Natuur in jouw gemeente - Tandem
Natuur in jouw gemeente - Tandem
Natuur in jouw gemeente - Tandem
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Natuur</strong> <strong>in</strong> <strong>jouw</strong><br />
<strong>gemeente</strong><br />
Handen uit de mouwen voor groene tu<strong>in</strong>en,<br />
straten en buurten.
colofoN<br />
Deze publicatie is een uitgave van <strong>Tandem</strong>. <strong>Tandem</strong> is het steunpunt voor lokale<br />
besturen en verenig<strong>in</strong>gen, gevormd door negen Vlaamse milieu- en natuurverenig<strong>in</strong>gen:<br />
Bond Beter leefmilieu, centrum Voor <strong>Natuur</strong>- en milieueducatie, Dialoog,<br />
Ecolife, <strong>Natuur</strong>punt, Velt - Verenig<strong>in</strong>g voor Ecologisch leven en Tu<strong>in</strong>ieren, Verenig<strong>in</strong>g<br />
voor Bos <strong>in</strong> Vlaanderen, VIBE - Vlaams Instituut voor Bio-Ecologisch bouwen en<br />
wonen - en WWf. <strong>Tandem</strong> fietst met de steun van de Vlaamse gemeenschap.<br />
Deze brochure wil ideeën aanreiken aan <strong>gemeente</strong>n en lokale (milieu)verenig<strong>in</strong>gen<br />
om samen werk te maken van biodiversiteit. We moedigen de overname van de teksten<br />
aan <strong>in</strong> partijprogramma’s en bestuursakkoorden.<br />
Verantwoordelijke uitgever<br />
Danny Jacobs, Tweekerkenstraat 47, 1000 Brussel<br />
E<strong>in</strong>dredactie<br />
Steven Vanholme (<strong>Natuur</strong>punt) en Katleen Verhaert (VElT)<br />
Vormgev<strong>in</strong>g<br />
www.faiten.be<br />
Druk<br />
Druk In De Weer, Gent,<br />
Solventvrij gedrukt met vegetale <strong>in</strong>kten op kr<strong>in</strong>glooppapier<br />
Secretariaat <strong>Tandem</strong><br />
Tweekerkenstraat 47<br />
1000 Brussel<br />
tel. 02 282 19 40<br />
<strong>in</strong>fo@tandemweb.be<br />
www.tandemweb.be
INlEIDING 2<br />
1. NaTuur IN DE TuIN 4<br />
1.1 Durf TuINIErEN zoNDEr 6<br />
1.2 VlINDErS IN DE TuIN 7<br />
1.3 BEHaaGacTIES 8<br />
1.4 INHEEmSE plaNTENBEurzEN 9<br />
1.5 opEN TuINDaGEN EN TuINENfIETSTocHTEN 10<br />
1.6 NaTuurVrIENDElIJKE TuINVIJVErS 12<br />
1.7 afKoppElING EN WaTErDoorlaaTBarE VErHarDING 13<br />
2. NaTuur IN DE WIJK 14<br />
2.1 DE HaNDEN IN ElKaar Voor GroENE WIJKEN 16<br />
2.2 GEVElTuINTJES EN DaKGroEN 17<br />
2.3 zoNDEr IS GEzoNDEr 18<br />
2.4 BIoDIVErSITEIT IN JouW STraaT: paDDEN EN zWaluWEN 19<br />
3. BEDrEIGDE SoorTEN IN mIJN GEmEENTE 20<br />
3.1 BIoDIVErSITEITScHarTErS 22<br />
3.2 INSEcTENVrIENDElIJK BErmBEHEEr 23<br />
3.3 TraGE WEGEN alS VErBINDINGSWEG Voor BIoDIVErSITEIT 24<br />
3.4 BIoDIVErSITEIT IN JouW GEmEENTE: VoGElS 25<br />
3.5 acTIES Voor DE KErKuIl 27<br />
3.6 aDopTEEr EEN SoorT 28<br />
3.7 omGaaN mET ‘BEDrEIGENDE NaTuur’ 29<br />
4. TElacTIES 30<br />
4.1 VoGElS VoErEN EN BEloErEN 32<br />
4.2 aNDErE laaGDrEmpElIGE TElproJEcTEN: VlINDErS, paDDEN, NaTuurKalENDEr 33<br />
4.3 mETEN IS WETEN: BIoDIVErSITEIT IN DE ‘mIlIEuBaromETEr’ 35<br />
5. DENK GloBaal, HaNDEl loKaal 36<br />
5.1 fSc-HouT 38<br />
5.2 mSc-VIS 39<br />
5.3 EcoloGIScHE VoETafDruK 40<br />
6. curSuSaaNBoD 42<br />
6.1 curSuSSEN Voor mIlIEuraaDSlEDEN EN aNDErE GEïNTErESSEErDE INWoNErS 44<br />
6.2 curSuSSEN Voor GroENarBEIDErS 46<br />
plaNNEN EN mIDDElEN 47<br />
aNDErE INTErESSaNTE lINKS 48
INlEIDING<br />
Biodiversiteit is de afkort<strong>in</strong>g van ‘biologische diversiteit’ en staat voor de verscheidenheid<br />
aan levensvormen, genen en ecosystemen. Het gaat om de natuur <strong>in</strong> al haar verscheidenheid:<br />
vogels, <strong>in</strong>secten, algen, kruiden, vissen, paddenstoelen, slangen, vl<strong>in</strong>ders…<br />
Die verscheidenheid aan ecosystemen, soorten en genetisch materiaal is belangrijk, ook<br />
voor ons. Want het is door die enorme verscheidenheid dat de natuur ons <strong>in</strong> de meest uiteenlopende<br />
omstandigheden zuiver water, zuivere lucht en grondstoffen kan leveren.<br />
maar het gaat niet goed met de Vlaamse biodiversiteit. Vele dieren en planten verdwijnen of<br />
hebben het moeilijk. Vooral ‘specialisten’, dat zijn dieren en planten die hoge eisen stellen<br />
aan hun omgev<strong>in</strong>g, doen het zeer slecht. akkervogels zijn gedecimeerd, de vl<strong>in</strong>ders gaan<br />
zienderogen achteruit… We moeten dat verlies een halt toeroepen. Want naarmate de natuur<br />
‘erodeert’ is die steeds m<strong>in</strong>der <strong>in</strong> staat schokken op te vangen. En dat net nu er – met<br />
de klimaatverander<strong>in</strong>gen – heel wat evoluties aan de gang zijn. Enkel als we met zo veel<br />
mogelijk mensen onze schouders eronder plaatsen, kunnen we het verlies aan biodiversiteit<br />
tegengaan.<br />
op de Wereldconferentie <strong>in</strong> Johannesburg (2002) beloofden de wereldleiders om het halluc<strong>in</strong>ante<br />
tempo van de achteruitgang van de biodiversiteit aanzienlijk terug te schroeven<br />
tegen 2010. De Europese leiders legden de eigen lat – terecht – nog wat hoger. Europa wil<br />
het biodiversiteitsverlies op eigen grondgebied stoppen tegen 2010. Dat is de zogenaamde<br />
‘countdown2010’-doelstell<strong>in</strong>g.<br />
om het biodiversiteitsverlies te stoppen mogen we niet alleen rekenen op de uitbouw van<br />
natuurgebieden en bossen. <strong>Natuur</strong>lijk is <strong>in</strong>vesteren <strong>in</strong> meer natuurgebied essentieel. maar<br />
daar mag het niet bij blijven. Elk van ons kan <strong>in</strong> zijn directe woon- en werkomgev<strong>in</strong>g ruimte<br />
creëren voor natuur: van pesticidenvrije tu<strong>in</strong>en tot <strong>in</strong>sectvriendelijke bermen, van geveltu<strong>in</strong>tjes<br />
tot gierzwaluwkasten.<br />
In de voorbije jaren hebben de natuurverenig<strong>in</strong>gen niet alleen natuurgebieden aangelegd,<br />
maar hebben ze ook heel wat projecten en ideeën gelanceerd om meer mensen warm te<br />
maken voor natuur <strong>in</strong> de buurt. Van pesticidenvrije tu<strong>in</strong>en tot beheer van natuurgebieden.<br />
Van paddenoverzet tot <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g van vleermuisbunkers. In deze brochure bundelen we een<br />
aantal laagdrempelige projecten en <strong>in</strong>tiatieven met betrekk<strong>in</strong>g tot natuur <strong>in</strong> de tu<strong>in</strong>, soortbescherm<strong>in</strong>g<br />
en communicatie.<br />
2
De brochure is <strong>in</strong> eerste <strong>in</strong>stantie bedoeld<br />
voor lokale overheden. In de aanloop naar<br />
de lokale verkiez<strong>in</strong>gen van 2006 vroeg de<br />
milieubeweg<strong>in</strong>g dat <strong>gemeente</strong>n samen met<br />
hun <strong>in</strong>woners werk zouden maken van groene<br />
tu<strong>in</strong>en en straten. In deze brochure v<strong>in</strong>den<br />
de <strong>gemeente</strong>n heel wat <strong>in</strong>spiratie en<br />
tips om daar concreet werk van te maken. op<br />
www.natuurpunt.be/lokalebiodiversiteit<br />
wordt opgevolgd hoe de <strong>gemeente</strong>n daarmee<br />
aan de slag gaan. De checklist die daar<br />
staat kan ook gebruikt worden door milieuraden<br />
om het huidige beleid te evalueren<br />
en om suggesties te doen voor nieuwe <strong>in</strong>itiatieven.<br />
Gemeenten kunnen hun engagementen<br />
ook op papier zetten, bij voorkeur<br />
via de plechtige onderteken<strong>in</strong>g van een<br />
biodiversiteitscharter (zie puntje 3.1 van<br />
deze brochure)<br />
Deze brochure richt zich daarnaast ook tot de duizenden socio-culturele verenig<strong>in</strong>gen die <strong>in</strong><br />
de Vlaamse <strong>gemeente</strong>n actief zijn. ze zijn een ideaal kanaal om een grote groep mensen te<br />
sensibiliseren en ideeën aan te bieden. De meeste Vlam<strong>in</strong>gen zijn bij één of meerdere verenig<strong>in</strong>gen<br />
aangesloten en nemen de <strong>in</strong>formatie die ze van die verenig<strong>in</strong>gen krijgen ook bijzonder<br />
serieus. We roepen alle verenig<strong>in</strong>gen op om een steentje bij te dragen aan het behoud<br />
van de biodiversiteit, en <strong>in</strong> hun publicaties aandacht te besteden aan één of meerdere van<br />
de hierna volgende projecten en campagnes.<br />
Succes!<br />
3
14<br />
© Evelyne fiers – Velt
NaTuur IN DE TuIN<br />
5
6<br />
1.1 Durf TuINIErEN zoNDEr<br />
NaTuur IN DE TuIN<br />
Wist je dat alle privé-tu<strong>in</strong>en bij elkaar vele malen groter zijn dan alle (Vlaamse) natuurgebieden<br />
samen? Door <strong>in</strong> te spelen op natuurlijke processen en door pesticiden<br />
achterwege te laten, geef je kansen aan de natuur <strong>in</strong> je tu<strong>in</strong>.<br />
Via de campagne ‘Durf tu<strong>in</strong>ieren zonder’ wil Velt mensen stap voor stap begeleiden<br />
naar hun eigen eco-paradijs.<br />
Stap 1: zonder is gezonder - geen gebruik van pesticiden of kunstmeststoffen.<br />
Het creëren van een natuurlijk evenwicht en het aantrekken van ‘natuurlijke vijanden’<br />
<strong>in</strong> je tu<strong>in</strong> zijn de beste remedies tegen plagen en andere ziekten.<br />
Stap 2: <strong>Natuur</strong>rijke tu<strong>in</strong>: <strong>Natuur</strong> en biodiversiteit <strong>in</strong> eigen tu<strong>in</strong>.<br />
planten met enkelvoudige bloemen zorgen voor stuifmeel en nectar voor <strong>in</strong>secten. Stekelige<br />
struiken zoals rozen, zuurbes en meidoorn bieden dan weer een prima uitvalsbasis<br />
voor vogels.<br />
Stap 3: Ecologische tu<strong>in</strong>: Gebruik duurzame materialen, zoals fSc-gelabeld hout.<br />
Elke stap wordt beloond met een Velt-tu<strong>in</strong>bordje, van 1 tot 3-sterren. Die kan je op<br />
een duidelijk zichtbare plaats aanbrengen. Wie een natuurvriendelijke tu<strong>in</strong> heeft mag<br />
daar best fier op zijn. En natuurlijk kunnen die ook een sensibiliserend effect hebben.<br />
Via de bordjes kunnen we voorbijgangers aanzetten om ook werk te maken van een<br />
ecologisch beheer van hun tu<strong>in</strong>.<br />
Interleuven en Stad Turnhout organiseerden<br />
een gifvrije maand/dag:<br />
een actieve oproep aan de <strong>in</strong>woners<br />
om alle pesticiden uit de tu<strong>in</strong> te weren.<br />
Wie pesticiden <strong>in</strong>levert op het<br />
conta<strong>in</strong>erpark krijgt een leuke attentie/aankoopbon/...<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.durftu<strong>in</strong>ierenzonder.be<br />
www.velt.be<br />
© Velt
1.2 VlINDErS IN DE TuIN<br />
om nog meer mensen te overtuigen om hun tu<strong>in</strong> natuurvriendelijk<br />
<strong>in</strong> te richten, kunnen we wijzen op het belang<br />
daarvan voor herkenbare en aaibare soorten. Vl<strong>in</strong>ders<br />
bijvoorbeeld.<br />
Iedereen kan vaststellen dat het niet goed gaat met<br />
onze vl<strong>in</strong>ders. De redenen daarvoor zijn divers, maar<br />
wat zeker is, is dat we ook <strong>in</strong> eigen tu<strong>in</strong> iets kunnen<br />
doen om het die zomerse fladderaars iets gemakkelijker<br />
te maken. En wie wil dat niet? Vl<strong>in</strong>ders zijn de beste<br />
ambassadeurs van de natuurvriendelijke tu<strong>in</strong>.<br />
Wat kan jij doen om vl<strong>in</strong>ders een kans te geven?<br />
1. Gebruik geen pesticiden: Sproeistoffen zijn niet alleen nefast voor het onkruid of<br />
ongedierte <strong>in</strong> kwestie, maar doden ook heel wat ander leven. Via de getroffen <strong>in</strong>secten<br />
kan je trouwens ook de vogels <strong>in</strong> je tu<strong>in</strong> vergiftigen. Doe het daarom zonder. Beter<br />
voor jezelf, én voor het leven om je heen.<br />
2. zorg voor afwissel<strong>in</strong>g: Gladgeschoren gazons met een coniferenrij ernaast zijn niet<br />
vl<strong>in</strong>dervriendelijk. Vl<strong>in</strong>ders houden van afwissel<strong>in</strong>g. zowel <strong>in</strong> de structuur van de tu<strong>in</strong><br />
als <strong>in</strong> de hoogte van het gras. laat daarom hier en daar een stuk ongemaaid, zodat<br />
vl<strong>in</strong>ders er kunnen verpoppen of overw<strong>in</strong>teren. opdat je tu<strong>in</strong> niet zou verruigen, laat je<br />
volgend jaar dan weer een ander plekje staan. met takkenhopen, hagen en houtkan-<br />
ten (liefst van <strong>in</strong>heems plantgoed) zorg je voor variatie en lekker warme hoekjes.<br />
3. meer nectar <strong>in</strong> de tu<strong>in</strong>: Niet alle bloemen bevatten nectar voor vl<strong>in</strong>ders. Sommige<br />
bloeiende planten trekken duidelijk meer vl<strong>in</strong>ders aan dan andere. Houd daar reken<strong>in</strong>g<br />
mee bij het aanplanten van je tu<strong>in</strong>. En overweeg eens of je geen <strong>in</strong>heemse bloemen kan<br />
zetten <strong>in</strong> plaats van exoten. Informatie over nectarrijke bloemen v<strong>in</strong>d je <strong>in</strong> de brochure<br />
Vl<strong>in</strong>der mee! of op www.vl<strong>in</strong>dermee.be onder Tu<strong>in</strong>tips.<br />
4. Voedsel voor rupsen: Inheemse planten worden vaak als onkruid beschouwd. Nochtans<br />
vormen klavertjes, grassen en zelfs brandnetels het belangrijkste voedsel van<br />
veel vl<strong>in</strong>derrupsen. De meeste vl<strong>in</strong>ders gebruiken maar één of enkele waardplanten.<br />
Wie die nauwgezet uittrekt, verwijdert dus ook het voedsel van de rupsen. De waardplanten<br />
van een hele reeks vl<strong>in</strong>ders v<strong>in</strong>d je op www.vl<strong>in</strong>dermee.be onder Soorten.<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.vl<strong>in</strong>dermee.be<br />
© pieter abts<br />
7
8<br />
1.3 BEHaaGacTIES<br />
om de stelselmatige verdwijn<strong>in</strong>g van hagen en houtkanten<br />
uit ons landschap een halt toe te roepen, wordt <strong>in</strong><br />
veel regio’s jaarlijks een ‘behaagactie’ georganiseerd.<br />
Inwoners krijgen de kans om tegen een verm<strong>in</strong>derde<br />
prijs geschikt plantgoed te bestellen, en krijgen ook<br />
nog heel nuttige <strong>in</strong>formatie over de aangeboden soorten<br />
en over het belang van hagen. meestal slaan de <strong>gemeente</strong>n<br />
(en <strong>in</strong>tercommunales) en de natuurverenig<strong>in</strong>g<br />
hiervoor de handen <strong>in</strong> elkaar. De <strong>gemeente</strong> voert promotie,<br />
vervult een loketfunctie en geeft bestell<strong>in</strong>gen<br />
door aan de verenig<strong>in</strong>g. De verenig<strong>in</strong>g mobiliseert haar<br />
vrijwilligers om de bestell<strong>in</strong>gen af te handelen.<br />
Doordat het plantgoed gezamenlijk wordt besteld, en<br />
de pakketten door vrijwilligers worden samengesteld,<br />
kunnen de bomen en struiken aan een voordelige prijs<br />
worden aangeboden.<br />
NaTuur IN DE TuIN<br />
Tips:<br />
➽ Kies soorten die geschikt zijn voor de bodem <strong>in</strong> <strong>jouw</strong> regio of <strong>jouw</strong> tu<strong>in</strong>. Sommige<br />
soorten, zoals Gelderse roos, gedijen enkel op een vochtige of zelfs natte bodem.<br />
andere soorten groeien dan weer beter op armere, drogere gronden.<br />
➽ Kies voor gemengde hagen: Stap af van een eentonige beukenhaag of haagbeukenhaag<br />
die vaak aangetast worden door ziekten. Houd je meer van een strakke haag, geen<br />
nood: gemengde hagen kunnen ook, net zoals beukenhaag, strak geschoren worden.<br />
➽ Kies voor <strong>in</strong>heemse en streekeigen soorten. Die zijn robuuster: ze hebben m<strong>in</strong>der<br />
ziektes en leven langer. Bovendien vormen <strong>in</strong>heemse en streekeigen soorten een belangrijke<br />
schakel <strong>in</strong> onze ecosystemen. Vl<strong>in</strong>ders en bijen v<strong>in</strong>den er nectar, vogels eten<br />
de bessen en maken er hun nest <strong>in</strong>. Door <strong>in</strong>heemse en streekeigen soorten aan te planten,<br />
wordt <strong>jouw</strong> tu<strong>in</strong> een voedsel- en nestelplaats voor heel wat diersoorten.<br />
VoorBEElD: Behaag onze kempen: S<strong>in</strong>ds 1994 wordt <strong>in</strong> de Kempen een <strong>in</strong>ter<strong>gemeente</strong>lijke<br />
sensibiliser<strong>in</strong>gsactie en bomen- en struikenverkoop georganiseerd<br />
onder de naam ‘Behaag onze Kempen’. Initiatiefnemers zijn 22 Kempische <strong>gemeente</strong>besturen,<br />
de <strong>in</strong>tercommunale IoK en de vrijwilligers van de natuurverenig<strong>in</strong>gen<br />
JNm, <strong>Natuur</strong>punt en Velt.<br />
➽ mEEr INfo EN praKTIJKVoorBEElDEN<br />
www.tandemweb.be > projectendatabank > behaagactie<br />
© Edgard Verhasselt, <strong>Natuur</strong>punt
1.4 INHEEmSE plaNTENBEurzEN<br />
De vrees voor onkruid zit er bij velen diep <strong>in</strong>. Een overblijfsel uit ons eeuwenlange<br />
boerenverleden? Waar onkruid groeit, groeit geen koren. En dus moeten we dat onkruid<br />
met alle mogelijke middelen te lijf. of is het onze wil om alles te beheersen en te<br />
controleren?<br />
Wat dan ook, het zijn net de wilde hoekjes en het ‘onkruid’ die het voor talloze <strong>in</strong>heemse<br />
dieren <strong>in</strong>teressant maken.<br />
Geen betere manier om mensen warm te maken voor een natuurvriendelijke tu<strong>in</strong> dan<br />
een wilde plantenbeurs. op zo’n beurs kunnen mensen kennis maken met de geuren en<br />
kleuren van <strong>in</strong>heems groen: van S<strong>in</strong>t-Janskruid tot steenbreekvarens, van gele plomp<br />
tot zwarte toorts. En natuurlijk kan je de planten daar ook kopen. ze komen uit de tu<strong>in</strong>en<br />
van natuurliefhebbers, of zijn speciaal voor de verkoop gekweekt <strong>in</strong> tu<strong>in</strong>centra.<br />
zo’n plantenverkoop rendeert bovendien twee keer.<br />
Ten eerste brengt een plantenbeurs geld op, dat kan geïnvesteerd worden <strong>in</strong> een milieu-<br />
of natuurproject. maar daarnaast zorgt het ook voor meer natuur <strong>in</strong> de tu<strong>in</strong>en.<br />
Wilde planten <strong>in</strong> de tu<strong>in</strong> trekken dieren aan. Hoe meer wilde planten, hoe meer kle<strong>in</strong>e<br />
beestjes, en die zorgen op hun beurt voor andere bezoekers als vogels, amfibieën…<br />
Steeds meer natuurverenig<strong>in</strong>gen organiseren zo’n plantenverkoop. <strong>Natuur</strong>lijk kan ook<br />
de <strong>gemeente</strong> op de kar spr<strong>in</strong>gen. Want bloemen zeggen meer dan woorden.<br />
© <strong>Natuur</strong>punt oostkamp<br />
9
10<br />
1.5 opEN TuINDaGEN EN<br />
TuINENfIETSTocHTEN<br />
NaTuur IN DE TuIN<br />
Wie wel een natuurvriendelijke tu<strong>in</strong> wil, maar niet weet hoe eraan te beg<strong>in</strong>nen, of wie<br />
het gevoel heeft dat de eigen tu<strong>in</strong> toch veel te kle<strong>in</strong> is, moet zeker eens zijn of haar<br />
licht opsteken bij wie meer ervar<strong>in</strong>g heeft.<br />
open tu<strong>in</strong>dagen zijn daarvoor een ideale gelegenheid. Dan kan je zonder schroom bij<br />
anderen rondneuzen, en naar hartelust vragen stellen. ontdek hoe verfrissend een<br />
wandel<strong>in</strong>g door een ecologische en gezonde tu<strong>in</strong> kan zijn!<br />
Velt organiseert jaarlijks (beg<strong>in</strong> juni) het Velt Ecotu<strong>in</strong>weekend. Verschillende Velt-vrijwilligers<br />
stellen hun tu<strong>in</strong>en open en vertellen hun verhaal. zo kom je zowel <strong>in</strong> siertu<strong>in</strong>en<br />
als <strong>in</strong> moestu<strong>in</strong>en, zowel <strong>in</strong> kle<strong>in</strong>e stadstu<strong>in</strong>tjes als <strong>in</strong> grote landschapstu<strong>in</strong>en, zowel<br />
bij kippenliefhebbers als bij schapenhoeders, zowel <strong>in</strong> bostu<strong>in</strong>en als <strong>in</strong> zandtu<strong>in</strong>en...<br />
Daarnaast wordt ook nog aandacht besteed aan andere ecologische verwezenlijk<strong>in</strong>gen<br />
<strong>in</strong> huis, tu<strong>in</strong> en keuken.<br />
andere natuurverenig<strong>in</strong>gen organiseren één of meerdere keren per jaar een tu<strong>in</strong>enfietstocht.<br />
ze fietsen langs mooie en markante natuurlijke tu<strong>in</strong>en. Wedden dat je na<br />
zo’n fietstocht meteen <strong>in</strong> je eigen tu<strong>in</strong> beg<strong>in</strong>t te werken?<br />
De <strong>gemeente</strong> kan actief meewerken aan de promotie van een opentu<strong>in</strong>weekend of<br />
tu<strong>in</strong>enfietstocht. Door mee reclame te maken, of door zelf dome<strong>in</strong>en open te stellen<br />
tijdens het evenement. De comb<strong>in</strong>atie met andere acties – bijvoorbeeld <strong>in</strong> het kader<br />
van pesticidenreductie – werkt alleen maar versterkend.<br />
Stad Turnhout organiseerde i.s.m. de Velt-afdel<strong>in</strong>g een fietstocht langs ecotu<strong>in</strong>en<br />
en langs ecologisch onderhouden parken en bermen. Die kadert <strong>in</strong> de<br />
pesticidenreductie-campagne van de stad.<br />
Er werden ook <strong>in</strong>foborden geplaats aan verschillende parken en plantsoenen.<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.velt.be
© Velt
12<br />
NaTuur IN DE TuIN<br />
1.6 NaTuurVrIENDElIJKE TuINVIJVErS<br />
Heel wat tu<strong>in</strong>vijvers, zelfs <strong>in</strong> stedelijk gebied, vormen<br />
een bron van leven. En net die plekjes zouden wel eens<br />
broodnodig kunnen worden, willen we kikkers, padden<br />
en salamanders een handje (of plasje) helpen. Veedr<strong>in</strong>kpoelen<br />
worden één voor één gedempt en poelen aan de<br />
rand van akkers doen het slecht door de <strong>in</strong>stroom van<br />
meststoffen of pesticiden.<br />
Tips.<br />
© Hugo Willocx<br />
➽ Kiezen of delen. Vissen of amfibieën.<br />
➽ Graaf je vijver op een zonnig plekje. Koudbloedige ‘amfies’ houden van warmer<br />
water.<br />
➽ lang leve zachtglooiende oevers! makkelijk om <strong>in</strong> en uit het water te kruipen.<br />
➽ Graaf maar lekker diep (> 1,5 m). zo kan de poel nooit tot de bodem bevriezen. maar<br />
zorg ook voor ondiepe hoekjes die snel opwarmen.<br />
➽ onderwaterplanten zorgen voor zuurstof, beschutt<strong>in</strong>g en afzetplekjes voor eitjes.<br />
➽ Bij een mooie vijver hoort een mooie oeverbegroei<strong>in</strong>g. oeverplanten <strong>in</strong> het ondiepe<br />
water bieden dikkopjes en larfjes dekk<strong>in</strong>g tegen roofkevers en libellenlarven.<br />
➽ Geen pesticiden <strong>in</strong> je tu<strong>in</strong>. amfibieën hebben daar echt een hekel aan en sproeistoffen<br />
kunnen via het regenwater <strong>in</strong> je tu<strong>in</strong>vijvertje spoelen. Een kle<strong>in</strong>e concentratie is<br />
zeker voor dikkopjes en larfjes maar zelfs soms voor volwassen beestjes dodelijk.<br />
De <strong>gemeente</strong> kan actief helpen bij de verspreid<strong>in</strong>g van die tips. zeker bij mensen die<br />
een vergunn<strong>in</strong>g aanvragen voor de aanleg van een vijver<br />
In merelbeke komen de zeldzame vuur- en kamsalamander nog op verschillende<br />
plaatsen voor. maar de geschikte biotopen verdwenen <strong>in</strong> een hels tempo. om<br />
het tij te keren werkten <strong>Natuur</strong>punt en de <strong>gemeente</strong> een ambitieus poelenplan<br />
uit. met de steun van de <strong>gemeente</strong>, aNB, Vlm, de prov<strong>in</strong>cie en talrijke particulieren<br />
worden nieuwe poelen aangelegd en bestaande verbeterd. De eerste<br />
resultaten zijn veelbelovend. En verschillende <strong>gemeente</strong>n hebben ondertussen<br />
het merelbeekse voorbeeld gevolgd: Wellen, Temse, Wervik…<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.natuurpunt.be/tu<strong>in</strong>vijvers & www.natuurpunt.be/hyla
1.7 afKoppElING EN WaTErDoorlaaT-<br />
BarE VErHarDING<br />
Water afkomstig van daken en verhard<strong>in</strong>gen wordt nog al te vaak aangesloten op de<br />
gemengde rioler<strong>in</strong>g. Deze manier van afvoeren zorgt onder andere voor wateroverlast<br />
<strong>in</strong> benedenstroomse gebieden en voor een dal<strong>in</strong>g van de grondwatertafel (en dus voor<br />
een algemene verdrog<strong>in</strong>g van de natuur). En dat terwijl deze problemen meestal op redelijk<br />
eenvoudige wijze kunnen verholpen worden door het hemelwater af te koppelen.<br />
Het afkoppelen van hemelwater kan door het water afkomstig van daken niet langer <strong>in</strong><br />
de rioler<strong>in</strong>g te lozen, maar door het aan te sluiten op een hemelwater<strong>in</strong>stallatie voor<br />
gebruik <strong>in</strong> huishoudelijke toepass<strong>in</strong>gen (tu<strong>in</strong>, toilet, vaatwas, douche,…). Deze toepass<strong>in</strong>g<br />
is relatief goed gekend dankzij de wettelijke verplicht<strong>in</strong>gen en de bestaande<br />
subsidies.<br />
als het gebruik van hemelwater niet mogelijk of niet wenselijk is, of als er meer hemelwater<br />
valt dan je kan opslaan, kan je het ter plekke laten <strong>in</strong>sijpelen <strong>in</strong> de bodem.<br />
als het hemelwater bovendien niet ondergronds naar een <strong>in</strong>filtratievoorzien<strong>in</strong>g wordt<br />
gevoerd, maar naar een zone <strong>in</strong> de tu<strong>in</strong> wordt geleid (<strong>in</strong>filtratiekom), wordt een vochtige<br />
zone en dus een nieuw biotoop gecreëerd. Dat biedt heel wat creatieve mogelijkheden,<br />
en is goed voor de natuur.<br />
ook bij de (her)aanleg van verhard<strong>in</strong>gen moet <strong>in</strong>filtratie een aandachtspunt zijn. Is<br />
verhard<strong>in</strong>g echt onvermijdbaar? Kies waar mogelijk voor verhard<strong>in</strong>gen met begroei<strong>in</strong>g<br />
(bv. grasbetontegels).<br />
landelijke <strong>gemeente</strong>n, maar ook steden kunnen hun <strong>in</strong>woners stimuleren om <strong>in</strong> de eigen<br />
tu<strong>in</strong> meer ruimte te bieden aan hemelwater. Dat kan door correcte <strong>in</strong>formatieverspreid<strong>in</strong>g,<br />
door gericht te sensibiliseren naar <strong>in</strong>woners van straten die heraangelegd<br />
worden (hiervoor is begeleid<strong>in</strong>g van <strong>Tandem</strong> mogelijk) en door het geven van subsidies.<br />
Bovendien kan de <strong>gemeente</strong> zelf het goede voorbeeld geven door de <strong>gemeente</strong>lijke<br />
gebouwen af te koppelen of een voorbeeldproject uit te werken.<br />
De stad aalst biedt aan haar <strong>in</strong>woners ondersteun<strong>in</strong>g rond afkoppel<strong>in</strong>g bij de<br />
aanleg van een gescheiden rioler<strong>in</strong>gsstelsel.<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.tandemweb.be > Kofferfiche ‘Water <strong>in</strong>filtreren? zeker proberen!’<br />
13
214<br />
© Velt
NaTuur IN DE WIJK<br />
15
16<br />
2.1 DE HaNDEN IN ElKaar<br />
Voor GroENE WIJKEN<br />
NaTuur IN DE WIJK<br />
Groen komt bij ruimtelijke plann<strong>in</strong>g meestal <strong>in</strong> laatste <strong>in</strong>stantie aan bod, soms enkel<br />
als een pure aankled<strong>in</strong>g van de <strong>in</strong>frastructuur. Dat moet anders. Een degelijk groenbeheer<br />
beg<strong>in</strong>t met een doordachte visie. Groen moet opgevat worden als een volwaardig<br />
onderdeel van de stedelijke ruimte. Geen ‘schaamgroen’ om woongebieden van elkaar<br />
te scheiden, om de aandacht van lelijke gebouwen of <strong>in</strong>dustriezones af te leiden, om<br />
restgebiedjes op te vullen, maar wel groen dat verb<strong>in</strong>dt en dat de kwaliteit van de<br />
stad verbetert.<br />
De <strong>gemeente</strong> kan <strong>in</strong> stedenbouwkundige voorschriften, verorden<strong>in</strong>gen en vergunn<strong>in</strong>gen<br />
voorwaarden opnemen die meer groen garanderen op haar grondgebied. De <strong>gemeente</strong><br />
kan bijvoorbeeld opleggen dat m<strong>in</strong>stens x % van de oppervlakte van een verkavel<strong>in</strong>g<br />
dient te worden voorbehouden voor groene <strong>in</strong>frastructuur.<br />
De <strong>gemeente</strong> kan (moet) de aanleg van groenvoorzien<strong>in</strong>gen ook aangrijpen om bewoners<br />
te betrekken bij de ontwikkel<strong>in</strong>g van hun wijk. Groenvoorzien<strong>in</strong>gen en groenelementen<br />
zijn al meer dan eens een katalysator gebleken om mensen bijeen te brengen.<br />
In 2001 nam de Stad Gent, samen met de werkgroep Groene vallei groen, deel<br />
aan een wedstrijd uitgeschreven door het aardgasnatuurfonds. Het idee om<br />
op de Gentse b<strong>in</strong>nenwateren groene eilanden te creëren, was één van de zes<br />
Vlaamse projecten die door het fonds bekroond werd. Drijvende vegetatie-eilanden<br />
bieden plaats aan typische oeverplanten. ze trekken <strong>in</strong>secten aan en<br />
watervogels zoeken er voedsel en nestgelegenheid. Vissen v<strong>in</strong>den <strong>in</strong> het onderwatergedeelte<br />
een paaiplaats en zetten er hun eieren af. zo brengen de<br />
eilanden een stukje natuur midden <strong>in</strong> de stad.<br />
<strong>Tandem</strong> heeft een modelverorden<strong>in</strong>g opgemaakt <strong>in</strong> de reeks ‘Beter adviseren’ waar<strong>in</strong><br />
voorbeelden van stedenbouwkundige voorschriften zijn terug te v<strong>in</strong>den. <strong>Tandem</strong> kan<br />
ook ondersteun<strong>in</strong>g geven aan <strong>gemeente</strong>n die samen met buurtcomités een vernieuwend<br />
project willen opzetten.<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.tandemweb.be > projectendatabank<br />
www.tandemweb.be > Info voor milieuraden
2.2 GEVElTuINTJES, GroENE<br />
zoNNEWErINGEN EN DaKGroEN<br />
ook private <strong>in</strong>itiatieven kunnen het straatbeeld vergroenen. Gevelgroen, ook wel geveltu<strong>in</strong>tjes<br />
genoemd, zijn daar het voorbeeld bij uitstek van. Gevelplanten brengen<br />
niet alleen kleur <strong>in</strong> de straat, ze kunnen ook een ideale schuilplaats vormen voor vogels<br />
en <strong>in</strong>secten die er soms zelfs voedsel v<strong>in</strong>den.<br />
Het is algemeen geweten dat groen rustgevend en stressverlagend werkt. Het monotone<br />
grijs van beton wordt aangenaam onderbroken. ook voor onze fysieke gezondheid<br />
is een gevelgroenactie het vermelden waard: wetenschappelijk onderzoek toonde aan<br />
dat gevelgroen als ‘stofval’ werkt. Hoe meer bladoppervlakte, hoe meer fijn stof en<br />
andere zwevende partikels worden weggevangen.<br />
Gevelplanten vormen bovendien belangrijke groene stapstenen met bijhorende ecologische<br />
en educatieve waarde.<br />
ook onze daken kunnen groener. In Scand<strong>in</strong>avische landen vormen groendaken al jaren<br />
een uistekende buffer tegen koude. maar evengoed verm<strong>in</strong>dert een groendak geluidsoverlast<br />
en hittevorm<strong>in</strong>g. In onze dichtbebouwde regio bieden groendaken extra<br />
ruimte voor bijen, kevers, vl<strong>in</strong>ders, vogels...<br />
zeker <strong>in</strong> steden waar groen vaak ver te zoeken is, kan de <strong>gemeente</strong> het aanplanten<br />
van groen tegen de won<strong>in</strong>g of op het dak aanmoedigen door correcte <strong>in</strong>formatieverspreid<strong>in</strong>g,<br />
door een gemakkelijke vergunn<strong>in</strong>gsprocedure (voor geveltu<strong>in</strong>tjes) en door<br />
het geven van subsidies.<br />
Een <strong>gemeente</strong> kan ook pro-actief zones aanduiden, buurtwerk<strong>in</strong>gen stimuleren om<br />
voor gevelgroen te kiezen of samenaankopen van gepast plantgoed organiseren. En<br />
natuurlijk kan de <strong>gemeente</strong> zelf het goede voorbeeld geven door de eigen gebouwen<br />
van groen te voorzien.<br />
In Edegem worden tijdens de jaarlijkse behaagactie<br />
ook gevelplanten aangeboden.<br />
Bovendien wordt er tijdens dezelfde periode<br />
ook een voortu<strong>in</strong>wedstrijd gehouden. Een<br />
van de categoriën is de geveltu<strong>in</strong>. Daarnaast<br />
wordt ook nadruk gelegd op het ecologisch<br />
onderhoud.<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.tandemweb.be > Koffer fiche Gevelgroen<br />
© Edgard Verhasselt, <strong>Natuur</strong>punt<br />
17
18<br />
2.3 zoNDEr IS GEzoNDEr<br />
NaTuur IN DE WIJK<br />
mensen gebruiken s<strong>in</strong>ds jaar en dag pesticiden om onkruid of plagen te lijf te gaan. Die<br />
producten werken (vaak) goed, maar je spuit veel meer dood dan alleen het onkruid of<br />
de plaag zelf. En als het regent, spoelen bestrijd<strong>in</strong>gsmiddelen met het regenwater mee<br />
de riolen <strong>in</strong>. of ze komen <strong>in</strong> het oppervlaktewater, <strong>in</strong> de bodem en zo <strong>in</strong> het grondwater<br />
terecht. omdat pesticiden en de afbraakproducten ervan schadelijk kunnen zijn, horen<br />
ze niet thuis <strong>in</strong> ons milieu. ze zorgen er bijvoorbeeld voor dat bij de productie van<br />
dr<strong>in</strong>kwater steeds meer specifieke zuiver<strong>in</strong>gstechnieken moeten worden toegepast.<br />
Dat kost handenvol geld. Het is dus beter om de vervuil<strong>in</strong>g te voorkomen.<br />
Het is perfect mogelijk om met een beperkt arsenaal of zelfs zonder bestrijd<strong>in</strong>gsmiddelen<br />
een mooie tu<strong>in</strong> aan te leggen en te onderhouden. Jammer genoeg zijn de huis-,<br />
tu<strong>in</strong>- en keukentips niet algemeen bekend. Daarom lanceerde de overheid <strong>in</strong> samenwerk<strong>in</strong>g<br />
met verschillende verenig<strong>in</strong>gen de campagne ‘zonder is gezonder’<br />
Daarom weren de Vlaamse <strong>gemeente</strong>n pesticiden uit het openbaar groen, en dit al s<strong>in</strong>ds<br />
2004. En je merkt dat het werkt. De natuur vaart er wel bij. madeliefjes, klaprozen en<br />
andere kruiden kleuren de bermen. In de parken v<strong>in</strong>d je graspaden en is er meer onderbegroei<strong>in</strong>g<br />
onder de bomen. onkruidbranders, borstel- en veegmach<strong>in</strong>es verschijnen<br />
steeds vaker <strong>in</strong> het straatbeeld. Gelukkig wordt ook bij de heraanleg van straten en<br />
ple<strong>in</strong>en steeds meer reken<strong>in</strong>g gehouden met pesticidenvrij beheer. In afgeronde hoeken<br />
kunnen borstelmach<strong>in</strong>es overal aan, <strong>in</strong> rechte hoeken ligt dat een pak moeilijker.<br />
ook een aangepaste verhard<strong>in</strong>g is belangrijk. Bij nieuwe beplant<strong>in</strong>gen of groenzones<br />
kiezen steeds meer <strong>gemeente</strong>n voor <strong>in</strong>heemse planten, biologische bloembollen of<br />
meerjarigen. Het is ook belangrijk om reken<strong>in</strong>g te houden met het beheer op langere<br />
termijn. als de bovenlaag dichtgroeit, heb je een andere onderlaag nodig. Doe je dit<br />
niet, dan wordt dat arbeids<strong>in</strong>tensief en heb je meer kans op ongewenste kruiden.<br />
Jij kan eveneens een steentje bijdragen. Samen kunnen we het gebruik van bestrijd<strong>in</strong>gsmiddelen<br />
aanzienlijk doen dalen. zonder is gezonder, zowel voor het leefmilieu<br />
als voor onszelf. zie maar op www.zonderisgezonder.be<br />
Voorbeeld<strong>gemeente</strong>: De stad Tongeren heeft beslist om vanaf mei 2008 geen<br />
pesticiden meer te gebruiken. Daarnaast werd er een brochure gemaakt die bij<br />
elke <strong>in</strong>woner <strong>in</strong> de brievenbus viel. Deze brochure bevatte een overzicht van<br />
alternatieve bestrijd<strong>in</strong>gsmethodes.<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.zonderisgezonder.be en www.velt.be
2.4 BIoDIVErSITEIT IN JouW STraaT:<br />
paDDEN EN zWaluWEN<br />
als de omstandigheden het toelaten kan er op straat- en wijkniveau ook gewerkt worden<br />
aan de bescherm<strong>in</strong>g van zeldzame soorten.<br />
paddenoverzet is daarvan een mooi voorbeeld. In de periode van februari tot april<br />
verplaatsen grote aantallen amfibieën (padden, maar ook kikkers en salamanders)<br />
zich van hun overw<strong>in</strong>ter<strong>in</strong>gsplaats naar hun paaiplaatsen. Dit fenomeen noemen we de<br />
paddentrek of amfibieëntrek.<br />
Tijdens de paddentrek hebben amfibieën een onweerstaanbare drang om hun voortplant<strong>in</strong>gsplaatsen<br />
te bereiken. Vaak moeten ze een weg oversteken die tussen hun<br />
overw<strong>in</strong>ter<strong>in</strong>gs- en voortplant<strong>in</strong>gsplaatsen werd aangelegd, en dit vormt een groot<br />
probleem. Tijdens de paddentrek ligt zo’n weg ’s avonds bezaaid met lijkjes van dode<br />
amfibieën. omwonenden, toevallige passanten en natuurvrienden steken steeds vaker<br />
de handen uit de mouwen om de overstekende amfibieën te redden en hen de weg over<br />
te helpen.<br />
ook de hulp van <strong>gemeente</strong>n is welgekomen: om <strong>in</strong> de wegberm een sleuf te trekken<br />
of om plastic-schermen te plaatsen. of om de nodige signalisatie te voorzien. Steeds<br />
goed voor mooie artikels <strong>in</strong> de regionale pers.<br />
ook straten met huis- of gierzwaluwen zijn een gedroomd actieterre<strong>in</strong> voor een ‘biodiversiteit<br />
<strong>in</strong> <strong>jouw</strong> straat’ project. zwaluwen zijn koloniebroeders, en waar er enkele<br />
zitten, is er misschien ruimte voor meer.<br />
<strong>Natuur</strong>punt heeft over verschillende soortenbescherm<strong>in</strong>gsprojecten<br />
kennis <strong>in</strong> huis en<br />
kan bij dergelijke <strong>in</strong>itiatieven ondersteun<strong>in</strong>g<br />
geven via technische <strong>in</strong>formatie, brochures,<br />
antwoorden op vragen, ….<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.natuurpunt.be/lokalebiodiversiteit<br />
© raymond de Smet<br />
19
320<br />
© Hugo Willocx
BEDrEIGDE SoorTEN<br />
IN mIJN GEmEENTE<br />
21
22<br />
BEDrEIGDE DIErSoorTEN IN mIJN GEmEENTE<br />
3.1 BIoDIVErSITEITScHarTErS<br />
EN acTIEplaNNEN<br />
In het kader van het project ‘<strong>Natuur</strong> <strong>in</strong> de<br />
buurt’ wil <strong>Natuur</strong>punt zoveel mogelijk <strong>gemeente</strong>n<br />
overtuigen om een charter ‘<strong>Natuur</strong> <strong>in</strong> de<br />
buurt - countdown 2010’ te tekenen. De ondertekenende<br />
<strong>gemeente</strong>n engageren zich onder<br />
andere om b<strong>in</strong>nen de <strong>gemeente</strong> meer aandacht<br />
te besteden aan biodiversiteit en <strong>in</strong> het<br />
bijzonder aan gebieds- en soortgerichte maatregelen.<br />
zo kan er gewerkt worden aan soortbescherm<strong>in</strong>gsacties<br />
rond de ‘rode lijst-soorten’<br />
of het steunen <strong>in</strong> de aankoop of beheer van<br />
© Guido Boon<br />
natuurgebieden. ze beloven ook om daarvoor<br />
samen te werken met de natuurverenig<strong>in</strong>g, en om de nodige mensen en middelen vrij te<br />
maken voor de goede opvolg<strong>in</strong>g van het aangegane engagement.<br />
Er is een basisversie van het charter. maar de tekst wordt natuurlijk nog waardevoller<br />
als de <strong>gemeente</strong> en de lokale natuurbeweg<strong>in</strong>g de tekst aanpassen aan de lokale situatie<br />
en de lokale noden. ze kunnen zich daarbij baseren op de 100 actiepunten van de<br />
<strong>Natuur</strong>punt- biodiversiteitsbevrag<strong>in</strong>g. Het is de bedoel<strong>in</strong>g dat de <strong>gemeente</strong> stappen<br />
vooruit zet met betrekk<strong>in</strong>g tot die rubrieken waar ze ondermaats scoren.<br />
De onderteken<strong>in</strong>g gebeurt bij voorkeur op een feestelijk moment, waarop ook de<br />
pers wordt uitgenodigd. Vervolgens is het aan het lokale bestuur om <strong>in</strong> overleg met<br />
de plaatselijke <strong>Natuur</strong>punt-afdel<strong>in</strong>g een concreet actieplan voor te stellen met bijkomende<br />
maatregelen voor het behoud en de versterk<strong>in</strong>g van de biodiversiteit <strong>in</strong> de<br />
<strong>gemeente</strong>.<br />
Vorig jaar gaf <strong>Natuur</strong>punt oost-Brabant de voorzet <strong>in</strong> samenwerk<strong>in</strong>g met prov<strong>in</strong>-<br />
cie Vlaams-Brabant. op 22 april 2007 lanceerden zij het charter voor biodiversiteit<br />
tijdens een grote happen<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het Koebos (lubbeek). ondertussen groeit<br />
de lijst met ondertekenaars van maand tot maand.<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.natuurpunt.be/lokalebiodiversiteit<br />
www.countdown2010.be
3.2 INSEcTENVrIENDElIJK BErmBEHEEr<br />
In woon- en landbouwgebieden is er vaak geen ‘ongebruikte’<br />
plaats meer om wilde planten spontaan te laten<br />
groeien en de bijhorende dieren te laten overleven.<br />
Bermen vormen voor hen dan de laatste uitwijkplaats.<br />
Bermen van wegen, spoorwegen en kanalen kunnen ook<br />
een belangrijke rol vervullen als verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>gsgebied tussen<br />
groengebieden.<br />
Het is daarom zeer belangrijk om bij het beheer van die<br />
bermen reken<strong>in</strong>g te houden met de noden van zeldzame<br />
fauna en flora. S<strong>in</strong>ds het ‘Bermbesluit’ is de kwaliteit<br />
van de bermen er sterk op vooruit gegaan: er mag niet<br />
meer gemaaid worden voor 15 juni, en ook pesticiden<br />
zijn verboden.<br />
In het bermbeheerplan kan de <strong>gemeente</strong> bijkomende maatregelen voorstellen om de<br />
natuur <strong>in</strong> en rond de bermen meer kansen te geven. Naarmate een grasberm soort- en<br />
bloemrijker wordt, neemt de betekenis voor de fauna toe. Bloeiende planten trekken<br />
duizenden <strong>in</strong>secten aan, die op zoek zijn naar geschikte voedselbronnen als nectar en<br />
pollen. Een rijk <strong>in</strong>sectenleven trekt dan weer andere dieren aan zoals sp<strong>in</strong>nen, vogels,<br />
zoogdieren en amfibieën.<br />
Dat alles is trouwens niet alleen goed voor de natuur. Goed beheerde wegbermen hebben<br />
een grote variatie <strong>in</strong> vorm, kleur en structuur waardoor ze de omgev<strong>in</strong>g opfleuren.<br />
zo wakkeren ze het algemene natuurbewustzijn, de natuurbelev<strong>in</strong>g en het draagvlak<br />
voor natuur aan.<br />
➽ mEEr INfo<br />
© Edgard Verhasselt, <strong>Natuur</strong>punt<br />
De <strong>gemeente</strong> mortsel gaf samen met de lokale milieuraad en met de lokale na-<br />
tuurpunt-afdel<strong>in</strong>g een kleurrijke folder uit over ‘beestig mooie bermen’ <strong>in</strong> de<br />
<strong>gemeente</strong>. met laagdrempelige <strong>in</strong>formatie over enkele mooie bermsoorten.<br />
- www.natuurpunt.be/lokalebiodiversiteit > Technische fiches biodiversiteit <strong>in</strong> <strong>jouw</strong><br />
<strong>gemeente</strong> > ecologisch bermbeheer.<br />
- de brochure ‘Dag, vl<strong>in</strong>ders <strong>in</strong> de berm – vl<strong>in</strong>dervriendelijke <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g en beheer van<br />
bermen, taluds en restgronden, downloadbaar via www.lne.be/publicaties<br />
23
24<br />
BEDrEIGDE DIErSoorTEN IN mIJN GEmEENTE<br />
3.3 TraGE WEGEN alS VErBINDINGSWEG<br />
Voor BIoDIVErSITEIT<br />
ondanks de recorddichtheid van het Vlaamse wegennetwerk zijn onverharde ‘trage<br />
wegen’ er schaars geworden. Door verhard<strong>in</strong>g met asfalt, beton of steenslag, door<br />
bebouw<strong>in</strong>g en privatiser<strong>in</strong>g en door schaalvergrot<strong>in</strong>g van de landbouw zijn vele trage<br />
wegen uit onze landschappen verdwenen. Hiermee g<strong>in</strong>gen ook de daarmee geassocieerde<br />
natuur- en landschapswaarden, de regionale identiteit en de recreatieve belev<strong>in</strong>gswaarde<br />
van het landschap voor een groot deel verloren.<br />
Steeds meer <strong>gemeente</strong>n maken nu werk van een trage-wegenbeleid. Dat is niet alleen<br />
een goede zaak voor fietsers en wandelaars. Dit kan ook gepaard gaan met het behoud<br />
en de ontwikkel<strong>in</strong>g van kle<strong>in</strong>e landschapselementen: heggen, bomenrijen, ruigtes.<br />
En daar vaart de natuur natuurlijk wel bij.<br />
Trage wegen kunnen op verschillende manieren belangrijk zijn voor de natuur.<br />
➽ als permanente leefplaats: dit is voornamelijk zo voor plantensoorten en afhankelijk<br />
van de breedte van de berm ook kle<strong>in</strong>ere diersoorten)<br />
➽ als schuil- en rustplaats voor dieren (bv. egel, wezel)<br />
➽ als ecologische verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g om zich doorheen het landbouwlandschap te kunnen verplaatsen<br />
van het ene leefgebied naar het andere.<br />
Halle heeft de voorbije jaren heel wat voetwegen <strong>in</strong> ere hersteld. op veel plaatsen<br />
werd dat herstel gekoppeld aan de doelstell<strong>in</strong>gen van het ‘plan boommarter’: dat<br />
plan wil bestaande bossen en natuurgebieden ten zuiden van Halle ve b<strong>in</strong>den en<br />
waar mogelijk ook uitbreiden. op die manier wil de <strong>gemeente</strong> geleidelijk tot een aaneengesloten<br />
groengebied komen, doorkruist met trage wegen. Dat zal een grote<br />
landschappelijke en recreatieve meerwaarde geven aan de regio.<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.tragewegen.be<br />
© VzW Trage Wegen
3.4 BIoDIVErSITEIT IN JouW GEmEENTE<br />
In 2003 lanceerde <strong>Natuur</strong>punt het project ‘Biodiversiteit <strong>in</strong> <strong>jouw</strong> <strong>gemeente</strong>’. op basis<br />
van de jarenlange ervar<strong>in</strong>gen met lokale soortbescherm<strong>in</strong>g werden een 15-tal modelprojecten<br />
geselecteerd en gepromoot: het gaat om acties voor vleermuizen, zwaluwen,<br />
steenuilen, amfibieën… Die soorten hadden het de voorbije decennia niet gemakkelijk.<br />
op sommige plaatsen zijn ze helemaal verdwenen. maar door relatief kle<strong>in</strong>e en<br />
gemakkelijke <strong>in</strong>grepen krijgen we ze er opnieuw bovenop. Het aanbieden van nestgelegenheid<br />
is daar een voorbeeld van. Via folders, een kleurrijke <strong>in</strong>fomap en een website<br />
proberen we <strong>gemeente</strong>n en lokale groepen aan te moedigen een of meerdere soortbescherm<strong>in</strong>gsprojecten<br />
op te zetten.<br />
De oproep viel niet <strong>in</strong> dovemansoren. In Keerbergen startten <strong>Natuur</strong>punt en de <strong>gemeente</strong><br />
een zwaluwencampagne, <strong>in</strong> merelbeke werd een volledig poelenplan uitgeschreven,<br />
en steeds meer <strong>gemeente</strong>n promoten de aanplant<strong>in</strong>g van streekeigen groen.<br />
lokale acties rond biodiversiteit zijn meer dan een druppel op een hete plaat. Niet alleen<br />
voor de aandachtssoort zelf, maar ook voor andere dieren en planten. zo vormen<br />
amfibieënpoelen een ideaal leefgebied voor tientallen en wellicht honderden soorten.<br />
En wie zwaluwen en vleermuizen wil beschermen, moet ook werk maken van pesticidenreductie.<br />
op die manier krijgen ook honderden m<strong>in</strong>der aaibare soorten weer wat<br />
ademruimte.<br />
Bovendien blijkt het een goede formule om steeds meer partners bij natuurbehoud te<br />
betrekken. Elk van hen kan <strong>in</strong> de eigen gebouwen en op de eigen gronden heel wat<br />
doen voor bedreigde soorten: nestkasten, veedr<strong>in</strong>kpoelen, <strong>in</strong>heemse hagen…<br />
Wil jij ook <strong>in</strong> <strong>jouw</strong> buurt mogelijkheden creëren voor zwaluwen, vleermuizen en andere<br />
bedreigde soorten? In de technische soortbescherm<strong>in</strong>gsfiches van <strong>Natuur</strong>punt v<strong>in</strong>d je<br />
heel wat praktische tips om daar ook <strong>in</strong> <strong>jouw</strong> <strong>gemeente</strong> werk te maken van de bescherm<strong>in</strong>g<br />
van deze vogels.<br />
In Wevelgem bestaat s<strong>in</strong>ds 2001 een <strong>gemeente</strong>lijk subsidiesysteem voor zwaluwnesten.<br />
Wie zwaluwen op bezoek krijgt en de beestjes laat broeden, krijgt<br />
een f<strong>in</strong>ancieel steuntje. De lokale <strong>Natuur</strong>puntafdel<strong>in</strong>g <strong>in</strong>ventariseert daarvoor<br />
jaarlijks de nesten. De aantallen huis- en boerenzwaluwen blijven gelukkig stabiel<br />
en de Wevelgemnaars kijken elk jaar uit naar de terugkomst van ‘hun’ zwaluwen.<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.natuurpunt.be/lokalebiodiversiteit<br />
25
© Hugo Willocx
3.5 acTIES Voor DE KErKuIl<br />
De kerkuil (Tyto alba) is van oorsprong een rotsbewoner, maar hij heeft zich wonderwel<br />
aangepast aan de menselijke omgev<strong>in</strong>g. al eeuwen v<strong>in</strong>den kerkuilen een onderdak<br />
<strong>in</strong> kerken, kastelen, schuren... In de onmiddellijke omgev<strong>in</strong>g van deze nestplaatsen<br />
vond hij voldoende prooien <strong>in</strong> het gevarieerde kle<strong>in</strong>schalige boerenlandschap met<br />
knotwilgenrijen, houtwallen, ruige graslanden en akkerranden. Tegenwoordig gaat<br />
het niet zo goed meer met de kerkuil. Hij staat momenteel <strong>in</strong> verschillende landen op<br />
de ‘rode lijst’ van bedreigde diersoorten. De oorzaken zijn gekend:<br />
➽ verlies en waardeverm<strong>in</strong>der<strong>in</strong>g van de biotopen<br />
➽ verlies aan geschikte rustige broedplaatsen<br />
➽ hogere onnatuurlijke sterfte door menselijke <strong>in</strong>vloeden, waaronder het moordend<br />
verkeer.<br />
Tot en met de zomer van 1986 zag het er ook voor de Vlaamse kerkuilen niet al te best<br />
uit. maar gerichte actie keerde het tij. Vrijwilligers sloegen de handen <strong>in</strong> elkaar en vonden<br />
elkaar <strong>in</strong> de ‘Kerkuilwerkgroep’. Samen h<strong>in</strong>gen ze honderden speciale nestkasten<br />
<strong>in</strong> kerken, schuren, molens, opslagplaatsen… De Kerkuilwerkgroep besteedde ook<br />
veel aandacht en zorg aan het voedselaanbod, vooral <strong>in</strong> de onmiddellijke omgev<strong>in</strong>g van<br />
broedplaatsen.<br />
En met succes! Vanaf 1987 kunnen we werkelijk spreken van een explosieve comeback.<br />
opeenvolgende zachte w<strong>in</strong>ters en het volgehouden bescherm<strong>in</strong>gsacties hebben de populatie<br />
teruggebracht op het niveau van voor de strenge w<strong>in</strong>ter van ’62-’63, met meer<br />
dan 1000 broedparen <strong>in</strong> Vlaanderen.<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.kerkuilwerkgroep.be.<br />
Een 20-tal jaar geleden startte michel De<br />
Keersmaecker, lid van <strong>Natuur</strong>punt merch-<br />
tem en van de Kerkuilwerkgroep, met het<br />
plaatsen van kerkuilkasten <strong>in</strong> merchtem<br />
en omgev<strong>in</strong>g. E<strong>in</strong>d jaren 1980 zat er <strong>in</strong> de<br />
omgev<strong>in</strong>g maar 1 koppeltje kerkuilen meer.<br />
Dankzij een goede samenwerk<strong>in</strong>g tussen<br />
de lokale <strong>Natuur</strong>puntafdel<strong>in</strong>g en de <strong>gemeente</strong><br />
merchtem is het aantal enorm toegenomen.<br />
In de streek zitten nu een 25tal<br />
koppeltjes.<br />
© Hugo Willocx<br />
27
28<br />
3.6 aDopTEEr EEN SoorT<br />
BEDrEIGDE DIErSoorTEN IN mIJN GEmEENTE<br />
om de zeldzame en bedreigde soorten nieuwe kansen te geven nam het prov<strong>in</strong>ciebestuur<br />
van limburg <strong>in</strong> samenwerk<strong>in</strong>g met de limburgse regionale landschappen en met<br />
Europese steun, het <strong>in</strong>itiatief om te starten met het project ‘limburgse soorten’.<br />
Eén van de doelstell<strong>in</strong>gen van het project limburgse soorten is dat <strong>gemeente</strong>besturen<br />
een zeldzame of bedreigde limburgse soort ‘adopteren’. zo adopteerde peer de knof-<br />
lookpad, Borgloon de gulden sleutelbloem en Kortessem de eikelmuis.<br />
In de komende jaren zal elk van de limburgse <strong>gemeente</strong>n actief aan de slag gaan om<br />
‘hun’ soorten een duw <strong>in</strong> de rug te geven. Een projectbureau heeft voor iedere <strong>gemeente</strong><br />
kant-en-klare actieplannen geschreven, met concrete <strong>in</strong>grepen die onmiddellijk<br />
op het terre<strong>in</strong> kunnen genomen worden. ook monitor<strong>in</strong>g maakt deel uit van het project.<br />
We willen immers weten of op het e<strong>in</strong>de van de rit de doelstell<strong>in</strong>gen bereikt zijn, of de<br />
soorten er op vooruitgegaan zijn, of de soort de mensen nauwer aan het hart ligt.’<br />
<strong>Natuur</strong>punt zuidoost-limburg en de <strong>gemeente</strong> Bilzen werken al jaren samen voor<br />
het behoud van de biodiversiteit. Vorig jaar adopteerde de <strong>gemeente</strong> het dwergblauwtje,<br />
het kle<strong>in</strong>ste dagvl<strong>in</strong>dertje van het land. Samen met <strong>Natuur</strong>punt, aNB,<br />
JNm en de NV Scheepvaart zijn er acties ondernomen op en rond de bermen van<br />
het albertkanaal, zodat het dwergblauwtje daar weer meer ruimte krijgt.<br />
Wat <strong>in</strong> limburg kan, kan ook elders. Gemeenten kunnen <strong>in</strong> overleg met de lokale na-<br />
tuurverenig<strong>in</strong>g een bedreigde soort adopteren. Bij voorkeur een soort die kenmerkend<br />
is voor de regio. rond die soort kan een gerichte communicatie gevoerd worden, zodat<br />
het draagvlak voor natuur groeit en zelfs m<strong>in</strong>der voor de hand liggende maatregelen<br />
als grote <strong>in</strong>frastructuurwerken een kans krijgen.<br />
De bru<strong>in</strong>e vuurvl<strong>in</strong>der is terug van weggeweest! Deze <strong>in</strong> Vlaanderen uitgestorven<br />
gewaande soort wordt nu opnieuw waargenomen <strong>in</strong> een aantal graslanden <strong>in</strong> Begijnendijk<br />
en omgev<strong>in</strong>g. <strong>in</strong> het natuurgebied papendel wordt er een aangepast<br />
beheer gevoerd om deze zeldzame fladderaar een nieuwe kans te geven. <strong>Natuur</strong>punt<br />
en de <strong>gemeente</strong> openden er ook een vuurvl<strong>in</strong>der-wandelpad en <strong>in</strong> de zomer<br />
van 2008 werd er zelfs een heuse bru<strong>in</strong>e vuurvl<strong>in</strong>der-happen<strong>in</strong>g gehouden. <strong>Natuur</strong>punt<br />
Begijnendijk en de <strong>gemeente</strong> zijn terecht trots op ‘hun’ vl<strong>in</strong>der.<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.limburg.be/limburgsesoorten<br />
www.natuurpunt.be/lokalebiodiversiteit
3.7 omGaaN mET<br />
‘BEDrEIGENDE NaTuur’<br />
Vos en steenmarter zijn na een lange periode van vrijwel<br />
volledige afwezigheid <strong>in</strong> Vlaanderen aan een opmerkelijke<br />
terugkeer bezig. Beide dieren zijn ‘generalisten’<br />
die zich voeden met allerlei prooisoorten, en vlot overschakelen<br />
naar andere prooien bij een veranderend<br />
aanbod. De structuur van Vlaanderen, met zijn versnipperde<br />
bebouw<strong>in</strong>g doorheen het buitengebied maakt<br />
dat we regelmatig met deze dieren <strong>in</strong> contact komen.<br />
Het is dus ook een kwestie van leren samenleven, en<br />
zowel mens als dier zijn plaats gunnen <strong>in</strong> ons dichtbevolkte<br />
landje.<br />
Schieten heeft we<strong>in</strong>ig z<strong>in</strong>. Wanneer een vos wordt gedood, wordt zijn territorium snel<br />
weer <strong>in</strong>genomen door een andere vos. Wil men dus <strong>in</strong> één regio de vossen weg, moeten<br />
ook deze <strong>in</strong> de naburige regio bestreden worden. Dit is een uitroei<strong>in</strong>gsscenario en<br />
zulke strategieën mogen hopelijk tot een barbaars verleden gerekend worden. Het is<br />
allesz<strong>in</strong>s niet het gevoerde beleid van de overheid en ook niet de meest z<strong>in</strong>volle benader<strong>in</strong>g<br />
van het probleem.<br />
aanpassen is daarom de boodschap. Bijvoorbeeld door kippenrennen vosveilig te maken.<br />
zorg voor een afraster<strong>in</strong>g van m<strong>in</strong>imum 2 m hoog met een maaswijdte van maximaal<br />
3 à 4 cm. zorg ervoor dat de bovenste 40 cm van de draad naar buiten is omgeplooid<br />
onder een hoek van ca. 120 graden. De draad kan best ook 50 cm diep <strong>in</strong>gegraven worden.<br />
Een andere oploss<strong>in</strong>g is om de kippen ’s nachts <strong>in</strong> een gesloten hok op te sluiten.<br />
Vos (en steenmarter) zijn hoofdzakelijk nachtdieren.<br />
De steenmarter behoort tot de marterachtigen. Hij heeft ongeveer het formaat van<br />
een slanke huiskat (40-50 cm) met een staart van 25 cm lang. Steenmarters kiezen<br />
soms zolders uit om hun kroost groot te brengen, of gewoon als favoriete schuilplaats.<br />
Hierbij kan er geluidsoverlast ontstaan. De dieren zijn <strong>in</strong> hoofdzaak nachtactief, en<br />
maken soms lawaai wanneer de bewoners willen slapen. ook kan er geurh<strong>in</strong>der ontstaan.<br />
De oploss<strong>in</strong>g is eenvoudig. maak veel lawaai op de plaatsen waar je de steenmarters<br />
hoort, bij voorkeur rond valavond. als je zeker bent dat ze zijn verdwenen, kun<br />
je de open<strong>in</strong>g waarlangs ze naar b<strong>in</strong>nen komen afsluiten.<br />
Gemeenten spelen hierbij een belangrijke rol. zij staan <strong>in</strong> de frontl<strong>in</strong>ie als mensen met<br />
klachten komen. als zij het hoofd koel houden en <strong>in</strong>woners helpen om gepaste maatre-<br />
gelen te nemen, is de oploss<strong>in</strong>g een heel stuk dichterbij.<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.zoogdierenwerkgroep.be<br />
© Hugo Willocx<br />
29
430<br />
© Edgard Verhasselt, <strong>Natuur</strong>punt
TElacTIES<br />
31
32<br />
4.1 VoGElS VoErEN EN BEloErEN<br />
TElEacTIES<br />
Vogels hebben een lichaamstemperatuur van zo’n 40 graden. Tijdens de w<strong>in</strong>ter kost het<br />
hen veel energie om hun lichaamstemperatuur op peil te houden. In periodes van kou,<br />
ijsvorm<strong>in</strong>g of sneeuwval wordt een groot deel van het klassieke voedsel onbereikbaar.<br />
Bovendien zijn de w<strong>in</strong>terdagen kort, zodat er we<strong>in</strong>ig tijd is om voedsel bijeen te zoeken.<br />
De huidige landbouwmethodes laten ook we<strong>in</strong>ig kruimels over voor de vogels. De<br />
kruimels op een voederplank zijn dan ook ‘broodnodig’.<br />
Voederen is niet alleen nuttig voor de ‘geluksvogels’ <strong>in</strong> <strong>jouw</strong> tu<strong>in</strong>. Voederen heeft<br />
ook een belangrijke educatieve waarde. Vogels die onze voederplank bezoeken, verrijken<br />
onze kijk op het buitengebeuren. We raken erdoor begeesterd, leren ze op naam<br />
brengen, observeren hun gedrag<strong>in</strong>gen… op die manier kan het voederen een hefboom<br />
worden naar een ruimer natuur- en milieubesef, én -bescherm<strong>in</strong>g.<br />
met de jaarlijkse telcampagne ‘Vogels Voeren en Beloeren’ wil <strong>Natuur</strong>punt mensen aanmoedigen<br />
om de vogels <strong>in</strong> hun tu<strong>in</strong> aandachtiger te bekijken. Door het voederen komen<br />
de vogels dicht genoeg om de soorten te herkennen en te tellen.<br />
Jonge vogels hebben nood aan eiwitrijk voedsel om gezond groot te worden: <strong>in</strong>secten,<br />
sp<strong>in</strong>nen, slakjes, wormen… Die dieren zijn op hun beurt afhankelijk van allerlei <strong>in</strong>heemse<br />
bloemen en planten. Daarom zijn streekeigen en bloeiende planten zo belangrijk<br />
<strong>in</strong> de tu<strong>in</strong>.<br />
En natuurlijk hopen we dat we die mensen ook warm kunnen maken om hun tu<strong>in</strong> vogelvriendelijker<br />
– en dus natuurvriendelijker – <strong>in</strong> te richten. We moeten onze tu<strong>in</strong> best zo<br />
<strong>in</strong>richten dat de vogels die we er ’s w<strong>in</strong>ters voederen, er ’s zomers voldoende natuurlijk<br />
voedsel v<strong>in</strong>den.<br />
Enkele tips voor een vogelvriendelijke tu<strong>in</strong>:<br />
➽ gebruik geen pesticiden<br />
➽ laat enkele wilde hoekjes, waar afgevallen bladeren blijven liggen<br />
➽ voorzie struiken, en bessenplanten<br />
Daarnaast levert de jaarlijkse actie ook <strong>in</strong>teressante gegevens op. Via de tell<strong>in</strong>g kunnen<br />
we de talrijkheid en verspreid<strong>in</strong>g van tu<strong>in</strong>vogelsoorten opvolgen. We verzamelen<br />
maandelijkse tell<strong>in</strong>gen van 1 oktober tot 31 maart en <strong>in</strong> het eerste weekend van februari<br />
is er elk jaar een nationaal telweekend. Elk najaar publiceren we de telresultaten<br />
<strong>in</strong> een rapportje. Veel kijkplezier!<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.natuurpunt.be/tu<strong>in</strong>vogels<br />
www.natuurpunt.be/tu<strong>in</strong>
4.2 aNDErE laaGDrEmpElIGE TElproJEcTEN:<br />
VlINDErS, paDDEN,NaTuurKalENDEr<br />
Vl<strong>in</strong>ders tellen is niet zomaar leuk. Het levert ook cijfers<br />
op. En die zijn belangrijk, want doordat vl<strong>in</strong>ders snel reageren<br />
op verander<strong>in</strong>gen, vormen ze een soort van barometer<br />
voor de toestand van de natuur. In ons sterk veranderde<br />
landschap zijn verschillende soorten veel m<strong>in</strong>der<br />
talrijk dan vroeger, zoals de kle<strong>in</strong>e vos of de citroenvl<strong>in</strong>der.<br />
Warmtem<strong>in</strong>nende soorten zoals de atalanta of de kolibrievl<strong>in</strong>der<br />
lijken er dan weer meer te zijn.<br />
cijfers over het aantal vl<strong>in</strong>ders worden pas écht <strong>in</strong>teressant<br />
wanneer ze kunnen vergeleken worden tussen<br />
verschillende jaren. En hoe meer tellers, hoe betrouwbaarder<br />
de gegevens worden.<br />
Gemeenten kunnen hun <strong>in</strong>woners oproepen om mee te<br />
tellen. Door het tu<strong>in</strong>vl<strong>in</strong>dertelweekend aan te kondigen<br />
op hun website of <strong>in</strong> het <strong>in</strong>foblad, of door de brochure<br />
te verspreiden bij acties rond ecologische tu<strong>in</strong>en.<br />
www.vl<strong>in</strong>dermee.be<br />
Doe mee<br />
op 17&18 mei 2008<br />
Laat ons weten of er kikkers, padden<br />
of salamanders <strong>in</strong> <strong>jouw</strong> tu<strong>in</strong>vijver zitten<br />
Met de energieke steun van<br />
Zeer vroeg <strong>in</strong> het voorjaar voelen de Wij willen graag weten wat er zoal <strong>in</strong><br />
amfibieën de lente kriebelen. Ze trekken <strong>jouw</strong> tu<strong>in</strong>vijver spr<strong>in</strong>gt en zwemt.<br />
dan naar hun geboorteplek om daar te Met deze folder leer je enkele amfibieën<br />
zorgen voor het nageslacht. Voor je het herkennen en krijg je tips voor je vijver.<br />
weet ligt je tu<strong>in</strong>vijver vol kikkerdril en<br />
paddensnoeren.<br />
Veel plezier en alvast bedankt!<br />
Vl<strong>in</strong>der mee!<br />
op 4 en 5 augustus 2007<br />
Kijk een kikker: met de telactie ‘Kijk een kikker’ die<br />
om de twee jaar gehouden wordt (<strong>in</strong> de even jaren)<br />
wil <strong>Natuur</strong>punt <strong>in</strong> kaart brengen waar er ecologische<br />
tu<strong>in</strong>vijvers liggen, en <strong>in</strong> welke tu<strong>in</strong>en er padden,<br />
kikkers of salamanders gesignaleerd worden.<br />
om amfibieënpopulaties te behouden en te versterken<br />
is de aanleg en het onderhoud van poelen van<br />
cruciaal belang. De beste plaats voor de aanleg van<br />
een nieuwe poel is een kle<strong>in</strong>schalig en gevarieerd<br />
landschap met veel kle<strong>in</strong>e landschapselementen <strong>in</strong><br />
de onmiddellijke omgev<strong>in</strong>g. Een poel kan ook best<br />
een onregelmatige vorm hebben, met verschillende<br />
dieptes. Iedereen kan mee de amfibieën <strong>in</strong> en om<br />
zijn tu<strong>in</strong>vijver leren herkennen én tellen. Gemeenten<br />
kunnen de actie aankondigen en mensen <strong>in</strong>formeren<br />
over de ecologische <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g van een tu<strong>in</strong>vijver.<br />
www.natuurpunt.be/tu<strong>in</strong>vijvers<br />
33<br />
Tel de vl<strong>in</strong>ders<br />
<strong>in</strong> je tu<strong>in</strong> !<br />
Van vroeg <strong>in</strong> de lente tot laat <strong>in</strong> de herfst zorgen vl<strong>in</strong>ders voor<br />
plezierige en kleurrijke ontmoet<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> je tu<strong>in</strong>.<br />
Maar ken je deze sympathieke bezoekers ook bij naam?<br />
De tu<strong>in</strong>vl<strong>in</strong>dertell<strong>in</strong>g van <strong>Natuur</strong>punt is een gelegenheid om de<br />
soorten die rond je bloemen vl<strong>in</strong>deren beter te leren kennen.<br />
Je zal versteld staan van hun verscheidenheid!<br />
Met de steun van
34<br />
© Edgard Verhasselt, <strong>Natuur</strong>punt<br />
TElEacTIES<br />
<strong>Natuur</strong>kalender: Het lijkt er steeds meer op dat de klimaatverander<strong>in</strong>g de seizoenen<br />
grondig dooreen zal schudden. In de voorbije jaren hebben we daar al verschillende<br />
voorproefjes van gehad. lentetaferelen van oktober tot beg<strong>in</strong> januari, regen <strong>in</strong> plaats<br />
van sneeuw... Dat heeft natuurlijk ook een impact op de natuur. meikevers <strong>in</strong> oktober,<br />
trekkende padden <strong>in</strong> januari.<br />
De Vlaamse <strong>Natuur</strong>kalender wil die verander<strong>in</strong>gen opvolgen. En jij kan daarbij helpen. op<br />
www.natuur-kalender.be kan je <strong>in</strong>geven waar en wanneer je dit jaar de eerste bloeiende<br />
forsythia gezien hebt. of wanneer de eerste blaadjes van de eik openrolden en<br />
de eerste citroenvl<strong>in</strong>der rondfladderde. Dat zijn gemakkelijk herkenbare soorten. Je<br />
moet dus geen natuurspecialist zijn om mee te doen. ook wie maar één soort herkent<br />
mag meedoen.<br />
alle waarnem<strong>in</strong>gen worden dadelijk op een kaart gezet. op die manier kan je <strong>jouw</strong> waarnem<strong>in</strong>gen<br />
met die van andere Vlam<strong>in</strong>gen vergelijken. Wie jaar na jaar meedoet kan ook<br />
nagaan of er een evolutie zit <strong>in</strong> de eigen waarnem<strong>in</strong>gen.<br />
www.natuur-kalender.be
4.3 mETEN IS WETEN<br />
De milieubarometer is een <strong>in</strong>strument om te communiceren over de milieutoestand <strong>in</strong><br />
de <strong>gemeente</strong>. De milieubarometer bestaat enerzijds uit twee calculatoren om de milieutoestand<br />
te berekenen en anderzijds uit communicatiemiddelen om op een aantrekkelijke<br />
manier de bekomen resultaten te communiceren naar de bevolk<strong>in</strong>g. De eerste<br />
calculator is gericht op de <strong>in</strong>terne milieuzorg van de <strong>gemeente</strong>lijke gebouwen en maakt<br />
gebruik van het concept ‘Ecologische Voetafdruk’. De tweede calculator verhoogt het<br />
<strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> de algemene milieutoestand <strong>in</strong> de <strong>gemeente</strong> en is gebaseerd op verschillende<br />
milieu-<strong>in</strong>dicatoren. De comb<strong>in</strong>atie van de resultaten van beide calculatoren resulteert<br />
<strong>in</strong> een globale milieubarometerscore van de <strong>gemeente</strong>. met deze <strong>in</strong>strumenten kan een<br />
stad of <strong>gemeente</strong> zelfstandig aan de slag. Trajectbegeleid<strong>in</strong>g door WWf of Ecolife is<br />
mogelijk.<br />
De milieubarometer maakt knelpunten <strong>in</strong> de milieutoestand van de stad of <strong>gemeente</strong><br />
zichtbaar en creëert een draagvlak bij de bevolk<strong>in</strong>g om deze knelpunten aan te pakken.<br />
In de milieubarometer zitten er evenwel maar enkele <strong>in</strong>dicatoren die betrekk<strong>in</strong>g hebben<br />
op biodiversiteit. Daarom lanceerde <strong>Natuur</strong>punt een aparte website, waarop <strong>gemeente</strong>n<br />
hun ‘prestaties’ op biodiversiteitsgebied kunnen aftoetsen. De vragenlijst<br />
met 100 punten is niet alleen bedoeld als meet<strong>in</strong>strument, maar ook en vooral als<br />
discussie-<strong>in</strong>strument. De lijst kan bijvoorbeeld om de twee jaar besproken worden <strong>in</strong><br />
de milieuraad.<br />
Daarnaast kunnen <strong>gemeente</strong>n die op zoek zijn naar biodiversiteitscijfers, kunnen ook<br />
op de kar spr<strong>in</strong>gen van de op de vorige pag<strong>in</strong>a’s vermelde telacties of soortbescherm<strong>in</strong>gsacties.<br />
Gemeenten kunnen cijfergegevens krijgen van acties waar zij op één of<br />
andere manier hun ondersteun<strong>in</strong>g aan verleend hebben.<br />
➽ Gegevens over de vogels en vl<strong>in</strong>ders <strong>in</strong> de tu<strong>in</strong>en van de <strong>in</strong>woners die meededen aan<br />
‘Vogels voeren en beloeren’ en ‘Vl<strong>in</strong>der mee’<br />
➽ Gemeentelijke gegevens van amfibieën<strong>in</strong>ventarisaties (o.a. bij overzetacties)<br />
➽ Gegevens van de monitor<strong>in</strong>g van lokale soortbescherm<strong>in</strong>gsprojecten.<br />
ook andere elementen kunnen <strong>in</strong> het cijferoverzicht een plaatsje krijgen:<br />
➽ aantal Velt 1-2-3-tu<strong>in</strong>en<br />
➽ aantal ja’s op de biodiversiteitsbevrag<strong>in</strong>g van <strong>Natuur</strong>punt<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.ecolife.be/milieubarometer.<br />
www.natuurpunt.be/lokalebiodiversiteit<br />
Voor de telacties: zie hierboven.<br />
35
536<br />
© Edgard Verhasselt, <strong>Natuur</strong>punt
DENK GloBaal,<br />
HaNDEl loKaal<br />
In vorige hoofdstukken gaven we verschillende pistes aan om biodiversiteit<br />
lokaal te bevorderen, maar we kunnen door onze gedragspatronen<br />
hiér ook een grote <strong>in</strong>vloed hebben op biodiversiteit elders <strong>in</strong> de wereld.<br />
37
38<br />
5.1 fSc-HouT<br />
DENK GloBaal, HaNDEl loKaal<br />
Het gaat niet goed met de bossen. Deze belangrijke ecosystemen, met hun immense<br />
rijkdom aan leven, staan wereldwijd onder druk. Belangrijkste oorzaken zijn bosomvorm<strong>in</strong>g<br />
voor landbouw (palmolieplantages, soja, veeteelt), bosbranden, klimaatverander<strong>in</strong>g,<br />
illegale houtkap en niet duurzame bosexploitatie.<br />
Nochtans hoeft houtw<strong>in</strong>n<strong>in</strong>g niet noodzakelijk schadelijk voor het milieu te zijn. onze<br />
toevlucht nemen tot andere materialen is dan ook nergens voor nodig. Hout is immers<br />
een hernieuwbare grondstof die milieuvriendelijker is dan de meeste alternatieven.<br />
Wél moet houtw<strong>in</strong>n<strong>in</strong>g op een verantwoorde en duurzame manier gebeuren. Daarom<br />
ontstond het concept boscertificer<strong>in</strong>g. Boscertificer<strong>in</strong>g is een van de <strong>in</strong>strumenten<br />
die duurzaam bosbeheer kunnen evalueren en ondersteunen, onder meer via bewustmak<strong>in</strong>g<br />
van de consument. Wereldwijd bestaan er tientallen van dergelijke certificaten.<br />
Het meest bekende <strong>in</strong>itiatief is het fSc-label, wat staat voor ‘forest Stewardship<br />
council’. Het is een <strong>in</strong>ternationale, onafhankelijke, niet-gouvernementele non-profitorganisatie<br />
die <strong>in</strong> 1993 werd opgericht door boseigenaars, de houtsector, sociale<br />
beweg<strong>in</strong>gen en milieuorganisaties zoals WWf. De forest Stewardship council streeft<br />
naar verantwoord bosbeheer wereldwijd.<br />
Ieder van ons koopt en gebruikt houtproducten. als lokale consument kunnen wij er<br />
dus bewust voor kiezen die producten te kopen waarvan we weten dat ze de schade<br />
aan het milieu elders <strong>in</strong> de wereld (en dus ook de biodiversiteit) zoveel mogelijk beperken.<br />
fSc-gelabeld hout geeft deze garantie.<br />
Gemeenten kunnen fSc-criteria opnemen <strong>in</strong> hun eigen bestekteksten, subsidies voorzien<br />
voor fSc-producten, en sensibilisatie-acties opzetten voor burgers en verenig<strong>in</strong>gen.<br />
Trajectbegeleid<strong>in</strong>g door WWf en fair Timber is mogelijk. (zie kofferfiche <strong>in</strong> projectendatabank<br />
op www.tandemweb.be)<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.fsc.be<br />
www.wwf.be klik dossiers/bossen/fSc<br />
www.tandemweb.be klik ‘projectendatabank’
5.2 mSc-VIS<br />
De oceanen kennen een even grote biodiversiteit als de tropische regenwouden, maar<br />
deze rijdkom aan soorten zou op één generatie tijd kunnen verdwijnen.<br />
Van oudsher wordt vis beschouwd als een onuitputbare voedselbron. maar sommige vissoorten<br />
zijn bijna volledig verdwenen, en andere nemen drastisch <strong>in</strong> aantal af.<br />
Veel vissers zijn zich bewust van de noodzaak om de vispopulaties en het zeemilieu te<br />
beschermen. maar de lokroep van de w<strong>in</strong>st, het afval dat de grote commerciële vissersvloten<br />
<strong>in</strong> zee achterlaten, nieuwe vistechnieken... hebben wereldwijd een enorme<br />
<strong>in</strong>pact op de visserij.<br />
ook <strong>in</strong> deze kwestie kunnen wij als lokale consument een verschil maken door te kiezen<br />
voor vis die op duurzame wijze is gevangen of gekweekt.<br />
Daarvoor is, naar analogie met fSc, een kwaliteitslabel voor vis gelanceerd dat duurzame<br />
visvangst garandeert: het mSc-label. De mar<strong>in</strong>e Stewardship council (mSc) is een<br />
onafhankelijke non-gouvernementele organisatie. zij werkt met vissers, kle<strong>in</strong>handelaars<br />
en andere actoren op de markt, en identificeert, certificeert en promoot verantwoorde<br />
visserijpraktijken. Daarmee bedoelen we een visserij die oog heeft voor het<br />
milieu, sociaal gunstig is en economisch rendabel.<br />
Daarnaast heeft WWf <strong>in</strong> samenwerk<strong>in</strong>g met Sticht<strong>in</strong>g De Noordzee een VISwijzer voor de<br />
Belgische markt gepubliceerd waar<strong>in</strong> de verschillende vissoorten op de markt worden<br />
onderverdeeld <strong>in</strong> een groene, oranje en rode categorie. Bovendien wordt hier<strong>in</strong> beknopt<br />
de kern van het probleem weergegeven.<br />
Gemeenten en verenig<strong>in</strong>gen kunnen <strong>in</strong> hun keukens enkel vis gebruiken uit de groene<br />
categorie van de viswijzer en/of met mSc-label, en hierover sensibiliseren naar burgers<br />
en leden.<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.wwf.be klik dossiers/oceanen en kusten<br />
rechtstreekse l<strong>in</strong>k viswijzer: www.wwf.be/_media/viswijzer_854049.pdf<br />
www.msc.org<br />
39
40<br />
5.3 EcoloGIScHE VoETafDruK<br />
DENK GloBaal, HaNDEl loKaal<br />
Naast houtgebruik en visconsumptie hebben vele andere aspecten van onze levensstijl<br />
<strong>in</strong>direct een impact op de biodiversiteit van onze planeet. Door onze impact op het<br />
milieu zo kle<strong>in</strong> mogelijk te maken kunnen we de fauna en flora waarvan we uite<strong>in</strong>delijk<br />
afhankelijk zijn, wat meer ademruimte geven.<br />
Een <strong>in</strong>teressante manier om deze impact die onze levensstijl op het milieu heeft te kunnen<br />
<strong>in</strong>schatten is de ‘ecologische voetafdruk’.<br />
De ’ecologische voetafdruk‘ is een model om het milieugebruik van <strong>in</strong>dividuen zichtbaar<br />
te maken. uitgangspunt is dat we beschikken over één planeet en weten hoeveel<br />
bewoners er zijn. op basis daarvan kan berekend worden hoeveel ‘ruimte’ elke wereldbewoner<br />
toekomt: het eerlijke aandeel aarde, de oppervlakte die elke wereldburger<br />
<strong>in</strong> pr<strong>in</strong>cipe kan gebruiken om aan zijn/haar behoeftes te voldoen. op basis van het<br />
aantal bewoners van de planeet en de hoeveelheid biologisch productieve oppervlakte<br />
is er 2.1 ha vruchtbare aarde beschikbaar per persoon. Dit eerlijke aandeel aarde dient<br />
niet alleen om te voldoen aan onze voed<strong>in</strong>gsbehoefte, maar het bevat ook de oppervlakte<br />
om te wonen, om energie op te wekken en ons afval kwijt te kunnen. ook de<br />
oppervlakte voor het behoud van andere soorten (bijvoorbeeld via natuurgebieden)<br />
is <strong>in</strong>begrepen <strong>in</strong> dit cijfer. De ecologische voetafdruk van een persoon kan je dus afwegen<br />
ten opzichte van het eerlijke aandeel aarde. zo blijkt de gemiddelde Belg, met<br />
een voetafdruk van 5,1 ha, ruim boven dit eerlijke aandeel aarde te zitten. Dankzij<br />
de ecologische voetafdruk calculator kan je berekenen hoe groot de impact van <strong>jouw</strong><br />
levenswijze (won<strong>in</strong>g, voed<strong>in</strong>g, vervoer etc) is op het milieu. zie: wwf-footpr<strong>in</strong>t.be/nl<br />
Gemeenten en verenig<strong>in</strong>gen kunnen bij WWf en Ecolife terecht voor ondersteun<strong>in</strong>g bij<br />
het opzetten van een sensibiliser<strong>in</strong>gscampagne rond ecologische voetafdruk (mét gepersonaliseerde<br />
onl<strong>in</strong>e calculator) of bij het berekenen van de ecologische voetafdruk<br />
van hun gebouwen.<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.tandemweb.be klik projectendatabank en zoek op ‘ecologische voetafdruk’<br />
www.wwf.be klik dossiers/duurzaamheid
© Edgard Verhasselt, <strong>Natuur</strong>punt
642<br />
© Edgard Verhasselt, <strong>Natuur</strong>punt
curSuSaaNBoD<br />
43
44<br />
6.1 curSuSSEN EN SprEKErS Voor<br />
mIlIEuraaDSlEDEN EN aNDErE<br />
GEïNTErESSEErDE INWoNErS<br />
curSuSaaNBoD<br />
Je kan <strong>in</strong> <strong>jouw</strong> <strong>gemeente</strong> of <strong>in</strong> <strong>jouw</strong> verenig<strong>in</strong>g ook een spreekbeurt organiseren over<br />
biodiversiteit. Je kan daarvoor terecht bij <strong>Tandem</strong>, of bij 1 van de 9 <strong>Tandem</strong>partners.<br />
Hieronder een greep uit het aanbod. Voor het volledige aanbod kan je terecht op<br />
www.tandemweb.be > sprekersaanbod<br />
cursussen van VElT<br />
➽ Siertu<strong>in</strong> zonder gif – omgaan met ongewenste gasten<br />
al eeuwenlang bestrijdt de mens ongewenste planten en dieren. Dit is vandaag uitgegroeid<br />
tot een gigantische scheikundige <strong>in</strong>dustrie die de natuur <strong>in</strong> al zijn vormen<br />
bedreigt. In de ecologische benader<strong>in</strong>g geldt: beter voorkomen dan genezen. Enkele<br />
uitgangspunten en vooral wat kennis over de werk<strong>in</strong>g van de natuur helpen ons al een<br />
heel e<strong>in</strong>d op weg. Deze voordracht geeft vooral <strong>in</strong>fo over en tips voor het gifvrij houden<br />
van de siertu<strong>in</strong>.<br />
➽ m<strong>in</strong>imoestu<strong>in</strong><br />
Deze voordracht is rijkelijk geïllustreerd met fotomateriaal en geeft een antwoord op<br />
volgende vragen: Wanneer - en waarom - kan groenteteelt <strong>in</strong> potten en bakken <strong>in</strong>teressant<br />
zijn? Waar<strong>in</strong> kan zoal gekweekt worden? Wat met de potgrond? Welke groenten<br />
- soorten en rassen - kunnen succesvol <strong>in</strong> een pot geteeld worden?...<br />
➽ Siertu<strong>in</strong> ten huize van (6 lessen)<br />
In een ecologische siertu<strong>in</strong> begeleid je natuurlijke processen, zonder die naar de menselijke<br />
hand te dw<strong>in</strong>gen. Het resultaat is een tu<strong>in</strong> waar je zelf meer van geniet en<br />
waarmee je een positieve bijdrage levert aan natuur en milieu. Deze lessenreeks van 6<br />
halve dagen of avonden wordt afgesloten met een tu<strong>in</strong>bezoek.<br />
➽ Basiscursus ecologische moestu<strong>in</strong><br />
Wie ecologisch tu<strong>in</strong>iert, gaat een samenwerk<strong>in</strong>g<br />
aan met de natuur. Die heeft<br />
heel wat middelen <strong>in</strong> huis om voor mooie<br />
en lekkere planten te zorgen. problemen<br />
voorkomen, daar gaat het om.<br />
© Evelyne fiers - Velt
➽ Tu<strong>in</strong> zonder groenresten<br />
Groenresten kunnen we voorkomen. Daartoe kiezen we voor de geschikte groenvorm en<br />
de geschikte planten. zo wordt de bodem beter bedekt waardoor je m<strong>in</strong>der onkruid hebt.<br />
Bomen en struiken krijgen voldoende ruimte waardoor er m<strong>in</strong>der snoeiwerk is. creatieve<br />
en praktische oploss<strong>in</strong>gen voor het verwerken van je groenresten komen aan bod.<br />
➽ De juiste plant op de juiste plaats<br />
Tijdens deze cursus tonen we het belang aan van het microklimaat <strong>in</strong> de tu<strong>in</strong>. ook<br />
andere factoren om reken<strong>in</strong>g mee te houden bij het kiezen van planten <strong>in</strong> de tu<strong>in</strong>,<br />
komen aan bod. Deze workshop gaat bij voorkeur bij iemand thuis door. Doorheen de<br />
voordracht wordt duidelijk gemaakt dat wie met de natuur meewerkt, zonder veel werk<br />
een gezonde tu<strong>in</strong> bekomt die jarenlang mooi blijft.<br />
➽ Bloembollen, de aankondig<strong>in</strong>g van de langverwachte lente<br />
Bloembollen zijn er <strong>in</strong> alle maten en soorten: voor onder de bomen en struiken, om <strong>in</strong><br />
het gras te planten en <strong>in</strong> de bloemenborder. met welke andere planten kunnen ze samengroeien<br />
en wat als ze uitgebloeid en afgestorven zijn?<br />
cursussen van <strong>Natuur</strong>punt Educatie<br />
<strong>Natuur</strong>punt Educatie geeft vorm<strong>in</strong>gen over <strong>in</strong>secten, vogels, zoogdieren… De cursussen<br />
besteden ook aandacht aan hoe elk van ons maatregelen kan nemen om bedreigde<br />
soorten iets meer ruimte te geven. Elke les kan aangevuld worden met 1 of meer praktische<br />
sessies.<br />
cursussen van VIBE<br />
➽ Groendaken<br />
Dakbegroei<strong>in</strong>g bestaat al s<strong>in</strong>ds mensenheugenis en is s<strong>in</strong>ds enkele decennia opnieuw<br />
aan een opmars bezig. Waarom kiest men er voor? Wat zijn de voordelen en hoe beg<strong>in</strong>t<br />
men eraan?<br />
➽ Water <strong>in</strong>filtreren? zeker proberen!<br />
Het opnieuw laten <strong>in</strong>sijpelen van regenwater <strong>in</strong> de bodem is nuttig om een aantal problemen<br />
zoals wateroverlast te voorkomen. Dikwijls is er slechts een kle<strong>in</strong>e <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>g<br />
nodig om regenwater af te koppelen van de riool en te laten <strong>in</strong>filtreren <strong>in</strong> je tu<strong>in</strong>. Deze<br />
cursus vertelt je hoe je aan de slag kan.<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.tandemweb.be > cursussen en sprekers.<br />
www.verlicht.be (vorm<strong>in</strong>gsdatabank rond milieu en natuur)<br />
www.velt.be<br />
www.natuurpunt.be/educatie<br />
www.vibe.be<br />
45
46<br />
curSuSaaNBoD<br />
6.2 curSuSSEN Voor GroENarBEIDErS<br />
Verschillende milieuverenig<strong>in</strong>gen bieden op aanvraag (en tegen betal<strong>in</strong>g) ook cursussen<br />
op maat van groenarbeiders (en ander <strong>gemeente</strong>personeel).<br />
zo kan je bij <strong>Natuur</strong>punt Educatie terecht voor een gespecialiseerde cursus over de<br />
noden van fauna en flora <strong>in</strong> de bermen. Bij VElT voor cursussen over pesticidenreductie<br />
<strong>in</strong> groenzones en verhard<strong>in</strong>gen.<br />
Het meest uitgebreide aanbod v<strong>in</strong>d je bij Inverde vzw. Deze gespecialiseerde vorm<strong>in</strong>gs<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g<br />
biedt tientallen opleid<strong>in</strong>gen aan over het beheer van bos-, groen- en natuurgebieden,<br />
maar ook over waterbeheer, visserij, de open ruimte en aanverwante<br />
thema’s. Een greep uit het aanbod:<br />
➽ Technische cursussen: Beplant<strong>in</strong>gen, duurzaam onkruidbeheer op verhard<strong>in</strong>gen, ga-<br />
zons en graslanden - aanleg en onderhoud, maken van houten constructies, veilig en<br />
milieuvriendelijk omgaan met tal van mach<strong>in</strong>es.<br />
➽ Theoretische cursussen: Beheer van waterrijke gebieden, bosbouw vandaag, dun-<br />
n<strong>in</strong>gen aanduiden, harmonisch park- en groenbeheer, <strong>in</strong>heemse bomen en struiken,<br />
omgaan met grazers & begraz<strong>in</strong>gsbeheer, plantensoorten – basiscursus, wetgev<strong>in</strong>g<br />
waaronder kappen en planten van bomen, natuurdecreet, bodecreet enz.<br />
➽ mEEr INfo<br />
www.<strong>in</strong>verde.be<br />
De stad Gent liet al haar groenarbeiders de cursus Harmonisch park- en Groen-<br />
beheer volgen. op die manier pakken arbeiders biodiversiteitsacties mee <strong>in</strong> hun<br />
dagdagelijkse groenonderhoud.
plaNNEN EN mIDDElEN<br />
zeven vuistregels voor een goed en efficiënt <strong>gemeente</strong>lijk biodiversiteitsbeleid<br />
1. roep betrokkenen en deskundigen samen om de nodige adviezen en kennis <strong>in</strong> te<br />
zamelen voor de bijstur<strong>in</strong>g van lopende en de ontwikkel<strong>in</strong>g van bijkomende <strong>in</strong>itiatieven.<br />
Dat kan bijvoorbeeld <strong>in</strong> het kader van een (open) milieuraad.<br />
2. Voer een positieve communicatie, en bundel daarvoor de krachten met actoren uit<br />
het middenveld.<br />
3. Stem het beleid en de maatregelen m.b.t. biodiversiteit af op duidelijke en meetbare<br />
doelen m.b.t. leefgebieden en soorten, volgens vast te leggen prioriteiten en<br />
een concreet stappenplan.<br />
4. Geef voorrang aan de meest bedreigde en kwetsbare leefgebieden, dier- en plantensoorten<br />
en kwetsbare ecosystemen waarbij een bovenregionale en (<strong>in</strong>ter)nationale<br />
verantwoordelijkheid <strong>in</strong> het spel is. Hierbij worden de Vlaamse ‘rode lijsten’ en<br />
de Europese Habitat- en Vogelrichtlijn als leidraad gebruikt.<br />
5. Voorzie voor de diverse voorgestelde acties voldoende middelen, onder andere uit<br />
de nieuwe samenwerk<strong>in</strong>gsovereenkomst 2008 – 2013. De <strong>gemeente</strong> kan dit <strong>in</strong>schakelen<br />
om lokale soortbescherm<strong>in</strong>gsacties uit te voeren: aankoop van bedreigde gebieden,<br />
poelen graven, projecten rond wegbermen…<br />
6. Versterk de samenwerk<strong>in</strong>g tussen verschillende doelgroepen, waaronder de natuurbeweg<strong>in</strong>g<br />
en andere ruimtegebruikers. ondersteun de <strong>in</strong>itiatieven ter versterk<strong>in</strong>g<br />
van de biodiversiteit uitgaande van burgers verenigd <strong>in</strong> organisaties van het middenveld.<br />
Bekijk ook de modeladviezen van <strong>Tandem</strong>.<br />
47
48<br />
WaT KaN TaNDEm DoEN?<br />
De Vlaamse overheid wil lokale samenwerk<strong>in</strong>g rond duurzaam lokaal milieubeleid stimuleren<br />
en doet hiervoor beroep op de kennis en knowhow van de milieubeweg<strong>in</strong>g. Door<br />
een samenwerk<strong>in</strong>gsovereenkomst tussen de Vlaamse overheid en Bond Beter leefmilieu<br />
– koepel van Vlaamse milieu- en natuurverenig<strong>in</strong>gen – werd de opricht<strong>in</strong>g van <strong>Tandem</strong><br />
mogelijk gemaakt. BBl en acht gewestelijke milieu- en natuurverenig<strong>in</strong>gen verb<strong>in</strong>den<br />
zich ertoe om met <strong>Tandem</strong> een ondersteunende en stimulerende werk<strong>in</strong>g uit te bouwen<br />
ten dienste van lokale besturen en verenig<strong>in</strong>gen.<br />
➽ <strong>Tandem</strong> biedt <strong>gemeente</strong>n, steden en prov<strong>in</strong>cies een aanbod van eenvoudig toe te<br />
passen acties en projecten van verenig<strong>in</strong>gen, om zo een duurzaam lokaal milieubeleid<br />
te stimuleren.<br />
➽ <strong>Tandem</strong> helpt milieu- en andere verenig<strong>in</strong>gen om op lokaal niveau een volwaardige<br />
samenwerk<strong>in</strong>g rond duurzaam lokaal milieubeleid uit te bouwen en ondersteunt zo de<br />
capaciteitsopbouw van verenig<strong>in</strong>gen.<br />
➽ <strong>Tandem</strong> biedt specifieke vorm<strong>in</strong>g voor lokale milieuraadsleden.<br />
als je de kriebels voelt om met één van de projecten uit deze brochure aan de slag te<br />
gaan, kijk dan zeker eens op www.tandemweb.be. Een aantal van de projecten die we<br />
hier opsommen zitten ook <strong>in</strong> de <strong>Tandem</strong>koffer: met bijhorende affiches, folders, voorbeeldbrieven,<br />
persteksten, enz.<br />
<strong>Tandem</strong> biedt <strong>in</strong> de reeks Beter adviseren ook verschillende modeladviezen (en modelverorden<strong>in</strong>gen)<br />
aan waar<strong>in</strong> verschillende items uit deze brochure uitgewerkt worden.<br />
(www.tandemweb.be klik Info voor milieuraden)<br />
als <strong>gemeente</strong>, verenig<strong>in</strong>g of milieuraad kan je bovendien rechtstreeks bij verschillende<br />
verenig<strong>in</strong>gen uit het <strong>Tandem</strong>netwerk terecht voor <strong>in</strong>formatie, tips en hulp <strong>in</strong> verband<br />
met biodiversiteit.
INTErESSaNTE lINKS EN coNTacTEN<br />
www.tandemweb.be<br />
www.natuurpunt.be/lokalebiodiversiteit en www.natuurpunt.be/tu<strong>in</strong><br />
www.velt.be<br />
www.123ecotu<strong>in</strong>.be<br />
www.zonderisgezonder.be<br />
www.vibe.be
Tweekerkenstraat 47<br />
1000 Brussel<br />
tel. 02 282 19 40<br />
<strong>in</strong>fo@tandemweb.be<br />
www.tandemweb.be<br />
tandem fietst<br />
met de steun van<br />
de Vlaamse Gemeenschap