Ecce Homo (deel 1) Over kwaliteit Paul Klee en ... - de Aardespiegel
Ecce Homo (deel 1) Over kwaliteit Paul Klee en ... - de Aardespiegel
Ecce Homo (deel 1) Over kwaliteit Paul Klee en ... - de Aardespiegel
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Heel bijzon<strong>de</strong>r daarbij is dat <strong>de</strong> auteurs erin geslaagd zijn dit met voorbeeld<strong>en</strong> <strong>en</strong> analyses te illustrer<strong>en</strong>, te<br />
omschrijv<strong>en</strong>, te b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>r<strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r om <strong>de</strong> haverklap naar Rudolf Steiner te verwijz<strong>en</strong>. In dit boek ge<strong>en</strong> steinercita-<br />
t<strong>en</strong> noch GA-nummers; in <strong>de</strong> plaats daarvan veel verwijzing<strong>en</strong> naar rec<strong>en</strong>te on<strong>de</strong>rzoeksliteratuur, soms zelfs al-<br />
le<strong>en</strong> op het web beschikbaar. In an<strong>de</strong>re boek<strong>en</strong> levert dat ‘vermijd<strong>en</strong> van Steiner’ soms e<strong>en</strong> extra drempel op,<br />
waarbij je je afvraagt of het toch niet beter was geweest hem gewoon te citer<strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r daar moeilijk over te<br />
do<strong>en</strong>. Hier niet. De auteurs bouw<strong>en</strong> op eig<strong>en</strong> kracht, vanuit eig<strong>en</strong> inzicht <strong>en</strong> vanuit eig<strong>en</strong> ervaring<strong>en</strong> hun talrijke<br />
korte hoofdstukjes op, <strong>en</strong> dat werkt verfriss<strong>en</strong>d. De blokkering die veel mo<strong>de</strong>rne lezers ervar<strong>en</strong> bij het werk van<br />
Steiner, krijgt hier ge<strong>en</strong> kans.<br />
Doordat het boek is opgebouwd uit vele korte hoofdstukjes – 23 in totaal – is het erg geschikt om bijvoorbeeld<br />
in lerar<strong>en</strong>verga<strong>de</strong>ring<strong>en</strong> in het studiege<strong><strong>de</strong>el</strong>te stelselmatig door te nem<strong>en</strong>. De lectuur per hoofdstuk vergt zo wei-<br />
nig tijd dat er altijd geleg<strong>en</strong>heid overblijft om aan te vull<strong>en</strong> met eig<strong>en</strong> ervaring<strong>en</strong> <strong>en</strong> inzicht<strong>en</strong>. Dat was ook bij<br />
Rudolf Steiner reeds zo gewild, maar zijn voordracht<strong>en</strong>werk is zo massief <strong>en</strong> oninneembaar dat vel<strong>en</strong> <strong>de</strong> moed in<br />
<strong>de</strong> scho<strong>en</strong><strong>en</strong> zinkt wanneer ze ermee geconfronteerd word<strong>en</strong>. Hier is dat niet geval. Ik wil daarmee niet gezegd<br />
hebb<strong>en</strong> dat het boek uit hapklare brokk<strong>en</strong> is opgebouwd. Wel dat het e<strong>en</strong> stuk behapbaar<strong>de</strong>r is dan het doorsnee<br />
antroposofisch boek!<br />
En toch word<strong>en</strong> <strong>de</strong> heikele on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> niet uit <strong>de</strong> weg gegaan: er wordt gesprok<strong>en</strong> over bov<strong>en</strong>zintuiglijk<br />
waarnem<strong>en</strong>, over doordring<strong>en</strong> tot hogere wereld<strong>en</strong>, maar ook over <strong>de</strong> controleerbaarheid <strong>en</strong> <strong>de</strong> falsifieerbaarheid<br />
van <strong>de</strong> k<strong>en</strong>nis die m<strong>en</strong> op die manier verkrijgt. De auteurs legg<strong>en</strong> zich allerminst in e<strong>en</strong> plooi om voor <strong>de</strong> gangba-<br />
re aca<strong>de</strong>mische wet<strong>en</strong>schap toch maar aanvaardbaar te zijn. De <strong>en</strong>ige plek waar dit op e<strong>en</strong> wat al te voluntaristi-<br />
sche manier toch gebeurt, is het voorlaatste hoofdstuk waarin <strong>de</strong> antroposofie/geesteswet<strong>en</strong>schap op e<strong>en</strong> drafje<br />
‘wet<strong>en</strong>schappelijk’ wordt verklaard aan <strong>de</strong> hand van <strong>de</strong> criteria van Patry. E<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re stor<strong>en</strong><strong>de</strong> dissonant in het<br />
boek is <strong>de</strong> keuze die <strong>de</strong> auteurs gemaakt hebb<strong>en</strong> om voorbeeld<strong>en</strong> van antroposofische on<strong>de</strong>rzoekers te gev<strong>en</strong><br />
(hoofdstuk 15), e<strong>en</strong> keuze die zeker voor discussie vatbaar is.<br />
Maar dat alles weegt niet op teg<strong>en</strong> <strong>de</strong> uitermate hel<strong>de</strong>re manier van <strong>de</strong> beschrijving<strong>en</strong> over <strong>de</strong> manier waarop<br />
in het sociale, mét elkaar dus, concrete, praktisch k<strong>en</strong>nis kan word<strong>en</strong> verkreg<strong>en</strong>, direct bruikbaar in het werkveld.<br />
Of teg<strong>en</strong> <strong>de</strong> uitnodig<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>en</strong> sprankel<strong>en</strong><strong>de</strong> uite<strong>en</strong>zetting over hoe je met meditatie kunt beginn<strong>en</strong>, hoe je ermee<br />
kunt doorgaan <strong>en</strong> wat je ermee kunt bereik<strong>en</strong>.<br />
Persoonlijk vond ik <strong>de</strong> getuig<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> van Edmond Schoorel <strong>en</strong> Guus van <strong>de</strong>r Bie (hoofdstukk<strong>en</strong> 19 <strong>en</strong> 20) over<br />
hun eig<strong>en</strong>, concrete manier van werk<strong>en</strong> op het gebied van k<strong>en</strong>nisverwerving – zowel in het concrete, unieke ge-<br />
val, als op algeme<strong>en</strong> geld<strong>en</strong>d, wet<strong>en</strong>schappelijk niveau – <strong>de</strong> kers op <strong>de</strong> taart. Hoewel ik erbij moet zegg<strong>en</strong> dat<br />
<strong>de</strong>ze hoofdstukk<strong>en</strong> e<strong>en</strong> stijlbreuk vorm<strong>en</strong> met <strong>de</strong> rest van het boek, aangezi<strong>en</strong> ze e<strong>en</strong> veel meer beschouwelijk<br />
karakter hebb<strong>en</strong>.<br />
www.aar<strong>de</strong>spiegel.nu - don<strong>de</strong>rdag 5 april 2012 - twee<strong>de</strong> jaargang Nr. 17<br />
Werner Govaerts<br />
15 terug naar bov<strong>en</strong>