Handleiding aan RGD van Stibbe IBR en Deloitte definitieve versie ...
Handleiding aan RGD van Stibbe IBR en Deloitte definitieve versie ...
Handleiding aan RGD van Stibbe IBR en Deloitte definitieve versie ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>Handleiding</strong> bij toepassing <strong>van</strong> allianties<br />
door Rijksgebouw<strong>en</strong>di<strong>en</strong>st
Inhoudsopgave<br />
Inleiding 1<br />
De Alliantie, k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> 2<br />
Soort<strong>en</strong> Allianties, focus 3<br />
Voor <strong>en</strong> nadel<strong>en</strong> <strong>van</strong> Allianties 5<br />
Wanneer kan de <strong>RGD</strong> voor e<strong>en</strong> Alliantie kiez<strong>en</strong>? 7<br />
Het <strong>aan</strong>bested<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Alliantie 10<br />
Rijksdeelneming<strong>en</strong>beleid 12<br />
Staatssteun 14<br />
Mededinging 15<br />
Volledige of partiële Alliantie? 16<br />
Contractstructuur Alliantie 17<br />
De belangrijkste aspect<strong>en</strong> <strong>van</strong> het Alliantiecontract 18<br />
De tak<strong>en</strong> <strong>van</strong> de Alliantie <strong>en</strong> de verdeling daar<strong>van</strong> 19<br />
Aansprakelijkheid <strong>en</strong> risico's 20<br />
<strong>van</strong> <strong>en</strong> in de Alliantie 20<br />
Het Alliantiefonds 21<br />
Duur, beëindiging <strong>en</strong> vroegtijdige beëindiging <strong>van</strong> de Alliantie 22<br />
Intellectuele eig<strong>en</strong>dom 23<br />
Geschilbeslechting 24<br />
De rechtsvorm <strong>van</strong> de Alliantie 25<br />
Conclusies <strong>en</strong> <strong>aan</strong>beveling<strong>en</strong> voor de Rijksgebouw<strong>en</strong>di<strong>en</strong>st 26<br />
Tot Slot 28<br />
BIJLAGE 29<br />
2
Inleiding<br />
Deze "<strong>Handleiding</strong> voor toepassing <strong>van</strong> Allianties" ("<strong>Handleiding</strong>") vormt de praktijkgerichte<br />
sam<strong>en</strong>vatting <strong>van</strong> de (als bijlage bijgevoegde) "Studie Allianties " ("Studie").<br />
Het Alliantiemodel komt de laatste tijd steeds meer in de belangstelling t<strong>en</strong><br />
opzichte <strong>van</strong> contractmodell<strong>en</strong> zoals Design & Construct (D&C) of Design,<br />
Build, Finance, Maintain & Operate (DBFMO). Het in opdracht <strong>van</strong> de <strong>RGD</strong><br />
verrichte onderzoek heeft geleerd, dat het Alliantiemodel beter dan de zojuist<br />
g<strong>en</strong>oemde andere contractsvorm<strong>en</strong> kan <strong>aan</strong>sluit<strong>en</strong> op de behoefte om in e<strong>en</strong><br />
vroegtijdig stadium tegemoet te kom<strong>en</strong> <strong>aan</strong> teg<strong>en</strong>gestelde belang<strong>en</strong>, waar<br />
het niet uitgaat <strong>van</strong> e<strong>en</strong> traditionele rolverdeling tuss<strong>en</strong> opdrachtgever <strong>en</strong><br />
opdrachtnemer, maar <strong>van</strong> e<strong>en</strong> int<strong>en</strong>sieve sam<strong>en</strong>werking die voor het verwez<strong>en</strong>lijk<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> het doel <strong>van</strong> de sam<strong>en</strong>werking profijtelijk kan zijn. Steeds echter<br />
moet kritisch bekek<strong>en</strong> word<strong>en</strong> of de Alliantie daadwerkelijk meerwaarde<br />
biedt t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong> andere contractsvorm<strong>en</strong>, <strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s of de beoogde<br />
wijze <strong>van</strong> sam<strong>en</strong>werking ook daadwerkelijk e<strong>en</strong> Alliantie oplevert. Deze<br />
<strong>Handleiding</strong> beoogt <strong>aan</strong> te gev<strong>en</strong> in welke omstandighed<strong>en</strong> welk type Alliantie<br />
voor de <strong>RGD</strong> e<strong>en</strong> <strong>aan</strong>trekkelijke contractvorm kan zijn, <strong>en</strong> <strong>aan</strong> welke<br />
voorwaard<strong>en</strong> vold<strong>aan</strong> moet zijn om die Alliantie ook daadwerkelijk tot e<strong>en</strong><br />
succes te lat<strong>en</strong> zijn. Beslot<strong>en</strong> wordt met concrete <strong>aan</strong>beveling<strong>en</strong> op basis<br />
<strong>van</strong> succes- <strong>en</strong> faalfactor<strong>en</strong>.<br />
Deze <strong>Handleiding</strong> is het resultaat <strong>van</strong> e<strong>en</strong> uitvoerige studie <strong>van</strong> literatuur <strong>en</strong><br />
praktijkdocum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, alsmede <strong>van</strong> interviews met ervaringsdeskundig<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
publieke <strong>en</strong> private zijde. 1 Zij is getoetst door de Klankbordgroep. E<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>rapportage<br />
<strong>aan</strong> de <strong>RGD</strong> heeft plaatsgevond<strong>en</strong> op 10 april 2007.<br />
1 In deze interviews zijn in het bijzonder twee nationale allianties uit de GWW-sector <strong>aan</strong> bod gekom<strong>en</strong> (Waardse Alliantie<br />
<strong>en</strong> N201), alsmede e<strong>en</strong> vergelijking <strong>van</strong> die allianties met DBFMO- <strong>en</strong> gebiedsontwikkelingscontract<strong>en</strong>.<br />
1
De Alliantie, k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong><br />
Onder Alliantie wordt in de literatuur verst<strong>aan</strong>:<br />
"Het in gezam<strong>en</strong>lijkheid vormgev<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werkingsverband waarin voordel<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
nadel<strong>en</strong> op zo'n manier gedeeld word<strong>en</strong> dat gedur<strong>en</strong>de de sam<strong>en</strong>werking de belang<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> betrokk<strong>en</strong> partij<strong>en</strong> parallel lop<strong>en</strong>."<br />
Het gaat bij e<strong>en</strong> Alliantie om e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werking, waarbij de winst <strong>van</strong> de <strong>en</strong>e<br />
partij niet het verlies <strong>van</strong> de andere partij betek<strong>en</strong>t. E<strong>en</strong> Alliantie k<strong>en</strong>merkt<br />
zich door:<br />
• horizontale verhouding<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> partij<strong>en</strong>;<br />
• die e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schappelijk doel nastrev<strong>en</strong>;<br />
• <strong>en</strong> daartoe gezam<strong>en</strong>lijk kapitaal <strong>en</strong> arbeid inbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>;<br />
• in e<strong>en</strong> afzonderlijke <strong>en</strong>titeit.<br />
Kwalificeert m<strong>en</strong> deze k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> juridisch dan leidt dat tot de conclusie dat<br />
e<strong>en</strong> Alliantie in feite e<strong>en</strong> maatschap 2 of zelfs e<strong>en</strong> v<strong>en</strong>nootschap onder firma 3<br />
is. Wanneer de Rijksoverheid participeert in e<strong>en</strong> Alliantie roept dat onmiddellijk<br />
de volg<strong>en</strong>de vrag<strong>en</strong> op:<br />
1. Hoe wordt e<strong>en</strong> project Alliantie in de markt gezet, nu het <strong>aan</strong>bestedingsrecht<br />
geënt is op de traditionele verhouding <strong>van</strong> opdrachtgeveropdrachtnemer?<br />
2. Hoe verhoudt deelname <strong>aan</strong> e<strong>en</strong> Alliantie zich met het deelneming<strong>en</strong>beleid<br />
<strong>van</strong> de Rijksoverheid <strong>en</strong> de wetgeving op dat gebied?<br />
3. Levert participatie in e<strong>en</strong> Alliantie nog bijzondere problem<strong>en</strong> op <strong>van</strong><br />
EG-rechtelijke aard (staatssteun, mededinging)?<br />
4. Welke contractuele bepaling<strong>en</strong> waarborg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> optimale werking <strong>van</strong><br />
de Alliantie waarbij de betrokk<strong>en</strong> publieke <strong>en</strong> private belang<strong>en</strong> afdo<strong>en</strong>de<br />
gewaarborgd zijn?<br />
2 in de zin <strong>van</strong> art. 1655 <strong>van</strong> boek 7A <strong>van</strong> het Burgerlijk Wetboek.<br />
3 in de zin <strong>van</strong> art. 16 <strong>van</strong> het Wetboek <strong>van</strong> Koophandel. E<strong>en</strong> v<strong>en</strong>nootschap onder firma is e<strong>en</strong> maatschap tot de uitoefe-<br />
ning <strong>van</strong> e<strong>en</strong> bedrijf onder e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schappelijke naam <strong>aan</strong>geg<strong>aan</strong>.<br />
2
Soort<strong>en</strong> Allianties, focus<br />
Er best<strong>aan</strong> twee soort<strong>en</strong> Allianties: Project-Allianties <strong>en</strong> Strategische Allianties.<br />
E<strong>en</strong> Project-Alliantie wordt gek<strong>en</strong>merkt doordat deze wordt <strong>aan</strong>geg<strong>aan</strong><br />
voor één project. Er zijn ook voorbeeld<strong>en</strong> <strong>van</strong> Allianties bij project<strong>en</strong>, die e<strong>en</strong><br />
repeter<strong>en</strong>d karakter hebb<strong>en</strong>, zoals de bouw <strong>van</strong> McDonald's-restaurants in<br />
de VS. M<strong>en</strong> spreekt dan wel <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Strategische Alliantie.<br />
E<strong>en</strong> Strategische Alliantie wordt <strong>aan</strong>geg<strong>aan</strong>, wanneer het niet zozeer om<br />
één project gaat, maar e<strong>en</strong> doel moet word<strong>en</strong> bereikt, <strong>en</strong> daartoe e<strong>en</strong> langdurige<br />
sam<strong>en</strong>werking is vereist. Dat doel kan onder meer zijn het behal<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> (effici<strong>en</strong>cy)voordel<strong>en</strong> door steeds terugker<strong>en</strong>de typ<strong>en</strong> opdracht<strong>en</strong> bij dezelfde<br />
(strategische) partner onder te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>.<br />
Voor de <strong>RGD</strong> zoud<strong>en</strong> Strategische Allianties meerwaarde kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />
indi<strong>en</strong> sprake is <strong>van</strong> e<strong>en</strong> repeter<strong>en</strong>de (vrijwel) id<strong>en</strong>tieke oplossing (systeembouw,<br />
systeeminrichting) voor vergelijkbare bouwopgav<strong>en</strong> op meerdere<br />
plaats<strong>en</strong>. Echter, via het systeem <strong>van</strong> het sluit<strong>en</strong> <strong>van</strong> (verticale) raamcontract<strong>en</strong><br />
met één of meer marktpartij<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> op dat gebied waarschijnlijk<br />
resultat<strong>en</strong> word<strong>en</strong> bereikt die niet minder zijn dan de resultat<strong>en</strong> die verwacht<br />
mog<strong>en</strong> word<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> (horizontale) Alliantievorm.<br />
Deze <strong>Handleiding</strong> richt zich met name op de Project-Alliantie. Afgezi<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
de Europeesrechtelijke belemmering<strong>en</strong> voor lange-termijnverbint<strong>en</strong>iss<strong>en</strong><br />
tuss<strong>en</strong> overhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> private partij<strong>en</strong>, is uit de interviews geblek<strong>en</strong> dat er in<br />
elk geval in Nederland eig<strong>en</strong>lijk ge<strong>en</strong> ervaring bestaat met strategische allianties<br />
tuss<strong>en</strong> publieke <strong>en</strong> private partij<strong>en</strong>, terwijl daar <strong>van</strong>uit private zijde<br />
ev<strong>en</strong>min behoefte <strong>aan</strong> lijkt te zijn.<br />
Project-Allianties zijn vervolg<strong>en</strong>s te onderscheid<strong>en</strong> naar de mate <strong>van</strong> "volledigheid"<br />
<strong>van</strong> de Alliantie. Wordt het gehele project, <strong>van</strong> de ontwerpfase tot<br />
<strong>en</strong> met de beheersfase, in de Alliantie ondergebracht, dan kan gesprok<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> volledige Project-Alliantie. M<strong>en</strong> kan deze Alliantie beschouw<strong>en</strong><br />
als de "horizontale" (sam<strong>en</strong>werkings-)teg<strong>en</strong>hanger <strong>van</strong> het "verticale"<br />
(opdrachtgever-opdrachtnemer) DBFMO-contract.<br />
Uit de Studie blijkt, dat het in de Nederlandse GWW-sector praktijk is, dat<br />
e<strong>en</strong> geïntegreerd Design & Construct-contract wordt <strong>aan</strong>besteed <strong>en</strong> na de<br />
gunning de verhouding (deels, namelijk wat betreft ontwerp <strong>en</strong> werkvoorbe-<br />
3
eiding) wordt omgezet in e<strong>en</strong> (niet "volledige") Alliantie. 4 M<strong>en</strong> spreekt dan<br />
wel <strong>van</strong> e<strong>en</strong> "knip" in het Project. De voors <strong>en</strong> teg<strong>en</strong>s daar<strong>van</strong> kom<strong>en</strong> nog<br />
uitgebreider <strong>aan</strong> de orde. 5<br />
Wordt in het vervolg <strong>van</strong> deze <strong>Handleiding</strong> over de Alliantie gesprok<strong>en</strong>, dan<br />
wordt daar steeds de ProjectAlliantie mee bedoeld, t<strong>en</strong>zij anders vermeld.<br />
4<br />
Niet volledig, omdat de uitvoeringsfase (<strong>en</strong> de beheersfase) buit<strong>en</strong> de Alliantie word<strong>en</strong> gehoud<strong>en</strong>. Daar heerst de traditionele<br />
opdrachtgevers-opdrachtnemersrelatie.<br />
5<br />
De aspect<strong>en</strong> <strong>van</strong> de Nederlandse GWW-alliantie zull<strong>en</strong> specifiek word<strong>en</strong> b<strong>en</strong>oemd. Deze <strong>Handleiding</strong> betreft echter de<br />
Project Alliantie in algem<strong>en</strong>e zin, voor zover niet anders vermeld.<br />
4
Voor <strong>en</strong> nadel<strong>en</strong> <strong>van</strong> Allianties<br />
Het <strong>aan</strong>g<strong>aan</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Alliantie heeft voordel<strong>en</strong>, maar <strong>van</strong>zelfsprek<strong>en</strong>d ook nadel<strong>en</strong>. Het is<br />
belangrijk dat de <strong>RGD</strong> zich <strong>van</strong> deze aspect<strong>en</strong> bewust is om e<strong>en</strong> weloverwog<strong>en</strong> keuze te<br />
mak<strong>en</strong> voor deze sam<strong>en</strong>werkingsvorm.<br />
6 p. 9<br />
Het <strong>aan</strong>g<strong>aan</strong> <strong>van</strong> Allianties heeft voordel<strong>en</strong>. Die kunn<strong>en</strong> zijn:<br />
• De kost<strong>en</strong> voor de opdrachtgever dal<strong>en</strong>;<br />
• De winst <strong>van</strong> de opdrachtnemer neemt toe;<br />
• De bouwtijd neemt af;<br />
• De kwaliteit <strong>en</strong> flexibiliteit neemt toe;<br />
• Er is e<strong>en</strong> betere werksfeer, waardoor minder geschill<strong>en</strong> ontst<strong>aan</strong>;<br />
• De positie <strong>van</strong> de architect (c.q. de Rijksbouwmeester) wordt versterkt.<br />
Deze voordel<strong>en</strong> vind<strong>en</strong> bevestiging in de interviews, zij het met <strong>en</strong>ige relativering<br />
<strong>en</strong> nuancering. Met name de verbetering <strong>van</strong> de sfeer ("het clubgevoel")<br />
<strong>en</strong> de daaruit voortvloei<strong>en</strong>de soepelere doorloop <strong>van</strong> het project (met<br />
nav<strong>en</strong>ante verkorting <strong>van</strong> de bouwtijd <strong>en</strong> afwezigheid <strong>van</strong> kostbare bouwstops)<br />
werd<strong>en</strong> als voordel<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemd. Of e<strong>en</strong> Alliantie steeds tot in geld uit<br />
te drukk<strong>en</strong> winst leidt wordt betwijfeld, maar dat maakte het <strong>en</strong>thousiasme<br />
voor de twee besprok<strong>en</strong> Nederlandse Allianties niet minder.<br />
Het <strong>aan</strong>g<strong>aan</strong> <strong>van</strong> Allianties kan ook nadel<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>vatting <strong>van</strong><br />
de in de Studie g<strong>en</strong>oemde nadel<strong>en</strong> 6 :<br />
• Voor partners in de Alliantie kan het moeilijk zijn zich te begev<strong>en</strong> in<br />
e<strong>en</strong> concurr<strong>en</strong>tiestrijd om andere project<strong>en</strong> bij dezelfde opdrachtgever<br />
binn<strong>en</strong> te hal<strong>en</strong>.<br />
• Het functioner<strong>en</strong> <strong>van</strong> de Alliantie kan word<strong>en</strong> gefrustreerd, wanneer<br />
de in de Alliantie g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> – gedec<strong>en</strong>traliseerde – beslissing<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
ondermijnd door contradictoire beslissing<strong>en</strong> <strong>aan</strong> de zijde <strong>van</strong> de<br />
partners.<br />
• E<strong>en</strong> goede sam<strong>en</strong>werking binn<strong>en</strong> de Alliantie kan word<strong>en</strong> gefrustreerd,<br />
omdat binding<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> partner met derd<strong>en</strong> de beoogde<br />
sam<strong>en</strong>werking ondermijnt.<br />
5
• Partnering kan het ontwikkel<strong>en</strong> <strong>van</strong> nieuwe winstgev<strong>en</strong>de activiteit<strong>en</strong><br />
belemmer<strong>en</strong>.<br />
• (Economisch) sterkere partners dicter<strong>en</strong> soms de voorwaard<strong>en</strong> <strong>aan</strong><br />
<strong>van</strong> h<strong>en</strong> afhankelijke zwakkere partners, waardoor echte sam<strong>en</strong>werking<br />
soms onmogelijk is.<br />
Uit de gehoud<strong>en</strong> interviews kom<strong>en</strong> de volg<strong>en</strong>de nadel<strong>en</strong> / hinderpal<strong>en</strong> naar vor<strong>en</strong>: 7<br />
• De opdrachtgever moet e<strong>en</strong> deel <strong>van</strong> zijn machtspositie/controle inlever<strong>en</strong>.<br />
Dat kan bestuurlijk gevoelig ligg<strong>en</strong>.<br />
• De discussie over (de gevolg<strong>en</strong>) <strong>van</strong> meerwerk wordt complexer. In<br />
de praktijk is dit nadeel overig<strong>en</strong>s niet als klemm<strong>en</strong>d ervar<strong>en</strong>.<br />
• Partij<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> in verg<strong>aan</strong>de mate op<strong>en</strong>heid <strong>van</strong> zak<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> waar<strong>van</strong><br />
misbruik kan word<strong>en</strong> gemaakt in e<strong>en</strong> conflictsituatie. Dat vergt<br />
groot vertrouw<strong>en</strong> over <strong>en</strong> weer.<br />
• Beide partij<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> in meer of mindere mate onzekerhed<strong>en</strong> accepter<strong>en</strong>;<br />
voor de publieke opdrachtgever kan dat <strong>van</strong>uit de comptabiliteit<br />
<strong>en</strong> de politieke verantwoording lastig zijn, voor de private partij compliceert<br />
het de jaarverslaggeving, zeker wanneer het e<strong>en</strong> beursg<strong>en</strong>oteerd<br />
concern betreft.<br />
• De overhead <strong>en</strong> de initiële investering<strong>en</strong> <strong>van</strong> partij<strong>en</strong>, uitgedrukt in<br />
geld <strong>en</strong> kwantiteit <strong>en</strong> kwaliteit (niveau) <strong>van</strong> ingezet personeel, zijn<br />
hoger dan in e<strong>en</strong> opdrachtgever-opdrachtnemer verhouding.<br />
• Vanwege het vereiste "clubgevoel" is de Alliantie gevoeliger voor<br />
personele sam<strong>en</strong>stelling <strong>en</strong> wisseling<strong>en</strong> daarin.<br />
7 Deze ervaring<strong>en</strong> <strong>van</strong> de geïnterviewd<strong>en</strong> betroff<strong>en</strong> voornamelijk de GWW-Alliantie (met "knip") maar de hier g<strong>en</strong>oemde<br />
aspect<strong>en</strong> zijn naar ons oordeel niet specifiek voor die Alliantievorm.<br />
6
Wanneer kan de <strong>RGD</strong> voor e<strong>en</strong><br />
Alliantie kiez<strong>en</strong>?<br />
De keuze voor deze contractvorm is e<strong>en</strong> afgeleide <strong>van</strong> de keuze voor e<strong>en</strong> Alliantie als de<br />
–voor het concrete project – meest geschikte bouworganisatievorm. Deze organisatievorm<br />
le<strong>en</strong>t zich met name voor niet-alledaagse project<strong>en</strong>.<br />
8 Studie § 2.1.4 <strong>en</strong> 2.1.5<br />
De Studie vermeldt 8 in dit verband:<br />
• Keuzecriteria;<br />
• Kritische, praktijkgerichte vrag<strong>en</strong>; <strong>en</strong><br />
• Succesfactor<strong>en</strong>.<br />
Eerst di<strong>en</strong>t de <strong>RGD</strong> <strong>aan</strong> de hand <strong>van</strong> de Keuzecriteria te bepal<strong>en</strong> of e<strong>en</strong> Alliantie<br />
overwog<strong>en</strong> moet word<strong>en</strong> als sam<strong>en</strong>werkingsvorm voor het project. Aan<br />
de hand <strong>van</strong> de Kritische vrag<strong>en</strong> kan vervolg<strong>en</strong>s bepaald word<strong>en</strong> of de randvoorwaard<strong>en</strong><br />
voor e<strong>en</strong> succesvolle sam<strong>en</strong>werking in e<strong>en</strong> Alliantie <strong>aan</strong>wezig<br />
zijn dan wel gecreëerd kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Tot slot bepal<strong>en</strong> de succesfactor<strong>en</strong><br />
of de Alliantievorm optimaal wordt b<strong>en</strong>ut.<br />
Keuzecriteria<br />
In het algeme<strong>en</strong> kan toepassing <strong>van</strong> het Alliantiemodel plaatsvind<strong>en</strong>:<br />
• Waar de opdrachtgever risico’s onvoldo<strong>en</strong>de kan b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong>; <strong>en</strong><br />
• De <strong>aan</strong>nemer deze onvoldo<strong>en</strong>de kan prijz<strong>en</strong>.<br />
<strong>en</strong> waar voorts de volg<strong>en</strong>de omstandighed<strong>en</strong> zich voordo<strong>en</strong>:<br />
• verschill<strong>en</strong>de complexe <strong>en</strong> onvoorspelbare risico’s;<br />
• complexe ‘interfaces’ (raakvlakk<strong>en</strong>);<br />
• lastige posities <strong>van</strong> verschill<strong>en</strong>de betrokk<strong>en</strong> belanghebb<strong>en</strong>d<strong>en</strong>;<br />
• ingewikkelde externe bedreiging<strong>en</strong> of juist mogelijkhed<strong>en</strong> die zich l<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
voor geme<strong>en</strong>schappelijk actie;<br />
• strakke tijdschema’s meer als gevolg <strong>van</strong> projectrisico’s dan als gevolg<br />
<strong>van</strong> de organisatorische capaciteit;<br />
7
• risico <strong>van</strong> wijziging<strong>en</strong> als gevolg <strong>van</strong> technische of politieke invloed. 9<br />
Als leidraad in het keuzeproces geldt dat Allianties in de meeste gevall<strong>en</strong><br />
gekoz<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, wanneer het gaat om complexe project<strong>en</strong>, die het gezam<strong>en</strong>lijk<br />
d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> over oplossing<strong>en</strong> gedur<strong>en</strong>de het gehele bouwproject gew<strong>en</strong>st<br />
mak<strong>en</strong>. De gedachte is dat e<strong>en</strong> horizontale sam<strong>en</strong>werkingsvorm met<br />
gelijkgerichte belang<strong>en</strong> partij<strong>en</strong> stimuleert om ook daadwerkelijk gezam<strong>en</strong>lijk<br />
tot het (objectief) beste resultaat te kom<strong>en</strong>.<br />
D<strong>en</strong>kbaar is dat toepassing <strong>van</strong> deze keuzecriteria tot de conclusie leidt dat<br />
de Alliantievorm niet voor het gehele Project maar slechts voor bepaalde fas<strong>en</strong><br />
daar<strong>van</strong> de meest geschikte is. Zo kwam uit de interviews naar vor<strong>en</strong><br />
dat de GWW-sector <strong>en</strong>thousiast is over de alliantievorm voor de ontwerpfase<br />
inclusief de bouwvoorbereiding, maar weinig zag in e<strong>en</strong> alliantie voor de uitvoeringsfase.<br />
Dit gevoel vindt, zoals nog zal blijk<strong>en</strong>, ge<strong>en</strong> onderbouwing in<br />
de theorie of de internationale ervaring<strong>en</strong>. Ontwerp <strong>en</strong> bouw hang<strong>en</strong> doorg<strong>aan</strong>s<br />
zozeer sam<strong>en</strong> dat de complexiteit/onzekerheid die leidt tot de keuze<br />
voor de Alliantievorm, zich uitstrekt tot de oplevering <strong>van</strong> het Project.<br />
Kritische, praktijkgerichte vrag<strong>en</strong><br />
Om het keuzeproces verder te concretiser<strong>en</strong>, doet <strong>RGD</strong> er goed <strong>aan</strong> zichzelf<br />
e<strong>en</strong> <strong>aan</strong>tal kritische, op de praktijk gerichte vrag<strong>en</strong> te stell<strong>en</strong> die betrekking<br />
hebb<strong>en</strong> op (verandering in) eig<strong>en</strong> gedrag, organisatie, werkwijze <strong>en</strong> doelstelling<strong>en</strong>.<br />
10 De strekking <strong>van</strong> deze vrag<strong>en</strong> is dat de organisatie zich bewust is<br />
<strong>van</strong> de consequ<strong>en</strong>ties <strong>van</strong> het <strong>aan</strong>g<strong>aan</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Alliantie, <strong>en</strong> ook daadwerkelijk<br />
bereid <strong>en</strong> in staat is deze consequ<strong>en</strong>ties t<strong>en</strong> volle te <strong>aan</strong>vaard<strong>en</strong>.<br />
Succesfactor<strong>en</strong><br />
De volg<strong>en</strong>de factor<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> de Alliantie tot e<strong>en</strong> daadwerkelijk succes voor<br />
<strong>RGD</strong> mak<strong>en</strong> <strong>en</strong> leid<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> optimale b<strong>en</strong>utting <strong>van</strong> deze sam<strong>en</strong>werkingsvorm:<br />
• Wederzijdse wil tot sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong> op alle niveaus <strong>en</strong> in alle stadia;<br />
• De communicatie moet op<strong>en</strong> zijn;<br />
• Loslat<strong>en</strong> <strong>van</strong> het d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> in term<strong>en</strong> <strong>van</strong> opdrachtgeveropdrachtnemer;<br />
de sam<strong>en</strong>werking tuss<strong>en</strong> de partners di<strong>en</strong>t horizontaal<br />
– <strong>en</strong> niet verticaal – te zijn. Dat kan word<strong>en</strong> bereikt door beslissing<strong>en</strong><br />
te lat<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> bij unanimiteit;<br />
• Er di<strong>en</strong><strong>en</strong> voor de partners <strong>aan</strong>sprek<strong>en</strong>de financiële prikkels te zijn<br />
9<br />
Ontle<strong>en</strong>d <strong>aan</strong> Quick (2007, p. 26).<br />
10<br />
Zie daarvoor de Studie, p. 12 <strong>en</strong> 13.<br />
11<br />
In het algeme<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> parti<strong>en</strong> die risico's del<strong>en</strong> die het best gezam<strong>en</strong>lijk kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beheerst. De overige risico's<br />
(die buit<strong>en</strong> de invloedssfeer <strong>van</strong> partij<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong>) moet<strong>en</strong> gewoon verdeeld word<strong>en</strong> <strong>en</strong> zo nodig verzekerd.<br />
12<br />
Zoals gezegd war<strong>en</strong> op dit punt niet alle respond<strong>en</strong>t<strong>en</strong> e<strong>en</strong>sluid<strong>en</strong>d in hun oordeel.<br />
8
om goed te prester<strong>en</strong>;<br />
• Waar mogelijk 11 risico's sam<strong>en</strong> del<strong>en</strong> in plaats <strong>van</strong> risicoallocatie bij<br />
partij<strong>en</strong>, opdat e<strong>en</strong> 'no blame' cultuur kan ontst<strong>aan</strong>;<br />
• Alle activiteit<strong>en</strong> die nodig zijn om tot realisering <strong>van</strong> het project te kom<strong>en</strong>,<br />
di<strong>en</strong><strong>en</strong> in de Alliantie te word<strong>en</strong> gebracht. 12<br />
Deze succesfactor<strong>en</strong> vind<strong>en</strong> bevestiging in de interviews, waarbij de respond<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> met name publieke, maar ook private zijde de 'zachte kant' <strong>van</strong><br />
de sam<strong>en</strong>werking als succesfactor b<strong>en</strong>adrukt<strong>en</strong>. M<strong>en</strong> realiseerde zich echter<br />
goed dat deze succesfactor pas achteraf zichtbaar werd, zodat de inc<strong>en</strong>tive<br />
om te kom<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> Alliantie ook in financiële zin <strong>aan</strong>wezig moest zijn.<br />
Daarnaast werd<strong>en</strong> nog als succesfactor<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemd:<br />
• laagconjunctuur waardoor marktpartij<strong>en</strong> meer tijd <strong>en</strong> bereidheid hebb<strong>en</strong><br />
om <strong>en</strong>ergie te stek<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> innovatieve contractsvorm;<br />
• de mogelijkheid/bereidheid <strong>van</strong> partij<strong>en</strong> om tijd <strong>en</strong> geld te invester<strong>en</strong><br />
in het opzett<strong>en</strong> <strong>van</strong> de Alliantie met e<strong>en</strong> onzeker winstpot<strong>en</strong>tieel.<br />
9
Het <strong>aan</strong>bested<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Alliantie<br />
In Australië <strong>en</strong> het Ver<strong>en</strong>igd Koninkrijk bestaat ervaring met het <strong>aan</strong>bested<strong>en</strong> <strong>van</strong> Allianties.<br />
Het daar ontwikkelde "multi-stage op<strong>en</strong> t<strong>en</strong>dering process" lijkt –met <strong>aan</strong>passing<strong>en</strong>–<br />
nuttig <strong>en</strong> toepasbaar in de Nederlandse setting.<br />
De niet-op<strong>en</strong>bare procedure (lees: de op<strong>en</strong>bare procedure met selectie) is<br />
geschikt indi<strong>en</strong> selectie- <strong>en</strong> gunningscriteria voldo<strong>en</strong>de transparant, objectief<br />
<strong>en</strong> verifieerbaar kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geformuleerd <strong>en</strong> toegepast <strong>en</strong> er ge<strong>en</strong> behoefte<br />
(meer) is om na uitbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>van</strong> de bieding nog te onderhandel<strong>en</strong>. Dat<br />
laatste zal echter veelal niet het geval zijn.<br />
De onderhandelingsprocedure met voorafg<strong>aan</strong>de bek<strong>en</strong>dmaking mag<br />
slechts in e<strong>en</strong> beperkt <strong>aan</strong>tal gevall<strong>en</strong> word<strong>en</strong> toegepast, namelijk in "buit<strong>en</strong>gewone<br />
gevall<strong>en</strong>, wanneer het werk<strong>en</strong>, levering<strong>en</strong> of di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> betreft<br />
waar<strong>van</strong> de aard <strong>en</strong> de onzekere omstandighed<strong>en</strong> e<strong>en</strong> vaststelling vooraf<br />
<strong>van</strong> de totale prijs niet mogelijk mak<strong>en</strong>". Het gebruik <strong>van</strong> deze procedure<br />
wordt zowel door de Europese Commissie als het Hof <strong>van</strong> Justitie restrictief<br />
opgevat. Hoewel de onderhandelingsprocedure als e<strong>en</strong> bruikbare optie wordt<br />
gezi<strong>en</strong>, moet echter e<strong>en</strong> (groot) vraagtek<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geplaatst of de <strong>aan</strong>bestedingsregelgeving<br />
de toepassing <strong>van</strong> deze procedure in het kader <strong>van</strong> de<br />
vorming <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Alliantie toestaat.<br />
De concurr<strong>en</strong>tiegerichte dialoog mag word<strong>en</strong> toegepast bij bijzonder complexe<br />
opdracht<strong>en</strong> voor zover de <strong>aan</strong>bested<strong>en</strong>de di<strong>en</strong>st <strong>van</strong> oordeel is dat<br />
toepassing <strong>van</strong> op<strong>en</strong>bare of niet-op<strong>en</strong>bare procedures het niet mogelijk<br />
maakt om de opdracht te gunn<strong>en</strong>. Daarbij moet word<strong>en</strong> gedacht <strong>aan</strong> de juridische<br />
<strong>en</strong>/of financiële voorwaard<strong>en</strong>. Dat zal vooral het geval zijn bij grotere<br />
DBFMO-contract<strong>en</strong> <strong>en</strong> PPS-achtige gebiedsontwikkelingcontract<strong>en</strong>.<br />
Op goede grond<strong>en</strong> kan word<strong>en</strong> betoogd dat de concurr<strong>en</strong>tiegerichte dialoog<br />
bruikbaar is bij het <strong>aan</strong>bested<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Alliantiecontract, waarbij wel heeft<br />
te geld<strong>en</strong>, dat minimaal drie partij<strong>en</strong> uitg<strong>en</strong>odigd zull<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> tot<br />
het do<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> inschrijving.<br />
Wat betreft de inrichting <strong>van</strong> de <strong>aan</strong>bestedingsprocedure word<strong>en</strong> <strong>aan</strong> <strong>RGD</strong><br />
de volg<strong>en</strong>de <strong>aan</strong>beveling<strong>en</strong> ged<strong>aan</strong>:<br />
• Bepaal vooraf of het project valt binn<strong>en</strong> de vereist<strong>en</strong> om de concurr<strong>en</strong>tiegerichte<br />
dialoog of de onderhandelingsprocedure toe te pass<strong>en</strong>.<br />
• Bepaal de selectie- <strong>en</strong> gunningscriteria zodanig dat daarin rek<strong>en</strong>ing<br />
wordt gehoud<strong>en</strong> met het type contractspartner dat gezocht wordt<br />
10
(e<strong>en</strong> partner die in e<strong>en</strong> Alliantie wil werk<strong>en</strong>).<br />
• Handel daarbij gedur<strong>en</strong>de de selectie <strong>en</strong> gunning transparant, objectief<br />
<strong>en</strong> verifieerbaar.<br />
• Workshops zijn e<strong>en</strong> methode om te achterhal<strong>en</strong> of het tuss<strong>en</strong> de inschrijvers<br />
klikt, maar verantwoording achteraf <strong>van</strong> hoe in de workshop<br />
gehandeld is <strong>en</strong> hoe de resultat<strong>en</strong> word<strong>en</strong> meegewog<strong>en</strong>, moet mogelijk<br />
zijn.<br />
• Maak het Alliantiecontract tot onderwerp <strong>van</strong> de <strong>aan</strong>besteding.<br />
Bij de best<strong>aan</strong>de Nederlandse GWW-praktijk om e<strong>en</strong> D&C contract <strong>aan</strong> te<br />
bested<strong>en</strong> <strong>en</strong> na gunning deze contractvorm "om te bouw<strong>en</strong>" in e<strong>en</strong> (beperkte)<br />
Alliantievorm word<strong>en</strong> kritische <strong>aan</strong>bestedingsrechtelijke kanttek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
geplaatst indi<strong>en</strong> die transformatie leidt tot wez<strong>en</strong>lijke wijziging <strong>van</strong> belangrijke<br />
contract-karakteristiek<strong>en</strong> (zoals risico-(ver)deling, beloningsstructuur <strong>en</strong><br />
scope).<br />
11
Rijksdeelneming<strong>en</strong>beleid<br />
Hoewel de Comptabiliteitswetgeving str<strong>en</strong>ge procedurele eis<strong>en</strong> stelt <strong>aan</strong> deelneming<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> de Rijksoverheid, lijkt het deelneming<strong>en</strong>beleid ruimte te lat<strong>en</strong> voor participatie in Allianties.<br />
13 Studie, p. 32<br />
Met betrekking tot deelneming<strong>en</strong> door de Rijksoverheid in onderneming<strong>en</strong><br />
spring<strong>en</strong> drie onderwerp<strong>en</strong> in het oog:<br />
• de Comptabiliteitswet (artt. 32 t/m 39);<br />
• de Nota deelneming<strong>en</strong>beleid Rijksoverheid <strong>van</strong> 12 december 2001;<br />
• de begrotingsstat<strong>en</strong> <strong>van</strong> het Ministerie <strong>van</strong> Financiën.<br />
Artikel 34 <strong>van</strong> de Comptabiliteitswet geeft e<strong>en</strong> procedureregeling met betrekking<br />
tot het (mede) opricht<strong>en</strong> <strong>van</strong> dan wel deelnem<strong>en</strong> in privaatrechtelijke<br />
rechtsperson<strong>en</strong> door de Staat. Die regeling komt erop neer dat in beginsel<br />
steeds het parlem<strong>en</strong>t kan meebesliss<strong>en</strong> over staatsdeelneming<strong>en</strong>, t<strong>en</strong>zij de<br />
participatie niet e<strong>en</strong> door de Minister <strong>van</strong> Financiën vastgesteld drempelbedrag<br />
overschrijdt.<br />
De Nota deelneming<strong>en</strong>beleid Rijksoverheid <strong>van</strong> 12 december 2001 heeft<br />
als uitgangspunt dat e<strong>en</strong> adequate invulling <strong>van</strong> de rol <strong>van</strong> de Staat als <strong>aan</strong>deelhouder<br />
inhoudt dat publieke <strong>en</strong> zakelijke verantwoordelijkhed<strong>en</strong> duidelijk<br />
<strong>van</strong> elkaar word<strong>en</strong> onderscheid<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat zij met de daarvoor meest geschikte<br />
instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ingevuld. Daar<strong>aan</strong> wordt toegevoegd: "Bewust risicodrag<strong>en</strong>d<br />
belegg<strong>en</strong> is als zodanig ge<strong>en</strong> overheidstaak." Dat is <strong>van</strong> belang,<br />
omdat in e<strong>en</strong> Alliantie idealiter alle risico's word<strong>en</strong> gedeeld (hetge<strong>en</strong> overig<strong>en</strong>s<br />
niet wil zegg<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> Alliantie per definitie e<strong>en</strong> vorm <strong>van</strong> bewust risicodrag<strong>en</strong>d<br />
belegg<strong>en</strong> is).<br />
De Nota geeft expliciet <strong>aan</strong>dacht <strong>aan</strong> PPS. Zij stelt:<br />
"Met publiek-private sam<strong>en</strong>werking (pps) wordt beoogd projectrisico's <strong>en</strong><br />
verantwoordelijkhed<strong>en</strong> contractueel zodanig te herverdel<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> overheid<br />
<strong>en</strong> private partners, dat er ruimte ontstaat voor kost<strong>en</strong>bespar<strong>en</strong>de <strong>en</strong> kwaliteitsverhog<strong>en</strong>de<br />
initiatiev<strong>en</strong>."<br />
De Nota geeft criteria op basis waar<strong>van</strong> beoordeeld di<strong>en</strong>t te word<strong>en</strong> of deelg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
kan word<strong>en</strong>. 13 De Nota laat deelneming<strong>en</strong> <strong>van</strong> de Rijksoverheid in<br />
PPS-activiteit<strong>en</strong> toe, wanneer dat de (meest) <strong>aan</strong>gewez<strong>en</strong> weg is ter behartiging<br />
<strong>van</strong> het betreff<strong>en</strong>de op<strong>en</strong>baar belang. De voorkeur bestaat voor e<strong>en</strong><br />
12
heldere <strong>en</strong> duidelijke contractuele verdeling <strong>van</strong> verantwoordelijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> risico's<br />
tuss<strong>en</strong> overheid <strong>en</strong> private sector. "Toch kan het in bepaalde (overgangs-)<br />
situaties voorkom<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> zekere bestuurlijke zelfstandigheid in<br />
combinatie met <strong>aan</strong>deelhouderschap <strong>van</strong> de overheid noodzakelijk is, ook<br />
om de markt te overtuig<strong>en</strong> <strong>van</strong> de serieuze betrokk<strong>en</strong>heid <strong>van</strong> de overheid."<br />
De in de Nota g<strong>en</strong>oemde argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> voor deelname in PPS pleit<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>zeer<br />
voor het toepass<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Alliantievorm. Ook Allianties immers, beog<strong>en</strong><br />
projectrisico's <strong>en</strong> verantwoordelijkhed<strong>en</strong> contractueel zodanig te allocer<strong>en</strong><br />
of, als er sprake is <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Alliantie, te del<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> overheid <strong>en</strong> private<br />
partners, dat sprake is <strong>van</strong> kost<strong>en</strong>besparing <strong>en</strong> kwaliteitsverhoging.<br />
De Alliantievorm verschilt uiteraard fundam<strong>en</strong>teel <strong>van</strong> de meer traditionele<br />
PPS, daar waar bij e<strong>en</strong> Alliantie per definitie door beide partij<strong>en</strong> wordt deelg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
in e<strong>en</strong> voor gezam<strong>en</strong>lijke rek<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> risico gedrev<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werkingsvorm<br />
(op contractuele basis of geïncorporeerd in e<strong>en</strong> zelfstandige <strong>en</strong>titeit).<br />
Vraag is, of zo'n deelneming strijdig is met het beleid, zoals dat uit de<br />
Nota deelneming<strong>en</strong> <strong>en</strong> de begrotingsstaat <strong>van</strong> het Ministerie <strong>van</strong> Financiën<br />
is af te leid<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> Alliantie voorziet (direct) in de eig<strong>en</strong> behoefte <strong>van</strong> de Rijksoverheid. Op<br />
de <strong>RGD</strong> toegespitst: de Alliantie voorziet op directe wijze in de eig<strong>en</strong> behoefte,<br />
doordat de <strong>RGD</strong> middels e<strong>en</strong> Alliantieverband met marktpartij<strong>en</strong> in de<br />
huisvestings- <strong>en</strong> onderhoudsbehoefte <strong>van</strong> de Overheid voorziet. Van "risicodrag<strong>en</strong>d<br />
belegg<strong>en</strong>" in de zin <strong>van</strong> het ontwikkel<strong>en</strong> <strong>van</strong> activiteit<strong>en</strong>, waarmee<br />
beoogd wordt winst te behal<strong>en</strong>, zoals e<strong>en</strong> bedrijf winst nastreeft, is ge<strong>en</strong><br />
sprake in e<strong>en</strong> Alliantie. De winst die behaald wordt, is e<strong>en</strong> vorm <strong>van</strong> kost<strong>en</strong>besparing,<br />
waardoor e<strong>en</strong> project met minder middel<strong>en</strong> tot stand kan kom<strong>en</strong>.<br />
Teg<strong>en</strong> de achtergrond <strong>van</strong> de opvatting<strong>en</strong> <strong>van</strong> de regering zoals die inzake<br />
deelneming<strong>en</strong> zijn neergelegd, lijkt het Rijksdeelneming<strong>en</strong>beleid zich niet te<br />
verzett<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> deelname in Allianties, mits de toetsing <strong>aan</strong> de in de Nota<br />
g<strong>en</strong>oemde criteria voor deelneming<strong>en</strong> in algem<strong>en</strong>e zin positief uitvalt. Met<br />
name voor de Projectalliantie lijk<strong>en</strong> er niet op voorhand belemmering<strong>en</strong> te<br />
best<strong>aan</strong> die <strong>aan</strong> e<strong>en</strong> positieve uitkomst <strong>van</strong> die toetsing in de weg st<strong>aan</strong>. Wel<br />
di<strong>en</strong>t bij Project<strong>en</strong> <strong>van</strong> grotere om<strong>van</strong>g rek<strong>en</strong>ing te word<strong>en</strong> gehoud<strong>en</strong> met de<br />
relatief zware procedure <strong>van</strong> de Comptabiliteitswet.<br />
13
Staatssteun<br />
Het Alliantiemodel kan de <strong>RGD</strong>, maar ook de opdrachtnemer voordel<strong>en</strong> oplever<strong>en</strong> bov<strong>en</strong><br />
andere bouwcontractsvorm<strong>en</strong>. De vraag is of die voordel<strong>en</strong> als staatssteun zijn <strong>aan</strong> te<br />
merk<strong>en</strong>.<br />
Om e<strong>en</strong> maatregel als meldingsplichtige staatssteun <strong>aan</strong> te merk<strong>en</strong> zijn vier<br />
criteria bepal<strong>en</strong>d:<br />
1. Het moet g<strong>aan</strong> om e<strong>en</strong> voordeel dat met staatsmiddel<strong>en</strong> bekostigd is;<br />
2. Er moet sprake zijn <strong>van</strong> voordeel <strong>aan</strong> e<strong>en</strong> onderneming, dat die onderneming<br />
niet langs normale commerciële weg zou hebb<strong>en</strong> verkreg<strong>en</strong>;<br />
3. Er moet sprake zijn <strong>van</strong> e<strong>en</strong> selectief voordeel, namelijk e<strong>en</strong> voordeel<br />
voor e<strong>en</strong> of meer bepaalde onderneming<strong>en</strong> of producties;<br />
4. Het voordeel moet de mededinging (dreig<strong>en</strong> te) vervals<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> ongunstig<br />
effect hebb<strong>en</strong> op het handelsverkeer tuss<strong>en</strong> de lidstat<strong>en</strong>.<br />
Het Europese Hof <strong>van</strong> Justitie heeft <strong>aan</strong>gegev<strong>en</strong>, dat er sprake is <strong>van</strong><br />
"steun" indi<strong>en</strong> de Staat e<strong>en</strong>zijdig "om niet" e<strong>en</strong> "voordeel" verstrekt.<br />
Er kan ook sprake zijn <strong>van</strong> het verstrekk<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> "voordeel" als er weliswaar<br />
wederzijdse verplichting<strong>en</strong> best<strong>aan</strong> tuss<strong>en</strong> de Staat <strong>en</strong> zijn partner,<br />
maar de teg<strong>en</strong>prestatie <strong>van</strong> die partner niet opweegt teg<strong>en</strong> de prestatie <strong>van</strong><br />
de overheid.<br />
Concluder<strong>en</strong>d kan word<strong>en</strong> gesteld, dat het Alliantiemodel niet per definitie<br />
e<strong>en</strong> groter risico op staatssteun meebr<strong>en</strong>gt dan andere bouwcontractsmodell<strong>en</strong>.<br />
Dat de risico's word<strong>en</strong> gedeeld kan als e<strong>en</strong> voordeel voor de opdrachtnemer<br />
word<strong>en</strong> beschouwd, maar zijn beloning is (mede) afhankelijk <strong>van</strong> het<br />
succes <strong>van</strong> de (beide) Alliantiepartners om die risico's te beheers<strong>en</strong>. G<strong>aan</strong><br />
risico's onder bijvoorbeeld e<strong>en</strong> D&C-model naar de opdrachtnemer, dan<br />
word<strong>en</strong> die risico's beprijsd <strong>en</strong> gaat dat dus gepaard met e<strong>en</strong> hogere prijs die<br />
<strong>aan</strong> die opdrachtnemer moet word<strong>en</strong> betaald. De voordel<strong>en</strong> die de opdrachtnemer<br />
met dit contractmodel behaalt, zijn ge<strong>en</strong> voordel<strong>en</strong> die langs nietnormale<br />
weg behaald word<strong>en</strong>.<br />
Het <strong>en</strong>kele feit dat het Alliantiemodel de verhouding tuss<strong>en</strong> partij<strong>en</strong> anders<br />
regelt <strong>en</strong> anders met risico's omgaat, houdt nog ge<strong>en</strong> staatssteun in. Op dit<br />
punt onderscheidt de Alliantie zich in beginsel niet <strong>van</strong> de traditionele PPSvorm<strong>en</strong>.<br />
14
Mededinging<br />
Waar e<strong>en</strong> Alliantie voorziet in e<strong>en</strong> int<strong>en</strong>sieve sam<strong>en</strong>werking tuss<strong>en</strong> opdrachtgever <strong>en</strong> opdrachtnemer,<br />
rijst de vraag of dat niet resulteert in e<strong>en</strong> ongeoorloofde beperking <strong>van</strong> de<br />
mededinging.<br />
14 Rapport, p. 45<br />
Met betrekking tot de mededinging, waarbij in het bijzonder de overheid in het<br />
spel is, word<strong>en</strong> de kaders gesteld door:<br />
• de Mededingingswet;<br />
• de Aanwijzing<strong>en</strong> inzake het verricht<strong>en</strong> <strong>van</strong> marktactiviteit<strong>en</strong> door organisaties<br />
binn<strong>en</strong> de Rijksdi<strong>en</strong>st <strong>van</strong> 18 mei 1998;<br />
• de brief <strong>van</strong> de Minister <strong>van</strong> EZ <strong>van</strong> 17 februari 2006 <strong>aan</strong> de Ministerraad<br />
houd<strong>en</strong>de het voorstel om de Mededingingswet zo te wijzig<strong>en</strong> dat<br />
daarin de in het ingetrokk<strong>en</strong> wetsvoorstel Markt <strong>en</strong> Overheid opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
gedragsregels word<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
De voorgestelde gedragsregels verbied<strong>en</strong> – sam<strong>en</strong>gevat – kruissubsidiëring<br />
uit collectieve middel<strong>en</strong>, functiem<strong>en</strong>ging tuss<strong>en</strong> bestuurlijke <strong>en</strong> economische<br />
activiteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> het creër<strong>en</strong> <strong>van</strong> voordel<strong>en</strong> die voortspruit<strong>en</strong> uit de publieke positie.<br />
Gelet op deze gedragsregels 14 kan word<strong>en</strong> gesteld, dat de kans dat de <strong>RGD</strong><br />
regels <strong>van</strong> mededinging overtreedt in het geval dat <strong>van</strong> Allianties gebruik<br />
wordt gemaakt om de realisering <strong>van</strong> bouwbehoeft<strong>en</strong> juridisch vorm te gev<strong>en</strong>,<br />
niet groter dan bij traditionele contractsvorm<strong>en</strong> moet word<strong>en</strong> geacht. Wel zal<br />
het deelnem<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> commerciële organisatie di<strong>en</strong><strong>en</strong> te geschied<strong>en</strong> met inachtneming<br />
<strong>van</strong> deze kaders.<br />
M<strong>en</strong> kan zich afvrag<strong>en</strong> of de keuze voor het Alliantiemodel leidt tot e<strong>en</strong> beperking<br />
<strong>van</strong> de mededinging op de opdrachtnemersmarkt doordat combinatievorming<br />
wordt gestimuleerd. Op deze vraag luidt het antwoord ontk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>d, althans<br />
het model br<strong>en</strong>gt niet noodzakelijk meer of minder sam<strong>en</strong>werking tuss<strong>en</strong><br />
marktpartij<strong>en</strong> teweeg dan onder andere modell<strong>en</strong> het geval is.<br />
15
Volledige of partiële Alliantie?<br />
Om te zorg<strong>en</strong> dat de k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>en</strong> succesfactor<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Alliantie volledig tot hun recht<br />
kom<strong>en</strong>, di<strong>en</strong>t zorgvuldig <strong>aan</strong>dacht te word<strong>en</strong> besteed <strong>aan</strong> de juridische <strong>en</strong> organisatorische<br />
vormgeving. Daar g<strong>aan</strong> de volg<strong>en</strong>de paragraf<strong>en</strong> nader op in. Eerst wordt het vizier<br />
gericht op de Nederlandse GWW-praktijk.<br />
Onderscheid di<strong>en</strong>t te word<strong>en</strong> gemaakt tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> Alliantie voor het gehele<br />
project (ontwerp <strong>en</strong> uitvoering <strong>en</strong> – optioneel – beheer <strong>en</strong> onderhoud) of voor<br />
e<strong>en</strong> deel <strong>van</strong> het project (zoals de Nederlandse GWW Allianties).<br />
Treedt de Alliantie op als opdrachtgever <strong>van</strong> de uitvoer<strong>en</strong>de <strong>aan</strong>nemer, dan<br />
verandert haar rol gedur<strong>en</strong>de het project: nadat eerst gezam<strong>en</strong>lijk is gewerkt<br />
<strong>aan</strong> het ontwerp <strong>en</strong> andere voorbereid<strong>en</strong>de werkzaamhed<strong>en</strong>, wordt de Alliantie<br />
opdrachtgever voor e<strong>en</strong> <strong>van</strong> haar partners. Zij gaat dan lijk<strong>en</strong> op e<strong>en</strong><br />
traditionele opdrachtgever. Dat heeft tot gevolg, dat de Alliantie waar<strong>van</strong> de<br />
<strong>aan</strong>nemer deel uitmaakt, <strong>aan</strong>sprakelijk is voor het ontwerp <strong>en</strong> de <strong>aan</strong>nemer<br />
alle<strong>en</strong> <strong>aan</strong>sprakelijk is voor uitvoering.<br />
Deze "knip" in de werkzaamhed<strong>en</strong> heeft gevolg<strong>en</strong> voor het type bouwcontractmodel,<br />
voor de juridische gevolg<strong>en</strong> <strong>en</strong> voor de werkzaamhed<strong>en</strong> <strong>van</strong> de<br />
Alliantie.<br />
Met de knip <strong>van</strong> het project in e<strong>en</strong> ontwerpdeel <strong>en</strong> e<strong>en</strong> uitvoeringsdeel doemt<br />
het traditionele bouwteam-model op, zij het dat e<strong>en</strong> bouwteam e<strong>en</strong> opdrachtgever<br />
k<strong>en</strong>t die in e<strong>en</strong> hiërarchische/verticale verhouding staat tot de<br />
deelnemers <strong>aan</strong> het bouwteam.<br />
Deze knip lijkt in de weg te st<strong>aan</strong> <strong>aan</strong> e<strong>en</strong> hechte manier <strong>van</strong> sam<strong>en</strong>werking,<br />
die e<strong>en</strong> Alliantie vereist. Eerst trekt m<strong>en</strong> met elkaar op als "gelijk<strong>en</strong>", <strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s<br />
weer op de hiërarchische manier. Het knipp<strong>en</strong> <strong>van</strong> de werkzaamhed<strong>en</strong><br />
in e<strong>en</strong> ontwerpdeel dat wel, <strong>en</strong> e<strong>en</strong> uitvoeringsdeel dat niet in de Alliantie<br />
wordt ondergebracht hoeft niet in de weg te st<strong>aan</strong> <strong>aan</strong> e<strong>en</strong> succesvol einde<br />
<strong>van</strong> het project, maar heeft wel e<strong>en</strong> <strong>aan</strong>tal juridische <strong>en</strong> organisatorische<br />
consequ<strong>en</strong>ties voor het Alliantiemodel (zoals die met betrekking tot <strong>aan</strong>sprakelijkhed<strong>en</strong><br />
voor ontwerp- <strong>en</strong> uitvoeringsfout<strong>en</strong>), die bij de keuze <strong>van</strong> die knip<br />
onder og<strong>en</strong> moet word<strong>en</strong> gezi<strong>en</strong>.<br />
De <strong>aan</strong>beveling <strong>aan</strong> de <strong>RGD</strong> op basis <strong>van</strong> de theorie luidt dan ook: br<strong>en</strong>g alle<br />
werkzaamhed<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> project onder in de Alliantie <strong>en</strong> vermijd de knip.<br />
16
Contractstructuur Alliantie<br />
Omdat de Alliantie opereert als e<strong>en</strong> zelfstandige <strong>en</strong>titeit, moet zorgvuldig onderscheid<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de juridische relaties binn<strong>en</strong> de Alliantie, <strong>en</strong> de relatie <strong>van</strong> de Alliantie met<br />
derd<strong>en</strong>.<br />
De volg<strong>en</strong>de vorm<strong>en</strong> <strong>van</strong> Alliantiecontract<strong>en</strong> zijn mogelijk:<br />
a. tuss<strong>en</strong> de opdrachtgever <strong>en</strong> e<strong>en</strong> consortium ter realisering <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
bepaald project (Projectalliantie);<br />
b. tuss<strong>en</strong> de opdrachtgever <strong>en</strong> e<strong>en</strong> consortium <strong>van</strong> ontwerpers <strong>en</strong> <strong>aan</strong>nemers<br />
ter realisering <strong>van</strong> e<strong>en</strong> bepaald project <strong>en</strong> om dat project later<br />
te beher<strong>en</strong> <strong>en</strong> onderhoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> wellicht ook te exploiter<strong>en</strong> (uitgebreide<br />
Project Alliantie);<br />
c. de Alliantie krijgt als taak het ontwerpwerk <strong>en</strong> sluit vervolg<strong>en</strong>s met<br />
e<strong>en</strong> <strong>aan</strong>nemer e<strong>en</strong> uitvoeringscontract (de Nederlandse GWWvariant);<br />
d. de Alliantie verzorgt het beheer, onderhoud <strong>en</strong> de exploitatie <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
gerealiseerd project (deze variant is tot dusverre in Nederland niet<br />
beschrev<strong>en</strong>).<br />
In de vorige paragraf<strong>en</strong> is al <strong>aan</strong>gegev<strong>en</strong> dat de onder a g<strong>en</strong>oemde variant<br />
op dit mom<strong>en</strong>t de meest geschikte vorm lijkt voor de <strong>RGD</strong> om het Alliantiemodel<br />
te beproev<strong>en</strong>. Op die variant zal de focus dan ook zijn gericht in de<br />
rest <strong>van</strong> deze <strong>Handleiding</strong>.<br />
Aanbevol<strong>en</strong> wordt het contract voor de Alliantie niet meer te lat<strong>en</strong> regel<strong>en</strong><br />
dan de verhouding tuss<strong>en</strong> de partners. Overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> met derd<strong>en</strong> (zoals<br />
de afnemer, de financier <strong>en</strong> met name de uitvoer<strong>en</strong>de <strong>aan</strong>nemer) di<strong>en</strong><strong>en</strong> te<br />
word<strong>en</strong> ondergebracht in e<strong>en</strong> afzonderlijk contract, waarin ook de <strong>aan</strong>sprakelijkhed<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> geregeld.<br />
De contract<strong>en</strong> <strong>van</strong> de Alliantie met derd<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> de traditionele verdeling<br />
<strong>van</strong> risico's. Het Alliantiecontract zelf k<strong>en</strong>merkt zich door risicodeling. De<br />
consequ<strong>en</strong>ties daar<strong>van</strong> kom<strong>en</strong> thans <strong>aan</strong> de orde.<br />
17
De belangrijkste aspect<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
het Alliantiecontract<br />
Het feit dat de Alliantie e<strong>en</strong> horizontale sam<strong>en</strong>werkingsvorm is, komt tot uitdrukking in de<br />
formulering <strong>en</strong> de bepaling<strong>en</strong> <strong>van</strong> het Alliantiecontract.<br />
15 Rapport, p. 66 <strong>en</strong> 67<br />
In ieder geval di<strong>en</strong><strong>en</strong> in e<strong>en</strong> Alliantiecontract de volg<strong>en</strong>de onderwerp<strong>en</strong> te<br />
word<strong>en</strong> geregeld:<br />
• De considerans, die vermeldt waarom het Alliantiecontract wordt <strong>aan</strong>geg<strong>aan</strong><br />
<strong>en</strong> het doel <strong>van</strong> de sam<strong>en</strong>werking wordt g<strong>en</strong>oemd.<br />
• De organisatiestructuuur <strong>van</strong> de Alliantie. Aanbevol<strong>en</strong> wordt het bestuur<br />
te lat<strong>en</strong> best<strong>aan</strong> uit e<strong>en</strong> gelijk <strong>aan</strong>tal verteg<strong>en</strong>woordigers <strong>van</strong> de<br />
deelnem<strong>en</strong>de partij<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat bestuur te lat<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> bij unanimiteit<br />
<strong>van</strong> stemm<strong>en</strong>. Zou ge<strong>en</strong> overe<strong>en</strong>stemming kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> bereikt,<br />
dan kan word<strong>en</strong> gedacht <strong>aan</strong> het inschakel<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Raad <strong>van</strong><br />
Deskundig<strong>en</strong> of e<strong>en</strong> Comité <strong>van</strong> Wijze Mann<strong>en</strong>. Naast het bestuur<br />
kan e<strong>en</strong> Project Managem<strong>en</strong>t Team word<strong>en</strong> ingesteld.<br />
• De communicatie. Deze moet goed geregeld word<strong>en</strong>. Er di<strong>en</strong>t e<strong>en</strong><br />
overlegstructuur te word<strong>en</strong> bepaald. De onderwerp<strong>en</strong>, waarover afsprak<strong>en</strong><br />
gemaakt di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> b<strong>en</strong>oemd. 15 In de communicatie<br />
di<strong>en</strong>t op<strong>en</strong>heid te word<strong>en</strong> betracht. Er di<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> bepaling te word<strong>en</strong><br />
opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, dat gewaarschuwd moet word<strong>en</strong> bij omstandighed<strong>en</strong>,<br />
die kost<strong>en</strong>verhog<strong>en</strong>d zoud<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>.<br />
• De tak<strong>en</strong> <strong>van</strong> de Alliantie <strong>en</strong> de verdeling daar<strong>van</strong><br />
• Aansprakelijkheid <strong>en</strong> risico's <strong>van</strong> <strong>en</strong> in de Alliantie<br />
• Het Alliantiefonds<br />
• Duur <strong>en</strong> beëindiging <strong>van</strong> de Alliantie<br />
• Intellectuele Eig<strong>en</strong>dom<br />
• Geschilbeslechting<br />
Deze laatste 6 elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> verdi<strong>en</strong><strong>en</strong> uitgebreider bespreking <strong>en</strong> kom<strong>en</strong><br />
daarom hierna in afzonderlijke paragraf<strong>en</strong> <strong>aan</strong> bod.<br />
18
De tak<strong>en</strong> <strong>van</strong> de Alliantie <strong>en</strong> de<br />
verdeling daar<strong>van</strong><br />
Gezi<strong>en</strong> de aard <strong>van</strong> het Alliantiemodel kunn<strong>en</strong> de verplichting<strong>en</strong>/tak<strong>en</strong> die partij<strong>en</strong> op zich<br />
nem<strong>en</strong> in de Alliantie slechts in algem<strong>en</strong>e bepaling<strong>en</strong> <strong>en</strong> in algem<strong>en</strong>e bewoording<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
beschrev<strong>en</strong>. Bij de taakverdeling moet e<strong>en</strong> zekere flexibiliteit word<strong>en</strong> betracht om optimaal<br />
te profiter<strong>en</strong> <strong>van</strong> het sam<strong>en</strong>werkingsmodel.<br />
Hier laat zich het verschil merk<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> traditioneel contract tuss<strong>en</strong> opdrachtgever<br />
<strong>en</strong> <strong>aan</strong>nemer in e<strong>en</strong> verticale verhouding <strong>en</strong> e<strong>en</strong> (horizontaal)<br />
Alliantiecontract. In e<strong>en</strong> Alliantiecontract word<strong>en</strong> tak<strong>en</strong> <strong>en</strong> bevoegdhed<strong>en</strong> gelegd<br />
bij e<strong>en</strong> organisatie, waar de opdrachtgever maar t<strong>en</strong> dele invloed op<br />
heeft. Bij de bek<strong>en</strong>de Nederlandse Alliantie contract<strong>en</strong> gaat het daarbij om<br />
planning, grondverwerving, vergunning<strong>en</strong>, kabels <strong>en</strong> leiding<strong>en</strong> <strong>en</strong> archeologie<br />
alsmede ontwerp<strong>en</strong> <strong>en</strong> de controle op <strong>en</strong> <strong>aan</strong>sturing <strong>van</strong> de uitvoer<strong>en</strong>de<br />
<strong>aan</strong>nemer <strong>en</strong> de ontwerper. Voor de opdrachtnemer betek<strong>en</strong>t dit dat hij t<strong>en</strong><br />
dele tak<strong>en</strong> te drag<strong>en</strong> krijgt, waar hij in het verled<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> bemoei<strong>en</strong>is mee<br />
had. Maar waar hij e<strong>en</strong> deel <strong>van</strong> de werkzaamhed<strong>en</strong> onder e<strong>en</strong> D&Ccontract<br />
alléén zou hebb<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> verzorg<strong>en</strong>, zijn deze nu <strong>aan</strong> de Alliantie<br />
toebedeeld. Dit geldt in nog sterkere mate voor de volledige Project-Alliantie.<br />
In het Napredmodel, de Waardse Alliantie <strong>en</strong> de Alliantie N201 zijn de tak<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> verantwoordelijkhed<strong>en</strong> zodanig geregeld <strong>en</strong> verdeeld dat daaruit de volg<strong>en</strong>de<br />
karakteristiek<strong>en</strong> zijn te ontl<strong>en</strong><strong>en</strong>:<br />
• er wordt gewerkt met e<strong>en</strong> zog<strong>en</strong>aamde negatieve lijst, in die zin dat<br />
de Alliantie is belast met met alle tak<strong>en</strong> t<strong>en</strong> behoeve <strong>van</strong> de realisering<br />
<strong>van</strong> het project, t<strong>en</strong>zij e<strong>en</strong> taak expliciet is toebedeeld <strong>aan</strong> e<strong>en</strong><br />
der partij<strong>en</strong>.<br />
• binn<strong>en</strong> de Alliantie zijn de tak<strong>en</strong> contractueel globaal verdeeld. De<br />
precieze taakverdeling bepaalt het Alliantiebestuur, op voorstel <strong>van</strong><br />
het MT.<br />
In de Alliantie participer<strong>en</strong> partij<strong>en</strong> in beginsel op basis <strong>van</strong> gelijkwaardigheid,<br />
maar dat betek<strong>en</strong>t niet dat alles op 50-50 basis moet word<strong>en</strong> geregeld.<br />
"De verdeling 50-50 is e<strong>en</strong> regel om gelijkwaardigheid te creër<strong>en</strong>.<br />
Daar moet echter niet te rigide mee om word<strong>en</strong> geg<strong>aan</strong>"<br />
19
Aansprakelijkheid <strong>en</strong> risico's<br />
<strong>van</strong> <strong>en</strong> in de Alliantie<br />
De <strong>aan</strong>sprakelijkheid <strong>van</strong> de Alliantie <strong>en</strong> de onderlinge verdeling <strong>van</strong> de draagplicht rak<strong>en</strong><br />
de kern <strong>van</strong> de Alliantie. De Alliantie k<strong>en</strong>t juridisch ge<strong>en</strong> opdrachtgever.<br />
In contractuele zin word<strong>en</strong> in de UAV- <strong>en</strong> de UAV-GC-<strong>aan</strong>nemingscontract<strong>en</strong><br />
ge<strong>en</strong> <strong>aan</strong>sprakelijkheidsbepaling<strong>en</strong> gekoppeld <strong>aan</strong> de tak<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
de Alliantie. Er wordt ook ge<strong>en</strong> taak opgedrag<strong>en</strong> <strong>aan</strong> de Alliantie, want de<br />
opdrachtgever is zelf lid <strong>van</strong> de Alliantie. In de contract<strong>en</strong> <strong>van</strong> de Waardse<br />
Alliantie <strong>en</strong> de Alliantie N201 zijn ge<strong>en</strong> <strong>aan</strong>sprakelijkheidsbepaling<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>,<br />
die ertoe zoud<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> leid<strong>en</strong>, dat de Alliantie als zodanig contractueel<br />
<strong>aan</strong>sprakelijk gesteld zou kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> opdrachtgever: als<br />
er schade ontstaat door fout<strong>en</strong> <strong>van</strong> deelnemers in de Alliantie, dan ligt de<br />
draagplichtigheid <strong>van</strong> de schade in de Alliantie zelf, althans in het Alliantiefonds,<br />
zoals ook e<strong>en</strong> person<strong>en</strong>v<strong>en</strong>nootschap zelf draagplichtig is voor de<br />
schade, die door led<strong>en</strong> <strong>van</strong> de v<strong>en</strong>nootschap wordt veroorzaakt.<br />
Dit betek<strong>en</strong>t niet dat de Alliantie e<strong>en</strong> bodemloze put is voor risico's die uiteindelijk<br />
bij de opdrachtgever terecht kom<strong>en</strong>. De participatie in het Alliantiefonds<br />
stimuleert partij<strong>en</strong> immers om opkom<strong>en</strong>de risico's zo goed mogelijk te<br />
adresser<strong>en</strong>: daar hebb<strong>en</strong> zij beid<strong>en</strong> baat bij. Voor bijzondere gevall<strong>en</strong>, zoals<br />
bewuste wanprestatie of faillissem<strong>en</strong>t word<strong>en</strong> wel bijzondere regeling<strong>en</strong> getroff<strong>en</strong>.<br />
Dat is in e<strong>en</strong> v<strong>en</strong>nootschap onder firma al niet anders.<br />
Met betrekking tot <strong>aan</strong>sprakelijkheid <strong>en</strong> risico's bij Allianties wordt <strong>aan</strong>bevol<strong>en</strong>:<br />
• e<strong>en</strong> zo optimaal mogelijk functioner<strong>en</strong> <strong>van</strong> de Alliantie te bereik<strong>en</strong><br />
door ge<strong>en</strong> <strong>aan</strong>sprakelijkheidsbepaling<strong>en</strong> in de overe<strong>en</strong>komst op te<br />
nem<strong>en</strong>, <strong>en</strong><br />
• middels het Alliantiefonds de prikkel te vind<strong>en</strong> om goed te prester<strong>en</strong>.<br />
"In e<strong>en</strong> Alliantie moet<strong>en</strong> de partners elkaar afrek<strong>en</strong><strong>en</strong> op<br />
inspanning <strong>en</strong> niet zozeer op resultaat."<br />
20
Het Alliantiefonds<br />
Om de organisatie <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Alliantie zelfstandig te do<strong>en</strong> functioner<strong>en</strong>, di<strong>en</strong>t zij in financiële<br />
zin armslag te krijg<strong>en</strong>, waartoe het Alliantiefonds di<strong>en</strong>t. De werking daar<strong>van</strong> is schematisch<br />
weergegev<strong>en</strong> in bijlage 1 bij deze <strong>Handleiding</strong>.<br />
16 p. 70-71<br />
Het Alliantiefonds is e<strong>en</strong> <strong>van</strong> de typische k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> <strong>van</strong> het Alliantiemodel.<br />
In de Waardse Alliantie wordt het Fonds als volgt gedefinieerd: "Het financiële<br />
budget waarmee de Alliantie nader in de alliantieovere<strong>en</strong>komst te omschrijv<strong>en</strong><br />
kost<strong>en</strong> <strong>en</strong> risico's moet dekk<strong>en</strong>." Het saldo <strong>van</strong> het Fonds <strong>aan</strong> het<br />
einde <strong>van</strong> het project wordt gedeeld tuss<strong>en</strong> opdrachtgever <strong>en</strong> opdrachtnemer.<br />
Het uiteindelijk del<strong>en</strong> <strong>van</strong> het resultaat <strong>van</strong> het Fonds verzekert dat de<br />
deelnem<strong>en</strong>de partij<strong>en</strong> zich voor e<strong>en</strong> goed resultaat zull<strong>en</strong> inspann<strong>en</strong>.<br />
In de GWW-praktijk blijkt de om<strong>van</strong>g <strong>van</strong> het daadwerkelijke Alliantiefonds<br />
beperkt te zijn tot e<strong>en</strong> relatief klein deel <strong>van</strong> de investeringskost<strong>en</strong>. Het Alliantiefonds<br />
voorziet hier namelijk niet in de realisatierisico’s die zijn uitbesteed<br />
<strong>aan</strong> de <strong>aan</strong>nemer (de g<strong>en</strong>oemde “knip”), maar wordt gebruikt voor de<br />
risico’s (<strong>en</strong> kans<strong>en</strong>) die het project naast de pure realisatie loopt.<br />
Er<strong>van</strong> uitg<strong>aan</strong>de, dat de Alliantie e<strong>en</strong> V<strong>en</strong>nootschap Onder Firma (VOF) is,<br />
behoort het Fonds tot het afgescheid<strong>en</strong> vermog<strong>en</strong> <strong>van</strong> de VOF. Dat is <strong>van</strong><br />
belang voor de positie <strong>van</strong> de partners in de alliantie, wanneer crediteur<strong>en</strong><br />
verhaal zoek<strong>en</strong>. Met betrekking tot het Alliantiefonds wijst de Studie 16 op alternatieve<br />
modell<strong>en</strong> uit de buit<strong>en</strong>landse praktijk, zoals het Limb comp<strong>en</strong>sation<br />
model.<br />
Met betrekking tot het Alliantiefonds zijn de <strong>aan</strong>beveling<strong>en</strong>:<br />
• Het Alliantiefonds moet zo ingericht zijn dat de deelnem<strong>en</strong>de <strong>aan</strong>nemer<br />
zich verzekerd weet minimaal uit de kost<strong>en</strong> te kunn<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>.<br />
• Vastgelegd di<strong>en</strong>t te zijn wat de om<strong>van</strong>g <strong>van</strong> deze kost<strong>en</strong> kan zijn <strong>en</strong><br />
hoe vastgesteld wordt dat deze kost<strong>en</strong> daadwerkelijk zijn gemaakt.<br />
Het Alliantiefonds bevat de prikkel om optimaal te prester<strong>en</strong>, maar de om<strong>van</strong>g<br />
er<strong>van</strong> di<strong>en</strong>t wel realistisch bepaald te word<strong>en</strong>.<br />
21
Duur, beëindiging <strong>en</strong> vroegtijdige<br />
beëindiging <strong>van</strong> de Alliantie<br />
In het Alliantiecontract di<strong>en</strong>t te word<strong>en</strong> bepaald hoe lang het contract duurt, of <strong>en</strong> zo ja,<br />
hoe het contract tuss<strong>en</strong>tijds kan word<strong>en</strong> beëindigd <strong>en</strong> hoe de beëindiging <strong>van</strong> het contract<br />
plaatsvindt. Uitgangspunt is, ev<strong>en</strong>als bij e<strong>en</strong> maatschap of vof, dat partij<strong>en</strong> zich <strong>aan</strong> elkaar<br />
committer<strong>en</strong> tot het project is afgerond.<br />
17 Studie p. 72.<br />
Met betrekking tot de duur <strong>van</strong> het contract word<strong>en</strong> in de bek<strong>en</strong>de contract<strong>en</strong><br />
verschill<strong>en</strong>de regeling<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>. Zo eindigt het contract <strong>van</strong> de Waardse<br />
Alliantie door ontbinding door het Alliantiebestuur als het werk na afloop <strong>van</strong><br />
de in het <strong>aan</strong>nemingscontract g<strong>en</strong>oemde garantietermijn <strong>van</strong> drie jaar, het<br />
werk, waarop de garantietermijn betrekking heeft, door NS RIB is <strong>aan</strong>vaard.<br />
De Alliantie N201 blijft best<strong>aan</strong> zolang als de werkzaamhed<strong>en</strong> in het kader<br />
<strong>van</strong> de Alliantie nog niet zijn afgerond <strong>en</strong> zich nog verplichting<strong>en</strong> dan wel<br />
<strong>aan</strong>sprakelijkhed<strong>en</strong> voordo<strong>en</strong> uit hoofde <strong>van</strong> de Alliantie, die <strong>aan</strong>leiding kunn<strong>en</strong><br />
gev<strong>en</strong> tot besluitvorming dan wel afrek<strong>en</strong>ing tuss<strong>en</strong> partij<strong>en</strong>.<br />
In de Alliantie N201 wordt e<strong>en</strong> regeling gegev<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> voortijdige beëindiging<br />
als de Alliantie ondanks de inspanning<strong>en</strong> <strong>van</strong> partij<strong>en</strong> niet functioneert.<br />
Partij<strong>en</strong> g<strong>aan</strong> dan met het project verder volg<strong>en</strong>s de D&Covere<strong>en</strong>komst.<br />
De gevolg<strong>en</strong> daar<strong>van</strong> zijn ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s geregeld. 17<br />
In het Alliantie N201-contract is opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, dat de Alliantieovere<strong>en</strong>komst<br />
<strong>en</strong> de uitvoeringsovere<strong>en</strong>komst onlosmakelijk met elkaar verbond<strong>en</strong> zijn,<br />
maar niet is bepaald dat het einde <strong>van</strong> de <strong>aan</strong>nemingsovere<strong>en</strong>komst het<br />
einde <strong>van</strong> de Alliantieovere<strong>en</strong>komst betek<strong>en</strong>t. Dat kan tot problem<strong>en</strong> leid<strong>en</strong>.<br />
Aanbevol<strong>en</strong> wordt e<strong>en</strong> deugdelijke tuss<strong>en</strong>tijdse afscheidsregeling op te nem<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> wel e<strong>en</strong> afscheidsregeling, die overe<strong>en</strong>komt met de regeling <strong>van</strong> artikel<br />
7:764 BW. Die afscheidsregeling di<strong>en</strong>t voorts rek<strong>en</strong>ing te houd<strong>en</strong> met<br />
e<strong>en</strong> situatie, waarin blijkt dat niet de juiste "chemie" tuss<strong>en</strong> partij<strong>en</strong> tot stand<br />
komt.<br />
E<strong>en</strong> opzegging <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Alliantiecontract betek<strong>en</strong>t nog niet, dat partij<strong>en</strong> definitief<br />
uit elkaar g<strong>aan</strong>: partij<strong>en</strong> zoud<strong>en</strong> heel wel op e<strong>en</strong> traditionele manier verder<br />
kunn<strong>en</strong> g<strong>aan</strong>, zoals bij de Alliantie N201 heeft plaatsgevond<strong>en</strong>, waar in<br />
dat Alliantiecontract is bepaald, dat mocht de Alliantie voortijdig eindig<strong>en</strong>,<br />
met de <strong>aan</strong>nemer zal word<strong>en</strong> verder gewerkt in de vorm <strong>van</strong> e<strong>en</strong> D&Covere<strong>en</strong>komst.<br />
22
Intellectuele eig<strong>en</strong>dom<br />
In de traditionele, verticale bouwcontract<strong>en</strong> komt de intellectuele eig<strong>en</strong>dom vaak toe <strong>aan</strong><br />
de opdrachtgever. De vraag is of dit wel ver<strong>en</strong>igbaar is met het Alliantiemodel.<br />
In het Alliantiecontract zal ook moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geregeld hoe wordt omgeg<strong>aan</strong><br />
met de intellectuele eig<strong>en</strong>dom op het product, dat het resultaat is <strong>van</strong><br />
de sam<strong>en</strong>werking in de Alliantie. Daarbij kan word<strong>en</strong> gedacht <strong>aan</strong> e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schappelijk<br />
auteursrecht – omdat wederkerig beïnvloeding plaatsvindt<br />
– <strong>en</strong> <strong>aan</strong> e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schappelijke <strong>aan</strong>spraak op octrooirecht.<br />
Aanbevol<strong>en</strong> wordt om de tijd<strong>en</strong>s de werkzaamhed<strong>en</strong> ontwikkelde intellectuele<br />
eig<strong>en</strong>dom zo te regel<strong>en</strong>, dat de in de Alliantie deelnem<strong>en</strong>de partij<strong>en</strong> daar<br />
zo gelijk mogelijk <strong>van</strong> profiter<strong>en</strong>.<br />
23
Geschilbeslechting<br />
Hoewel de Alliantievorm gericht is op het voorkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> geschill<strong>en</strong>, di<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> regeling te<br />
word<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> hoe geschill<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beslecht, wanneer deze zich onverhoopt<br />
zoud<strong>en</strong> voordo<strong>en</strong>.<br />
Opvall<strong>en</strong>d is, dat in de contract<strong>en</strong> die onderzocht zijn, e<strong>en</strong> regeling is opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>,<br />
die – met terzijde lat<strong>en</strong> <strong>van</strong> de traditionele geschill<strong>en</strong>beslechters als<br />
de burgerlijke rechter <strong>en</strong> arbitrage-institut<strong>en</strong> – bepaalt, dat gebruik gemaakt<br />
zal word<strong>en</strong> <strong>van</strong> wijze mann<strong>en</strong>, die e<strong>en</strong> bind<strong>en</strong>d advies uitbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> dan wel<br />
<strong>van</strong> rad<strong>en</strong> <strong>van</strong> deskundig<strong>en</strong> of mediation.<br />
Dit strookt met het karakter <strong>van</strong> de Alliantie, die immers gericht is op het<br />
voorkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> conflict<strong>en</strong> <strong>en</strong> dus e<strong>en</strong> groot zelfoploss<strong>en</strong>d vermog<strong>en</strong> vereist.<br />
Zo laat het N201-contract e<strong>en</strong> regeling zi<strong>en</strong> waarbij het verschil <strong>van</strong> m<strong>en</strong>ing<br />
volg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> strak tijdschema in de projectorganisatie omhoog gaat, waarbij<br />
op elk niveau kritisch bekek<strong>en</strong> moet word<strong>en</strong> of partij<strong>en</strong> er sam<strong>en</strong> uit kunn<strong>en</strong><br />
kom<strong>en</strong>. Lukt dat niet, dan volgt uiteindelijk e<strong>en</strong> niet-bind<strong>en</strong>d advies <strong>van</strong> deskundig<strong>en</strong>,<br />
op basis waar<strong>van</strong> het Alliantiebestuur beslist. Pas dat besluit kan<br />
vervolg<strong>en</strong>s <strong>aan</strong> arbitrage word<strong>en</strong> onderworp<strong>en</strong>.<br />
Aanbevol<strong>en</strong> wordt om de geschilbeslechtingsregeling zo in te kled<strong>en</strong>, dat<br />
problem<strong>en</strong> <strong>aan</strong> de bron word<strong>en</strong> opgelost <strong>en</strong> zoveel mogelijk voorkom<strong>en</strong><br />
wordt dat geschill<strong>en</strong> door arbitrage of rechtspraak word<strong>en</strong> beslecht. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong><br />
di<strong>en</strong>t de geschilbeslechtingsregeling de <strong>aan</strong> de Alliantie deelnem<strong>en</strong>de<br />
partij<strong>en</strong> in hun waarde te lat<strong>en</strong> <strong>en</strong> niet de positie <strong>van</strong> e<strong>en</strong> <strong>van</strong> h<strong>en</strong> te bevoordel<strong>en</strong>.<br />
24
De rechtsvorm <strong>van</strong> de Alliantie<br />
Voor de Alliantie zijn de rele<strong>van</strong>te rechtsvorm<strong>en</strong>: de maatschap, de v<strong>en</strong>nootschap onder<br />
firma <strong>en</strong> de commanditaire v<strong>en</strong>nootschap. Partij<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> om de Alliantie in<br />
e<strong>en</strong> rechtspersoon onder te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. 18<br />
Als partij<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> aparte rechtspersoon opricht<strong>en</strong> waarin de Alliantie wordt<br />
ondergebracht, dan zal de Alliantie veelal de rechtsvorm <strong>van</strong> v<strong>en</strong>nootschap<br />
onder firma dan wel die <strong>van</strong> de maatschap k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. 19 E<strong>en</strong> contractsbepaling<br />
dat er ge<strong>en</strong> sprake is <strong>van</strong> e<strong>en</strong> v.o.f. zal daar in het algeme<strong>en</strong> niet <strong>aan</strong> af<br />
kunn<strong>en</strong> do<strong>en</strong>.<br />
K<strong>en</strong>nisneming <strong>van</strong> de gevolg<strong>en</strong> <strong>van</strong> de te kiez<strong>en</strong> rechtsvorm is <strong>van</strong> belang,<br />
waar het gaat om de <strong>aan</strong>sprakelijkheid <strong>van</strong> de deelnemers <strong>aan</strong> de Alliantie.<br />
Is er bij de maatschap sprake <strong>van</strong> gedeelde <strong>aan</strong>sprakelijkheid, in e<strong>en</strong> vof<br />
(e<strong>en</strong> bijzondere maatschap) zijn alle partners <strong>aan</strong>sprakelijk voor het geheel,<br />
terwijl in de cv (e<strong>en</strong> bijzondere vof) t<strong>en</strong> slotte, de stille v<strong>en</strong>not<strong>en</strong> slechts <strong>aan</strong>sprakelijk<br />
zijn tot hun inbr<strong>en</strong>g.<br />
Er wordt op gewez<strong>en</strong>, dat er bij de maatschap in principe ge<strong>en</strong> sprake is <strong>van</strong><br />
e<strong>en</strong> afgescheid<strong>en</strong> vermog<strong>en</strong>, <strong>en</strong> dat dat bij de v<strong>en</strong>nootschap onder firma<br />
(vof) <strong>en</strong> de commanditaire v<strong>en</strong>nootschap (cv) wél het geval is.<br />
Te zijner tijd zal rek<strong>en</strong>ing moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gehoud<strong>en</strong> met de herzi<strong>en</strong>ing <strong>van</strong><br />
de wettelijke regeling <strong>van</strong> de person<strong>en</strong>v<strong>en</strong>nootschapp<strong>en</strong>, die er de kom<strong>en</strong>de<br />
jar<strong>en</strong> <strong>aan</strong> komt.<br />
18<br />
Zie p. 77 <strong>van</strong> de Studie. Dit kan consequ<strong>en</strong>ties hebb<strong>en</strong> voor de toepasselijkheid <strong>van</strong> de Comptabiliteitswet, eerder besprok<strong>en</strong>.<br />
19<br />
In gebiedsontwikkeling komt de cv/bv rechtsvorm veel voor, maar bedacht moet word<strong>en</strong> dat deze keuze veelal fiscaal<br />
gedrev<strong>en</strong> is. Die fiscaliteit kan bij de Alliantie tot andere keuzes leid<strong>en</strong>.<br />
25
Conclusies <strong>en</strong> <strong>aan</strong>beveling<strong>en</strong><br />
voor de Rijksgebouw<strong>en</strong>di<strong>en</strong>st<br />
In deze paragraaf vindt e<strong>en</strong> synthese plaats, in de vorm <strong>van</strong> op succesfactor<strong>en</strong> gebaseerde<br />
<strong>aan</strong>beveling<strong>en</strong>.<br />
• Beperkte of volledige Alliantie?<br />
E<strong>en</strong> succesfactor voor Allianties is de gedeelde verantwoordelijkheid voor<br />
het eindresultaat, resulter<strong>en</strong>d in e<strong>en</strong> "clubgevoel" in de Alliantie. Aan die horizontaliteit<br />
wordt afbreuk ged<strong>aan</strong> als de sam<strong>en</strong>werking ook verticale elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
bevat. E<strong>en</strong> Alliantie di<strong>en</strong>t daarom idealiter (minimaal) de ontwerpfase<br />
<strong>en</strong> de uitvoeringsfase betreff<strong>en</strong>, opdat e<strong>en</strong> "knip" tuss<strong>en</strong> ontwerp <strong>en</strong> uitvoering<br />
wordt voorkom<strong>en</strong>.<br />
De praktijk leert dat er zowel <strong>aan</strong> publieke als private zijde terughoud<strong>en</strong>dheid<br />
bestaat t<strong>en</strong> <strong>aan</strong>zi<strong>en</strong> <strong>van</strong> het <strong>aan</strong>g<strong>aan</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> partnerschap voor e<strong>en</strong> (langjarige)<br />
termijn die tev<strong>en</strong>s de beheersfase omvat. Als de beheersfase zich –<br />
anders dan de realisatie – niet k<strong>en</strong>merkt door complexiteit <strong>en</strong> moeilijk in te<br />
schatt<strong>en</strong> risico's die zich l<strong>en</strong><strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> gezam<strong>en</strong>lijke oplossing, ligt e<strong>en</strong> Alliantie<br />
voor de beheersfase minder in de rede.<br />
• Aanbestedingsrecht<br />
Het succes <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Alliantie hangt niet op de eerste plaats af <strong>van</strong> de meest<br />
voordelige <strong>aan</strong>bieding voor het project, maar <strong>van</strong> het vind<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> geschikte<br />
partner met de b<strong>en</strong>odigde instelling <strong>en</strong> capaciteit<strong>en</strong> voor sam<strong>en</strong>werking<br />
in e<strong>en</strong> Alliantie. Dat heeft consequ<strong>en</strong>ties voor de <strong>aan</strong>besteding.<br />
Twee conclusies spring<strong>en</strong> in het oog. De eerste is dat de concurr<strong>en</strong>tiegerichte<br />
dialoog de <strong>aan</strong>gewez<strong>en</strong> procedure is. De tweede conclusie is dat de dialoog<br />
fase zo ingericht di<strong>en</strong>t te word<strong>en</strong> dat optimaal contact kan plaatsvind<strong>en</strong><br />
met de inschrijvers. De Australische manier verdi<strong>en</strong>t hier navolging.<br />
Of de concurr<strong>en</strong>tiegerichte dialoog ook daadwerkelijk gebruikt mag word<strong>en</strong>,<br />
is onderwerp <strong>van</strong> discussie, maar in de praktijk lijkt deze discussie niet tot<br />
problem<strong>en</strong> (althans nog niet tot jurisprud<strong>en</strong>tie) te leid<strong>en</strong>.<br />
26
• Deelneming<strong>en</strong>beleid, staatssteun <strong>en</strong> mededingingsrecht<br />
Van deze drie onderwerp<strong>en</strong> vraagt het eerste de meeste <strong>aan</strong>dacht. Waar de<br />
comptabiliteitswetgeving <strong>aan</strong> deelneming door <strong>RGD</strong> in naamloze <strong>en</strong> beslot<strong>en</strong><br />
v<strong>en</strong>nootschapp<strong>en</strong> zware procedurele eis<strong>en</strong> stelt lijkt het Rijksdeelneming<strong>en</strong>beleid<br />
in beginsel niet in de weg te st<strong>aan</strong> <strong>aan</strong> oprichting <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Alliantie als<br />
v<strong>en</strong>nootschap onder firma (vof). E<strong>en</strong> belemmer<strong>en</strong>de factor zou wel kunn<strong>en</strong><br />
zijn het beleid <strong>van</strong> de Minister <strong>van</strong> Financiën om ook voor person<strong>en</strong>v<strong>en</strong>ootschapp<strong>en</strong><br />
(zoals de vof) <strong>van</strong> <strong>en</strong>ige om<strong>van</strong>g de procedure <strong>van</strong> de Comptabiliteitswet<br />
te volg<strong>en</strong>.<br />
Staatssteun <strong>en</strong> mededingingsrecht zijn in beginsel ge<strong>en</strong> sta in de weg <strong>aan</strong><br />
het opricht<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Alliantie, waarbij de <strong>RGD</strong> partij is.<br />
• Juridische <strong>en</strong> organisatorische vormgeving<br />
E<strong>en</strong> succesvol functioner<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Alliantie vereist vertrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> op<strong>en</strong>heid<br />
<strong>van</strong> de deelnem<strong>en</strong>de partij<strong>en</strong>. Dat heeft consequ<strong>en</strong>ties voor de juridische <strong>en</strong><br />
organisatorische vormgeving.<br />
De Alliantie vereist het ontbrek<strong>en</strong> <strong>van</strong> hiërarchische verhouding<strong>en</strong>. Het contract<br />
di<strong>en</strong>t daar<strong>van</strong> dan ook ge<strong>en</strong> spor<strong>en</strong> te drag<strong>en</strong>.<br />
De kwalificatie <strong>van</strong> de Alliantie als vof ligt voor de hand, zolang partij<strong>en</strong> ge<strong>en</strong><br />
aparte rechtspersoon opricht<strong>en</strong>. Rek<strong>en</strong>ing moet daarom word<strong>en</strong> gehoud<strong>en</strong><br />
met de ophand<strong>en</strong> zijnde wijziging <strong>van</strong> het person<strong>en</strong>v<strong>en</strong>nootschapsrecht.<br />
Aansprakelijkheidsbepaling<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> zo veel mogelijk afwezig te zijn, omdat<br />
zij risico's verdel<strong>en</strong>. De deling <strong>van</strong> risico's geschiedt via participatiebepaling<strong>en</strong>,<br />
zoals inbr<strong>en</strong>gverplichting<strong>en</strong> <strong>en</strong> winst-verliesdeling.<br />
Communicatie di<strong>en</strong>t goed geregeld te zijn <strong>en</strong> deze regeling di<strong>en</strong>t ook nageleefd<br />
te word<strong>en</strong>.<br />
Intellectuele eig<strong>en</strong>dom di<strong>en</strong>t op e<strong>en</strong> wijze geregeld te zijn, waar beide partij<strong>en</strong><br />
in de toekomst profijt <strong>van</strong> kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>.<br />
De Geschill<strong>en</strong>regeling di<strong>en</strong>t gericht te zijn op interne cons<strong>en</strong>sus. E<strong>en</strong> bind<strong>en</strong>d<br />
extern oordeel moet als laatste redmiddel word<strong>en</strong> gereserveerd.<br />
Het verdi<strong>en</strong>t <strong>aan</strong>beveling e<strong>en</strong> afscheidsregeling op te nem<strong>en</strong>, die rek<strong>en</strong>ing<br />
houdt met de chemie tuss<strong>en</strong> partij<strong>en</strong> (incompatibilité d'humeurs). Voor tuss<strong>en</strong>tijdse<br />
opzegging kan <strong>aan</strong>geslot<strong>en</strong> word<strong>en</strong> bij de regeling voor de opzegging<br />
<strong>van</strong> opdracht<strong>en</strong> in art. 7:764 BW. Ook kan afgesprok<strong>en</strong> word<strong>en</strong> dat partij<strong>en</strong><br />
de sam<strong>en</strong>werking dan voortzett<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> meer traditionele, verticale relatie,<br />
bijvoorbeeld e<strong>en</strong> D&C-contract.<br />
27
Tot Slot<br />
In deze <strong>Handleiding</strong> <strong>en</strong> in de Studie word<strong>en</strong> (beargum<strong>en</strong>teerde <strong>en</strong> gefundeerde)<br />
suggesties ged<strong>aan</strong> om e<strong>en</strong> overheidsopdrachtgever als de <strong>RGD</strong> in<br />
staat te stell<strong>en</strong> weloverwog<strong>en</strong> e<strong>en</strong> beslissing te nem<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t de vrag<strong>en</strong>:<br />
• of de (horizontale) Alliantievorm in bepaalde gevall<strong>en</strong> e<strong>en</strong> geschikte /<br />
de geschiktste bouworganisatie-/ bouwcontractvorm is (afgezet teg<strong>en</strong><br />
de bek<strong>en</strong>de (verticale) contractvorm<strong>en</strong>);<br />
• welke keuze-elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> afwegingsoverweging<strong>en</strong> daarbij e<strong>en</strong> rol<br />
(kunn<strong>en</strong>) spel<strong>en</strong>;<br />
• welke hinderpal<strong>en</strong>/beperking<strong>en</strong> ondervond<strong>en</strong> word<strong>en</strong> op gebied <strong>van</strong><br />
regelgeving <strong>en</strong> best<strong>aan</strong>d beleid;<br />
• welke <strong>aan</strong>beveling<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t <strong>aan</strong>besteding, structuur, (juridische)<br />
vormgeving <strong>en</strong> organisatievorm kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ged<strong>aan</strong> om, indi<strong>en</strong><br />
voor e<strong>en</strong> Alliantie wordt gekoz<strong>en</strong>, deze tot e<strong>en</strong> succes te kunn<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>.<br />
Voor VROM ligt het toepassingsgebied voor Project Allianties mogelijk bij<br />
complexe project<strong>en</strong> met onzekere risico's <strong>en</strong> e<strong>en</strong> technisch bov<strong>en</strong>gemiddelde<br />
bouwopgave (bijvoorbeeld: herbouw of r<strong>en</strong>ovatie <strong>van</strong> e<strong>en</strong> monum<strong>en</strong>taal<br />
pand in e<strong>en</strong> binn<strong>en</strong>stedelijke omgeving).<br />
In andere project<strong>en</strong> lijk<strong>en</strong> best<strong>aan</strong>de verticale contractvorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bruikbaar<br />
<strong>en</strong> minder gecompliceerd alternatief. Vergt het ontwerp bijzondere <strong>aan</strong>dacht,<br />
dan is e<strong>en</strong> bouwteamovere<strong>en</strong>komst e<strong>en</strong> goed instrum<strong>en</strong>t. Vraagt e<strong>en</strong> project<br />
om geïntegreerde uitvoering <strong>van</strong> ontwerp <strong>en</strong> bouw, dan zijn geïntegreerde<br />
contractvorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> goed middel. Speelt (private) financiering e<strong>en</strong> belangrijke<br />
rol dan zijn "F"-compon<strong>en</strong>t contract<strong>en</strong> (DBFM/DBFMO) <strong>aan</strong>gewez<strong>en</strong>.<br />
"Op allianties moet je zuinig zijn: zij zijn als het ware de topping op<br />
de pizzabodem <strong>van</strong> traditionele project<strong>en</strong>"<br />
Geadviseerd wordt e<strong>en</strong> voor de Alliantievorm (pot<strong>en</strong>tieel) geschikt project te<br />
id<strong>en</strong>tificer<strong>en</strong>; de keuze-elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> overweging<strong>en</strong> uit de <strong>Handleiding</strong> / de<br />
Studie toe te pass<strong>en</strong> <strong>en</strong> in e<strong>en</strong> pilot-situatie e<strong>en</strong> (volledige) Alliantie voor te<br />
bereid<strong>en</strong>, te ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>aan</strong> te bested<strong>en</strong>. Het spreekt voor zich dat de<br />
resultat<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> dergelijk experim<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> kritische evaluatie verdi<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
28
BIJLAGE<br />
29
Ess<strong>en</strong>tie<br />
E<strong>en</strong> Alliantie is gericht op het optimaliser<strong>en</strong> in term<strong>en</strong> <strong>van</strong> tijd, kwaliteit <strong>en</strong> geld <strong>van</strong> het<br />
ontwerp, de realisatie <strong>en</strong> de projectprocess<strong>en</strong> <strong>van</strong> het te realiser<strong>en</strong> gebouw.<br />
Alliantiefonds<br />
E<strong>en</strong> Alliantie is met name geschikt voor<br />
complexe project<strong>en</strong> waar<strong>van</strong> risico’s op<br />
voorhand niet goed in te schatt<strong>en</strong> <strong>en</strong> te<br />
verdel<strong>en</strong> zijn. Daarom wordt e<strong>en</strong> alliantiefonds<br />
ingesteld, voor in ieder geval de risico’s<br />
met hoge onzekerheid die doorg<strong>aan</strong>s<br />
50%-50% verdeeld word<strong>en</strong>. Beide<br />
partners word<strong>en</strong> gestimuleerd om zo kost<strong>en</strong>efficiënt<br />
mogelijk te werk<strong>en</strong>, omdat zij<br />
beide del<strong>en</strong> in de voordel<strong>en</strong> daar<strong>van</strong>.<br />
Het Alliantiefonds kan zich beperk<strong>en</strong> tot<br />
de meest onzekere risico’s <strong>en</strong> de overige<br />
risico’s middels het contract verdel<strong>en</strong>, of<br />
kan word<strong>en</strong> ingesteld voor alle projectrisico’s.<br />
Het laatste geval is het meest kost<strong>en</strong>efficiënt,<br />
omdat alle<strong>en</strong> de werkelijke<br />
kost<strong>en</strong> word<strong>en</strong> betaald voor het risico.<br />
overheid marktpartij<br />
Del<strong>en</strong> <strong>van</strong> risico’s<br />
Lage<br />
onzekerheid;<br />
hoge invloed<br />
overheid<br />
Alliantiefonds voor totale project<br />
Basis<br />
Alliantiefonds<br />
Hoge<br />
onzekerheid; tzt<br />
gezam<strong>en</strong>lijk<br />
beheers<strong>en</strong><br />
Kost<strong>en</strong>effici<strong>en</strong>cy<br />
Door het del<strong>en</strong> <strong>van</strong> de onzekere projectrisico’s word<strong>en</strong> de totale kost<strong>en</strong> voor risicobeheersing<br />
geminimaliseerd. De kost<strong>en</strong>effici<strong>en</strong>cy <strong>van</strong> het project kan naast risicodeling ook verhoogd<br />
word<strong>en</strong> door meer verantwoordelijkhed<strong>en</strong> in de Alliantie op te nem<strong>en</strong> zoals: planvoorbereiding,<br />
ontwerp, realisatie, onderhoud <strong>en</strong> beheer of exploitatie. Uitgangspunt voor<br />
het opschal<strong>en</strong> <strong>van</strong> de verantwoordelijkhed<strong>en</strong> in de Alliantie is dat beide partners <strong>en</strong>ige<br />
mate <strong>van</strong> invloed hebb<strong>en</strong> op de extra verantwoordelijkheid. Omdat bijvoorbeeld nieuwe<br />
uitvoerings- of onderhoudswerkzaamhed<strong>en</strong> unanimiteit <strong>van</strong> beide partners behoev<strong>en</strong>, zull<strong>en</strong><br />
beide gefocust blijv<strong>en</strong> op het totale belang <strong>en</strong> optimalisaties.<br />
Economie <strong>van</strong> de Alliantie<br />
De financiële strom<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de Alliantie zijn vergelijkbaar met e<strong>en</strong> onderneming. In het<br />
Alliantiecontract zijn de <strong>aan</strong>del<strong>en</strong> <strong>van</strong> overheid <strong>en</strong> marktpartij in het Alliantiefonds vastgesteld.<br />
Deze vormt de Beginbalans. Aan het eind <strong>van</strong> het project wordt de Eindbalans<br />
opgemaakt. Het rester<strong>en</strong>de Alliantiefonds wordt conform de vooraf vastgestelde verdeelsleutel<br />
verdeeld over beide partners. Hieronder e<strong>en</strong> voorbeeld <strong>van</strong> e<strong>en</strong> Design&Build- Alliantie.<br />
Alliantiefonds<br />
Activa<br />
projectbureau<br />
Beginbalans<br />
Aandeel <strong>RGD</strong><br />
Aandeel<br />
Marktpartij<br />
L<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
Resultat<strong>en</strong>rek<strong>en</strong>ing<br />
Liquidatie<br />
projectbureau<br />
Budget eindgebruiker<br />
Kost<strong>en</strong> projectbureau<br />
Ontwerpkost<strong>en</strong><br />
Bouwkost<strong>en</strong><br />
R<strong>en</strong>te<br />
Eindbalans<br />
Alliantiefonds Aandeel <strong>RGD</strong><br />
Aandeel<br />
Marktpartij<br />
Lage<br />
onzekerheid;<br />
hoge invloed<br />
marktpartij<br />
30