58. IJf en Sijmon Smit. Boeren in het Noordsche Bosch
58. IJf en Sijmon Smit. Boeren in het Noordsche Bosch
58. IJf en Sijmon Smit. Boeren in het Noordsche Bosch
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
-537-<br />
oploss<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zijn.1) Het is e<strong>en</strong> grote stolp, <strong>het</strong> formaat 19x19 is zeldzaam. Ook dat duidt erop<br />
dat niet beknibbeld is op de bouw.<br />
De boerderij is stoer <strong>en</strong> doelmatig. De gebruikelijke Broeker versier<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ontbrek<strong>en</strong>. Het lijkt<br />
wel e<strong>en</strong> blauwdruk, e<strong>en</strong> voorbeeld voor stolpboerderij<strong>en</strong> zoals je ze v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> kunt <strong>in</strong><br />
modell<strong>en</strong>boekjes voor timmerlied<strong>en</strong> uit de 19 e eeuw. E<strong>en</strong> stolp heeft e<strong>en</strong> duidelijk doel, er is<br />
e<strong>en</strong> exclusieve keuze gemaakt voor veeteelt. Er war<strong>en</strong> aan <strong>het</strong> e<strong>in</strong>de van de 18 e eeuw<br />
verschill<strong>en</strong>de boerderij<strong>en</strong> <strong>in</strong> Broek, maar dat war<strong>en</strong> Broeker huiz<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> vierkant. Die<br />
war<strong>en</strong> niet uitgegroeid tot de pyramidale stolpvorm. Er was maar één eerder voorbeeld van dit<br />
type boerderij <strong>in</strong> Broek: Zuidwijk aan de Eilandweg. Die stolp leek met zijn topgevel aan de<br />
voorkant nog op de boerderij<strong>en</strong> die <strong>in</strong> grote droogmakerij<strong>en</strong> zoals de Beemster <strong>en</strong> de Purmer<br />
war<strong>en</strong> gebouwd <strong>en</strong> die tev<strong>en</strong>s di<strong>en</strong>st ded<strong>en</strong> als buit<strong>en</strong>plaats voor stedel<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Deze nieuwe<br />
stolp wees naar de toekomst. De veeteelt was steeds belangrijker geword<strong>en</strong> <strong>in</strong> de Broeker<br />
economie <strong>en</strong> de bouwer van Leete<strong>in</strong>de 5 was zich daarvan terdege bewust.<br />
Wie is de rijke, vooruitzi<strong>en</strong>de man geweest die de boerderij heeft gebouwd? Rond 1800 war<strong>en</strong><br />
er twee mann<strong>en</strong> die <strong>in</strong> aanmerk<strong>in</strong>g kom<strong>en</strong>, twee huiseig<strong>en</strong>ar<strong>en</strong> die gammele huiz<strong>en</strong> afbrak<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> weer nieuw opbouwd<strong>en</strong>. Dat war<strong>en</strong> Claas Hillebrandsz Verlaan <strong>en</strong> Dirk Ditmarsch.<br />
Verlaan had bijvoorbeeld huis nr 107 op de Eilandweg afgebrok<strong>en</strong> <strong>en</strong> weer opgebouwd.<br />
Enkele jar<strong>en</strong> later, <strong>in</strong> 1790, deed Dirk Ditmarsch <strong>het</strong>zelfde met <strong>het</strong> buurhuis nr 106.<br />
Ditmarsch brak ook huis nummer 35 af (nu Roome<strong>in</strong>de 45) <strong>en</strong> bouwde <strong>het</strong> <strong>in</strong> 1794 weer op.<br />
Dit alles vond plaats ver voordat hij huis 34 aan <strong>het</strong> Roome<strong>in</strong>de afbrak om er zijn grote,<br />
st<strong>en</strong><strong>en</strong> huis te bouw<strong>en</strong> op de plaats waar nu de begraafplaats ligt.<br />
Deze twee mann<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> nog iets geme<strong>en</strong>: ze zijn alletwee met Trijntje Nann<strong>in</strong>gs Kok<br />
getrouwd geweest. Zou zij haar echtg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> geïnspireerd tot bouw<strong>en</strong>?<br />
Trijntje Kok was de eig<strong>en</strong>ares van Leete<strong>in</strong>de 5, zij had <strong>het</strong> huis geërfd van twee ooms, de<br />
gebroeders Hals. Na haar huwelijk met Claas Hillebrandsz Verlaan, kwam <strong>het</strong> automatisch op<br />
zijn naam te staan. Tuss<strong>en</strong> 1779 <strong>en</strong> 1786 heeft hij <strong>het</strong> oude huis neergehaald <strong>en</strong> nieuw<br />
opgetrokk<strong>en</strong>, zo staat <strong>in</strong> <strong>het</strong> verpond<strong>in</strong>gsregister vermeld, overig<strong>en</strong>s zonder dat dat betek<strong>en</strong>is<br />
zou hebb<strong>en</strong> gehad voor de taxatiewaarde van <strong>het</strong> huis. Dus <strong>het</strong> jaartal 1785 lijkt te klopp<strong>en</strong>.<br />
Claas Verlaan heeft er niet lang plezier van gehad, <strong>in</strong> 1786 overleed hij al. Heeft hij nog de<br />
tijd gehad <strong>het</strong> huis <strong>in</strong> de tuss<strong>en</strong>tijd te verhur<strong>en</strong>?<br />
De boerderij van m<strong>en</strong>eer Ditmarsch<br />
Er do<strong>en</strong> hardnekkige verhal<strong>en</strong> de ronde dat niet Verlaan maar Ditmarsch de bouwer van<br />
Leete<strong>in</strong>de 5 zou zijn geweest. In 1788 hertrouwde Trijntje Kok met Dirk Ditmarsch, die dus<br />
de volg<strong>en</strong>de eig<strong>en</strong>aar werd van Leete<strong>in</strong>de 5. Er is e<strong>en</strong> mogelijkheid dat Ditmarsch, <strong>in</strong> zijn<br />
groots opgezette bouwproject, waarbij hij Trijntjes oude huis aan <strong>het</strong> Roome<strong>in</strong>de liet afbrek<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> st<strong>en</strong><strong>en</strong> huis bouwde, waarbij hij e<strong>en</strong> buurhuis liet <strong>in</strong>kort<strong>en</strong> om vrij uitzicht te krijg<strong>en</strong>,<br />
ook <strong>het</strong> huis Leete<strong>in</strong>de 5 nieuw heeft lat<strong>en</strong> optrekk<strong>en</strong> <strong>en</strong> wel als boerderij. Dat zou dan <strong>in</strong> –of<br />
kort voor- 1808 gebeurd moet<strong>en</strong> zijn. Bouwhuis (landbouwhuis) staat er vermeld bij Leete<strong>in</strong>de<br />
5 <strong>in</strong> e<strong>en</strong> lijst van huiz<strong>en</strong> <strong>in</strong> Broek uit 1806, bijgewerkt <strong>in</strong> 1808. 2) Was dat gegev<strong>en</strong> zo nieuw<br />
dat <strong>het</strong> daarom speciaal werd vermeld?<br />
Of hij <strong>het</strong> nu zelf heeft gebouwd of niet, <strong>het</strong> past helemaal <strong>in</strong> Ditmarsch’ verlichte opvatt<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> belangstell<strong>in</strong>g om zich te stort<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> rationele <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g van dit boer<strong>en</strong>bedrijf. Deed hij<br />
dat ook? In verschill<strong>en</strong>de koopcontract<strong>en</strong> van buurhuiz<strong>en</strong> <strong>in</strong> Het <strong>Noordsche</strong> <strong>Bosch</strong> wordt<br />
verwez<strong>en</strong> naar de boerderij van m<strong>en</strong>eer Ditmarsch of de boerderij van burger Ditmarsch. Dat<br />
is curieus. Meestal wordt e<strong>en</strong> huis niet aangeduid door de eig<strong>en</strong>aar te noem<strong>en</strong> maar de<br />
bewoner. Ditmarsch bezat t<strong>en</strong>slotte nog heel wat meer (boer<strong>en</strong>)huiz<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> dorp. Maar dat is<br />
allemaal ge<strong>en</strong> bewijs dat Ditmarsch de boerderij zelf heeft gebouwd. Lat<strong>en</strong> we er dus vanuit