p Open brief aan de minister-president p Twee versies van Karel ...
p Open brief aan de minister-president p Twee versies van Karel ...
p Open brief aan de minister-president p Twee versies van Karel ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Museum Boijmans Van Beuningen<br />
Rotterdam<br />
Museum Boijmans Van Beuningen verwierf in 2010 Une vipère,<br />
un vampire, une vitre <strong>van</strong> <strong>de</strong> Belgische conceptuele kunstenaar<br />
Marcel Broodthaers. De reeds <strong>aan</strong>wezige verzameling in<br />
Rotterdam toon<strong>de</strong> <strong>de</strong> grasche en lmische kant <strong>van</strong> het oeuvre<br />
en gaf daarmee een mooi beeld <strong>van</strong> het werk dat Broodthaers<br />
in oplage maakte. Met <strong>de</strong> nieuwe <strong>aan</strong>winst, gesteund door <strong>de</strong><br />
Vereniging Rembrandt, kan het museum ook een ruimtelijk en<br />
bovendien uniek werk tonen. Het is een typerend voorbeeld <strong>van</strong><br />
Broodthaers’ spel met woor<strong>de</strong>n, objecten en het begrip kunst.<br />
Marcel Broodthaers, geboren en getogen in Brussel, verdien<strong>de</strong><br />
<strong>aan</strong><strong>van</strong>kelijk zijn brood als journalist, dichter en boekhan<strong>de</strong>laar.<br />
Zijn dichtbun<strong>de</strong>ls verkochten slecht en Broodthaers wil<strong>de</strong><br />
niet langer werk creëren voor een ‘onzichtbaar’ (lees)publiek,<br />
maar een meer directe interactie met <strong>de</strong> beschouwer <strong>aan</strong>g<strong>aan</strong>.<br />
Daarom richtte hij zich <strong>van</strong>af 1964 uitsluitend nog op <strong>de</strong><br />
beel<strong>de</strong>n<strong>de</strong> kunst.<br />
De kern <strong>van</strong> Broodthaers’ oeuvre, dat on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re bestaat<br />
uit graek, schil<strong>de</strong>rijen, sculpturen, installaties, foto’s en lms,<br />
wordt gevormd door zijn fascinatie voor <strong>de</strong> systematiek <strong>van</strong><br />
taal. Dat uit zich on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re in het veelvuldig gebruik <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> letters <strong>van</strong> het alfabet en verwijzingen naar taalon<strong>de</strong>rwijs<br />
voor kin<strong>de</strong>ren. Dit speelt ook een rol in het werk dat nu door<br />
Museum Boijmans Van Beuningen is <strong>aan</strong>gekocht, Une vipère,<br />
un vampire, une vitre, oftewel ‘Een ad<strong>de</strong>r, een vampier, een<br />
raam’.<br />
Belangrijke inspiratoren voor Broodthaers waren Marcel<br />
Duchamp met zijn ready-ma<strong>de</strong>s en René Magritte, wiens<br />
schil<strong>de</strong>rij La Trahison <strong>de</strong>s images (‘Het bedrog <strong>van</strong> afbeeldingen’,<br />
1929) met <strong>de</strong> tekst: ‘Ceci n’est pas une pipe’ grote indruk<br />
op hem had gemaakt: ‘Ik werd achtervolgd door een schil<strong>de</strong>rij<br />
<strong>van</strong> Magritte waarop woor<strong>de</strong>n zijn afgebeeld. Bij Magritte is<br />
er die tegenstelling tussen het geschil<strong>de</strong>r<strong>de</strong> woord en het<br />
geschil<strong>de</strong>r<strong>de</strong> object, een on<strong>de</strong>rmijning <strong>van</strong> het taalteken en<br />
het geschil<strong>de</strong>r<strong>de</strong>…’. 1<br />
Broodthaers stel<strong>de</strong> <strong>de</strong> betekenis <strong>van</strong> woord en beeld in <strong>de</strong><br />
mo<strong>de</strong>rne kunst grondig op <strong>de</strong> proef, waarbij het hem niet <strong>aan</strong><br />
gevoel voor humor ontbrak. Hij beschil<strong>de</strong>r<strong>de</strong> bijvoorbeeld<br />
een bot met <strong>de</strong> Belgische driekleur en stel<strong>de</strong> pannen met lege<br />
mosselschalen tentoon. Over dit vroege werk zei <strong>de</strong> kunstenaar<br />
in een interview in 1969: ‘Ik heb toen al geprobeerd via<br />
banale alledaagse voorwerpen een relatie te leggen tussen dat<br />
object en zijn afbeelding… en die tweevoudige i<strong>de</strong>e, het<br />
vlakke en het driedimensionale, on<strong>de</strong>r te brengen in één<br />
entiteit’. 2 De relatie tussen woord, afbeelding en object zou<br />
hem zijn hele ver<strong>de</strong>re leven bezig blijven hou<strong>de</strong>n.<br />
37 VERENIGING REMB RANDT ZOMER 2011<br />
Une vipère, un vampire, une vitre<br />
Marcel Broodthaers (Brussel 1924 – Keulen 1976)<br />
1974. Acrylverf op doek, acrylverf en sticker op koffer, 83 x 50,8 cm (schil<strong>de</strong>rij) en 18 x 55 x 36,5 cm (koffer)<br />
Herkomst: Particulier bezit (2010)<br />
ABC-LES<br />
Broodthaers vervaardig<strong>de</strong> Une vipère, un vampire, une vitre in<br />
1974, twee jaar voordat hij op 52-jarige leeftijd overleed. Het<br />
werk bestaat uit een koffer met het woord ‘Vipere’ op <strong>de</strong> <strong>de</strong>ksel<br />
en een schil<strong>de</strong>rij met een ‘V’ en <strong>de</strong> met rood on<strong>de</strong>rstreepte<br />
tekst ‘Une vipère, un vampire, une vitre’. Deze raadselachtige<br />
samenkomst <strong>van</strong> ‘het vlakke en het driedimensionale’ is voor<br />
Broodthaers een karakteristiek voorbeeld <strong>van</strong> taal, beeld en<br />
object, samengebracht in één werk. 3 Daarnaast komen ou<strong>de</strong><br />
en nieuwe kunstbegrippen samen: <strong>de</strong> alou<strong>de</strong> schil<strong>de</strong>rkunst<br />
tegenover een doodgewoon voorwerp, een ready-ma<strong>de</strong>, die<br />
het begrip kunst in <strong>de</strong> 20ste eeuw representeert.<br />
Het werk bevat allerlei verwijzingen, maar een concrete<br />
betekenis geeft <strong>de</strong>ze late creatie <strong>van</strong> Broodthaers niet zon<strong>de</strong>r<br />
meer prijs. Boven<strong>aan</strong> het schil<strong>de</strong>rij prijkt <strong>de</strong> letter V, met daaron<strong>de</strong>r<br />
als een schools taallesje drie voorbeel<strong>de</strong>n <strong>van</strong> woor<strong>de</strong>n<br />
die met <strong>de</strong>ze letter beginnen. De woor<strong>de</strong>n lijken met een<br />
sjabloon geschil<strong>de</strong>rd en samen met <strong>de</strong> bibberige ro<strong>de</strong> lijnen<br />
doen ze haast onbeholpen <strong>aan</strong>. Door het eveneens niet al te<br />
strak geschil<strong>de</strong>r<strong>de</strong> zwarte ka<strong>de</strong>r – of eer<strong>de</strong>r een raam (vitre)? –<br />
heeft het schil<strong>de</strong>rij nog meer weg <strong>van</strong> een abc-les. Dit kin<strong>de</strong>rlijk<br />
onschuldige staat echter in contrast met <strong>de</strong> wat duistere<br />
betekenis <strong>van</strong> <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n. Ze refereren <strong>aan</strong> negatieve<br />
menselijke trekken: vipère betekent ook lasteraar en vampire is<br />
tevens een uitzuiger. Vitre lijkt neutraler, al zou dit woord nog<br />
<strong>de</strong> associatie met casser les vitres kunnen oproepen: schandaal<br />
maken, driftig wor<strong>de</strong>n.<br />
De koffer is ook beschil<strong>de</strong>rd, maar enkel met het woord<br />
‘Vipere’ (zon<strong>de</strong>r accent dit keer). Hij staat een klein stukje<br />
open, wat nieuwsgierig maakt naar <strong>de</strong> inhoud er<strong>van</strong>. Alleen is<br />
<strong>de</strong> koffer leeg, op één zwarte verfvlek rechts on<strong>de</strong>rin na. Dit<br />
roept associaties op met enkele an<strong>de</strong>re met een titel beschil<strong>de</strong>r<strong>de</strong><br />
koffers die Broodthaers tot kunstobject maakte. Bij <strong>de</strong>ze<br />
werken, zoals Valise Charbon (1966), een koffer gevuld met<br />
steenkool, en Erasmus (1974), een koffer met een landkaart,<br />
verwijzend naar Erasmus’ reputatie als eerste wereldburger,