Risico's bij laswerkzaamheden en ten gevolge van lasrook - BeSWIC
Risico's bij laswerkzaamheden en ten gevolge van lasrook - BeSWIC
Risico's bij laswerkzaamheden en ten gevolge van lasrook - BeSWIC
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Risico’s <strong>bij</strong> <strong>laswerkzaamhed<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> t<strong>en</strong> <strong>gevolge</strong> <strong>van</strong> <strong>lasrook</strong><br />
Algeme<strong>en</strong> kader<br />
Het nationaal strategisch plan 2008-2012 dat is opgesteld in toepassing <strong>van</strong> de Europese<br />
strategie 2007-2012, heeft als doel om acties te ondernem<strong>en</strong> die leid<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong><br />
vermindering <strong>van</strong> het aantal arbeidsongevall<strong>en</strong> met 25% in vijf jaar tijd <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
substantiële daling <strong>van</strong> het aantal beroepsziekt<strong>en</strong>. Het operationeel plan voor de afdeling<br />
<strong>van</strong> het regionaal toezicht vermeldt de realisatie <strong>van</strong> 3 campagnes in 2011.<br />
Er werd in dit kader e<strong>en</strong> inspectiecampagne rond lass<strong>en</strong> <strong>en</strong> blootstelling aan <strong>lasrook</strong><br />
georganiseerd door TWW in de tweede helft <strong>van</strong> 2011. De campagne werd in alle<br />
directies gevoerd <strong>van</strong> 15 september tot 15 december. In totaal werd<strong>en</strong> 166 bedrijv<strong>en</strong><br />
bezocht.<br />
De inspecteurs ontving<strong>en</strong> eerst e<strong>en</strong> opleiding betreff<strong>en</strong>de risico’s <strong>van</strong> lass<strong>en</strong> <strong>en</strong> de<br />
verschill<strong>en</strong>de lastechniek<strong>en</strong>. Er werd h<strong>en</strong> als geheug<strong>en</strong>steun e<strong>en</strong> checklist met<br />
aandachtspunt<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s inspectiebezoek<strong>en</strong> in metaalbedrijv<strong>en</strong> overhandigd.<br />
Doelstelling<strong>en</strong><br />
De algem<strong>en</strong>e doelstelling<strong>en</strong> <strong>van</strong> de campagne zijn:<br />
o in de bedrijv<strong>en</strong> de toepassing <strong>van</strong> de wetgeving betreff<strong>en</strong>de chemische <strong>en</strong><br />
kankerverwekk<strong>en</strong>de ag<strong>en</strong>tia bevorder<strong>en</strong> <strong>en</strong> er toezi<strong>en</strong> op de toegepaste<br />
risicobeheersing in verband met de andere risico’s verbond<strong>en</strong> lasactiviteit<strong>en</strong>;<br />
o via e<strong>en</strong> opleidingsmodule het k<strong>en</strong>nisniveau <strong>van</strong> de inspecteurs verhog<strong>en</strong> in verband<br />
met de risicobeheersing <strong>van</strong> de blootstelling aan <strong>lasrook</strong> <strong>en</strong> de diverse risico’s<br />
verbond<strong>en</strong> aan las- <strong>en</strong> aanverwante activiteit<strong>en</strong>. In dit kader word<strong>en</strong> ook de diverse<br />
bestaande lasprocedés toegelicht. De <strong>bij</strong> deze geleg<strong>en</strong>heid opgedane k<strong>en</strong>nis kan later<br />
in andere bedrijv<strong>en</strong>, die buit<strong>en</strong> de scope <strong>van</strong> deze campagne vall<strong>en</strong>, word<strong>en</strong><br />
toegepast.<br />
o De praktijk <strong>en</strong> de problematiek <strong>van</strong> lass<strong>en</strong> bleek voor vele inspecteurs e<strong>en</strong> minder<br />
vertrouwde materie te zijn <strong>en</strong> de opleiding werd als zeer welkom ervar<strong>en</strong>.<br />
Als specifieke doelstelling<strong>en</strong> voor de campagne werd<strong>en</strong> beoogd:<br />
o de uitvoering door de werkgever <strong>van</strong> de risicoanalyse <strong>van</strong> blootstelling aan <strong>lasrook</strong> <strong>en</strong><br />
het invoer<strong>en</strong> <strong>van</strong> gepaste maatregel<strong>en</strong> om te verzeker<strong>en</strong> dat de blootstelling b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong><br />
de gr<strong>en</strong>swaard<strong>en</strong> blijft <strong>en</strong> het restrisico zo laag mogelijk gehoud<strong>en</strong> is;<br />
o de uitvoering <strong>van</strong> e<strong>en</strong> gepast gezondheidstoezicht <strong>en</strong> indi<strong>en</strong> opportuun e<strong>en</strong><br />
biologische monitoring (bv aanwezigheid <strong>van</strong> Chroom in het bloed indi<strong>en</strong> met<br />
roestvrijstaal last) <strong>van</strong> die werknemers die blootgesteld word<strong>en</strong> aan <strong>lasrook</strong>. Indi<strong>en</strong><br />
de monitoring gebeurt, di<strong>en</strong><strong>en</strong> de resultat<strong>en</strong> <strong>en</strong> de gepaste prev<strong>en</strong>tiemaatregel<strong>en</strong> te<br />
word<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> geanonimiseerde risico-evaluatie over het betreff<strong>en</strong>de<br />
procedé;<br />
o het verstrekk<strong>en</strong> door de werkgever <strong>van</strong> e<strong>en</strong> gepaste informatie <strong>en</strong> opleiding aan de<br />
werknemers betreff<strong>en</strong>de de gevar<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>lasrook</strong>.<br />
Doelgroep<br />
Vooral de bedrijv<strong>en</strong> waar <strong>laswerkzaamhed<strong>en</strong></strong> de kernactiviteit vorm<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> geviseerd<br />
in deze inspectiecampagne, <strong>bij</strong>voorbeeld bedrijv<strong>en</strong> actief in metaalconstructie,<br />
machinebouw, lass<strong>en</strong> <strong>van</strong> speciale staalsoort<strong>en</strong> <strong>en</strong> constructie <strong>van</strong> voertuig<strong>en</strong>.<br />
Bedrijv<strong>en</strong> met meer dan 20 werknemers kreg<strong>en</strong> de voorkeur omdat ze meestal e<strong>en</strong><br />
voldo<strong>en</strong>d aantal lassers tewerkstell<strong>en</strong>. Er is e<strong>en</strong> sterk vermoed<strong>en</strong> dat vaststelling<strong>en</strong> die
gedaan word<strong>en</strong> in bedrijv<strong>en</strong> <strong>van</strong> deze om<strong>van</strong>g e<strong>en</strong>duidig kunn<strong>en</strong> geëxtrapoleerd word<strong>en</strong><br />
naar kleinere bedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> bedrijv<strong>en</strong> met <strong>laswerkzaamhed<strong>en</strong></strong> als nev<strong>en</strong>activiteit.<br />
In de bouwsector, koetswerkherstelling, landbouw <strong>en</strong> onderhoudswerkplaats<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
diverse bedrijv<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ook regelmatig <strong>laswerkzaamhed<strong>en</strong></strong> uitgevoerd. Vaak zijn deze<br />
werknemer ge<strong>en</strong> professionele lasser <strong>en</strong> kan aang<strong>en</strong>om<strong>en</strong> word<strong>en</strong> dat de<br />
prev<strong>en</strong>tiemaatregel<strong>en</strong> <strong>bij</strong> deze occasionele activiteit mogelijk nog beperkter zijn dan in<br />
professionele lasateliers. Anderzijds word<strong>en</strong> deze werknemers vaak e<strong>en</strong> kleiner aantal<br />
ur<strong>en</strong> aan de risico’s blootgesteld <strong>en</strong> wordt er wordt er minder gelast met “gevaarlijke”<br />
legering<strong>en</strong>.<br />
Omwille <strong>van</strong> de beperkte inspectiecapaciteit zijn echter de bedrijv<strong>en</strong> waarin deze groep<br />
<strong>van</strong> werknemers zijn tewerkgesteld niet opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in de doelgroep <strong>van</strong> deze campagne.<br />
Waarom dit onderwerp?<br />
De Arbeidsinspectie in Nederland schatte in 2006 dat in 4% <strong>van</strong> de bedrijv<strong>en</strong> <strong>lasrook</strong> e<strong>en</strong><br />
arbeidsrisico vormt.<br />
Lassers lop<strong>en</strong> e<strong>en</strong> verhoogd risico op acute <strong>en</strong> chronische longziekt<strong>en</strong>, zoals astma,<br />
longemfyseem, chronische bronchitis, neurologische aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> als gelijk<strong>en</strong>d op<br />
parkinsonisme <strong>en</strong> kanker <strong>van</strong> de long <strong>en</strong> de huid. Deze word<strong>en</strong> toegeschrev<strong>en</strong> aan de<br />
blootstelling aan <strong>lasrook</strong> <strong>en</strong> straling<strong>en</strong> die vrijkom<strong>en</strong> <strong>bij</strong> het lass<strong>en</strong>. Het verhoogd risico<br />
voor e<strong>en</strong> aantal met lass<strong>en</strong> verwante aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> wordt weergegev<strong>en</strong> in onderstaande<br />
tabel <strong>en</strong> is uitgedrukt in het relatief risico. E<strong>en</strong> relatief risico <strong>van</strong> 1 betek<strong>en</strong>t dat het risico<br />
voor het krijg<strong>en</strong> <strong>van</strong> deze aando<strong>en</strong>ing gelijk is aan deze <strong>van</strong> e<strong>en</strong> niet blootgestelde.<br />
Relatief risico<br />
Longkanker (<strong>en</strong>kel roestvast staal) 1,5<br />
Hartaando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> (door de fijne rookdeeltjes) 1,35<br />
Chronische bronchitis <strong>en</strong> COPD 1 1,33<br />
Longkanker (alle lassers) 1,25<br />
Bij vrouw<strong>en</strong> <strong>van</strong> professionele lassers zoud<strong>en</strong> meer frequ<strong>en</strong>t miskram<strong>en</strong> gerapporteerd<br />
word<strong>en</strong>.<br />
Lasrook bevat gezondheidsschadelijke ag<strong>en</strong>tia in gasvorm, als inhaleer- <strong>en</strong> inadembare<br />
vaste deeltjes <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s nanodeeltjes 2 .<br />
De sam<strong>en</strong>stelling <strong>van</strong> de <strong>lasrook</strong> is niet alle<strong>en</strong> afkomstig <strong>van</strong> het materiaal <strong>van</strong> het<br />
werkstuk (koolstof- of roestvast staal, aluminium, …) maar vooral <strong>van</strong> het<br />
toevoegmateriaal, de bekleding <strong>van</strong> de elektrod<strong>en</strong> <strong>van</strong> het lasapparaat, de nog<br />
rester<strong>en</strong>de product<strong>en</strong> op het werkstuk. Dit is vaak nog bedekt met grondverf op basis<br />
<strong>van</strong> lood of zeswaardig chroom (zinkchromaat, loodchromaat), polycyclische aromat<strong>en</strong><br />
(teerachtige verv<strong>en</strong>, R45), verzinkingslaag (gal<strong>van</strong>isatie), beschermolie teg<strong>en</strong> roest <strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> mogelijke spor<strong>en</strong> <strong>van</strong> al dan niet chloorhoud<strong>en</strong>de solv<strong>en</strong>ts.<br />
Het meest determiner<strong>en</strong>d is het toevoegmateriaal <strong>van</strong> de elektrode zelf of <strong>van</strong> de<br />
bekleding er<strong>van</strong>.<br />
1 COPD is e<strong>en</strong> afkorting <strong>van</strong> de Engelse term 'Chronic Obstructive Pulmonary Disease', dit betek<strong>en</strong>t chronisch<br />
obstructieve longziekte (er is dus e<strong>en</strong> aanhoud<strong>en</strong>de obstructie in de long<strong>en</strong>). Het is e<strong>en</strong> verzamelnaam voor de<br />
longaando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> chronische bronchitis <strong>en</strong> longemfyseem. Vroeger viel<strong>en</strong> deze aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met<br />
astma onder de verzamelnaam CARA, maar deze term wordt niet meer officieel gebruikt.<br />
2 E<strong>en</strong> nanodeeltje (soms nanopartikel g<strong>en</strong>oemd) is e<strong>en</strong> deeltje met afmeting<strong>en</strong> in de orde <strong>van</strong> 1-100<br />
nanometer. Dergelijke deeltjes bestaan uit <strong>en</strong>kele tot duiz<strong>en</strong>d<strong>en</strong> atom<strong>en</strong> of molecul<strong>en</strong>. Nanodeeltjes kunn<strong>en</strong><br />
ontstaan door zowel natuurlijke oorzak<strong>en</strong> (e<strong>en</strong> bosbrand of e<strong>en</strong> vulkanische uitbarsting) als door m<strong>en</strong>selijk<br />
toedo<strong>en</strong>. Synthetische nanodeeltjes zijn kunstmatig geproduceerde deeltjes die specifiek zijn gemaakt voor<br />
bepaalde eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, zoals elektrische geleidbaarheid of chemische reactiviteit.
De hoeveelheid geproduceerde <strong>lasrook</strong> wordt tev<strong>en</strong>s bepaald door het lasprocedé.<br />
Naast de blootstelling aan <strong>lasrook</strong> zijn er voor de lasser nog andere risico’s verbond<strong>en</strong><br />
aan het lass<strong>en</strong>, namelijk:<br />
o werk<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> elektrische installatie waar<strong>bij</strong> het goed informer<strong>en</strong> <strong>van</strong> de<br />
werknemers <strong>en</strong> het inspecter<strong>en</strong> <strong>en</strong> keur<strong>en</strong> <strong>van</strong> de installatie zeer belangrijk zijn;<br />
o werk<strong>en</strong> met gass<strong>en</strong> onder druk (zuurstof, acetyle<strong>en</strong> <strong>en</strong> argon) waarvoor e<strong>en</strong><br />
specifieke regelgeving <strong>van</strong> kracht is <strong>en</strong> <strong>bij</strong>zondere risico’s zijn verbond<strong>en</strong>;<br />
o mogelijke blootstelling aan het radioactieve (alfastraling) thoriumoxyde dat voorkomt<br />
in de laselektrod<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>bij</strong>gevolg kan voorkom<strong>en</strong> in de <strong>lasrook</strong>. Thoriumoxide heeft<br />
met zeer lange halfwaardetijd 3 . De elektrod<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ook telk<strong>en</strong>s geslep<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />
inadem<strong>en</strong> <strong>van</strong> het vrijkom<strong>en</strong>d stof, dat ook thoriumoxide bevat, vormt e<strong>en</strong> <strong>bij</strong>kom<strong>en</strong>d<br />
risico vooral <strong>bij</strong> direct contact met de slijmvliez<strong>en</strong>. De meest adequate prev<strong>en</strong>tie in dit<br />
kader is het gebruik<strong>en</strong> <strong>van</strong> alternatieve elektrod<strong>en</strong> op basis <strong>van</strong> lanthaan of cerium;<br />
o mogelijke blootstelling aan kunstmatige optische straling waaronder ultraviolet. Deze<br />
blootstelling kan lasog<strong>en</strong> veroorzak<strong>en</strong>. De prev<strong>en</strong>tiemaatregel<strong>en</strong> hiervoor zijn fysische<br />
afscherming door middel <strong>van</strong> scherm<strong>en</strong>, maskers of e<strong>en</strong> bril. In dit verband is rec<strong>en</strong>t<br />
e<strong>en</strong> vernieuwde wetgeving <strong>van</strong> kracht geword<strong>en</strong>;<br />
o mogelijke blootstelling aan beitsproduct<strong>en</strong> op basis <strong>van</strong> waterstoffluoride met<br />
ev<strong>en</strong>tueel salpeterzuur of op basis <strong>van</strong> fosforzuur. Deze beitsproduct<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
frequ<strong>en</strong>t gebruikt <strong>bij</strong> lass<strong>en</strong> <strong>van</strong> roestvast staal <strong>en</strong> zijn zeer corrosief. Voor dit risico<br />
moet<strong>en</strong> de adequate prev<strong>en</strong>tiemaatregel<strong>en</strong> word<strong>en</strong> getroff<strong>en</strong> in verband met de<br />
opslag <strong>en</strong> het gebruik <strong>van</strong> deze product<strong>en</strong>. De werknemers moet<strong>en</strong> de nodige<br />
informatie ont<strong>van</strong>g<strong>en</strong> over het risico <strong>van</strong> het werk<strong>en</strong> met deze product<strong>en</strong>. De<br />
instructies voor de eerste hulp <strong>bij</strong> ongevall<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> deze risico’s voorzi<strong>en</strong> zoals het<br />
gebruik <strong>van</strong> calciumgluconaat voor waterstoffluoride. De instructies <strong>en</strong> informatie<br />
moet<strong>en</strong> voor advies word<strong>en</strong> voorgelegd aan de arbeidsarts. M<strong>en</strong> stelt in de praktijk<br />
vast dat er vaak nogal “los” wordt omgesprong<strong>en</strong> met deze beitsproduct<strong>en</strong>. In<br />
sommige gevall<strong>en</strong> zijn ze ver<strong>van</strong>gbaar door minder corrosieve variant<strong>en</strong>;<br />
o risico op verstikking door zuurstofverdrijving <strong>bij</strong> gebruik <strong>van</strong> koolstofdioxide <strong>en</strong> argon<br />
vooral <strong>bij</strong> lass<strong>en</strong> in beslot<strong>en</strong> ruimt<strong>en</strong>;<br />
o risico op vermoeidheid <strong>en</strong> musculoskeletale aando<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> door slechte ergonomische<br />
houding<strong>en</strong>. Lassers staan dikwijls overdrev<strong>en</strong> lang over hun werkstuk gebog<strong>en</strong>. De<br />
prev<strong>en</strong>tiemaatregel<strong>en</strong> is de goede positie <strong>van</strong> het werkstuk. Door de<br />
voorovergebog<strong>en</strong> houding wordt de blootstelling aan <strong>lasrook</strong> ook nog verhoogd;<br />
o blootstelling aan hand/armtrilling<strong>en</strong> <strong>en</strong> lawaai <strong>bij</strong> het slijp<strong>en</strong>;<br />
o blootstelling aan elektromagnetische veld<strong>en</strong> wat e<strong>en</strong> risico kan betek<strong>en</strong><strong>en</strong> indi<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
werknemer over e<strong>en</strong> prothese of pacemaker beschikt. Indi<strong>en</strong> dit het geval is di<strong>en</strong>t dit<br />
zeker met de arbeidsarts word<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong>.<br />
Tijd<strong>en</strong>s de opleiding <strong>van</strong> de inspecteurs werd uitgebreid aandacht besteed aan al deze<br />
risico’s. De ergonomische aspect<strong>en</strong> <strong>en</strong> de risico’s voor blootstelling aan lawaai <strong>en</strong><br />
trilling<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> uiteindelijk niet in de vrag<strong>en</strong>lijst opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> omwille <strong>van</strong> hun te<br />
algeme<strong>en</strong> karakter <strong>en</strong> om de lijst niet te lang te mak<strong>en</strong>.<br />
Campagneverloop<br />
o Eerst werd de volledige campagne in kaart gebracht in het campagneplan voorzi<strong>en</strong> in<br />
het kwaliteitssysteem.<br />
o Dit campagneplan werd uitvoering besprok<strong>en</strong> met de zusterdirectie in Wallonië<br />
namelijk de regionale directie Namur – Luxembourg – Brabant wallon.<br />
3 De halveringstijd (ook halfwaardetijd g<strong>en</strong>oemd) <strong>en</strong> de vervaltijd gev<strong>en</strong> meestal aan wat de tijd is die e<strong>en</strong><br />
instabiel <strong>en</strong> expon<strong>en</strong>tieel vervall<strong>en</strong>d deeltje nodig heeft om tot de helft <strong>van</strong> zijn activiteit of straling te kom<strong>en</strong>.
o Opstell<strong>en</strong> <strong>van</strong> de vrag<strong>en</strong>lijst voor de inspectie <strong>en</strong> de aankondigingsbrief bestemd voor<br />
de externe di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> voor prev<strong>en</strong>tie <strong>en</strong> bescherming op het werk.<br />
o Goedkeuring <strong>van</strong> het campagneplan door het managem<strong>en</strong>t.<br />
o Aanduiding <strong>van</strong> de deelnem<strong>en</strong>de inspecteurs <strong>en</strong> coördinator<strong>en</strong> in de regionale<br />
directies.<br />
o Schriftelijke aankondiging <strong>van</strong> de campagne aan de externe di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> voor prev<strong>en</strong>tie<br />
<strong>en</strong> bescherming op het werk.<br />
o Persbericht <strong>en</strong> aankondiging <strong>van</strong> de campagne op de website <strong>van</strong> de Federale<br />
Overheidsdi<strong>en</strong>st Werkgeleg<strong>en</strong>heid, Arbeid <strong>en</strong> Sociaal Overleg (www.werk.belgie.be) <strong>en</strong><br />
het k<strong>en</strong>nisc<strong>en</strong>trum Welzijn op het Werk (www.beswic.be)<br />
o Publicatie <strong>van</strong> het artikel “Ban de <strong>lasrook</strong>” in het vakblad “Vraag <strong>en</strong> Aanbod” (Wolters<br />
Kluwer). Het artikel beschrijft de problematiek <strong>van</strong> lass<strong>en</strong> <strong>en</strong> de risico’s <strong>van</strong> <strong>lasrook</strong><br />
alsook het opzet <strong>van</strong> de campagne.<br />
o Opstell<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> opleidingsplan <strong>en</strong> organisatie <strong>van</strong> de opleiding voor de betrokk<strong>en</strong><br />
inspecteurs.<br />
o Uitvoer<strong>en</strong> <strong>van</strong> de inspectiebezoek<strong>en</strong> aan de geselecteerde bedrijv<strong>en</strong> aan de hand <strong>van</strong><br />
de vrag<strong>en</strong>lijst.<br />
o Verzamel<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>en</strong> verwerk<strong>en</strong> <strong>van</strong> de gegev<strong>en</strong>s uit de ingevulde vrag<strong>en</strong>lijst<strong>en</strong>.<br />
o Opmaak <strong>van</strong> het eindrapport.<br />
Praktische opleiding<br />
Met het oog op de uitvoering <strong>van</strong> de campagne werd<strong>en</strong> in sam<strong>en</strong>werking met Vlaamse<br />
di<strong>en</strong>st voor Arbeidsbemiddeling (VDAB) <strong>en</strong> Office nationale de l’emploi (ONEM)<br />
opleidingssessies georganiseerd in het VDAB c<strong>en</strong>trum te Wondelgem <strong>en</strong> het ONEM<br />
c<strong>en</strong>trum te Charleroi.<br />
Naast e<strong>en</strong> theoretische k<strong>en</strong>nismaking met lastechniek<strong>en</strong> <strong>en</strong> risico’s verbond<strong>en</strong> met<br />
<strong>laswerkzaamhed<strong>en</strong></strong> werd<strong>en</strong> ook demonstraties gegev<strong>en</strong> <strong>van</strong> de beschikbare lastechniek<strong>en</strong><br />
door de cursist<strong>en</strong> <strong>van</strong> VDAB. E<strong>en</strong> verteg<strong>en</strong>woordiger <strong>van</strong> ons laboratorium voor<br />
industriële toxicologie belichtte de meetmethod<strong>en</strong> in verband met de blootstelling aan<br />
<strong>lasrook</strong>.<br />
In het c<strong>en</strong>trum te Wondelgem nam<strong>en</strong> 26 inspecteurs aan de opleiding deel. E<strong>en</strong><br />
verteg<strong>en</strong>woordiger <strong>van</strong> het Belgisch Instituut voor Lastechniek<strong>en</strong> <strong>en</strong> de lasinstructeurs<br />
<strong>van</strong> de VDAB war<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s aanwezig. Zodat de sessie in totaal door 34 person<strong>en</strong> werd<br />
gevolgd.<br />
In Charleroi volgd<strong>en</strong> 26 inspecteurs de theoretische opleiding <strong>en</strong> deze werd ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s<br />
aangevuld met praktische demonstraties.<br />
Beide opleiding<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> sterk geapprecieerd door de aanwezig<strong>en</strong>.<br />
Nuttige aanvull<strong>en</strong>de docum<strong>en</strong>tatie<br />
o Soudage à l’arc électrique et coupage <strong>van</strong> INRS prév<strong>en</strong>tion des risques professionnels<br />
o Guide de prév<strong>en</strong>tion “SOUDAGE- COUPAGE” door ASPHME Quebec Canada<br />
o Praktijkrichtlijn “<strong>lasrook</strong>”<br />
o Beschrijving doeltreff<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> <strong>bij</strong> blootstelling aan rook <strong>en</strong>/of gass<strong>en</strong><br />
afkomstig <strong>van</strong> lass<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of aanverwante process<strong>en</strong> (versie augustus 2006 raster)<br />
o PPT opleiding campagne<br />
o PPT monsterneming <strong>lasrook</strong>;<br />
o Controlelijst campagne Lass<strong>en</strong>/Lasrook
o Handleiding vrag<strong>en</strong>lijst<br />
o Opleidingsplan 6 september 2011<br />
o Evaluatieformulier<br />
Inspectiebezoek<strong>en</strong><br />
De inspectiebezoek<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> vooraf aangekondigd, zodat de werkgevers de nodige<br />
docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> ter beschikking kond<strong>en</strong> houd<strong>en</strong> <strong>van</strong> de inspecteur.<br />
Het inspectiebezoek<strong>en</strong> bestond in de behandeling <strong>van</strong> de vrag<strong>en</strong>lijst (zie <strong>bij</strong>lage 4), e<strong>en</strong><br />
werkplaatsbezoek, het gev<strong>en</strong> <strong>van</strong> zo nodig <strong>bij</strong>kom<strong>en</strong>d advies <strong>en</strong> afsluit<strong>en</strong>d het overlop<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> de nodige acties die in het bedrijf moet<strong>en</strong> ondernom<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />
Na elke bezoek werd e<strong>en</strong> schrijv<strong>en</strong> gericht naar de bezochte werkgever met de<br />
vastgestelde inbreuk<strong>en</strong> <strong>en</strong> afsprak<strong>en</strong> voor regularisatie of uit te voer<strong>en</strong> acties die<br />
moest<strong>en</strong> ondernom<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />
In functie <strong>van</strong> de beschikbare inspectiecapaciteit <strong>en</strong> prioriteit<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> deze afsprak<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> opgevolgd via opvraging <strong>van</strong> het gerealiseerde uitvoeringsplan of door het<br />
uitvoer<strong>en</strong> door de inspectie <strong>van</strong> e<strong>en</strong> controlebezoek.<br />
Resultat<strong>en</strong> <strong>van</strong> de campagnebezoek<strong>en</strong><br />
Zoals hoger vermeldt war<strong>en</strong> bedrijv<strong>en</strong> waar <strong>laswerkzaamhed<strong>en</strong></strong> e<strong>en</strong> zeer belangrijke<br />
activiteit vorm<strong>en</strong> de primaire doelgroep, dus bedrijv<strong>en</strong> met activiteit<strong>en</strong> als<br />
metaalconstructie, machinebouw, lass<strong>en</strong> <strong>van</strong> speciale staalsoort<strong>en</strong>, etc.<br />
Voor de keuze <strong>van</strong> de te bezoek<strong>en</strong> bedrijv<strong>en</strong> kon beroep gedaan word<strong>en</strong> op verschill<strong>en</strong>de<br />
databank<strong>en</strong>. De selectie <strong>van</strong> de bedrijv<strong>en</strong> werd overgelat<strong>en</strong> aan de regionale directie of<br />
de inspecteur <strong>van</strong> het ambtsgebied. Er werd voorrang gegev<strong>en</strong> aan bedrijv<strong>en</strong> met<br />
minst<strong>en</strong>s 20 werknemers <strong>en</strong> bedrijv<strong>en</strong> waar<strong>van</strong> bek<strong>en</strong>d was dat ze roestvrijstaal last<strong>en</strong>.<br />
In de bedrijv<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> comité voor prev<strong>en</strong>tie <strong>en</strong> bescherming op het werk di<strong>en</strong>de e<strong>en</strong><br />
contactmom<strong>en</strong>t te word<strong>en</strong> ingebouwd met de afgevaardigd<strong>en</strong> <strong>van</strong> dit comité waar dan<br />
het doel <strong>van</strong> de campagne werd toegelicht.<br />
In totaal werd<strong>en</strong> 166 bedrijv<strong>en</strong> bezocht.<br />
Gebruikte lasprocedés<br />
Door navrag<strong>en</strong> <strong>van</strong> de gebruikte lasprocedés, het gelast materiaal <strong>en</strong> de combinatie <strong>van</strong><br />
tak<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> het bedrijf kon de inspecteur zich al e<strong>en</strong> eerste idee vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> de aard<br />
<strong>van</strong> de blootstelling.<br />
In praktijk blijkt dat er in de bedrijv<strong>en</strong> het meest met de halfautomaat wordt gelast<br />
volg<strong>en</strong>s het MIG/MAG procedé 4 (85,5% in Waals landsgedeelte). E<strong>en</strong> andere vaststelling<br />
is dat frequ<strong>en</strong>t binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bedrijf verschill<strong>en</strong>de lastechniek<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gecombineerd.<br />
Lass<strong>en</strong> op koolstofstaal komt in 76% voor, inoxlass<strong>en</strong> in 45% terwijl het aandeel <strong>van</strong><br />
aluminium ongeveer 40% bedraagt.<br />
TIG-lass<strong>en</strong> 5 komt meest voor <strong>bij</strong> roestvrijstaal <strong>en</strong> aluminium (ongeveer 60%). Autoge<strong>en</strong><br />
lass<strong>en</strong> 6 wordt minder aangew<strong>en</strong>d (27%) <strong>en</strong> vooral op tijdelijke of mobiele bouwplaats<strong>en</strong>.<br />
Sporadisch werd ook plasma- <strong>en</strong> laserlass<strong>en</strong> of lass<strong>en</strong> op koper vermeld.<br />
4 MIG/MAG-lass<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> specifieke lastechniek. De naam is e<strong>en</strong> afkorting <strong>en</strong> staat voor Metal Inert Gas/Metal<br />
Active Gas. Het zijn eig<strong>en</strong>lijk twee soort<strong>en</strong> maar omdat het <strong>en</strong>ige verschil het gebruikte gas is wordt het toch<br />
als e<strong>en</strong>zelfde soort gezi<strong>en</strong><br />
5 De naam TIG is e<strong>en</strong> afkorting <strong>en</strong> staat voor Tungst<strong>en</strong> Inert Gas <strong>en</strong> dankt zijn naam aan de Engelse naam voor<br />
wolfraam (tungst<strong>en</strong>) <strong>en</strong> het gebruik <strong>van</strong> e<strong>en</strong> inert gas. Het is nauw verwant aan het plasmalass<strong>en</strong>
Sporadisch wordt op vooraf behandelde metaaloppervlakk<strong>en</strong> gelast, wat uiteraard e<strong>en</strong><br />
nadelige invloed heeft op de sam<strong>en</strong>stelling <strong>van</strong> <strong>lasrook</strong> waaraan de werknemer wordt<br />
blootgesteld.<br />
Jobvariatie<br />
De meeste lassers blijk<strong>en</strong> meestal naast lass<strong>en</strong> ook belast te word<strong>en</strong> met andere tak<strong>en</strong><br />
zoals monter<strong>en</strong> <strong>en</strong> afwerk<strong>en</strong> <strong>van</strong> de gelaste stukk<strong>en</strong>. Dit heeft het voordeel dat ze<br />
afwisseling hebb<strong>en</strong> in hun werkhouding <strong>en</strong> dus minder onderworp<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aan weinig<br />
ergonomische gebog<strong>en</strong> houding <strong>bij</strong> het lass<strong>en</strong>. Hierdoor wordt hun blootstelling aan<br />
<strong>lasrook</strong> ook beperkt.<br />
Risicoanalyse<br />
In functie <strong>van</strong> de te verwacht<strong>en</strong> blootstelling aan bepaalde risico’s moet de werkgever de<br />
gepaste prev<strong>en</strong>tiemaatregel<strong>en</strong> treff<strong>en</strong>. Hiervoor moet e<strong>en</strong> degelijke risicoanalyse<br />
uitgevoerd word<strong>en</strong>. Indi<strong>en</strong> e<strong>en</strong> exact risico onbek<strong>en</strong>d is (<strong>bij</strong>voorbeeld omwille <strong>van</strong> de<br />
sam<strong>en</strong>stelling <strong>van</strong> de <strong>lasrook</strong>) moet hiervoor e<strong>en</strong> meting word<strong>en</strong> uitgevoerd door e<strong>en</strong><br />
compet<strong>en</strong>t laboratorium.<br />
Bij e<strong>en</strong> regionale campagne in 2009 in Oost-Vlaander<strong>en</strong> is geblek<strong>en</strong> dat bedrijv<strong>en</strong> de<br />
risico’s <strong>bij</strong> laswerk<strong>en</strong> slechts sporadisch (lat<strong>en</strong>) evaluer<strong>en</strong>. Meting<strong>en</strong> word<strong>en</strong> slechts<br />
zeld<strong>en</strong> uitgevoerd.<br />
Deze campagne moet de bedrijv<strong>en</strong> aanzett<strong>en</strong> om zelf of via de externe di<strong>en</strong>st de risicoevaluatie<br />
<strong>van</strong> <strong>laswerkzaamhed<strong>en</strong></strong> grondig uit te voer<strong>en</strong>. De afdeling arbeidshygiëne <strong>van</strong><br />
de externe di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> voor prev<strong>en</strong>tie <strong>en</strong> bescherming spel<strong>en</strong> hier<strong>bij</strong> cruciaal e<strong>en</strong> rol <strong>en</strong><br />
bouw<strong>en</strong> door het uitvoer<strong>en</strong> <strong>van</strong> deze analyses e<strong>en</strong> sterke k<strong>en</strong>nis <strong>van</strong> zak<strong>en</strong> op, die dan<br />
nuttig kan aangew<strong>en</strong>d word<strong>en</strong> in kleine <strong>en</strong> middelgrote bedrijv<strong>en</strong> die sporadisch in<br />
contact kom<strong>en</strong> met deze risico’s.<br />
Blootstelling aan <strong>lasrook</strong><br />
Deze vrag<strong>en</strong> peil<strong>en</strong> naar de toepassing <strong>van</strong> het KB <strong>van</strong> 11 maart betreff<strong>en</strong>de de<br />
bescherming <strong>van</strong> de gezondheid <strong>en</strong> de veiligheid <strong>van</strong> de werknemers teg<strong>en</strong> de risico’s<br />
<strong>van</strong> chemische ag<strong>en</strong>tia op het werk, <strong>en</strong> meer in het <strong>bij</strong>zonder de aspect<strong>en</strong> risicoanalyse,<br />
informatieplicht betreff<strong>en</strong>de prev<strong>en</strong>tiemaatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong> het gezondheidstoezicht.<br />
Slechts e<strong>en</strong> kleine minderheid (29 op 166 of 17%) <strong>van</strong> de bezochte bedrijv<strong>en</strong> beschikte<br />
over e<strong>en</strong> rec<strong>en</strong>te aanvaardbare gedocum<strong>en</strong>teerde beoordeling <strong>van</strong> het niveau, aard <strong>en</strong><br />
duur <strong>van</strong> de blootstelling voor de verschill<strong>en</strong>de lassituaties.<br />
Dit perc<strong>en</strong>tage stemt goed overe<strong>en</strong> met de eerder in de campagne “carrosseriebedrijv<strong>en</strong>”<br />
gevond<strong>en</strong> non-conformiteit met de wetgeving inzake risico-evaluatie <strong>van</strong> chemische<br />
ag<strong>en</strong>tia.<br />
E<strong>en</strong> goed gedocum<strong>en</strong>teerde risico-evaluatie betreff<strong>en</strong>de <strong>lasrook</strong> zou op volg<strong>en</strong>de vrag<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> antwoord moet<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> gev<strong>en</strong>.<br />
o Wat is de sam<strong>en</strong>stelling <strong>van</strong> de <strong>lasrook</strong>?<br />
o Hoe groot is de (over 8 uur gemiddelde) conc<strong>en</strong>tratie <strong>van</strong> de <strong>lasrook</strong> <strong>en</strong> de<br />
verschill<strong>en</strong>de compon<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in de inademinglucht <strong>van</strong> de lasser in vergelijking met de<br />
gr<strong>en</strong>swaard<strong>en</strong>?<br />
6 Autoge<strong>en</strong> lass<strong>en</strong>, ook wel gassmeltlass<strong>en</strong> of zuurstof-acetyle<strong>en</strong>lass<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemd, is e<strong>en</strong> lasmethode om twee<br />
metal<strong>en</strong> voorwerp<strong>en</strong> door versmelting met elkaar te verbind<strong>en</strong>, waar<strong>bij</strong> gebruik gemaakt wordt <strong>van</strong> e<strong>en</strong> hete<br />
vlam. Bij het lass<strong>en</strong> wordt de brander in de <strong>en</strong>e hand gehoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> staaf vulmiddel in de andere. De<br />
brander wordt meestal gevoed met e<strong>en</strong> acetyle<strong>en</strong>/zuurstof m<strong>en</strong>gsel. De reactie <strong>van</strong> deze twee gass<strong>en</strong> zorgt<br />
voor e<strong>en</strong> vlamtemperatuur <strong>van</strong> meer dan 3100°C
o Word<strong>en</strong> meer gevoelige werknemers, zoals zwangere vrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> person<strong>en</strong> met<br />
longproblem<strong>en</strong>, in de onderneming blootgesteld aan <strong>lasrook</strong>?<br />
In deze evaluatie moet onder meer rek<strong>en</strong>ing gehoud<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met:<br />
o de te verwacht<strong>en</strong> aard <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>stelling <strong>van</strong> <strong>lasrook</strong> aan de hand <strong>van</strong> het gebruikte<br />
toevoegmateriaal <strong>en</strong> het materiaal <strong>van</strong> het werkstuk;<br />
o de gebruikte lasprocedés;<br />
o het aantal laspost<strong>en</strong> tegelijkertijd in actie;<br />
o de inschakelduur <strong>en</strong> de ingezette stroomsterkte;<br />
o het debiet <strong>van</strong> de algem<strong>en</strong>e luchtv<strong>en</strong>tilatie;<br />
o het debiet <strong>en</strong> de aard <strong>van</strong> de lokale afzuigv<strong>en</strong>tilatie;<br />
o de meetresultat<strong>en</strong> in vergelijkbare situaties of resultat<strong>en</strong> <strong>van</strong> vroegere meting<strong>en</strong>;<br />
o de resultat<strong>en</strong> <strong>van</strong> de biologische monitoring naar <strong>bij</strong>voorbeeld chroom in de urine <strong>van</strong><br />
de lassers;<br />
o de resultat<strong>en</strong> <strong>van</strong> het gezondheidstoezicht;<br />
o de protectiefactor <strong>van</strong> de ingezette persoonlijke adembeschermingsmiddel<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> degelijke risico-evaluatie zou kunn<strong>en</strong> resulter<strong>en</strong> in volg<strong>en</strong>de besluit<strong>en</strong>.<br />
o De verwachte blootstelling is ver b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong> de toegelat<strong>en</strong> laagste gr<strong>en</strong>swaard<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
daardoor is de situatie bevredig<strong>en</strong>d <strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> er ge<strong>en</strong> aanvull<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong><br />
getroff<strong>en</strong>.<br />
o De blootstellingsgraad is onbek<strong>en</strong>d <strong>en</strong> <strong>bij</strong>gevolg moet<strong>en</strong> meting<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gedaan om<br />
de sam<strong>en</strong>stelling <strong>van</strong> de <strong>lasrook</strong> <strong>en</strong> de blootstellingsgraad in de werkomgeving te<br />
k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. Uit de resultat<strong>en</strong> blijkt dat het aantal uitgevoerde meting<strong>en</strong> naar de<br />
conc<strong>en</strong>tratie <strong>lasrook</strong> in de werkplaatsatmosfeer slechts 20% bedraagt.<br />
o De blootstelling overschrijdt de toegelat<strong>en</strong> gr<strong>en</strong>swaard<strong>en</strong> <strong>en</strong> dus moet<strong>en</strong> aanvull<strong>en</strong>de<br />
maatregel<strong>en</strong> getroff<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />
Tijd<strong>en</strong>s de inspectiebezoek<strong>en</strong> werd verwez<strong>en</strong> naar o.a. de in Nederland frequ<strong>en</strong>t<br />
gebruikte praktijkrichtlijn <strong>lasrook</strong>, die aan de inspecteurs tijd<strong>en</strong>s de opleiding was<br />
voorgesteld <strong>en</strong> die doeltreff<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> beschrijft <strong>bij</strong> blootstelling aan <strong>lasrook</strong><br />
<strong>en</strong> <strong>bij</strong> lass<strong>en</strong> vrijkom<strong>en</strong>de gass<strong>en</strong> in functie <strong>van</strong> het lasproces, het basismateriaal,<br />
oppervlaktebekleding, <strong>en</strong> de inschakelduur <strong>van</strong> de lastoorts.<br />
Aan de hand <strong>van</strong> de resultat<strong>en</strong> <strong>van</strong> de risico-evaluatie moet<strong>en</strong> dan de algem<strong>en</strong>e <strong>en</strong><br />
persoonlijke beschermingsmaatregel<strong>en</strong> word<strong>en</strong> vastgelegd waar<strong>van</strong> hieronder de<br />
voornaamste word<strong>en</strong> opgesomd.<br />
o Het nem<strong>en</strong> <strong>van</strong> prev<strong>en</strong>tiemaatregel<strong>en</strong> aan de bron door optimaliser<strong>en</strong> <strong>van</strong> de<br />
lasparameters <strong>en</strong> verwijder<strong>en</strong> <strong>van</strong> oppervlakteverontreiniging (olie, verf, solv<strong>en</strong>t,<br />
etc.);<br />
o Het gebruik<strong>en</strong> <strong>van</strong> bronafzuiging met filtering al dan niet met recirculatie.<br />
Er geldt e<strong>en</strong> recirculatieverbod voor kanker-verwekkers Cr6, Ni, Cd <strong>en</strong> Be. De<br />
gebruikte methodes zijn toortsafzuiging (beperkte efficiëntie) <strong>en</strong> bronafzuiging met<br />
flexibele arm of afzuiging op de tafel waar gelast wordt.<br />
o Het gebruik<strong>en</strong> <strong>van</strong> adequate ruimtev<strong>en</strong>tilatie.<br />
o Goede opstelling <strong>van</strong> de werkstand met de gepaste keuze <strong>van</strong> de laspositie.<br />
o Goede ademhalingsbescherming waar<strong>bij</strong> rek<strong>en</strong>ing moet gehoud<strong>en</strong> word<strong>en</strong> dat voor<br />
Chroom 6, Nikkel, Beryllium <strong>en</strong> Cadmium (kankerverwekk<strong>en</strong>d) P3-stofmaskers<br />
noodzakelijk zijn. Hier geldt immers het ALARA-principe (as low as reasonable<br />
achievable).
In 14% <strong>van</strong> de bedrijv<strong>en</strong> blijkt er ge<strong>en</strong> gezondheidstoezicht omwille <strong>van</strong> <strong>lasrook</strong> risico te<br />
word<strong>en</strong> uitgevoerd.<br />
In 58% <strong>van</strong> de bezochte bedrijv<strong>en</strong> ontbreekt opleiding <strong>en</strong> informatie over het risico <strong>van</strong><br />
<strong>lasrook</strong> <strong>en</strong> in slechts 34% <strong>van</strong> de bezochte bedrijv<strong>en</strong> zijn geschrev<strong>en</strong> instructies of e<strong>en</strong><br />
verslag over de te nem<strong>en</strong> maatregel<strong>en</strong> om blootstelling aan <strong>lasrook</strong> te vermijd<strong>en</strong><br />
aanwezig.<br />
In 41% <strong>van</strong> de bedrijv<strong>en</strong> vindt de inspecteur dat er onvoldo<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> zijn<br />
getroff<strong>en</strong> om het risico <strong>van</strong> blootstelling aan <strong>lasrook</strong> tot e<strong>en</strong> minimum te reducer<strong>en</strong>.<br />
Elektrocutiegevaar<br />
Elektrische lasapparatuur vormt e<strong>en</strong> ext<strong>en</strong>sie <strong>van</strong> de laagspanningsinstallatie, <strong>en</strong> moet<br />
als zodanig vijfjaarlijks door e<strong>en</strong> erk<strong>en</strong>de di<strong>en</strong>st voor technische controle EDTC word<strong>en</strong><br />
gecontroleerd. Hier<strong>van</strong> moet e<strong>en</strong> verslag beschikbaar zijn.<br />
Artikel 11 <strong>van</strong> het KB betreff<strong>en</strong>de het gebruik <strong>van</strong> arbeidsmiddel<strong>en</strong> voorziet ook in e<strong>en</strong><br />
periodieke controle <strong>van</strong> de staat <strong>van</strong> de arbeidsmiddel<strong>en</strong>, ditmaal door deskundige<br />
person<strong>en</strong> <strong>van</strong> binn<strong>en</strong> of buit<strong>en</strong> het bedrijf. Ook hier<strong>van</strong> moet<strong>en</strong> de resultat<strong>en</strong> schriftelijk<br />
word<strong>en</strong> vastgelegd <strong>en</strong> bewaard.<br />
Het KB arbeidsmiddel<strong>en</strong> voorziet ook in e<strong>en</strong> adequate specifieke opleiding, informatie <strong>en</strong><br />
gebruiksaanwijzing<strong>en</strong> betreff<strong>en</strong>de de op het werk ingezette arbeidsmiddel<strong>en</strong>.<br />
Bij de inspecties werd gepeild naar spor<strong>en</strong> <strong>van</strong> opleiding <strong>en</strong> controle. Zowel <strong>van</strong> het<br />
aspect opleiding als keuring door EDTC <strong>en</strong> controle in het kader <strong>van</strong> het KB<br />
arbeidsmiddel<strong>en</strong> werd e<strong>en</strong> schriftelijk spoor opgevraagd.<br />
52% <strong>van</strong> de bedrijv<strong>en</strong> zijn niet conform met de wetgeving op het gebied <strong>van</strong> zowel de<br />
verplichte vijfjaarlijkse keuring <strong>van</strong> de lasapparatuur door e<strong>en</strong> erk<strong>en</strong>de di<strong>en</strong>st voor<br />
technische controle als het periodieke intern controle <strong>van</strong> lasapparatuur als<br />
arbeidsmiddel.<br />
Uit de vraagstelling valt echter niet af te leid<strong>en</strong> welk <strong>van</strong> de twee aspect<strong>en</strong> het meest<br />
wordt overtred<strong>en</strong>.<br />
In 61% <strong>van</strong> de gevall<strong>en</strong> ontbreekt informatie <strong>en</strong> opleiding in verband met<br />
elektrocutiegevaar <strong>van</strong> de lasapparatuur.<br />
Persoonlijke beschermingsmiddel<strong>en</strong><br />
88% <strong>van</strong> de bedrijv<strong>en</strong> zijn in orde met de wetgeving voor het verstrekk<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
onderhoud<strong>en</strong> <strong>van</strong> de werkkledij aan lassers. Hier<strong>bij</strong> wordt in 16% ge<strong>en</strong> rek<strong>en</strong>ing<br />
gehoud<strong>en</strong> met de verstrekking <strong>van</strong> brandvertrag<strong>en</strong>de kledij of wordt ge<strong>en</strong><br />
beschermingsschort verstrekt.<br />
Voor de verstrekking <strong>van</strong> beschermhandscho<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> aangezichtsbescherming voldo<strong>en</strong> de<br />
meeste bedrijv<strong>en</strong> (respectievelijk 8% <strong>en</strong> 2% non-conformiteit).<br />
Speciale lasserscho<strong>en</strong><strong>en</strong> (die snel uittrekbaar zijn in geval <strong>van</strong> lasspatt<strong>en</strong> in de scho<strong>en</strong>)<br />
word<strong>en</strong> nerg<strong>en</strong>s verstrekt, <strong>en</strong> de werkgevers beperk<strong>en</strong> zich meestal tot verstrekk<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
de klassieke veiligheidsscho<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
In ongeveer de helft <strong>van</strong> de gevall<strong>en</strong> (52%) stipt de inspecteur aan dat er ge<strong>en</strong> correcte<br />
ademhalingsbescherming wordt gedrag<strong>en</strong>, in functie <strong>van</strong> het risico. Gezi<strong>en</strong> echter deze<br />
maatregel moet volg<strong>en</strong> uit e<strong>en</strong> goede risicoanalyse, <strong>en</strong> deze laatste frequ<strong>en</strong>t ontbreekt,<br />
is dit resultaat vermoedelijk niet betrouwbaar.<br />
Informatie <strong>en</strong> opleiding over persoonlijke beschermingsmiddel<strong>en</strong> ontbrek<strong>en</strong> in 60% <strong>van</strong><br />
de gevall<strong>en</strong>.
Blootstelling aan kunstmatige optische straling<br />
In het grootste deel <strong>van</strong> de bedrijv<strong>en</strong> word<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> om<br />
hinderlijke blootstelling aan kunstmatige optische straling<strong>en</strong> uit de lasboog (vooral<br />
ultravioletstraling) te vermijd<strong>en</strong> door o.a. het plaatsing <strong>van</strong> lasscherm<strong>en</strong>. In 87% <strong>van</strong> de<br />
bezochte bedrijv<strong>en</strong> werd door de inspecteur de afscherming als voldo<strong>en</strong>de bevond<strong>en</strong>.<br />
De informatie <strong>en</strong> opleiding over de gevar<strong>en</strong> <strong>van</strong> kunstmatige optische straling<strong>en</strong> <strong>bij</strong> de<br />
werknemers is echter ondermaats, vooral wat betreft het risico’s voor “lasog<strong>en</strong>” <strong>bij</strong><br />
onbeschermd lass<strong>en</strong> <strong>en</strong> de instructies voor eerste hulp <strong>bij</strong> ongeval. Lasog<strong>en</strong> tred<strong>en</strong> vaak<br />
op na de werkdag <strong>en</strong> dikwijls <strong>bij</strong> niet-lassers die in de buurt hebb<strong>en</strong> gewerkt. Meestal<br />
g<strong>en</strong>ez<strong>en</strong> ze spontaan. Bij verkeerd behandel<strong>en</strong> kan er wel schade word<strong>en</strong> aangericht. E<strong>en</strong><br />
advies <strong>van</strong> de bedrijfsarts is daarom noodzakelijk.<br />
Corrosieve beitsproduct<strong>en</strong><br />
Corrosieve beitsproduct<strong>en</strong> op basis <strong>van</strong> waterstoffluoride <strong>en</strong> salpeterzuur of fosforzuur, al<br />
of niet gecombineerd met zoutzuur word<strong>en</strong> veel gebruikt <strong>bij</strong> lass<strong>en</strong> <strong>van</strong> roestvrijstaal of<br />
aluminium, om verontreiniging<strong>en</strong> weg te beits<strong>en</strong>. Het betreft hier zeer corrosieve<br />
preparat<strong>en</strong>, terwijl waterstoffluoride ook zeer giftig is. Bij indring<strong>en</strong> in het lichaam door<br />
brandwond<strong>en</strong> <strong>van</strong> dit laatste kunn<strong>en</strong> fatale hartritmestoorniss<strong>en</strong> ontstaan; spatt<strong>en</strong> in het<br />
oog zijn altijd zeer ernstig. Collectieve <strong>en</strong> persoonlijke maatregel<strong>en</strong> zoals voorgesteld in<br />
de vrag<strong>en</strong>lijst <strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis <strong>van</strong> de gevar<strong>en</strong> <strong>bij</strong> gebruik <strong>en</strong> opslag zijn onontbeerlijk.<br />
Naast langdurig <strong>en</strong> overvloedig spoel<strong>en</strong> met water kan e<strong>en</strong> specifiek antidotum,<br />
calciumgluconaat, lokaal word<strong>en</strong> toegedi<strong>en</strong>d om het HF te neutraliser<strong>en</strong>.<br />
In 45 bedrijv<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> dergelijke preparat<strong>en</strong> teruggevond<strong>en</strong>. Slechts weinig bedrijv<strong>en</strong><br />
(51%) beschikk<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> nota <strong>van</strong> de bedrijfsarts t<strong>en</strong> behoeve <strong>van</strong> EHBO of<br />
ambulanciers, <strong>en</strong> nog minder (< dan de helft) houd<strong>en</strong> het antidotum in voorraad.<br />
Recipiënt<strong>en</strong> voor sam<strong>en</strong>geperst gas (zuurstof, acetyle<strong>en</strong>, inert gas)<br />
De recipiënt<strong>en</strong> voor opgeloste (acetyle<strong>en</strong>) <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>geperste (inerte, zuurstof, …) gass<strong>en</strong><br />
zijn in 12% <strong>van</strong> de vaststelling<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong>de beschermd teg<strong>en</strong> hitte <strong>en</strong> omkantel<strong>en</strong>. In<br />
4% zijn ze niet op ergonomisch verantwoorde wijze verplaatsbaar. Quasi overal wordt<br />
<strong>van</strong> speciale transportwag<strong>en</strong>tjes gebruik gemaakt. Dit aspect lijkt ge<strong>en</strong> majeur probleem.<br />
Thoriumhoud<strong>en</strong>de elektrod<strong>en</strong><br />
E<strong>en</strong> isotoop <strong>van</strong> Thoriumoxyde kan voorkom<strong>en</strong> in Wolfraam laselektrod<strong>en</strong> voor TIG<br />
lass<strong>en</strong>, meest <strong>bij</strong> RVS. De smelttemperatuur <strong>van</strong> de elektrod<strong>en</strong> wordt erdoor verhoogd<br />
<strong>en</strong> de lasboog is meer “stabiel”. De isotoop 262Thorium is echter e<strong>en</strong>, zij het zwak,<br />
radioactief elem<strong>en</strong>t, met e<strong>en</strong> zeer lange fysische halfwaardetijd. Het elem<strong>en</strong>t straalt o.m.<br />
alfa stral<strong>en</strong> uit, die in de lucht niet ver reik<strong>en</strong>, maar die zeer nefast zijn <strong>bij</strong> direct contact<br />
met de huid <strong>en</strong> slijmvliez<strong>en</strong>. Het gevaar schuilt dus vooral <strong>bij</strong> inadem<strong>en</strong> of inslikk<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
het stof, dat ontstaat <strong>bij</strong> het “slijp<strong>en</strong> “<strong>van</strong> de punt <strong>van</strong> de elektrode (te vergelijk<strong>en</strong> met<br />
slijp<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> potlood).<br />
Indi<strong>en</strong> dit nog gebruikt wordt, dan moet er e<strong>en</strong> zeer strikte hygiëne <strong>van</strong> de bewuste<br />
werkplaats in acht g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> word<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>bij</strong> het slijp<strong>en</strong> moet het stof dadelijk in e<strong>en</strong><br />
speciale slijpmol<strong>en</strong>, gevuld met olie, opge<strong>van</strong>g<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Blijft dan nog het probleem<br />
<strong>van</strong> verwijder<strong>en</strong> <strong>van</strong> het radioactief afval…. In Nederland zijn deze elektrod<strong>en</strong> verbod<strong>en</strong>.<br />
Er zijn alternatiev<strong>en</strong> met Lanthaan of Cerium in plaats <strong>van</strong> Thorium.<br />
In 28 <strong>van</strong> de 166 bezochte bedrijv<strong>en</strong> werd toch nog <strong>van</strong> Thoriumoxyde houd<strong>en</strong>de<br />
elektrod<strong>en</strong> gebruik gemaakt.<br />
De werknemers beschikk<strong>en</strong> meestal niet over geschrev<strong>en</strong> informatie over dit specifiek<br />
gevaar <strong>en</strong> de bedoelde hygiëne <strong>van</strong> de werkpost<strong>en</strong> blijkt overal ondermaats.
Sommige bedrijv<strong>en</strong> war<strong>en</strong> helemaal niet op de hoogte <strong>van</strong> dit probleem: de elektrod<strong>en</strong><br />
zijn dikwijls niet voorzi<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> waarschuwingssymbool!<br />
Ondertuss<strong>en</strong> verving<strong>en</strong> sommige bedrijv<strong>en</strong> hun thorium met alternatieve elektrod<strong>en</strong>. (cfr<br />
Wetgeving inzake de bescherming <strong>van</strong> de werknemers, milieu <strong>en</strong> bevolking teg<strong>en</strong> het<br />
gevaar <strong>van</strong> ioniser<strong>en</strong>de straling<strong>en</strong>->minimaliser<strong>en</strong> <strong>en</strong> motiver<strong>en</strong> <strong>van</strong> gebruik).<br />
Algem<strong>en</strong>e conclusies<br />
Risico-evaluatie <strong>lasrook</strong>: de uitvoering <strong>van</strong> e<strong>en</strong> risicoanalyse betreff<strong>en</strong>de lass<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>lasrook</strong> is ondermaats. De bedrijv<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> meer aangezet word<strong>en</strong> tot het (lat<strong>en</strong>)<br />
uitvoer<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> dergelijke risicoanalyse, met vastlegg<strong>en</strong> <strong>van</strong> de maatregel<strong>en</strong> die nodig<br />
zij om de gr<strong>en</strong>swaard<strong>en</strong> te respecter<strong>en</strong>. Hier ligt e<strong>en</strong> sleutelrol weggelegd voor de<br />
afdeling “arbeidshygiëne “ <strong>van</strong> de externe di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> voor bescherming <strong>en</strong> prev<strong>en</strong>tie.<br />
E<strong>en</strong> aantal “tools” bv praktijkrichtlijn, INRS, Welding Guidelines <strong>van</strong> HSE kunn<strong>en</strong> hier<strong>bij</strong><br />
als richtlijn nuttige hulp bied<strong>en</strong>.<br />
Gezondheidstoezicht <strong>lasrook</strong>: dit wordt vrij regelmatig toegepast.<br />
Opleiding <strong>en</strong> informatie: er is nog onvoldo<strong>en</strong>de opleiding <strong>van</strong> de werknemers inzake<br />
gevar<strong>en</strong> <strong>van</strong> lass<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>lasrook</strong>, elektrocutie, persoonlijke beschermingsmiddel<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
kunstmatige optische straling<strong>en</strong>.<br />
Elektrocutiegevaar: er is onvoldo<strong>en</strong>de toepassing <strong>van</strong> AREI <strong>en</strong> KB<br />
arbeidsmiddel<strong>en</strong>(externe keuring <strong>en</strong> interne controle).<br />
Werkkledij <strong>en</strong> persoonlijke beschermingsmiddel<strong>en</strong>: toepassing <strong>van</strong> KB werkkledij blijkt in<br />
lasbedrijv<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> groot probleem. Frequ<strong>en</strong>t is er beschikking over brandvertrag<strong>en</strong>de<br />
kledij of schort<strong>en</strong>.<br />
Gebruik <strong>van</strong> corrosieve beits<strong>en</strong>: informatie <strong>en</strong> maatregel<strong>en</strong> ter bescherming <strong>van</strong> de<br />
werknemers moet<strong>en</strong> in sam<strong>en</strong>werking met de bedrijfsarts tot stand kom<strong>en</strong>. Ev<strong>en</strong>tueel<br />
kan e<strong>en</strong> alternatief procedé word<strong>en</strong> overwog<strong>en</strong>.<br />
Recipiënt<strong>en</strong> voor opgeloste <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>geperste gass<strong>en</strong>: inzett<strong>en</strong> hier<strong>van</strong> geeft weinig<br />
problem<strong>en</strong>.<br />
Thoriumoxyde houd<strong>en</strong>de elektrod<strong>en</strong>: word<strong>en</strong> nog regelmatig toegepast, ofschoon er<br />
alternatiev<strong>en</strong> bestaan. Werkgevers moet<strong>en</strong> verder gebruik motiver<strong>en</strong> <strong>en</strong> aanduid<strong>en</strong><br />
waarhe<strong>en</strong> het afval gaat. Verdelers <strong>van</strong> lasapparatuur moet<strong>en</strong> hun klant<strong>en</strong> informer<strong>en</strong>.<br />
Verder op te volg<strong>en</strong> met FANC in het kader <strong>van</strong> NORM–problematiek met systematisch<br />
bezoek aan verdelers?<br />
In de nasleep <strong>van</strong> de campagne werd in het kader <strong>van</strong> de sam<strong>en</strong>werkingsovere<strong>en</strong>komst<br />
tuss<strong>en</strong> FOD WASO <strong>en</strong> het departem<strong>en</strong>t Onderwijs in het VDAB c<strong>en</strong>trum <strong>van</strong> Wondelgem<br />
e<strong>en</strong> analoge informatiesessie gehoud<strong>en</strong> bestemd voor prev<strong>en</strong>tieadviseurs, lasinstructeurs<br />
<strong>en</strong> directeurs <strong>van</strong> technische <strong>en</strong> beroepsschol<strong>en</strong>. Er nam<strong>en</strong> 75 person<strong>en</strong> aan deel. Ook<br />
deze sessie kon op veel belangstelling rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.