Welzijn en Training van Paarden - Wageningen UR E-depot
Welzijn en Training van Paarden - Wageningen UR E-depot
Welzijn en Training van Paarden - Wageningen UR E-depot
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
5<br />
>> vervolg 5 Het train<strong>en</strong> <strong>van</strong> paard<strong>en</strong> <strong>en</strong> de relatie met psychologische leerprincipes<br />
Het effect <strong>van</strong> straff<strong>en</strong><br />
In sommige gevall<strong>en</strong> werkt straf heel goed.<br />
Zo kan één flinke harde tik e<strong>en</strong> einde mak<strong>en</strong> aan<br />
het bijtgedrag <strong>van</strong> e<strong>en</strong> jong paard. Maar er klev<strong>en</strong><br />
ook risico’s aan het straff<strong>en</strong> <strong>van</strong> paard<strong>en</strong>. Het kan<br />
ook angst <strong>en</strong> stress opwekk<strong>en</strong>, wat het welzijn<br />
<strong>van</strong> het paard niet t<strong>en</strong> goede komt. over het<br />
algeme<strong>en</strong> is het toedi<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> straf alle<strong>en</strong><br />
effectief <strong>en</strong> zijn de ongew<strong>en</strong>ste effect<strong>en</strong> minimaal<br />
als de straf aan de volg<strong>en</strong>de eis<strong>en</strong> voldoet:<br />
• de straf moet snel <strong>en</strong> kort zijn. Uitstel<br />
verzwakt de effectiviteit.<br />
• de straf moet duidelijk zijn <strong>en</strong> na elke uiting<br />
<strong>van</strong> ongew<strong>en</strong>st gedrag word<strong>en</strong> toegedi<strong>en</strong>d<br />
(het uitblijv<strong>en</strong> <strong>van</strong> straf kan door het paard<br />
namelijk als beloning opgevat word<strong>en</strong>).<br />
• de duur <strong>en</strong> de int<strong>en</strong>siteit <strong>van</strong> de straf moet<strong>en</strong><br />
beperkt zijn. net g<strong>en</strong>oeg om het gedrag te<br />
lat<strong>en</strong> stopp<strong>en</strong>.<br />
• de straf moet duidelijk gericht zijn op het<br />
gedrag <strong>van</strong> het paard <strong>en</strong> niet op het karakter<br />
<strong>van</strong> het paard.<br />
• de straf moet beperkt blijv<strong>en</strong> tot de situatie<br />
waarin het gedrag optrad (dus niet na het<br />
verlat<strong>en</strong> <strong>van</strong> het parcours, het paard slaan met<br />
de zweep voor het weiger<strong>en</strong> op hindernis drie)<br />
(walters & Grusec, 1977 in Zimbardo et al,<br />
2008).<br />
Prompting <strong>en</strong> shaping<br />
prompting is e<strong>en</strong> methode waarmee het paard er<br />
toe bewog<strong>en</strong> kan word<strong>en</strong> de eerste aanzet tot het<br />
nieuwe gew<strong>en</strong>ste gedrag te verton<strong>en</strong>. vervolg<strong>en</strong>s<br />
kan het nieuwe gedrag door middel <strong>van</strong> shaping<br />
bijgewerkt word<strong>en</strong> tot de perfectie is b<strong>en</strong>aderd.<br />
In de dressuur wordt prompting <strong>en</strong> shaping<br />
veelvuldig toegepast. Het gaat bij shaping altijd<br />
over e<strong>en</strong> complex geheel <strong>van</strong> gedra ging<strong>en</strong> (Zimbardo<br />
et al, 2008). als m<strong>en</strong> e<strong>en</strong> paard bijvoorbeeld<br />
het wijk<strong>en</strong> voor <strong>en</strong>kelzijdige kuitdruk wil<br />
aanler<strong>en</strong> zal het paard door middel <strong>van</strong> prompting<br />
eerst ongeveer in de goede richting beloond<br />
word<strong>en</strong>. Bijvoorbeeld door e<strong>en</strong> volte te op<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> te sluit<strong>en</strong> door e<strong>en</strong>zijdige kuitdruk.<br />
op het mom<strong>en</strong>t dat het paard in de buurt komt<br />
<strong>van</strong> het wijk<strong>en</strong> voor <strong>en</strong>kelzijdige kuitdruk wordt<br />
de beloning toegedi<strong>en</strong>d. Bijvoorbeeld door de<br />
oef<strong>en</strong>ing te stopp<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> goedkeur<strong>en</strong>d stemgeluid<br />
te lat<strong>en</strong> hor<strong>en</strong> of de training zelfs te<br />
beëindig<strong>en</strong> door te gaan uitstapp<strong>en</strong>. de volg<strong>en</strong>de<br />
stap is dan door op de volte met e<strong>en</strong>zijdige<br />
kuitdruk het paard de achterhand e<strong>en</strong> pasje naar<br />
buit<strong>en</strong> te lat<strong>en</strong> zett<strong>en</strong> of respectievelijk naar<br />
binn<strong>en</strong>. Beloning volgt op e<strong>en</strong>zelfde manier.<br />
Hierna kan de overstap gemaakt word<strong>en</strong> naar<br />
het wijk<strong>en</strong> op de rechte lijn, waarbij door shaping<br />
de balans tuss<strong>en</strong> de voorwaartse <strong>en</strong> zijwaartse<br />
beweging steeds beter b<strong>en</strong>aderd zal word<strong>en</strong>,<br />
waarbij de beloning steeds geringere vorm<strong>en</strong><br />
aanneemt, volg<strong>en</strong>s de theorie <strong>van</strong> intermitter<strong>en</strong>de<br />
bekrachtiging. dit voorbeeld is in zijn geheel<br />
e<strong>en</strong> voorbeeld <strong>van</strong> vermijdingsler<strong>en</strong>. e<strong>en</strong> andere<br />
manier <strong>van</strong> prompting bij het nieuw aanler<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
dezelfde oef<strong>en</strong>ing kan zijn, het gebruik mak<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> de neiging <strong>van</strong> het paard om graag op de<br />
hoefslag te lop<strong>en</strong>, langs de bakrand. In plaats <strong>van</strong><br />
op de middellijn te beginn<strong>en</strong> met het wijk<strong>en</strong> voor<br />
het be<strong>en</strong>, begint de ruiter op twee meter <strong>van</strong> de<br />
hoefslag <strong>en</strong> maakt zo gebruik <strong>van</strong> het feit dat het<br />
paard graag naar de hoefslag wil. Hierbij maakt<br />
de ruiter met de buit<strong>en</strong>hand indi<strong>en</strong> nodig e<strong>en</strong><br />
kleine halve ophouding, zodat het paard niet kan<br />
weglop<strong>en</strong> over de buit<strong>en</strong>schouder. op het<br />
mom<strong>en</strong>t dat het paard op de hoefslag aangekom<strong>en</strong><br />
is, bestaat de beloning uit het feit dat<br />
het daar loopt waar het paard het zelf het gemakkelijkst<br />
vindt én het wegnem<strong>en</strong> <strong>van</strong> de druk <strong>van</strong><br />
de binn<strong>en</strong>kuit. Indi<strong>en</strong> m<strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s bewust<br />
met shaping aan het werk gaat voor deze oef<strong>en</strong>ing,<br />
is het zelfs raadzaam om beide manier<strong>en</strong><br />
(volte <strong>en</strong> hoefslag) in afwisseling te gebruik<strong>en</strong>,<br />
zodat het paard alert <strong>en</strong> leergierig blijft <strong>en</strong> op<br />
verschill<strong>en</strong>de manier<strong>en</strong> uitgedaagd wordt om<br />
zich de nieuwe oef<strong>en</strong>ing eig<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong>.<br />
Ler<strong>en</strong> <strong>en</strong> welzijn<br />
wat is nu het nut <strong>van</strong> de theorie hiervoor<br />
beschrev<strong>en</strong> in relatie tot het welzijn <strong>van</strong> het<br />
paard? de ontwikkelaars <strong>van</strong> dit docum<strong>en</strong>t<br />
vind<strong>en</strong> dat het hebb<strong>en</strong> <strong>van</strong> k<strong>en</strong>nis <strong>van</strong> hoe e<strong>en</strong><br />
paard leert belangrijk is, wanneer m<strong>en</strong> met<br />
paard<strong>en</strong> omgaat. of m<strong>en</strong> nu rijdt met het paard,<br />
of dat m<strong>en</strong> vooral bezig is met de verzorging,<br />
het inzicht hebb<strong>en</strong> in het hoe <strong>en</strong> waarom <strong>van</strong><br />
bekrachtig<strong>en</strong> <strong>van</strong> gedrag of het straff<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
ongew<strong>en</strong>st gedrag is belangrijk. neem als voorbeeld<br />
de paragraaf over het effect <strong>van</strong> straff<strong>en</strong>.<br />
als m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die werk<strong>en</strong> met paard<strong>en</strong> zich bewust<br />
zijn <strong>van</strong> deze effect<strong>en</strong>, zull<strong>en</strong> ze hopelijk het<br />
straff<strong>en</strong> ook op e<strong>en</strong> bewustere manier toepass<strong>en</strong>.<br />
wij als ontwikkelaars d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> dat dit bijdraagt aan<br />
stressvermindering, dus uiteindelijk aan verbetering<br />
<strong>van</strong> het welzijn <strong>van</strong> de paard<strong>en</strong>. de paragraaf<br />
over shaping <strong>en</strong> prompting biedt ruiters <strong>en</strong><br />
verzorgers hopelijk houvast hoe er op paardvri<strong>en</strong>delijke<br />
wijze, <strong>van</strong>uit e<strong>en</strong> positieve b<strong>en</strong>adering met<br />
beloning met e<strong>en</strong> paard getraind kan word<strong>en</strong>.<br />
aan doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> de taak, om deze theorie zoveel<br />
mogelijk praktisch te vertal<strong>en</strong> voor de leerling<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in het paard<strong>en</strong>houderij onderwijs.<br />
Zodat de paard<strong>en</strong>houders <strong>van</strong> de toekomst in<br />
ieder geval <strong>van</strong>uit deze theorie rek<strong>en</strong>ing kunn<strong>en</strong><br />
houd<strong>en</strong> met welzijn. om doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> e<strong>en</strong> handje te<br />
help<strong>en</strong>, staan er in dit docum<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> flink aantal<br />
showcases die ter inspiratie geschrev<strong>en</strong> zijn voor<br />
het MBo <strong>en</strong> HBo.<br />
Didactisch advies<br />
In de huidige maatschappij <strong>en</strong> paard<strong>en</strong>wereld<br />
zijn vele opvatting<strong>en</strong> over trainingsmethodes.<br />
Het kan daardoor gemakkelijk gebeur<strong>en</strong> dat<br />
stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> door de bom<strong>en</strong> het bos niet meer zi<strong>en</strong>.<br />
voor de MBo stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> is het belangrijk dat ze<br />
de methodiek <strong>van</strong> trainingsmethod<strong>en</strong> goed in de<br />
praktijk kunn<strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong>, <strong>van</strong>uit de k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong><br />
vaardighed<strong>en</strong> die ze hebb<strong>en</strong> opgedaan over de<br />
psychologische leerprincipes. e<strong>en</strong> MBo stud<strong>en</strong>t<br />
zal <strong>van</strong>af het begin <strong>van</strong> zijn opleiding moet<strong>en</strong> ler<strong>en</strong><br />
om daarmee methodisch te werk te gaan. <strong>van</strong>uit<br />
didactisch oogpunt adviser<strong>en</strong> de projectgroepled<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong>uit hun expertise rondom vakdidactiek<br />
hier voor de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> e<strong>en</strong> duidelijke lijn in uit te<br />
zett<strong>en</strong>. Concreet betek<strong>en</strong>t dit dat de school kiest<br />
voor één bepaalde methodiek, die de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
zich <strong>van</strong>af het eerste jaar eig<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>. randvoorwaard<strong>en</strong><br />
waar de methodiek aan moet<br />
voldo<strong>en</strong> zijn:<br />
• er moet sprake zijn <strong>van</strong> e<strong>en</strong> logische lijn die<br />
to<strong>en</strong>eemt in complexiteit.<br />
• de methodiek moet gemakkelijk in te del<strong>en</strong><br />
zijn in e<strong>en</strong> stapp<strong>en</strong>plan.<br />
• de stapp<strong>en</strong> die g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> word<strong>en</strong> in de<br />
gekoz<strong>en</strong> methodiek kunn<strong>en</strong> door middel <strong>van</strong><br />
meetbare k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> afgebak<strong>en</strong>d word<strong>en</strong>.<br />
• de methodiek moet aansluit<strong>en</strong> bij de psychologische<br />
leerprincipes <strong>en</strong> de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> daar ook<br />
inzicht in verschaff<strong>en</strong> door er mee te werk<strong>en</strong>.<br />
• de stapp<strong>en</strong> in de methodiek gev<strong>en</strong> houvast<br />
om transfer toe te pass<strong>en</strong> naar andere methodiek<strong>en</strong><br />
(voor MBo niveau 3 <strong>en</strong> 4 stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>).<br />
22<br />
p 22 welzijn <strong>en</strong> training <strong>van</strong> paard<strong>en</strong> welzijn <strong>en</strong> training <strong>van</strong> paard<strong>en</strong><br />
p 23<br />
5