Woonwagenbewoners In Nederland PRIMO 2006 - Woonwagenwijzer
Woonwagenbewoners In Nederland PRIMO 2006 - Woonwagenwijzer
Woonwagenbewoners In Nederland PRIMO 2006 - Woonwagenwijzer
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Melkfabrieken en bierbrouwerijen behoorden tot de grootste afnemers van rondtrekkende borstelmakergezinnen.<br />
De enorme ketels in die bedrijven werden schoongemaakt met spoelmachines. Daar zaten<br />
grote borstels in, die regelmatig aan vervanging toe waren. Ook boeren hadden voor het reinigen van de<br />
melkbussen borstels nodig. Die heideboendertjes vervaardigden woonwagenbewoners speciaal voor hen. Ze<br />
vervaardigden ook miniborsteltjes waarmee in de Leidse laboratoria reageerbuisjes schoongemaakt werden.<br />
Vroeger haalden woonwagenbewoners het materiaal om bezems en borstels te maken uit de natuur. Later<br />
betrokken ze het van de groothandel of de (hout)fabriek. Na de oorlog raakten veel borstelmakers hun grote<br />
klanten kwijt, omdat de melkfabrieken en brouwerijen overgingen op borstelloze spoelmachines. De kring van<br />
trouwe klanten was echter uitgebreider. De borstelmaker verkocht zijn producten ook aan particulieren en dat<br />
zou hij nog lang blijven doen. Welke huisvrouw wilde er bij de voorjaarsschoonmaak nu geen stevige bezem<br />
om het stof van de winter weg te vegen? Tot lang na de oorlog ruilde zij haar oude bezems en borstels gewoon<br />
om bij de verkoper.<br />
Rondtrekkende ketellappers<br />
De mens gebruikt van oudsher metalen ketels, potten en pannen om in te koken. Natuurlijk werden niet steeds<br />
nieuwe aangeschaft als er een gaatje in kwam, want dat was veel te kostbaar. Ketellappers of koperslagers<br />
voerden de relatief eenvoudige reparaties uit. Deze beroepsgroep had zeker in de grotere plaatsen, waar<br />
regelmatig vraag was naar hun diensten, altijd volop werk. Op het dunner bevolkte platteland lag dat anders.<br />
Vandaar dat Europa, zeker al sinds de Middeleeuwen, het fenomeen van de rondtrekkende ketellapper kent.<br />
Hij bestreek een uitgebreid gebied en had doorgaans een vaste klantenkring. Sommigen trokken alleen rond<br />
en verlieten hun gezin voor een deel van het jaar, net als veel trekarbeiders. Het benodigde gereedschap, dat<br />
tot in de negentiende eeuw bestond uit een kleine blaasbalg, een aambeeld, tangen en hamers, droegen zij op<br />
hun rug mee. Veel van deze mannen, bijvoorbeeld degenen die bekend stonden als Teuten, werkten voor grote<br />
handelscompagnieën, en combineerden hun ambachtelijke bezigheden met de verkoop van ketels.<br />
Er waren ook ketellappers die hun gezin meenamen. Behalve enkele woonwagenbewoners zijn in <strong>Nederland</strong><br />
vooral families uit Hongarije bekend geworden. Zij trokken vanaf de jaren zestig van de negentiende eeuw naar<br />
West-Europa, overnachtten in grote tenten en werden al gauw als ‘zigeuners’ bestempeld. Net als de Teuten<br />
waren zij in compagnieën georganiseerd. Bij het zoeken naar werk volgden ze een vast patroon.<br />
De leider van zo’n groep, die gemiddeld uit veertig personen bestond (mannen, vrouwen en kinderen),<br />
regelde het contact met de autoriteiten en haalde de opdrachten binnen. Als hij toestemming kreeg om zijn<br />
werkzaamheden in <strong>Nederland</strong> uit te oefenen, volgde de rest van de families met hun grote vierwielige wagens.<br />
Ze bleven enige dagen en trokken na gedane arbeid weer verder. De autoriteiten stonden wantrouwend<br />
tegenover deze ‘zigeuners’, maar ze konden niet ontkennen dat de meesten uitstekende vaklieden waren. Veel<br />
van de Hongaarse groepen waren ook zeer bemiddeld.<br />
Metaalbewerkers wisten zich heel goed aan te passen aan de veranderende arbeidsomstandigheden. Lange<br />
tijd was niet zozeer de industrialisatie de grootste bedreiging voor hun economische positie, maar waren het de<br />
autoriteiten die hun activiteiten dwarsboomden en hen door een strikte toepassing van het Vreemdelingenbeleid<br />
probeerden kwijt te raken. Vooral de voortdurende surveillance door politie of marechaussee schrikte veel<br />
potentiële klanten af.<br />
I n f o r m a t i e c d - r o m ‘ W o o n w a g e n b e w o n e r s i n N e d e r l a n d ( 1 8 8 0 - 2 0 0 6 ) ’ 1 5<br />
▼<br />
<strong>In</strong>dex