Valeria Reutava, Minsk - DOEN
Valeria Reutava, Minsk - DOEN
Valeria Reutava, Minsk - DOEN
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Nogmaals moet er op gewezen worden<br />
dat een hoogontwikkelde folklore zeker<br />
niet alleen voorbehouden is aan Rusland.<br />
Datgene wat de relatie t ussen Russische<br />
folklore en Russische cult uur evenwel<br />
haar bijzondere aard verleent is dat er<br />
zoveel afzonderlijke en uiteenlopende<br />
sferen uit de volkscult uur samen komen<br />
in de “hoge” cult uur: spreekt men over de<br />
invloed van de folklore in de Russische<br />
cult uur, dan spreekt men én over muziek<br />
– zowel klassieke als lichte muziek, én<br />
over literat uur én over beeldende kunst<br />
én over toegepaste kunst én architect uur<br />
en dat alles vaak in de breedste zin van<br />
het woord.<br />
6.0. Afsluiting<br />
In het begin van deze lezing is<br />
aangetoond hoezeer de Nederlandse en<br />
Russische def inities van folklore van<br />
elkaar verschillen en dat er gesproken kan<br />
worden van een pregnant onderscheid dat<br />
ter uggevoerd kan worden op de betekenis<br />
en status die de folklore in beide gebieden<br />
heeft. In de Grote Van Dale wordt<br />
bijvoorbeeld zang niet expliciet genoemd<br />
als onderdeel van folklore, ter wijl zang<br />
juist een van de wezenlijke onderdelen<br />
van folklore is en zeker van de Russische.<br />
Aan de hand van zang kan geprobeerd<br />
worden te verklaren waarom folklore<br />
in verschillende cult uren een eigen rol<br />
speelt of juist niet speelt. Het gegeven dat<br />
er overal gezongen werd dan wel wordt,<br />
betekent niet vanzelsprekenderwijs dat<br />
volkszang overal hetzelfde is: er kan<br />
een verschil bestaan in geschakeerdheid<br />
en in de mate van ontwikkeling van die<br />
volkszang. Er zijn volkeren die bekend<br />
zijn om hun zangcult uur en er zijn<br />
volkeren die hierom minder of nauwelijks<br />
bekend staan. Het is de vraag of een land<br />
als Italië de baker mat had kunnen worden<br />
van de belcanto en de opera, als er geen<br />
hoogontwikkelde zangcultuur zou hebben<br />
bestaan onder het volk en zoals bekend<br />
heeft Italië een grote zangtraditie.<br />
Men kan in zulke gevallen spreken van<br />
een piramidemodel: de “hoge” cult uur r ust<br />
op een brede, solide basis die gewor teld<br />
is in de volkskunst. De “hogere” cult uur<br />
heeft elementen in zich opgenomen uit<br />
de volkskunst en dat verschijnsel wordt<br />
– in elk geval in het desbetreffende land<br />
– als een vanzelfsprekend, nat uurlijk<br />
verschijnsel beschouwd. Zo kunnen grote<br />
Italiaanse operazangers Napolitaanse<br />
volksliedjes zingen en niemand die zich<br />
daar laatdunkend over uit zal laten. En<br />
men vergete Fjodor Sjaljapin niet, die het<br />
zingen van Russische volkliederen beslist<br />
niet beneden zijn waardigheid vond.*10<br />
Door allerhande ontleningen door de<br />
“hoge” cult uur aan de volkscult uur heeft<br />
de volkskunst bijna automatisch een<br />
bepaalde stat us en act ualiteit. Tegen<br />
de achtergrond van zo’n omstandigheid<br />
er vaar t men elementen uit de folklore<br />
niet als dissonant, als fremdkör per,<br />
maar worden deze eerder gezien als een<br />
st uk gezamelijk cult ureel erfgoed dat<br />
een eigen, volwaardige plaats inneemt<br />
in het zelf bew ustzijn en bijgevolg in de<br />
nationale cult uur. Anders gefor muleerd:<br />
“hoge” cult uur en folklore zijn niet gelijk,<br />
maar wel gelijkwaardig. Een dergelijk<br />
automatisme is evenwel niet voor elke<br />
cultuur, voor elk land in gelijke mate voor<br />
de hand liggend: het moge evident zijn<br />
dat een – door welke oorzaken dan ook –<br />
afster vende of minder rijke volkscult uur<br />
minder mak kelijk kan f ungeren als basis<br />
of inspiratiebron voor de schone kunsten.<br />
Daar mee is ook de stat us van de folklore<br />
in die cult uur een andere: in zo’n geval<br />
bevindt de eigen folklore zich in een<br />
ander register. Hier st uit men op een<br />
ingewikkeld samenspel van cultureelantropologische<br />
bijzonderheden en<br />
cultureel-historische processen dat de<br />
houding ten opzichte van folklore in deze<br />
of gene cultuur bepaalt.<br />
De verbazing aan Nederlandse zijde<br />
over de stat us van de folklore in de<br />
Russische cult uur heeft vloeit voor t uit<br />
een Nederlands perspectief, waarbinnen<br />
volkskunst welhaast per def initie een<br />
andere positie heeft en andere associaties<br />
oproept dan in een Russische context.<br />
Voor een beter begrip voor de plaats die<br />
folklore inneemt in de Russische cult uur<br />
dient dat perspectief te worden verbreed<br />
en het beeld dat bestaat van volkskunst<br />
te worden verdiept.<br />
Moskou, oktober 2010<br />
Noten<br />
*1 Al dan niet afgedaan als<br />
“Volendamse toeristen kitsch” op z’n<br />
Russisch.<br />
*2 Men den ke aan het ballet “De<br />
v uurvogel” op muziek van Stravinskij,<br />
men den ke aan “Ruslan en Ljudmila”,<br />
“Sadko” van Rimskij-Korsakov, folkloreelementen<br />
in bijna alle Russische opera’s<br />
van Tsjaikovskij, Moessorgskij. Men denke<br />
aan ar rangementen van volksliederen door<br />
Rachmaninov, Tsjajkovskij en Borodin,<br />
65<br />
Nieuwsbrief 2011 (1)