p Open brief aan de minister-president p Twee versies van Karel ...
p Open brief aan de minister-president p Twee versies van Karel ...
p Open brief aan de minister-president p Twee versies van Karel ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
De vraag hoe <strong>de</strong> tempel er precies heeft uitgezien, was<br />
– zoals gezegd – in <strong>de</strong> 17<strong>de</strong> eeuw bijzon<strong>de</strong>r actueel. Het<br />
godshuis <strong>van</strong> Salomo was <strong>de</strong> vermeen<strong>de</strong> afspiegeling<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> hemelse tempel <strong>van</strong> God: een volmaakt, harmonisch<br />
gebouw. Salomo had <strong>van</strong> God <strong>de</strong> opdracht gekregen<br />
<strong>de</strong> allereerste tempel voor Hem te bouwen en dit<br />
gaf het bouwwerk een legitimiteit waar religieuze en<br />
wereldlijke lei<strong>de</strong>rs – en hun architecten – graag naar<br />
terugverwezen. In <strong>de</strong> Noor<strong>de</strong>lijke Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>n wer<strong>de</strong>n<br />
symbolische vergelijkingen met Gods uitverkoren volk<br />
en <strong>de</strong> tempel <strong>van</strong> Jeruzalem met name <strong>aan</strong> het ein<strong>de</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> 80-jarige oorlog (1568-1648) populair in <strong>de</strong><br />
bouwkunst, in preken en in <strong>de</strong> literatuur. Het gebouw<br />
was immers tot stand gekomen in een perio<strong>de</strong> <strong>van</strong> vre<strong>de</strong><br />
waarin het ‘ware geloof’ zegevier<strong>de</strong> – een perio<strong>de</strong><br />
waar<strong>aan</strong> 17<strong>de</strong>-eeuwse lei<strong>de</strong>rs hun eigen tijd graag<br />
spiegel<strong>de</strong>n.<br />
HET VOLMAAKTE GEBOUW<br />
Hoewel <strong>de</strong> tempel <strong>van</strong> Salomo uitgebreid wordt<br />
beschreven in <strong>de</strong> bijbel (I Koningen 6-7), is <strong>de</strong>ze uitleg<br />
geenszins eenduidig. De tempel werd dan ook op uiteenlopen<strong>de</strong><br />
manieren uitgebeeld in bijbelillustraties<br />
en an<strong>de</strong>re beel<strong>de</strong>n<strong>de</strong> kunst. Voor <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse<br />
culturele elite uit <strong>de</strong> Gou<strong>de</strong>n Eeuw waren met name<br />
drie gepubliceer<strong>de</strong> reconstructies <strong>van</strong> <strong>de</strong> tempel <strong>van</strong><br />
belang: <strong>de</strong> ontwerpen <strong>van</strong> <strong>de</strong> Franse hebraïcus François<br />
Vatable die in 1540 waren gepubliceerd ter illustratie<br />
<strong>van</strong> een Latijnse bijbeleditie en vervolgens tot in <strong>de</strong> 17<strong>de</strong><br />
eeuw vele malen wer<strong>de</strong>n herdrukt in on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re<br />
Ne<strong>de</strong>rlandse bijbels; 2 een lijvig traktaat <strong>van</strong> drie <strong>de</strong>len<br />
over <strong>de</strong> tempel <strong>van</strong> <strong>de</strong> hand <strong>van</strong> <strong>de</strong> Sp<strong>aan</strong>se jezuïet Juan<br />
Battista Villalpando, dat <strong>aan</strong> het begin <strong>van</strong> <strong>de</strong> eeuw in<br />
Rome was gepubliceerd (In Ezechielem Explicationes,<br />
1596-1604), en een boek <strong>van</strong> <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse rabbijn<br />
Jacob Judah Leon dat in 1642 in Mid<strong>de</strong>lburg uitkwam<br />
en sterk op Villalpando was geïnspireerd (Afbeeldinghe<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong>n Tempel Salomonis). Jacob Judah Leon had ook<br />
een houten maquette <strong>van</strong> <strong>de</strong> tempel laten bouwen<br />
die hij tentoonstel<strong>de</strong> in zijn huis in Amsterdam en op<br />
kermissen in Den Haag, Haarlem en Lon<strong>de</strong>n.<br />
De interesse voor <strong>de</strong> legendarische tempel on<strong>de</strong>r<br />
architecten en kunstliefhebbers blijkt on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re uit<br />
<strong>de</strong> correspon<strong>de</strong>ntie <strong>van</strong> Constantijn Huygens, <strong>de</strong> gerenommeer<strong>de</strong><br />
kunstkenner en secretaris <strong>van</strong> <strong>de</strong> stadhou<strong>de</strong>r.<br />
In 1634 vroeg hij <strong>de</strong> diplomaat Joachim Wicquefort<br />
in Rome of hij diens exemplaar <strong>van</strong> Villalpando’s<br />
traktaat wil<strong>de</strong> uitlenen, zodat <strong>de</strong> beken<strong>de</strong> architect<br />
Jacob <strong>van</strong> Campen en hijzelf het kon<strong>de</strong>n bestu<strong>de</strong>ren. 3<br />
Salomon <strong>de</strong> Bray moet het boek al geruime tijd eer<strong>de</strong>r<br />
hebben bestu<strong>de</strong>erd. In 1631 verscheen zijn verhan<strong>de</strong>ling<br />
De architectura mo<strong>de</strong>rna ofte Bouwinge <strong>van</strong> Onsen Tijdt.<br />
Hoewel <strong>de</strong> titel <strong>aan</strong>geeft dat <strong>de</strong> verhan<strong>de</strong>ling <strong>aan</strong> <strong>de</strong><br />
18 VERENIGING REMBRANDT ZOMER 2011<br />
mo<strong>de</strong>rne bouwkunst is gewijd, is <strong>de</strong> inleiding eer<strong>de</strong>r<br />
een algemeen manifest over <strong>de</strong> architectuur. Het blijkt<br />
sterk te zijn geïnspireerd op Villalpando’s gedachtegoed.<br />
4<br />
Villalpando had in opdracht <strong>van</strong> <strong>de</strong> Sp<strong>aan</strong>se koning<br />
Philips II on<strong>de</strong>rzoek ged<strong>aan</strong> naar <strong>de</strong> tempel en<br />
meen<strong>de</strong> <strong>de</strong>ze te kunnen reconstrueren met behulp<br />
<strong>van</strong> het oud-testamentische boek Ezechiël (waarin<br />
diens visioenen <strong>van</strong> een hemelse tempel wor<strong>de</strong>n<br />
beschreven) en geschriften <strong>van</strong> Plato en Vitruvius. 5<br />
Hij geloof<strong>de</strong> dat <strong>de</strong> schoonheid die Plato en Vitruvius<br />
zagen in <strong>de</strong> reken- en meetkundige verhoudingen <strong>van</strong>