Untitled - Tento.be
Untitled - Tento.be
Untitled - Tento.be
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
De Ru<strong>be</strong>nsfeesten van 1877 - geschoeid op het<br />
klassieke stramien met tentoonstellingen, muziek- en<br />
toneelopvoeringen, stoeten en optochten, bals voor het<br />
volk en de burgerij ... -zouden nog meer gepolitiseerd<br />
zijn. De Antwerpse politieke scène werd <strong>be</strong>heerst door<br />
heftige tegenstellingen tussen katholieken en li<strong>be</strong>ralen.<br />
De feesten werden gepatroneerd door het li<strong>be</strong>rale<br />
gemeente<strong>be</strong>stuur onder leiding van Leopold de Wael.<br />
De stadsadministratie was ondertussen vernederlandst,<br />
maar toch hadden de feesten nog steeds een overwegend<br />
Franstalig karakter. De Wael zelf had een uitgesproken<br />
voorkeur voor het Frans - als li<strong>be</strong>raal was hij een politiek<br />
tegenstrever van de Meetingpartij die de vernederlandsing<br />
van de administratie had doorgevoerd - en talrijke<br />
activiteiten werden georganiseerd door de leden van de<br />
overwegend Franstalige burgerlijke verenigingen.<br />
De Vlaamse inbreng was evenwel niet meer weg te denken.<br />
Naar aanleiding van de feesten van 1877 componeerde<br />
Peter Benoit de Ru<strong>be</strong>nscantate waarmee Ru<strong>be</strong>ns die in<br />
1840 als een Belg werd opgevoerd nu in romantisch<br />
flamingantisch vaarwater kwam. Sommige li<strong>be</strong>ralen<br />
waren het er dan weer niet mee eens dat zoveel aandacht<br />
en vooral zoveel geld <strong>be</strong>steed werd aan een katholiek.<br />
Om aan de kritiek tegemoet te komen richtte Ladewijk<br />
de Wael een fonds op voor de oprichting van een<br />
stand<strong>be</strong>eld voor de protestantse Jacob Jordaens te Putte.<br />
Eveneens in 1877 werd het Museum Plantin-Moretus<br />
geopend. De verwerving van het zestiende-eeuwse<br />
patriciërshuis annex drukkerij is zonder meer een<br />
mijlpaal in de Antwerpse museumgeschiedenis.<br />
In het laatste kwart van de negentiende eeuw kwam<br />
in Antwerpen, met de medewerking van het stads<strong>be</strong>stuur,<br />
de wetenschappelijke Ru<strong>be</strong>nsstudie op gang. Max Rooses,<br />
de eerste conservator van het Museum Plantin-Moretus<br />
zou daar een <strong>be</strong>langrijke rol in spelen. Hij schreef een<br />
geschiedenis van de Antwerpse schilderschool,<br />
als antwoord op een prijsvraag van het Antwerpse<br />
stads<strong>be</strong>stuur waarvoor ook F. Jos van den Branden een<br />
manuscript instuurde, hij publiceerde de eerste volledige<br />
oeuvrecatalogus van het werk van Ru<strong>be</strong>ns, <strong>be</strong>zorgde<br />
samen met Charles Ruelens een uitvoerige publicatie<br />
van de briefwisseling van Ru<strong>be</strong>ns en was samen met<br />
De triomfantelijke terugkeer<br />
van de schilderijen in 181 S<br />
Ruelens een van de drijvende krachten achter de<br />
publicatie van het Ru<strong>be</strong>ns Bulletijn. Antwerpen ontpopte<br />
zich hiermee als een centrum van de wetenschappelijke<br />
Ru<strong>be</strong>nsstudie en riep daarmee een traditie in het leven<br />
die tot op vandaag voortduurt met de publicatie van het<br />
Corpus Ru<strong>be</strong>nianum Ludwig Burchard en de activiteiten<br />
van het Ru<strong>be</strong>nianum.<br />
In 1927 werden opnieuw Ru<strong>be</strong>nsfeesten georganiseerd,<br />
geschoeid op hetzelfde stramien als in 1877, maar toch<br />
wat <strong>be</strong>scheidener van omvang. Bovendien was de<br />
organisatie nu volledig in handen van het stads<strong>be</strong>stuur<br />
en niet meer van de overwegend Franstalige burgerij.<br />
Het spectaculaire verdween meer en meer naar het<br />
achterplan en het geheel kende een stijlvoller verloop.<br />
In 1937 wist de stad Antwerpen het Ru<strong>be</strong>nshuis te<br />
verwerven. Door eeuwen <strong>be</strong>woning en verbouwing was<br />
het pand zwaar verminkt. De eigenlijke woonruimte<br />
was ingrijpend verbouwd, het halfrond museum was<br />
afgebroken, de indeling van het atelier was veranderd,<br />
de portiek was dichtgemetseld, op het binnenplein<br />
waren andere gebouwen opgetrokken. Men <strong>be</strong>schikte<br />
wel over wat <strong>be</strong>eldmateriaal: schilderijen van Ru<strong>be</strong>ns<br />
en Van Dyck en twee prenten met een gezicht op het<br />
Ru<strong>be</strong>nshuis die evenwel veertig jaar na de dood van<br />
Ru<strong>be</strong>ns werden gemaakt. Over de binnenindeling was<br />
niets <strong>be</strong>kend. Opgravingen brachten wel wat gegevens<br />
aan het licht. Het eindresultaat van de reconstructie en<br />
restauratie wordt als zeer <strong>be</strong>vredigend ervaren. Het in<br />
1947 geopende Ru<strong>be</strong>nshuis is inmiddels uitgegroeid tot<br />
een druk <strong>be</strong>zocht museum.<br />
Toen het stads<strong>be</strong>stuur het Ru<strong>be</strong>nshuis verwierf, was<br />
het de <strong>be</strong>doeling dat de restauratie klaar zou zijn tegen<br />
de Ru<strong>be</strong>nsviering van 1940. De werken waren evenwel<br />
omvangrijker dan voorzien en bovendien gooide de<br />
Tweede Wereldoorlog roet in het eten. De plannen voor<br />
de Ru<strong>be</strong>nsviering van 1940 werden na de Duitse invasie<br />
opgeborgen. In het kader van zijn cultuurpolitiek zag de<br />
<strong>be</strong>zetter wel wat in een Ru<strong>be</strong>nsviering ... en was de<br />
schilder niet in Duitsland geboren? De viering bleef<br />
<strong>be</strong>perkt tot een hulde aan het graf van Ru<strong>be</strong>ns, een<br />
uitvoering van de Ru<strong>be</strong>nscantate, een tentoonstelling en<br />
een academische zitting.<br />
Heel anders was de Ru<strong>be</strong>nsherdenking van 1977.<br />
Er werden talrijke tentoonstellingen georganiseerd.<br />
Een schitterende retrospectieve haalde meer dan<br />
600.000 <strong>be</strong>zoekers. Een voor Vlaanderen toen ongezien<br />
en sindsdien niet meer geëvenaard aantal. Andere<br />
tentoonstellingen <strong>be</strong>lichtten <strong>be</strong>paalde aspecten van zijn<br />
werk of van de kunst en de samenleving in de<br />
zeventiende eeuw. Bij geen enkele herdenking was<br />
zoveel aandacht opgebracht voor de wetenschappelijke<br />
studie van het werk van Ru<strong>be</strong>ns en van het historische<br />
tijdskader waarin het was ontstaan. Anderzijds is de<br />
figuur van Ru<strong>be</strong>ns nooit zo gecommercialiseerd geworden<br />
als in 1977. Waar Ru<strong>be</strong>ns bij de vorige herdenking vaak<br />
voor politieke doeleinden werd ingezet leek hij nu wel<br />
de speelbal van de commercie. Maar hoe dan ook heeft<br />
de mega-manifestatie van 1977 geleid tot een toegenomen<br />
<strong>be</strong>langstelling voor de kunstenaar en zijn werk.<br />
OPENBAAR KUNSTBEZIT IN VLAANDEREN 2004/1 41