
• Verzamel een hoop zand of grind (liefst van een reeds gestoorde bron)<br />
• Leg <strong>het</strong> grondzeil of de plastieken vuilniszak op de plek waar je <strong>het</strong> vuur wil<br />
maken. Maak een plateau met een hoogte van ongeveer 6 cm met zand of <strong>het</strong><br />
grind (zie figuur)<br />
• Maak op dit plateau <strong>het</strong> vuur en kook hierop <strong>het</strong> eten<br />
Verwijderen:<br />
• Blus <strong>het</strong> vuur met water<br />
• Neem <strong>het</strong> zeil en verspreid <strong>het</strong> zand/grind en de resterende assen op zijn<br />
oorspronkelijke plaats<br />
> Hou <strong>het</strong> vuur zo klein mogelijk. Gooi niet teveel hout in één keer op <strong>het</strong> vuur, af<br />
en toe een paar takken is goed.<br />
> Gooi nooit dikke stammen op <strong>het</strong> vuur. Dikke stammen smeulen nog lang na en<br />
geven weinig warmte.<br />
58
!<br />
Welke type hout gebruiken?<br />
voor kookvuur:<br />
Harde houtsoorten: vb: beuk of eik<br />
--> leveren veel warmte en houtskool<br />
voor kampvuur:<br />
Zachte houtsoorten: vb: naaldhout<br />
--> brand sneller maar geeft meer vlammen<br />
> Laat <strong>het</strong> hout volledig opbranden tot as<br />
> Doof <strong>het</strong> vuur met water (regen-, beek- of rivierwater, geen drinkbaar water).<br />
Doof <strong>het</strong> vuur enkel met zand indien er echt geen water voorhanden is.<br />
> Zorg ervoor dat er niets meer smeult, noch bovengronds noch ondergronds.<br />
6. Respecteer de fauna<br />
Hoe kan je weten of je dieren verstoort en hoe herken je soorten die gevoeliger<br />
zijn dan andere? Zelfs onderzoekers met jarenlange ervaring kunnen daarop<br />
niet altijd een antwoord geven. Vogels hebben de neiging hun nesten zeer goed<br />
te verstoppen tegen roofdieren. Snel even goed rondkijken of er nesten zijn, is<br />
onmogelijk. Het is ook heel moeilijk in te schatten wat kan en niet kan. Hoe snel<br />
een dier verstoord is, hangt niet alleen af van de soort maar ook van <strong>het</strong> karakter<br />
van <strong>het</strong> dier zelf. Respect tonen voor de fauna doe je door je aan de volgende<br />
richtlijnen te houden:<br />
> Blijf zoveel mogelijk op de wegen. Veel dieren zijn gerust als mensen op de<br />
wegen blijven. Indien de wegen toch worden verlaten, slaan de dieren op de<br />
vlucht. Daarnaast zijn er ook de bodemdieren zoals loopkevertjes, spitsmuizen,<br />
salamanders, e.a. Zij zoeken hun voedsel in de strooisellaag. Door de weg te<br />
verlaten, worden ze vertrappeld of worden hun gangetjes dichtgedrukt.<br />
59
Bewaar de rust in je groep. Een groep mensen die veel lawaai maken of <strong>het</strong><br />
geluid van motorvoertuigen zijn voor veel vogels en zoogdieren erg overweldigend.<br />
Ze vluchten en dat vraagt veel energie. Soms kan dat dodelijk zijn.<br />
Het is <strong>bij</strong>voorbeeld vastgesteld dat reeën een hartstilstand kunnen krijgen<br />
wanneer zij herhaaldelijk worden opgejaagd.<br />
> Vermijd plaatsen waar dieren leven die extra gevoelig zijn. Op sommige plekken<br />
komen zeldzame dieren voor die ergens in een hoek een rustige plek hebben<br />
gevonden om zich te nestelen. Roofvogels zijn daarvoor gekend. Organiseer<br />
zeker geen tocht onder een nest van een havik of wespendief. Ook een<br />
dassenburcht of een holle boom met vleermuizen worden best zoveel mogelijk<br />
met rust gelaten.<br />
> Hou rekening met de gevoeligheden van <strong>het</strong> tijdstip. Het voorjaar, van begin<br />
maart tot eind juni, is <strong>het</strong> moment waarop vogels broeden. Het is niet gezond<br />
als je in de zomer een zeldzame soort opjaagt, maar <strong>het</strong> is nog minder gezond<br />
als dat in <strong>het</strong> broedseizoen gebeurt. Bij een zware verstoring wordt dan <strong>het</strong> nest<br />
verlaten. Een kleine verstoring kan niet zoveel kwaad maar je weet natuurlijk<br />
niet of <strong>het</strong> dier in kwestie die dag niet eerder werd opgejaagd. Vogels en dieren<br />
zullen slechts zelden aanstoot nemen aan recreanten zolang de weg niet wordt<br />
verlaten.<br />
7. Wees attent voor andere recreanten<br />
Maatschappelijke veranderingen, zoals de toename aan vrije tijd, zorgen voor<br />
een steeds grotere beoefening van recreatie. Mensen hebben steeds meer nood<br />
aan ontspanning en verkiezen vaak een natuurlijke omgeving voor hun vrije<br />
tijd. De toenemende belangstelling voor natuurbeleving en sportieve recreatie<br />
geeft aanleiding tot steeds meer conflicten tussen de verschillende recreanten.<br />
Veelgenoemde problemen zijn wild gedrag en <strong>het</strong> gebrek aan respect voor andere<br />
bezoekers en de beheerder (de eigenaar of wachter). Wees daarom attent voor<br />
andere recreanten en neem de volgende principes in acht:<br />
> Wees hoffelijk en respecteer andere natuurgebruikers. Meer en meer mensen<br />
zoeken de natuur op voor ontspanning en rust. Wederzijds respect en begrip zijn<br />
hier geen overbodige principes. De natuur is er voor iedereen!<br />
> Wees hoffelijk voor andere natuursporters. Wees steeds beleefd en verleen de<br />
gepaste voorrang.<br />
60
Zoek een aangelegde rust-, picknick- of kampeerplaats ver van de bestaande<br />
wegen zodat andere recreanten niet gestoord kunnen worden.<br />
> Vermijd luidruchtigheid, felle kleuren en te grote groepen.<br />
> Respecteer zowel privé als publieke eigendommen.<br />
> Respecteer de heersende wetgeving en vraag de nodige toelatingen aan.<br />
3. Bijkomende informatie<br />
1. Ziektes<br />
Wandelen, fietsten, mountainbiken, lopen, kamperen, ... in de natuur, dat is<br />
genieten van ruimte en rust. In bossen, parken en tuinen kan je volop genieten<br />
van de natuur. Maar wie deze plaatsen bezoekt, loopt ook meer kans om gebeten<br />
te worden door een teek, geplaagd te worden met ernstige jeuk van de<br />
processierupsen of in aanraking te komen met de vossenlintworm. Op zich is dat<br />
niet erg maar voorkomen is beter dan genezen. Daarom hier wat meer informatie<br />
en enkele tips.<br />
Teken en de ziekte van Lyme<br />
Teken zijn kleine, zwarte diertjes, niet veel groter dan een speldenkop. Tussen<br />
april en oktober vind je ze in bosrijke gebieden, parken, weilanden en zelfs in<br />
tuinen. Daar zitten ze op lage begroeiing als struiken, varens, hoge grassen en<br />
dergelijke. Teken kunnen niet springen of vliegen. Ze wachten in de begroeiing<br />
tot een ‘gastheer’ voor<strong>bij</strong>komt, laten zich vallen en hechten zich vast in de<br />
huid van de gastheer. Eens ze op de huid vastzitten, beginnen ze daar bloed<br />
te zuigen. Terwijl ze zich te goed doen aan ons bloed, kunnen ze ziektekiemen<br />
in ons lichaam brengen en zo infecties veroorzaken. De meest bekende ziekte<br />
veroorzaakt door teken is de ziekte van Lyme. Maar niet elke teek is geïnfecteerd<br />
met deze bacterie en brengt de ziekte over. Het risico dat je de ziekte van<br />
Lyme krijgt na een besmette tekenbeet is ongeveer 10%. De teek moet zich ook<br />
langer dan 12 uur op de mens hebben vastgebeten vooraleer ze de ziekte kan<br />
overbrengen.<br />
Zelfs <strong>bij</strong> besmetting is <strong>het</strong> niet zeker of je ziek zal worden. Het is wel wenselijk<br />
de teek zo snel mogelijk te verwijderen. Om een teek te verwijderen, komt <strong>het</strong><br />
erop aan de teek <strong>bij</strong> de kop, zo dicht mogelijk <strong>bij</strong> de huid, liefst met een pincet of<br />
eventueel tussen duim- en vingernagel vast te pakken en met een snelle ruk te<br />
61
!<br />
verwijderen. Daarna ontsmet je de wonde en was je best zorgvuldig je handen.<br />
Ook als je de teek tijdig hebt verwijderd, controleer je best achteraf de plaats van<br />
de wonde. Bij twijfel over <strong>het</strong> volledig of tijdig verwijderen of wanneer je rode<br />
uitslag of een huidzwelling opmerkt, raadpleeg je best je arts.<br />
Bij infectie door ziekte van Lyme kunnen eerst een aantal symptomen optreden.<br />
Zo zal er zich, tussen 3 tot 30 dagen na een beet, een rode, ringvormige,<br />
jeukerige huiduitslag rond de plaats van de beet ontwikkelen. Deze plek wordt<br />
geleidelijk aan groter en voelt warm aan. Er kunnen ook griepachtige verschijnselen<br />
optreden zoals hoofdpijn, keelpijn, koorts, enz. In de tweede fase (enkel<br />
in uitzonderlijke gevallen) van de besmetting treden rheumatische pijnen op en<br />
neurologische aandoeningen zoals hersenvliesontsteking, aangezichtsverlamming<br />
en soms hartritmestoornissen. Jaren na de infectie kunnen nog steeds<br />
ontstekingen optreden van de gewrichten en kunnen op armen en benen<br />
verkleurende en droge huidvlekken voorkomen. De ziekte van Lyme kan<br />
chronisch worden, <strong>bij</strong> tussenpozen terugkeren of gewoon spontaan verdwijnen.<br />
62<br />
Voorkom een tekenbeet<br />
• Draag kledij die <strong>het</strong> lichaam zoveel mogelijk bedekt. Stop je broekspijpen<br />
in kousen of schoenen.<br />
• Draag een hoofddeksel<br />
• Blijf in parken en bossen zoveel mogelijk op de wegen. Hiermee vermijd<br />
je <strong>het</strong> betreden van lage begroeiing waar teken meestal zitten.<br />
• Controleer na elke activiteit <strong>het</strong> lichaam op teken. Bij de mens nestelen<br />
teken zich <strong>bij</strong> voorkeur op <strong>het</strong> hoofd, de nek, oksels en knieholten, de<br />
liesstreek en de enkels.<br />
Processierupsen<br />
De eikenprocessierups is de larve van een nachtvlinder. Ze danken hun naam<br />
aan de gewoonte om in ‘processie’ (grote groep) vanuit spinsels op stammen of<br />
dikke takken naar <strong>het</strong> gebladerte te trekken. Ze hebben een grijsgrauwe kleur met<br />
lichtgekleurde zijden. De rupsen dragen vanaf half mei tot juli brandharen op de<br />
rug. Deze haren worden <strong>bij</strong> verstoring losgelaten en kunnen in de huid, ogen of<br />
luchtwegen dringen met mogelijk een ernstige ontsteking of astmatische reacties<br />
tot gevolg.
Binnen acht uur na contact met de haren verschijnt huiduitslag die met hevige<br />
jeuk gepaard gaat. De uitslag verdwijnt vanzelf binnen de twee weken. Problemen<br />
veroorzaakt door deze netelharen kunnen optreden zonder rechtstreeks contact<br />
met de rupsen. De haartjes kunnen meegevoerd worden door de wind en zo ook in<br />
kleding terechtkomen.<br />
!<br />
Voorkom ongemakken<br />
• Vermijd elk contact met rupsen<br />
• Draag kledij die hals, armen en benen bedekt<br />
• Na aanraking van rupsen of haren mag je niet krabben of wrijven maar<br />
wel huid en ogen goed wassen of spoelen met water.<br />
• Indien nodig al je kleren wassen<br />
Vossenlintworm<br />
De vossenlintworm is een parasiet die in vossen, katten en honden leeft. Hij<br />
kan door contact met besmette dieren of met hun uitwerpselen ook worden<br />
overgedragen op de mens. Mensen kunnen op een of andere wijze eitjes van deze<br />
lintworm opnemen. Deze eitjes worden dan een larvale worm, die zich ontwikkelt<br />
tot een levercyste. Deze cyste kan zich verder uitzaaien en stilaan <strong>het</strong> ganse<br />
orgaan vernietigen, met de dood tot gevolg. In <strong>het</strong> beste geval kan de toestand<br />
gestabiliseerd worden door medicatie en/of operatie. In 90% van de gevallen<br />
echter lijdt besmetting met de vossenlintworm tot de dood.<br />
!<br />
Voorkom een infectie van de vossenlintworm<br />
• Raak geen dode vossen of uitwerpselen aan<br />
• Eet geen ongewassen bosvruchten<br />
• Was na elke activiteit je handen<br />
63
Berenklauw<br />
De berenklauw is een plant met grote witte bloemen, enorme bladeren die<br />
behaard zijn een roodgevlekte stengel hebben. Deze plant is te vinden langsheen<br />
autosnelwegen en spoorlijnen en in verwaarloosde tuinen en bossen.<br />
Het sap van de berenklauw is giftig en bevat een <strong>bij</strong>tende stof die in combinatie<br />
met ultraviolette zonnestralen ernstige brandwonden kan veroorzaken. Ongeveer<br />
24 uur na <strong>het</strong> contact met <strong>het</strong> sap ontstaan rode, jeukende vlekken die enkele<br />
uren later overgaan in een scherp begrensde ontsteking van de huid met zwelling<br />
en blaarvorming. Als <strong>het</strong> sap in de ogen terechtkomt, kan in sommige gevallen<br />
permanente blindheid ontstaan.<br />
!<br />
64<br />
Voorkom brandwonden door berenklauw<br />
• Vermijd alle contact met de berenklauw<br />
• Spoel na contact onmiddellijk met koud water en vermijd zeker één<br />
week de zon<br />
• Draag kledij die hals, armen en benen beschermen<br />
• Eet nooit berenklauw
tabblad 4 <strong>vormingspakket</strong>
1. Doelgroep<br />
Begeleiders van natuursporten<br />
Begeleiders van avontuurlijke natuursporten in <strong>het</strong> jeugdwerk<br />
2 Doelstelling<br />
Via een didactische werkvorm natuursporters:<br />
wegwijs maken in de wereld van de natuurwetgeving<br />
op de hoogte stellen van en leren omgaan met de gevoeligheden en<br />
kwetsbaarheden van de natuur<br />
3. Duur<br />
2 tot 4 uur<br />
4. Aantal deelnemers<br />
Maximum 30 deelnemers<br />
5. Werkvorm<br />
Didactische werkvorm: spelbord gemaakt uit losse tegels met vragen en actieve<br />
intermezzo’s<br />
6. Materiaal<br />
Tegels Vraagkaarten<br />
Jokerkaarten Dobbelsteen<br />
Badges met groepssymbool Certificaatkaarten<br />
Stappenplan (4 kaarten) Dassen<br />
Spel kaarten<br />
67
7. Voorbereiding<br />
Het gaat om een “levensgroot” spelbord waar<strong>bij</strong> de deelnemers de pionnen zijn.<br />
De deelnemers worden in maximum 4 groepjes verdeeld. Elk groepslid krijgt een<br />
badge met een symbool. Dit symbool bepaalt de start- en eindplaats (4 startplaatsen<br />
en overeenkomstige eindplaatsen) van de groep.<br />
Elke groep duidt één persoon aan die start met <strong>het</strong> spel. Het startende groepslid<br />
gaat op de overeenkomstige startplaats staan.<br />
Door te gooien met de dobbelsteen wordt bepaald welke groep mag beginnen. De<br />
hoogste worp mag beginnen. Daarna gaat men verder tegen de wijzers van de<br />
klok in. Van elke groep kan maar één persoon op <strong>het</strong> spelbord staan. Deze<br />
concentreert zich op <strong>het</strong> spelbord. De rest van de groep beantwoordt de vragen.<br />
Het is de bedoeling dat de groepsleden samenwerken rond strategiebepaling en<br />
dat zij de bordspeler ondersteunen en aanmoedigen (en omgekeerd).<br />
Ter verduidelijking krijgt elke groep een kaart met <strong>het</strong> stappenplan. Dit is een<br />
kaart waarop de te volgen stappen, gedurende <strong>het</strong> spel, schematisch worden<br />
voorgesteld.<br />
8. Spelverloop<br />
Elke groep heeft de opdracht om als eersten met de volledige groep aan de<br />
overkant van <strong>het</strong> spelbord, op <strong>het</strong> overeenkomstige eindvak, te geraken. Je mag<br />
niet met de hele groep in één keer over, elk groepslid moet afzonderlijk over<br />
geraken. Daar<strong>bij</strong> moeten de zeven certificaten van de natuursportregels<br />
verzameld worden en dit vooraleer de volledige groep aan de overkant is geraakt.<br />
Wanneer alle groepsleden de overkant hebben bereikt, maar ze niet alle<br />
certificaten hebben verzameld, moet de laatste terug naar de startplaats en<br />
herbeginnen om ook de andere certificaten binnen te halen.<br />
De groep die aan de beurt is, krijgt eerst een vraag van de spelbegeleider.<br />
De groep mag kiezen tussen een A-vraag of een B-vraag. A-vragen zijn open<br />
vragen, moeilijke vragen. B-vragen zijn meerkeuzevragen, makkelijke vragen.<br />
Bij een juist antwoord op een A-vraag, mag de groep gooien met de dobbelsteen<br />
en <strong>het</strong> geworpen aantal stappen zetten. De groep krijgt ook een jokerkaart.<br />
68
Bij een juist antwoord op een B-vraag mag de groep gooien met de dobbelsteen<br />
en <strong>het</strong> geworpen aantal stappen zetten op <strong>het</strong> spelbord, maar ze krijgt geen<br />
jokerkaart. Bij elk fout antwoord is de volgende groep aan de beurt.<br />
Gooien met de dobbelsteen bepaalt <strong>het</strong> aantal stappen dat een speler mag zetten<br />
op <strong>het</strong> spelbord (tussen 1 stap en 6 stappen). Stappen op <strong>het</strong> spelbord mag in alle<br />
richtingen behalve diagonaal en binnen één beurt mag je je eigen wandelweg niet<br />
kruisen noch op éénzelfde tegel terugkeren.<br />
Door de stappen te zetten, kom je terecht op een nieuw vak. Dit kan een leeg vak<br />
zijn, een vak met een instructie of een vak met een pijl. Daarnaast zijn er nog <strong>het</strong><br />
vak ‘EHBO’, de vakken ‘gevangenis’, de startvakken en de eindvakken. Kom je per<br />
toeval op één van de laatste vier categorieën terecht, dan houdt dit geen verdere<br />
implicaties in.<br />
Wat doe je als je op één van volgende vakken staat?<br />
Sta je op een leeg vak: de volgende groep is aan de beurt<br />
Sta je op een vak met een pijl: volgende groep is aan de beurt maar <strong>bij</strong> je<br />
volgende worp moet je, <strong>bij</strong> elke stap die je tijdens die beurt zet, de richting van<br />
de pijl volgen (links, rechts, vooruit of achteruit).<br />
Sta je op een vak met instructie: speler leest en volgt deze instructie. Heb je de<br />
instructie uitgevoerd dan is de volgende groep is aan de beurt.<br />
Instructies:<br />
1. Ga naar de gevangenis (Je vliegt naar de gevangenis! Hier blijf je één beurt<br />
staan. Na deze beurt mag je opnieuw meespelen en vertrek je vanuit de<br />
gevangenis)<br />
- Jullie hebben een vuur gemaakt in <strong>het</strong> bos. De boswachter heeft jullie<br />
betrapt! Ga naar de gevangenis.<br />
- Jullie zijn gaan fietsen in een natuurreservaat. De natuurwachter houdt jullie<br />
tegen en stelt een proces-verbaal op. Ga naar de gevangenis.<br />
- Hout gesprokkeld zonder toestemming! Ga naar de gevangenis.<br />
69
2. Ga naar de EHBO-post. Je speelt <strong>het</strong> spel verder maar vertrekt vanuit de EHBOpost.<br />
- Eén van jullie groepsleden heeft een teek. Jullie moeten dringend hulp<br />
zoeken. Ga naar de EHBO-post.<br />
- Eén van jullie groepsleden kwam in aanraking met <strong>het</strong> sap van berenklauw<br />
en liep een zware brandwonde op. Ga naar de EHBO-post.<br />
- Eén van jullie groepsleden kwam in aanraking met de haartjes van een<br />
processierups met een hevige jeuk als gevolg. Ga naar de EHBO-post.<br />
3. Twee stappen vooruit, links of rechts<br />
- Vandaag is <strong>het</strong> ‘Dag van <strong>het</strong> Park’. Alle spelers mogen twee stappen vooruit,<br />
links of rechts<br />
- Vandaag is <strong>het</strong> ‘Dag van de Natuur’. Alle spelers mogen twee stappen<br />
vooruit, links of rechts<br />
- Deze week loopt de ‘Week van <strong>het</strong> bos’. Alle spelers mogen twee stappen<br />
vooruit, links of rechts<br />
4. Twee stappen achteruit<br />
- Het jachtseizoen is begonnen! Geef voorrang aan loslopend wild en jagers.<br />
Alle spelers doen twee stappen achteruit.<br />
- Jullie komen aan een heidegebied. Door de droogte en de warmte breekt er<br />
brand uit. Ga twee stappen achteruit.<br />
- Watervervuiling teistert de rivier waarop jullie op vlottentocht zijn. Ga twee<br />
stappen achteruit.<br />
5. Terug naar start (Je vliegt terug naar je startplaats! Bij je volgende beurt speel<br />
je gewoon verder maar opnieuw vanuit je startplaats)<br />
- Het is vandaag 21 maart, de start van <strong>het</strong> broedseizoen.<br />
Sorry, ga terug naar start!<br />
6. Beurt overslaan<br />
- Voor jullie jaarlijkse wandelwedstrijd hebben jullie langs de boswegen<br />
wegaanduidingen aangebracht. Deze aanduidingen moeten binnen 24 uur<br />
70
worden verwijderd. Jullie krijgen de tijd om deze weg te halen. Sla een beurt<br />
over.<br />
- Tijdens jullie kanotocht breekt een onweer los. Jullie leggen aan en gaan<br />
schuilen. Wacht tot <strong>het</strong> onweer over is. Sla een beurt over.<br />
- Tijdens jullie mountainbiketocht worden jullie opgeschrikt door een loslopende<br />
ree. Neem even de tijd om te bekomen! Sla een beurt over.<br />
7. Certificaat krijgen (7 certificaatvakken, elk certificaatvak staat voor één van<br />
de 7 natuursportregels)<br />
- Proficiat met jullie certificaat ‘Plannen en voorbereiden van een tocht /<br />
activiteit’<br />
- Proficiat met jullie certificaat ‘Maak gebruik van duurzame ondergrond’<br />
- Proficiat met jullie certificaat ‘Laat geen afval achter’<br />
- Proficiat met jullie certificaat ‘Neem niets mee dat eigendom is van de<br />
natuur’<br />
- Proficiat met jullie certificaat ‘Beperk de impact van vuur’<br />
- Proficiat met jullie certificaat ‘Respecteer de fauna’<br />
- Proficiat met jullie certificaat ‘Wees attent voor andere recreanten’<br />
8. Groep uitdagen door te dobbelen - hoogste worp krijgt een certificaat van de<br />
verliezer.<br />
- Jullie komen een groep mountainbikers tegen op de kruising met jullie pad.<br />
Wie heeft voorrang? Daag een medespeler uit. Beiden gooien met de dobbelsteen.<br />
De hoogste worp krijgt een certificaat van de verliezer.<br />
- Enkele studenten op natuurrondleiding versperren jullie doorgang. Jullie<br />
vragen vriendelijk om de doorgang vrij te maken. Zullen zij gehoorzamen<br />
of niet? Daag een medespeler uit. Beiden gooien met de dobbelsteen. De<br />
hoogste worp krijgt een certificaat van de verliezer.<br />
- Jullie doen mee aan een mountainbikewedstrijd. Jij rijdt op kop samen met<br />
iemand van een andere ploeg. Wie zal winnen? Daag een medespeler uit.<br />
Beiden gooien met een dobbelsteen. De hoogste worp krijgt een certificaat<br />
van de verliezer.<br />
- Tijdens <strong>het</strong> vertrek van jullie kanotocht op de Lesse worden jullie gehinderd<br />
door een groep die ook op kanotocht vertrekt. Daag een medespeler uit.<br />
Beiden gooien met een dobbelsteen. De hoogste worp krijgt een certificaat<br />
van de verliezer.<br />
71
- Jullie zijn moe en uitgeput van jullie trektocht. Na veel zoeken vinden jullie<br />
een geschikte plek om te overnachten. Maar net wanneer jullie zitten, komt<br />
er een groep wandelaars op jullie plek picknicken. Daag een medespeler uit.<br />
Beiden gooien met een dobbelsteen. De hoogste worp krijgt een certificaat<br />
van de verliezer.<br />
- Elk jaar organiseren jullie een internationale wedstrijd boogschieten. Dit jaar<br />
krijgen jullie geen toestemming omdat de federatie van oriëntatielopers al<br />
een wedstrijd heeft gepland. Daag een medespeler uit. Beiden gooien met<br />
een dobbelsteen. De hoogste worp krijgt een certificaat van de verliezer.<br />
9. Groep helpen <strong>bij</strong> beantwoorden van hun volgende vraag<br />
- Jullie komen aan een rivier zonder brug. Kies een medegroep en help heb <strong>bij</strong><br />
hun volgende vraag. In ruil daarvoor helpen ze jullie <strong>bij</strong> <strong>het</strong> overbruggen van<br />
de rivier en kunnen jullie verder spelen.<br />
- Jullie leggen zelf een touwenparcours aan. Eén van jullie groepsleden komt<br />
ten val door <strong>het</strong> loskomen van de touwen. Kies een medegroep en help hen<br />
<strong>bij</strong> <strong>het</strong> oplossen van hun volgende vraag. In ruil krijgen jullie hulp <strong>bij</strong> de<br />
verzorging van jullie groepslid en kunnen jullie verder spelen.<br />
- Jullie zijn op tocht met kaart en kompas. Plots merken jullie dat de kaart en<br />
<strong>het</strong> kompas nog in <strong>het</strong> clubhuis liggen. Kies een medegroep en help hen <strong>bij</strong><br />
<strong>het</strong> oplossen van hun volgende vraag. In ruil daarvoor geven ze jullie een<br />
kaart en kompas en kunnen jullie verder spelen.<br />
- Jullie zijn op kajaktocht. Eén van jullie groepsleden kantelt met zijn kajak en<br />
zit helemaal vast en kan enkel hulp vragen aan andere onbekende voor<strong>bij</strong>gangers.<br />
Kies een medegroep en help hen <strong>bij</strong> <strong>het</strong> oplossen van hun volgende<br />
vraag. In ruil daarvoor bieden zij hulp aan de gekantelde kajak en kunnen<br />
jullie verder spelen.<br />
10. Certificaat afgeven<br />
- Tijdens jullie wandeltocht werden de bospaden verlaten en werden kwetsbare<br />
gebieden betreden. Dien één van jullie certificaten in <strong>bij</strong> de spelbegeleider.<br />
- Tijdens <strong>het</strong> opstellen van jullie touwenparcours verstoren jullie een nest van<br />
roofvogels. De roofvogels slaan op de vlucht en verlaten hun nest. Dien één<br />
van jullie certificaten in <strong>bij</strong> de spelbegeleider.<br />
- Tijdens jullie fietstocht laten jullie afval achter in de natuur. Helaas, dit is niet<br />
natuurvriendelijk. Dien één van jullie certificaten in <strong>bij</strong> de spelbegeleider.<br />
72
Komt een speler terecht op een vak waar al een andere speler staat, dan gaat<br />
deze in duel met de andere speler. In duel gaan doe je door met de dobbelsteen<br />
te gooien. De worp bepaalt welk duel je moet aangaan. De verliezer van <strong>het</strong> duel<br />
moet naar <strong>het</strong> vak waar hij of de andere speler vandaan komt! Een andere speler<br />
passeren mag wel (je springt er dan over).<br />
Duelspelen:<br />
> Armworstelen<br />
> Duimworstelen<br />
> Dassengevecht<br />
> Neustuintje: met een grassprietje aan elkaars neus wrijven. Diegene die zich <strong>het</strong><br />
snelst wegtrekt, is verloren.<br />
> Kaartblazen: een spel kaarten op de teut van een fles leggen, elke speler blaast<br />
op zijn beurt een aantal kaarten van de stapel. Diegene dat de stapel van de fles<br />
blaast, is verloren.<br />
> Oogje-kijk: zolang mogelijk in iemand zijn ogen kijken.<br />
Om je positie op <strong>het</strong> spelbord niet te verzwakken kan je een jokerkaart<br />
(deze kan je verdienen door juist te antwoorden op een A-vraag) inzetten.<br />
Je kan een jokerkaart inzetten in de volgende situaties:<br />
> wanneer je een beurt moet overslaan<br />
> wanneer je naar de gevangenis wordt gestuurd<br />
> wanneer je stappen achteruit moet zetten<br />
> wanneer je terug naar start wordt gestuurd<br />
> wanneer je een certificaat moet afgeven<br />
> wanneer je een duel verliest en wordt teruggestuurd<br />
> wanneer je naar de EHBO-post wordt gestuurd<br />
> wanneer je op een vak komt met een pijl die <strong>bij</strong> de volgende worp de richting<br />
aangeeft (links, rechts, vooruit of achteruit)<br />
> door <strong>het</strong> inzetten van een jokerkaart <strong>bij</strong> een vak met een pijl (die <strong>bij</strong> de volgende<br />
worp je richting aangeeft) mag je de tegel verzetten waardoor de richting van<br />
de pijl verandert.<br />
Het inzetten van een jokerkaart wil niet zeggen dat je direct mag verder spelen.<br />
Bij <strong>het</strong> inzetten van een jokerkaart, is de volgende groep aan de beurt. Je moet<br />
dus terug je beurt afwachten om verder te spelen.<br />
73
tabblad en verder...
I.V.M. Milieu voor de Vlaamse Gemeenschap<br />
Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap<br />
Departement Leefmilieu en Infrastructuur<br />
Administratie Milieu-, Natuur-, Land- en Waterbeheer (AMINAL)<br />
Graaf de Ferrarisgebouw<br />
Koning Albert II-laan 20 bus 8<br />
1000 Brussel<br />
T. 02 553 80 11<br />
F. 02 553 80 05<br />
Email: aminal@lin.vlaanderen.be<br />
1) Bos<br />
Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap<br />
Departement Leefmilieu en Infrastructuur<br />
Administratie Milieu-, Natuur-, Land- en Waterbeheer (AMINAL)<br />
Afdeling Bos & Groen<br />
Graaf de Ferrarisgebouw<br />
Koning Albert II-laan 20 bus 8<br />
1000 Brussel<br />
T. 02 553 81 02<br />
F. 02 553 81 05<br />
Email: bos.groen@lin.vlaanderen.be<br />
www.bosengroen.be<br />
2) Natuur<br />
Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap<br />
Departement Leefmilieu en Infrastructuur<br />
Administratie Milieu-, Natuur-, Land- en Waterbeheer (AMINAL)<br />
Afdeling Natuur<br />
Graaf de Ferrarisgebouw<br />
Koning Albert II-laan 20 bus 8<br />
1000 Brussel<br />
T. 02 553 76 83<br />
F. 02 553 76 85<br />
Email: natuur@lin.vlaaanderen.be<br />
www.natuur.be<br />
3) Water - Onbevaarbare waterlopen<br />
>> contactgegevens
contactgegevens<br />
Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap<br />
Departement Leefmilieu en Infrastructuur<br />
Administratie Milieu-, Natuur-, Land- en Waterbeheer (AMINAL)<br />
Afdeling Water<br />
Alhambragebouw<br />
E. Jacqmainlaan 20 bus 5<br />
1000 Brussel<br />
T. 02 553 21 11<br />
F. 02 553 21 05<br />
Email: water@lin.vlaanderen.be<br />
www.waterinfo.be<br />
4) Water - Bevaarbare waterlopen<br />
Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap<br />
Departement Leefmilieu en Infrastructuur<br />
Administratie Waterwegen en Zeewezen (AZW)<br />
Graaf de Ferrarisgebouw 20 bus 5<br />
1000 Brussel<br />
T. 02 553 77 02<br />
F. 02 553 77 35<br />
Email: beleid.awz@lin.vlaanderen.be<br />
4) Monumenten en Landschappen<br />
Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap<br />
Departement Leefmilieu en Infrastructuur<br />
Administratie Ruimtelijke Ordening, Huisvesting en Monumenten & Landschappen (ROHM)<br />
Afdeling Monumenten & Landschappen<br />
Phoenixgebouw<br />
Koning Albert II-laan 19 bus 3<br />
1210 Brussel<br />
T. 02 553 16 13<br />
F. 02 553 16 05<br />
Email: aml@lin.vlaanderen.be
I.V.M. Bos voor de Waalse Gemeenschap<br />
Waals Gewest<br />
Ministère de la Region Wallone<br />
Direction générale des Ressources naturelles et de l’Environnement<br />
Division de la Nature et des Fôrets<br />
Avenue Prince de Liège 15<br />
5100 Namur<br />
T. 081 33 50 50<br />
F. 081 33 58 33<br />
Email: DNF.DGRNE@mrw.wallonie.be<br />
www.environnement.wallonie.be<br />
I.V.M. Bos- Brussels hoofdstedelijk Gewest<br />
Administratie Leefmilieu van <strong>het</strong> Brussels Gewest<br />
Brussels Instituut voor Milieubeheer<br />
Infodienst<br />
Gulledelle 100<br />
1200 Brussel<br />
T. 02 775.75.75<br />
F. 02 775.76.11<br />
Email: info@ibgebim.be<br />
Website: www.ibgebim.be<br />
I.V.M. Realisatie Avontura<br />
<strong>Inverde</strong> vzw<br />
Duboislaan 2<br />
1560 Hoeilaart<br />
T. 02 657 93 64<br />
F. 02 657 57 54<br />
E-mail: info@inverde.be<br />
www.inverde.be<br />
>> contactgegevens
literatuurlijst<br />
>> Bosdecreet van 13 juni 1990. Belgisch Staatsblad, 28 september 1990.<br />
>> Detienne, P., Kiekebosboek. Als bomen gaan spelen. Brussel, Ministerie van de<br />
Vlaamse Gemeenschap, 2001.<br />
>> De Blust G., Heide en heidebeheer. In: Hermy M., De Blust G. & Slootmaekers M.<br />
(red.). Natuurbeheer. Leuven, Davidsfonds i.s.m. Argus vzw., Natuurpunt vzw. en<br />
<strong>het</strong> IN, 2004.<br />
>> De Koninck, S., De Leenheer, N., Erkelbout, W. en Strynck, F., Loslopend wild.<br />
Spelregels voor de organisatie van een jeugdkamp. Brussel, Steunpunt Jeugd,<br />
2003<br />
>> De pleziervaart op de bevaarbare waterwegen in Vlaanderen. Brussel, Administratie<br />
Waterwegen en Zeewezen van <strong>het</strong> Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap,<br />
2002 (Losse publicatie)<br />
>> Hermans, E., De Becker, P., De Keyser, P., Letellier, C., Lorent, J., Maervoet, J.-P.,<br />
Parijs, M., Pauwels, F., Serrus, C., Vanhorebeek, G., Vanlerberghe, F., Verroken, J.<br />
en Verstuyft, I., Holle wegen. 2000. (Handleiding)<br />
>> Houben, P. Beoordeling Bosstandplaatsen. Bodem. (Syllabus)<br />
>> Jansen, P., Schade of overlast door mountainbikers: perceptie of realiteit .<br />
Wageningen, Probos, 2004. (Studie)<br />
>> K.B. van 15 oktober 1935 houdende algemeen reglement der scheepvaartwegen<br />
van <strong>het</strong> Koninkrijk.<br />
>> Kersten, C.J.H., Rens, P.G., Van Konijnenburg, P.G., Begrip van buitensport, begrippenkader,<br />
effecten en innovatie. Den Haag, Stichting Recreatie, 1995.<br />
>> Roovers P., Verheyen K., Hermy M. & Gulinck H., Experimental trampling and<br />
vegetation recovery in some forest and heathland communities. Applied Vegetation<br />
Science 7:111-118. 2004.
Smulders, H., De Rijck, L., De Ruytter, D., Hovelynck, J., Nold, J., BFNO-Milieuzorgsystemen.<br />
2001 (Niet gepubliceerd BFNO-document)<br />
>> Teaching leave no trace. Boulder, Center for Outdoor Ethics, 2000. (Syllabus)<br />
>> Internet<br />
www.awz.be<br />
www.bosspel.be<br />
www.bosengroen.be<br />
www.mina.be<br />
www.natuur.be<br />
www.waterinfo.be<br />
>> literatuurlijst
colofon<br />
Tekst & Redactie<br />
Mone Bennekens, Joeri Vanbelle, Rebecca Devlaeminck, Rollin Verlinde, Tom Embo<br />
Eindredactie<br />
Mone Bennekens<br />
Taalnazicht<br />
Veronique De Smedt<br />
Illustraties & vormgeving<br />
Jan Van Lierde, Veerle Deridder<br />
Opdrachtgever:<br />
Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap<br />
Departement Leefmilieu en Infrastructuur<br />
Afdeling Algemeen Milieu- en Natuurbeleid<br />
Cel Natuur- en Milieueducatie en -Informatie<br />
Koning Albert II-laan 20 bus 8 - 1000 Brussel<br />
T. 02 553 80 71 - www.milieueducatie.be<br />
Met dank aan:<br />
De leden van de projectgroep:<br />
Herman Smulders (Beroepsfederatie voor Natuursportondernemingen - BFNO)<br />
Ben Gérard (Nature vzw)<br />
De leden van de stuurgroep:<br />
Ilse Rottiers (NME&I-cel - Aminabel), Francis Van den Noortgaete (NME&I-cel -<br />
Aminabel), Gudrun Van Langenhove (Afdeling Bos & Groen), Brigitte De Wever<br />
(Afdeling Bos & Groen), Joachim De Maeseneer (Afdeling Natuur), Hans Bruyninckx<br />
(Bond Beter Leefmilieu), Dirk Vercammen (Bond beter Leefmilieu)<br />
Andere medewerkers:<br />
Freia Vandegehuchte (Vlaamse Sportferderatie - VSF), Katrien Van Kets (Vlaamse<br />
Sportfederatie - VSF), Ann Carette (Afdeling Juridische dienstverlening),<br />
Saar Monden (Afdeling Water)