Ecce Homo (deel 1) Over kwaliteit Paul Klee en ... - de Aardespiegel
Ecce Homo (deel 1) Over kwaliteit Paul Klee en ... - de Aardespiegel
Ecce Homo (deel 1) Over kwaliteit Paul Klee en ... - de Aardespiegel
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
maar ook mooi, goed <strong>en</strong> vooral eig<strong>en</strong>. Als dat ev<strong>en</strong>wicht er e<strong>en</strong>maal is, kan het on<strong>de</strong>rwerp trouw<strong>en</strong>s klein zijn, zo<br />
klein <strong>en</strong> gewoon als je maar wilt (maar dit terzij<strong>de</strong>).<br />
Goe<strong>de</strong> artikel<strong>en</strong> k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> zich meestal door e<strong>en</strong> combinatie van wet<strong>en</strong>schappelijke (feitelijke) objectiviteit<br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> stuk eig<strong>en</strong>heid of artistieke objectiviteit. Meestal heeft één van <strong>de</strong> twee <strong>de</strong> overhand, maar feitelijk kan <strong>de</strong><br />
één <strong>de</strong> an<strong>de</strong>r niet miss<strong>en</strong>. Als het goed is, vindt hier e<strong>en</strong> soort (Goetheaanse) alchemie plaats, waarover later<br />
graag meer.<br />
wat is <strong>kwaliteit</strong>?<br />
Strikt g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> is <strong>kwaliteit</strong> vooral dat specifieke of eig<strong>en</strong>e van <strong>de</strong> ding<strong>en</strong>, waardoor ze zich van elkaar on<strong>de</strong>r-<br />
scheid<strong>en</strong>. De <strong>kwaliteit</strong> van e<strong>en</strong> ding, of het nou van hout, goud of plastic is, kun je pas waar<strong>de</strong>r<strong>en</strong> als je het leert<br />
k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. Alles heeft <strong>kwaliteit</strong>, daar zit dus ge<strong>en</strong> waar<strong>de</strong>oor<strong><strong>de</strong>el</strong> aan. Dat zou er niet aan moet<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong>. Het is e<strong>en</strong><br />
eig<strong>en</strong>schap zoals die het dichtst bij <strong>de</strong> wez<strong>en</strong>s-eig<strong>en</strong> kern van <strong>de</strong> ding<strong>en</strong> ligt, meer dan bijvoorbeeld het uiterlijk<br />
of <strong>de</strong> vorm ervan. Meer <strong>kwaliteit</strong> betek<strong>en</strong>t niet: meer waar<strong>de</strong>, geld of status. Vaak gebeurt natuurlijk toch, dat<br />
aan e<strong>en</strong> stuk kunst e<strong>en</strong> waar<strong>de</strong>oor<strong><strong>de</strong>el</strong> wordt verbond<strong>en</strong>. Ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> 'weet' dat Beethov<strong>en</strong> <strong>en</strong> Bach <strong>de</strong> beste in hun<br />
soort zijn. Maar daar heb je zo weinig aan, als je niet zelf ont<strong>de</strong>kt hebt waaróm dat zo is. In dat zelf-ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong><br />
zit <strong>de</strong> eig<strong>en</strong>lijke schat.<br />
Als je aan kunst geld, status of e<strong>en</strong> intellectueel waar<strong>de</strong>oor<strong><strong>de</strong>el</strong> verbindt, gebeurt er iets geks. De aandacht<br />
wordt verlegd naar e<strong>en</strong> secundaire factor: wat an<strong>de</strong>r<strong>en</strong> ervan vind<strong>en</strong>, hoeveel an<strong>de</strong>r<strong>en</strong> dat vind<strong>en</strong>, hoeveel geld<br />
het kost. Allemaal rookgordijn<strong>en</strong> die datg<strong>en</strong>e aan het zicht onttrekk<strong>en</strong> waar het nou juist om gaat: het specifieke<br />
dat zélf in het kunstwerk gevond<strong>en</strong> kan word<strong>en</strong>, wat op ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele manier in geld uit te drukk<strong>en</strong> is, <strong>en</strong> wat uit-<br />
ein<strong>de</strong>lijk ook niet bereikbaar is via an<strong>de</strong>rmans m<strong>en</strong>ing. Het is iets dat eig<strong>en</strong>, intiem <strong>en</strong> m<strong>en</strong>selijk is.<br />
kwetsbaarheid<br />
www.aar<strong>de</strong>spiegel.nu - don<strong>de</strong>rdag 5 april 2012 - twee<strong>de</strong> jaargang Nr. 17<br />
Daarmee is <strong>de</strong> eig<strong>en</strong>lijke inhoud van e<strong>en</strong> kunstwerk of tekst ook iets dat kwetsbaar is. Vooral als <strong>de</strong> gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> van<br />
<strong>de</strong> waarneming word<strong>en</strong> opgerekt, of wanneer e<strong>en</strong> intrinsieke waar<strong>de</strong> zich wil ton<strong>en</strong> in <strong>de</strong> tekst of het kunstwerk.<br />
Tijd<strong>en</strong>s het mak<strong>en</strong> daarvan kan al snel e<strong>en</strong> pre-psychotisch gebied zichtbaar word<strong>en</strong> dat op e<strong>en</strong> ongewaarschuw-<br />
<strong>de</strong> lezer of toeschouwer als absurd of bedreig<strong>en</strong>d over kan kom<strong>en</strong>. Dat gevaar is reëel, in <strong>de</strong> meer onbewuste<br />
lag<strong>en</strong> van onze ziel leeft <strong>en</strong> weeft van alles waar e<strong>en</strong> normaal m<strong>en</strong>s zich het apezuur van zou schrikk<strong>en</strong>. Zoals<br />
Erik <strong>de</strong> Jong (alias “Spinvis”) zei: e<strong>en</strong> kunst<strong>en</strong>aar is als e<strong>en</strong> dompteur die weet hoe gevaarlijk z'n dier<strong>en</strong> zijn. Het<br />
is nodig dat <strong>de</strong>ze zielegebied<strong>en</strong> betred<strong>en</strong> <strong>en</strong> verk<strong>en</strong>d word<strong>en</strong>, want dát is <strong>de</strong> plaats waar <strong>de</strong> eig<strong>en</strong>lijke metamorfo-<br />
se van het ziel<strong>en</strong>lev<strong>en</strong> plaatsvindt. Maar voordat het werk 'af' g<strong>en</strong>oemd kan word<strong>en</strong> <strong>en</strong> het naar buit<strong>en</strong> kan, moet<br />
e<strong>en</strong> zekere mate van objectivering hebb<strong>en</strong> plaatsgevond<strong>en</strong>. Wat er naar buit<strong>en</strong> gaat, moet verzelfstandigd zijn,<br />
t<strong>en</strong> opzichte van <strong>de</strong> persoonlijke beleving van <strong>de</strong> maker of schrijver. Je moet eerst <strong>de</strong> ding<strong>en</strong> in al hun directheid<br />
verwoord<strong>en</strong> om ervan bewust te kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, maar daarna moet<strong>en</strong> ze getoetst word<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong>-<br />
m<strong>en</strong>selijk niveau van d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> <strong>en</strong> belev<strong>en</strong>. Als e<strong>en</strong> tekst vatbaar is voor misverstand<strong>en</strong>, vormt hij voor e<strong>en</strong> lezer<br />
(die toch wil begrijp<strong>en</strong>) aanleiding om te gaan grav<strong>en</strong> in <strong>de</strong> int<strong>en</strong>ties van <strong>de</strong> schrijver – wat <strong>de</strong> zaak meestal be-<br />
paald niet hel<strong>de</strong>r<strong>de</strong>r maakt. Daarom moet e<strong>en</strong> tekst voor e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>r te volg<strong>en</strong> zijn, in <strong>en</strong> vanuit zichzelf te begrij-<br />
p<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> nodige bronverwijzing<strong>en</strong> bevatt<strong>en</strong>. (klik hier voor <strong>de</strong> <strong>kwaliteit</strong>seis<strong>en</strong> van De Aar<strong>de</strong>spiegel).<br />
Vooral als er spiritualiteit e<strong>en</strong> rol speelt <strong>en</strong> er sprake is van e<strong>en</strong> stuk persoonlijke groei dat met het werk wordt<br />
vormgegev<strong>en</strong> is het zaak extra zorgvuldig te zijn, want <strong>de</strong> zelfreflectie is in die toestand vaak (noodzakelijker-<br />
6 terug naar bov<strong>en</strong>