p Open brief aan de minister-president p Twee versies van Karel ...
p Open brief aan de minister-president p Twee versies van Karel ...
p Open brief aan de minister-president p Twee versies van Karel ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Frans Hals Museum<br />
Haarlem<br />
De koningin <strong>van</strong> Sheba voor <strong>de</strong> tempel <strong>van</strong> Salomo<br />
Salomon <strong>de</strong> Bray (Haarlem 1597-1664 Haarlem)<br />
1657. Olieverf op paneel, 58,5 x 103 cm<br />
Resten <strong>van</strong> signatuur en datering on<strong>de</strong>r linker pilaar: ...y 1657<br />
Linkson<strong>de</strong>r nog eens gedateerd: 57 6/5<br />
Herkomst: Veiling Sotheby’s, New York, 27 januari 2011, nr. 238<br />
Hoewel Salomon <strong>de</strong> Bray zowel een bekend architect als een<br />
invloedrijk schil<strong>de</strong>r was, zijn er slechts twee architectuurstukken <strong>van</strong><br />
hem bekend. Eén er<strong>van</strong> is verreweg het interessantst: het toont <strong>de</strong><br />
koningin <strong>van</strong> Sheba knielend voor <strong>de</strong> tempel <strong>van</strong> koning Salomo.<br />
Deze legendarische tempel wordt omschreven in <strong>de</strong> bijbel en gold<br />
als i<strong>de</strong>aalbeeld in <strong>de</strong> architectuur. In <strong>de</strong> 17<strong>de</strong> eeuw probeer<strong>de</strong>n<br />
theoretici, prentmakers en architecten <strong>de</strong> proporties <strong>van</strong> dit bijzon<strong>de</strong>re<br />
bouwwerk te reconstrueren. Ook enkele kunstenaars, on<strong>de</strong>r wie<br />
Rembrandt, hiel<strong>de</strong>n zich bezig met dit vraagstuk. De Brays werk is<br />
– voor zover bekend – het enige bewaard gebleven schil<strong>de</strong>rij uit <strong>de</strong><br />
17<strong>de</strong> eeuw <strong>van</strong> het interieur <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze tempel.<br />
Semiramis<br />
Salomon <strong>de</strong> Bray<br />
1652. Olieverf op paneel,<br />
99,5 x 83,5 cm<br />
FRANS HALS MUSEUM,<br />
HAARLEM<br />
Het Frans Hals Museum heeft dit unieke schil<strong>de</strong>rij met<br />
steun <strong>van</strong> <strong>de</strong> Vereniging Rembrandt en <strong>de</strong> Mondri<strong>aan</strong><br />
Stichting <strong>aan</strong> het begin <strong>van</strong> dit jaar kunnen <strong>aan</strong>kopen<br />
bij het veilinghuis Sotheby’s in New York. Hiermee is het<br />
museum een sleutelstuk rijker <strong>van</strong> Salomon <strong>de</strong> Bray. 1<br />
Het werk <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze Haarlemse kunstenaar, die <strong>aan</strong> het<br />
hoofd <strong>van</strong> <strong>de</strong> belangrijke schil<strong>de</strong>rsfamilie De Bray stond<br />
(zie ka<strong>de</strong>r op p. 21), was slechts mager vertegenwoordigd<br />
in <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse musea. Het enige an<strong>de</strong>re stuk <strong>van</strong> zijn<br />
hand in het Frans Hals Museum is een halfguur, mogelijk<br />
bedoeld als portrait historié. Het nu <strong>aan</strong>gekochte<br />
17 VERENIGING REMB RANDT ZOMER 2011<br />
schil<strong>de</strong>rij is niet alleen een cruciaal werk in zijn oeuvre,<br />
maar sluit bovendien goed <strong>aan</strong> op <strong>de</strong> kerkinterieurs <strong>van</strong><br />
Pieter Saenredam in <strong>de</strong> collectie. Terwijl De Bray een<br />
i<strong>de</strong>aalbeeld in <strong>de</strong> architectuur schetste, portretteer<strong>de</strong><br />
Saenredam best<strong>aan</strong><strong>de</strong> gebouwen – die op hun beurt soms<br />
ook weer op <strong>de</strong> legendarische tempel <strong>van</strong> Jeruzalem<br />
waren geïnspireerd, zoals <strong>de</strong> Nieuwe Kerk in Haarlem.<br />
MOMENT EN LOCATIE<br />
De koningin <strong>van</strong> Sheba voor <strong>de</strong> tempel <strong>van</strong> Salomo toont het<br />
moment waarop <strong>de</strong> zwarte koningin <strong>van</strong> Sheba – een<br />
land gelegen ter hoogte <strong>van</strong> het huidige Ethopië – <strong>de</strong> God<br />
<strong>van</strong> Salomo erken<strong>de</strong> (I Koningen 10). Zij stond bekend<br />
als <strong>de</strong> rijkste vrouw <strong>de</strong>stijds; hij als <strong>de</strong> wijste man. Nadat<br />
<strong>de</strong> koningin Salomo talloze ‘raadselen’ had voorgelegd<br />
en zodoen<strong>de</strong> doordrongen raakte <strong>van</strong> zijn wijsheid, zou<br />
ze hebben uitgeroepen: ‘Geloofd zij <strong>de</strong> HEERE, uw God,<br />
Die behagen in u heeft gehad, om u op <strong>de</strong>n troon <strong>van</strong> Israël te<br />
zetten!’ (I Koningen 10:9). In <strong>de</strong> bijbel wordt niet verteld<br />
waar Salomo en zij waren toen <strong>de</strong> koningin tot dit inzicht<br />
kwam. Kunstenaars had<strong>de</strong>n dit oudtestamentische tweetal<br />
al diverse malen uitgebeeld, maar leg<strong>de</strong>n hierbij <strong>de</strong><br />
nadruk op <strong>de</strong> ontmoeting <strong>van</strong> <strong>de</strong> twee, en niet zozeer<br />
op <strong>de</strong> religieuze erkenning.<br />
De Bray koos ervoor het respect dat <strong>de</strong> koningin<br />
toon<strong>de</strong> voor Salomo’s God uit te beel<strong>de</strong>n door haar te<br />
laten knielen in het voorportaal <strong>van</strong> <strong>de</strong> tempel. Dit was<br />
naar alle waarschijnlijkheid zijn eigen vondst. Hij verlevendig<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> voorstelling met anekdotische <strong>de</strong>tails.<br />
Koning Salomo is opgest<strong>aan</strong> uit zijn zetel om <strong>de</strong> koningin<br />
<strong>van</strong> Sheba te wijzen waar ze kan knielen. Achter hen is het<br />
interieur <strong>van</strong> <strong>de</strong> tempel te zien, waar in het wit gekle<strong>de</strong><br />
geestelijken een offer brengen. Vier zwarte jongetjes uit<br />
het gevolg <strong>van</strong> <strong>de</strong> koningin wachten op <strong>de</strong> trap in het<br />
voorportaal en rechts stroomt een groep nieuwsgierigen<br />
toe. Voor <strong>de</strong> tempel maken <strong>aan</strong> <strong>de</strong> schaduwzij<strong>de</strong> twee<br />
soldaten ruzie, terwijl <strong>aan</strong> <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kant, in <strong>de</strong> zon, drie<br />
soldaten rustig tegen het gebouw <strong>aan</strong>leunen. Ook binnen<br />
in <strong>de</strong> tempel is een bre<strong>de</strong> strook zonlicht zichtbaar.<br />
Belangrijker nog dan <strong>de</strong> uitwerking <strong>van</strong> het Bijbelverhaal<br />
is <strong>de</strong> uitbeelding <strong>van</strong> <strong>de</strong> legendarische tempel<br />
<strong>van</strong> Salomo. Deze neemt ook het grootste ge<strong>de</strong>elte <strong>van</strong><br />
het beeldvlak in beslag en krijgt door <strong>de</strong> houdingen <strong>van</strong><br />
Salomo en <strong>de</strong> koningin extra nadruk. De tempel is<br />
herkenbaar <strong>aan</strong> <strong>de</strong> namen op <strong>de</strong> koperen pilaren <strong>aan</strong><br />
weerszij<strong>de</strong>n <strong>van</strong> het voorportaal, waar<strong>van</strong> <strong>de</strong> koning <strong>de</strong><br />
rechter ‘Jachin’ (‘Hij zal bevestigen’) en <strong>de</strong> linker ‘Boaz’<br />
(‘in Hem is onze kracht’) had genoemd.