aankoopbeleid - Fries Museum
aankoopbeleid - Fries Museum
aankoopbeleid - Fries Museum
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
AAnkoop- en<br />
presentAtiebeleid<br />
moderne en<br />
hedendAAgse<br />
kunst 2012
Afbeelding voorkant:<br />
Aankoop<br />
Saskia Janssen<br />
East/West, Paradise in Reverse<br />
2005<br />
installatie bestaande uit 3 foto’s op archiefpapier 270<br />
x 360 cm, 2 houten billboards, 1 video op DVD en een<br />
tafeltje met daarop grammofoonplatenspeler<br />
P 2010 – 074/077
AAnkoop- en presentAt i ebele i d<br />
moderne en hedendAAgse kunst 2012<br />
<strong>Fries</strong> museum, leeuwarden<br />
Aankoop- en presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst 2012 | pagina 3
inhoudsopgave<br />
Inleiding<br />
Leeswijzer<br />
1 Uitgangspunten van het <strong>aankoopbeleid</strong> moderne en hedendaagse kunst tot en met 2011<br />
2 Uitgangspunten voor de aanvraag 2012<br />
2.1 Identiteit en portret<br />
2.2 Visies op landschap, omgeving en ruimte<br />
2.3 Relaties met de kunstcontext<br />
2.4 Relatie <strong>Fries</strong>e hedendaagse kunst en (inter)nationale ontwikkelingen<br />
2.5 Publiek<br />
3 Positionering ten opzichte van andere Nederlandse musea<br />
3.1 Noord-Nederland<br />
3.2 Landelijk<br />
4 Bruikleenbeleid<br />
5 Presentatiebeleid<br />
5.1 Presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst tot en met 2011<br />
Solopresentaties van Nederlandse kunstenaars<br />
Themapresentaties<br />
Collectiepresentaties<br />
Festivals en andere initiatieven<br />
Podiumfunctie<br />
Publiek<br />
5.2 Presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst in 2012<br />
5.2.1 Tussen oud en nieuw<br />
5.2.2 Moderne en hedendaagse kunst in 2012<br />
Collectietentoonstelling<br />
Solopresentaties van Nederlandse kunstenaars<br />
Mediakunst<br />
Podiumfunctie<br />
Activiteiten buiten het gebouw<br />
Publiek<br />
6 Bijlagen<br />
6.1 Geschiedenis van de collectie moderne en hedendaagse kunst<br />
6.2 Portretkunst<br />
6.3 Landschappen<br />
6.4 <strong>Fries</strong>e kunst<br />
fries museum | pagina 4
6.5 Moderne grafiek<br />
6.6 Tentoonstellingen moderne en hedendaagse kunst 2010-2011<br />
6.7 Aanwinsten moderne en hedendaagse kunst 2010-2011<br />
Aankoop- en presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst 2012 | pagina 5
inleiding<br />
In augustus 2011 is het hoogste punt bereikt van<br />
het nieuwe <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> in aanbouw. Dankzij<br />
een legaat van architect Abe Bonnema kan het<br />
<strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> een nieuw gebouw neerzetten in<br />
het stadshart van Leeuwarden.<br />
Het devies in de cultuursector is: geen stenen,<br />
maar programma. In de huidige gebouwen van<br />
het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> waren de grenzen van de mogelijkheden<br />
voor de programmering en goede<br />
publieksvoorzieningen en -ontvangsten bereikt.<br />
Het nieuwe museumgebouw heeft prachtige<br />
museumzalen, een activiteitenruimte, contemplatieplekken,<br />
een fijn café en een mooie<br />
winkel. Tevens vestigt het Centrum voor Film in<br />
<strong>Fries</strong>land zich in het museum. Het CFF bestaat<br />
uit een filmhuis en het <strong>Fries</strong>e filmarchief.<br />
Jaarlijks organiseert het het <strong>Fries</strong> Filmfestival.<br />
De inhuizing biedt tal van mogelijkheden voor<br />
versterking van elkaars programma.<br />
Het ontwerp van het nieuwe museumgebouw<br />
draagt de boodschap van het museum uit: het<br />
staat midden in de samenleving en is open en<br />
transparant.<br />
Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> gaat uiteraard over <strong>Fries</strong>land;<br />
een eigenzinnig stukje ‘buitenland in<br />
Nederland’. Over de elf steden en het platteland,<br />
de haat-liefdeverhouding met het water,<br />
de zoektocht naar het typisch <strong>Fries</strong>e en de plek<br />
van <strong>Fries</strong>land in de wereld. De schilderijen van<br />
Gerrit Benner, het zwaard van Grutte Pier, de<br />
film De Overval: samen vertellen ze het verhaal<br />
van <strong>Fries</strong>land.<br />
De museumcollectie is onze inspiratiebron.<br />
Het museum is onder andere bekend door zijn<br />
historische modecollectie van (inter)nationale<br />
allure, de bodemschatten uit de <strong>Fries</strong>e terpen,<br />
de schilderkunst en het <strong>Fries</strong>e zilver, de nalatenschap<br />
van Mata Hari en een aansprekende<br />
verzameling moderne en hedendaagse beeldende<br />
kunst.<br />
Het museum vertelt over deze rijke kunst, cultuur<br />
en geschiedenis in <strong>Fries</strong>land in relatie tot<br />
omliggende gebieden en ontwikkelingen elders.<br />
De collecties worden geactualiseerd aan de<br />
hand van thema’s, onderwerpen en vraagstukken<br />
die relevant zijn voor <strong>Fries</strong>land. Heden-<br />
fries museum | pagina 6<br />
daagse kunst speelt in die actualisering een<br />
belangrijke rol. Juist binnen de hedendaagse<br />
kunst worden kritische vragen gesteld, zaken<br />
blootgelegd en nieuwe standpunten aangereikt.<br />
De hedendaagse kunst wordt zowel autonoom,<br />
als in de context van de thema’s en vraagstellingen<br />
van het museum gemixt met andere collecties<br />
gepresenteerd.<br />
In het programma van het museum wordt ingegaan<br />
op de vraag waarom <strong>Fries</strong>land eruit ziet,<br />
zoals het eruit ziet. Met aandacht voor de inrichting<br />
van het landschap, de zoektocht naar de<br />
<strong>Fries</strong>e identiteit en de manier waarop <strong>Fries</strong>land<br />
is en wordt verbeeld. Daarnaast is er ook veel<br />
aandacht voor de toekomst en voor kritische<br />
en tot de verbeelding sprekende visies op voor<br />
<strong>Fries</strong>land actuele vraagstukken.<br />
De collectie moderne en hedendaagse kunst<br />
die het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> het afgelopen decennium<br />
heeft opgebouwd is zeer relevant voor de<br />
nieuwe uitgangspunten van het museum.<br />
Er is verzameld op de thema’s visie op ruimte<br />
en op mensbeeld en identiteit. Daarnaast is er<br />
een relevante verzameling <strong>Fries</strong>e kunst, met<br />
zowel gevestigde namen als jonge kunstenaars.<br />
Het landschap en de omgang daarmee is een<br />
van de grote thema’s in deze provincie. Er is<br />
een enorme verscheidenheid aan landschappen<br />
en de verbondenheid van de inwoners met<br />
het landschap is hecht. Tegelijkertijd zijn er<br />
vraagstukken over de omgang met het landschap,<br />
zoals bevolkingskrimp op het platteland,<br />
bescherming tegen het water, krimp van het<br />
landbouwareaal ten faveure van industrieën en<br />
andere economische activiteiten, uitbreiding<br />
van dorpen met nieuwbouwwijken.<br />
In de hedendaagse kunst wordt gereflecteerd<br />
op de wijze waarop wordt omgegaan met<br />
landschappen, onze natuurlijke omgeving en<br />
onze ruimte. En de hedendaagse kunst kan op<br />
relevante wijze verbanden met andere cultuurhistorische<br />
collecties en de actuele vraagstukken<br />
in <strong>Fries</strong>land leggen.<br />
Het thema identiteit speelt een belangrijke rol<br />
in <strong>Fries</strong>land. Het is tastbaar in de taal en in tal<br />
van <strong>Fries</strong>e tradities en het wordt sterk gevoeld
en beleefd. In de hedendaagse kunst is identiteit<br />
een van de grote topics, die direct relevant<br />
is voor <strong>Fries</strong>land. Het vraagstuk van de identiteit<br />
wordt in het museum zowel heel concreet<br />
geagendeerd, als in abstracte en onderzoekende<br />
zin.<br />
Het museum wil in 2012 het huidige verzamelbeleid<br />
op hoofdlijnen dan ook voortzetten, juist<br />
omdat hierin een fantastische basis is gelegd<br />
voor het programma en relevante onderwerpen<br />
voor het nieuwe <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong>.<br />
Naast het kopen van bestaand werk wil het<br />
museum vanaf het openingsjaar van het nieuwe<br />
gebouw (2013) ook opdrachten geven aan<br />
kunstenaars. Hiermee hoopt het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong><br />
discussie en verbeelding los te maken op het<br />
gebied van de thema’s die door het museum<br />
worden geagendeerd. Tevens biedt dat de<br />
mogelijkheid om naast een meer abstracte<br />
reflectie op de onderwerpen heel direct verbanden<br />
te leggen en een collectie aan te leggen<br />
die geworteld is in <strong>Fries</strong>land. De opdrachten<br />
aan kunstenaars kunnen de thema´s verder op<br />
scherp stellen. In de volgende beleidsperiode is<br />
dit nader uitgewerkt.<br />
Op 2 juli 2012 wordt het museum op de huidige<br />
locatie gesloten voor publiek, in verband met de<br />
werkzaamheden voor de nieuwbouw.<br />
Aankoop- en presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst 2012 | pagina 7
leeswijzer<br />
In dit beleidstuk wordt het <strong>aankoopbeleid</strong><br />
van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> behandeld zoals dat<br />
tot heden gevolgd is (hoofdstuk 1), evenals<br />
de uitgangspunten voor de aanvraag van<br />
2012 (hoofdstuk 2). De twee verzamelthema’s<br />
‘identiteit’ en ‘landschap’ geven richting aan de<br />
manier waarop de aankopen in die periodes zijn<br />
en worden ingevuld.<br />
In hoofdstuk 3 komt aan bod hoe het <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong> zich verhoudt tot het verzamelbeleid<br />
van andere Nederlandse musea, gevolgd door<br />
het bruikleenbeleid in hoofdstuk 4.<br />
In hoofdstuk 5 wordt aandacht besteed aan het<br />
presentatiebeleid, zowel aan de activiteiten in<br />
de afgelopen periode als aan de programmering<br />
in 2011.<br />
In de kaders bij deze aanvraag zijn kunstwerken<br />
opgenomen die het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> in de<br />
jaren 2010 tot september 2011 heeft aangekocht.<br />
Daarin wordt de betekenis en inhoud van het<br />
werk beschreven.<br />
De bijlagen geven overzichten van het verzamelbeleid,<br />
de collectie en de hoofdtentoonstellingen<br />
van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong>. Ook het<br />
verzamelbeleid voor de deelverzamelingen<br />
<strong>Fries</strong>e kunst en moderne grafiek zijn als bijlage<br />
toegevoegd, hoewel wij hiervoor geen financiele<br />
bijdrage van de Mondriaan Stichting vragen.<br />
De laatste bijlage bevat de lijst met aanwinsten<br />
moderne en hedendaagse kunst over de periode<br />
2010-2011.<br />
fries museum | pagina 8
Aangekocht<br />
Lara Almarcegui<br />
Guide to ruined buildings in the Netherlands XIX – XXI<br />
Century<br />
2008<br />
installatie bestaande uit ’26 ingelijste C-prints, elk 30<br />
x 45 cm, een aantal exemplaren van de gids ‘Ruïnes in<br />
Nederland XIX – XXI’ en een inklapbare tafel voor de<br />
presentatie van deze boeken<br />
ed. # 1 van 3<br />
P 2009-036 A-Z<br />
Lara Almarcegui (Zaragoza, 1972) is een internationaal<br />
georiënteerde Spaanse kunstenaar , die sinds 1996 in<br />
Nederland woont en werkt. Ze geldt inmiddels als Nederlandse<br />
kunstenaar. Haar werk gaat – kort samengevat<br />
– over vergankelijkheid, over ruïnes, over restplekken en<br />
de rol die deze bijzondere plaatsen kunnen hebben als<br />
plekken van verbeelding.<br />
Het werk van Lara Almarcegui kan in twee hoofdactiviteiten<br />
worden verdeeld. Een deel bestaat uit publieke<br />
interventies of acties (meestal uitgevoerd in het kader<br />
van een tentoonstelling) en een ander deel bestaat uit<br />
het archiveren en opmeten van de dingen of situaties<br />
die haar bezighouden. Het vastleggen en catalogiseren<br />
van al dan niet urbane ruïnes of braakliggende terreinen<br />
komt voort uit de (fysieke) acties die ze onderneemt. De<br />
plekken die ze opzoekt zijn restplekken. Deze plekken<br />
zijn (volgens algemene maatstaven) niet alleen onproductief,<br />
maar ook tegengesteld aan het beeld van een<br />
moderne stad waarin alles een gebruikswaarde heeft.<br />
De installatie ‘Guide to ruined buildings in the Netherlands<br />
XIX – XXI Century’(inclusief de gelijknamige gids)<br />
gaat onmiskenbaar over het archiveren en kwantificeren<br />
van het verschijnsel ruïne in Nederland. Lara Almarcegui<br />
is haar tour d’ horizon overigens in <strong>Fries</strong>land begonnen.<br />
De gids begint namelijk met prachtig gefotografeerde<br />
en nauwkeurig beschreven ruïnes in Kollum, Dokkum,<br />
Leeuwarden, Opende, Hitzum en twee ruïnes in Morra<br />
(bij Dokkum).<br />
Ruïnes zijn voor Lara Almarcegui niet alleen gebouwen<br />
die op het punt staan in te storten, maar ook gebouwen<br />
die op het punt staan natuur te worden. Ze vertegenwoordigen<br />
dus zowel cultuur als natuur en kennen een<br />
eeuwenoude traditie. Daardoor hebben ze een bijna<br />
mythische waarde. Omdat ruïnes lege of verlaten plekken<br />
zijn, zijn het bovendien plekken waar nog van alles<br />
mogelijk is. Het zijn plaatsen waar mensen zich vrij<br />
kunnen voelen. En omdat de natuur deze plaatsen weer<br />
overgenomen heeft, betekent de ruïne ook de haast<br />
utopische terugkeer naar de oorsprong, een paradijselijke<br />
toestand. Het zijn bevrijdende plekken en derhalve<br />
bijzonder waardevol.<br />
Aankoop- en presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst 2012 | pagina 9
1<br />
uitgangspunten van het<br />
<strong>aankoopbeleid</strong> moderne<br />
en hedendaagse kunst<br />
tot en met 2011<br />
Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> is een vooraanstaand podium<br />
voor moderne en hedendaagse kunst in<br />
Noord-Nederland. Het museum heeft in het afgelopen<br />
decennium een collectie hedendaagse<br />
kunst opgebouwd van meer dan 10.000 kunstwerken<br />
van <strong>Fries</strong>e, Nederlandse en internationale<br />
kunstenaars. Binnen de collectie moderne<br />
en hedendaagse kunst van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong><br />
zijn drie deelcollecties te onderscheiden die<br />
onderling verschillende raakvlakken hebben.<br />
Naast een collectie <strong>Fries</strong>e kunst en een collectie<br />
Nederlandse kunst is er een grote verzameling<br />
moderne grafiek. Met en rondom deze<br />
collecties organiseert het museum jaarlijks<br />
een aantal grote en kleine tentoonstellingen<br />
moderne en hedendaagse kunst.<br />
Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> richt zich in zijn <strong>aankoopbeleid</strong><br />
moderne en hedendaagse kunst op het verzamelen<br />
van werk dat zinvol is in de context van<br />
het museum en zijn collecties. Naast moderne<br />
en hedendaagse kunst verzamelt het <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong>, archeologie, kunstnijverheid, textiel,<br />
oude prent- en schilderkunst en WOII.<br />
De collectie oude schilderkunst is de belangrijkste<br />
schakel met het verzamelbeleid moderne<br />
en hedendaagse kunst: zij bestaat uit circa 2.000<br />
werken vanaf de zestiende tot begin twintigste<br />
eeuw. Binnen die verzameling zijn opvallend<br />
veel portretten. In de hedendaagse Nederlandse<br />
kunst werd het portret eind jaren negentig<br />
van de vorige eeuw weer actueel. Daarna is dit<br />
thema door kunstenaars steeds verder uitgewerkt.<br />
Voor het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> was dit gegeven<br />
een geschikt uitgangspunt om een verzameling<br />
hedendaagse Nederlandse kunst aan te leggen.<br />
Ook een ander klassiek genre bleek in<br />
die tijd door jonge Nederlandse kunstenaars te<br />
zijn herontdekt en had eveneens wortels in de<br />
fries museum | pagina 10<br />
collecties van het museum, namelijk het ‘landschap’.<br />
Dit thema is steeds een inspiratiebron<br />
gebleven voor hedendaagse kunstenaars.<br />
Het geldt als tweede uitgangspunt. Beide<br />
thema’s vervullen een brugfunctie tussen de<br />
collectie <strong>Fries</strong>e oude en nieuwe kunst en de<br />
hedendaagse landelijke kunst. De Nederlandse<br />
hedendaagse kunst biedt bovendien een context<br />
voor de collectie <strong>Fries</strong>e moderne en<br />
hedendaagse kunst.<br />
Een belangrijk uitgangspunt voor het <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong> is dat de collectie en de uitbreidingen<br />
daarvan niet inwisselbaar mogen zijn voor collecties<br />
die elders in Nederland worden samengesteld.<br />
De keuze van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> voor de twee<br />
thema’s is niet alleen verankerd in de collectie<br />
oude schilderkunst van het museum, maar geeft<br />
ook richting en continuïteit aan die collectie.<br />
Zo blijft ook in de toekomst de samenhang van<br />
de collectie gewaarborgd. Regelmatig worden<br />
de thema’s op hun actualiteit getoetst. In 2004<br />
zijn de beide thema’s nog eens aangescherpt.<br />
Het portret kreeg als extra connotatie ‘identiteit’.<br />
In de hedendaagse kunst is het portret<br />
zo nauw verweven met de verschillende opvattingen<br />
van het begrip ‘identiteit’ dat ze niet<br />
meer van elkaar te onderscheiden zijn. Het<br />
thema ‘landschap’ werd uitgebreid naar ‘visies<br />
op landschap, omgeving en ruimte’. Het is een<br />
uitbreiding die aansluit bij de uiteenlopende<br />
opvattingen van hedendaagse kunstenaars over<br />
natuur en het landschap.
Aangekocht<br />
Mark Kent<br />
Rough Sleeping Patterns (dress)<br />
2009<br />
origineel in serie, ed. 12 + 3 AP<br />
katoenen jurk<br />
104 x 45 cm<br />
PCK 04775<br />
Mark Kent ( Ierland, 1972) woont en werkt in Eindhoven.<br />
Na het afronden van zijn opleiding aan het Crawford<br />
Art College in zijn geboorteplaats Cork verbleef hij in<br />
2001 – 2002 in Amsterdam, waar hij de Rijksacademie van<br />
Beeldende Kunsten bezocht. In 2008 had Mark Kent een<br />
solotentoonstelling in Buro Leeuwarden.<br />
Formeel gesproken ontwerpt Mark Kent abstracte patronen,<br />
die voornamelijk ruimtelijk gepresenteerd worden<br />
in de vorm van muurschilderingen of prints op behangpapier<br />
en textiel. Toch hebben de abstracte patronen van<br />
Mark Kent een natuurlijke basis. De ‘Rough Sleeping<br />
Patterns’ zijn namelijk ontstaan tijdens een fietstocht<br />
in Noorwegen, waar de kunstenaar niet alleen (kleuren-)<br />
schetsen van het hem omringende landschap maakte,<br />
maar ook bij iedere schets nauwkeurig de geografische<br />
coördinaten van zijn tijdelijke verblijfplaats noteerde.<br />
Door de wereld uit elkaar te laten vallen en (met behulp<br />
van cijfers) op zijn eigen manier weer in elkaar te zetten,<br />
ontstaat een eigenzinnige en abstracte vorm van<br />
schilderkunst. Het gaat Mark Kent niet om de expressie<br />
of de betekenis van de voorstelling, maar veeleer<br />
om het ontregelende effect dat de patronen hebben op<br />
de toeschouwer. Zo worden we door middel van een<br />
(landschappelijk geïnspireerde ) jurk meegevoerd naar<br />
een wereld met andere wetmatigheden en dimensies: de<br />
wereld van Mark Kent.<br />
Aangekocht voor de collectie Knecht-Drenth<br />
Aankoop- en presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst 2012 | pagina 11
2<br />
uitgangspunten voor<br />
de aanvraag 2012<br />
Continuïteit en samenhang in de verzameling<br />
zijn de uitgangspunten voor het <strong>aankoopbeleid</strong><br />
binnen de twee thema’s identiteit en landschap.<br />
Beide thema’s slaan een brug tussen de oude<br />
en de nieuwe collecties van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong>.<br />
Uitgaande van artistieke uitgangspunten zoals<br />
de noodzakelijkheid van het werk voor de kunst<br />
in het algemeen en voor het FM in het bijzonder,<br />
wil het museum de ontwikkelingen volgen van<br />
kunstenaars die reeds vertegenwoordigd zijn<br />
in de collectie. Daarnaast wil het museum werk<br />
kunnen kopen van kunstenaars die nog niet<br />
vertegenwoordigd zijn in de collectie en die een<br />
interessante visie geven op de verzamelthema’s<br />
en uitwerking daarvan.<br />
De thema’s identiteit en landschap zijn onverminderd<br />
actueel in de hedendaagse kunst. Het<br />
thema ‘identiteit’ komt in de artistieke praktijk<br />
niet alleen voor als een indicatie van het persoonlijke,<br />
maar de laatste jaren duikt het begrip<br />
ook veelvuldig op in de aanduidingen ’culturele<br />
identiteit’ en ‘culturele diversiteit’. Hier<br />
gaat het niet meer uitsluitend om het individu<br />
maar om groepen in de samenleving waaraan<br />
bepaalde kenmerken worden toegeschreven.<br />
Het biedt het museum een kans om een schakel<br />
te zijn tussen samenleving en kunst. Het thema<br />
kent een breed scala aan verschijningsvormen.<br />
Mondiale ontwikkelingen hebben invloed op de<br />
identiteit maar ook op het landschap, of ‘visies<br />
op landschap, omgeving en ruimte’. De opvatting<br />
van het begrip ‘landschap’ door het <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong> is in het verzamelbeleid verschoven<br />
naar ‘visies op landschap, omgeving en ruimte’.<br />
De hedendaagse kunstenaar tast met behulp<br />
van het thema landschap de grens tussen documentaire<br />
en beeldende kunst af. Er zijn in de<br />
hedendaagse kunst nog steeds beelden te zien<br />
van aangetaste landschappen door menselijke<br />
ingrepen. Maar de laatste tijd is er ook plaats<br />
voor een lichtere visie op het bestaan. Er is<br />
meer nadruk op emotie en verhalen. Die beel-<br />
fries museum | pagina 12<br />
den tonen bijvoorbeeld geïdealiseerde (droom)<br />
landschappen van een overweldigende schoonheid<br />
al dan niet met een kritische ondertoon.<br />
Deze voortgaande ontwikkeling is voor het museum,<br />
aanleiding om in het <strong>aankoopbeleid</strong> voor<br />
2012 beide thema’s ‘identiteit’ en ‘landschap,<br />
visies op landschap, omgeving en ruimte’ opnieuw<br />
centraal te stellen.<br />
2.1 identiteit en portret<br />
In de afgelopen twee jaren was in het <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong> regelmatig werk te zien dat aansloot<br />
bij het thema ‘identiteit’, zoals de fototentoonstelling<br />
‘De Zee roept’, de foto’s van Stephan<br />
Vanfleteren en werken uit de eigen collectie in<br />
‘Windows’. Vanwege de werkzaamheden rond de<br />
nieuwbouw was er echter een beperktere ruimte<br />
voor presentaties dan in de periode ervóór.<br />
In de komende periode blijft het museum zich<br />
concentreren op kunstwerken die specifiek het<br />
thema identiteit aan de orde stellen. Dit houdt<br />
in dat er verder wordt verzameld op de lijn die is<br />
uitgezet. Het museum volgt de ontwikkelingen<br />
in Nederland nauwlettend.<br />
Op het gebied van de schilderkunst heeft Bas<br />
de Wit onze aandacht vanwege zijn kijk op de<br />
mens in relatie tot de consumptiemaatschappij.<br />
Het werk van Helen Verhoeven wordt gevolgd<br />
omdat zij in haar schilderijen met mensen in<br />
bijzondere situaties de spanningen blootlegt.<br />
Naast de hierboven genoemde kunstenaars<br />
worden kunstenaars als Charlotte Schleiffert<br />
en Rik Meijers nog steeds gevolgd.<br />
Binnen het thema identiteit gaat het museum<br />
ook samen met het Filmhuis Leeuwarden op<br />
zoek naar mediakunst die zich specifiek met dit<br />
thema bezighoudt.<br />
De relatie van het museum met de culturele<br />
identiteit van zijn directe omgeving vraagt om<br />
extra aandacht voor werk dat in <strong>Fries</strong>land wordt<br />
gemaakt of daar is ontstaan over dit onderwerp.<br />
Naast werk van <strong>Fries</strong>e kunstenaars zoals B.C.<br />
Epker, Pedro Bakker en Wynolt Visser wil het<br />
museum alert zijn op werk dat een relatie heeft<br />
met het onderwerp.<br />
Een portret kan een zo nauwkeurig mogelijke<br />
weergave van de werkelijkheid zijn, maar in de<br />
hedendaagse kunst gaat het daar niet om. Het
hedendaagse portret houdt ons een spiegel<br />
voor die de werkelijkheid zo vertekent dat de<br />
toeschouwer tot nadenken wordt gedwongen.<br />
Het is bedoeld als reflectie op de maatschappij<br />
en om ons nieuwe inzichten te verschaffen. Het<br />
hedendaagse portret komt daarmee steeds verder<br />
af te staan van het (neo-)romantische (zelf)<br />
portret, een specifieke vorm van het portret, die<br />
tijdens de golf van ‘jonge’ schilders in de jaren<br />
’80 een laatste oprisping beleefde. In het romantische<br />
portret gaat het om de schilderkunst<br />
in directe relatie tot de verkenning van de eigen<br />
(authentieke) persoonlijkheid. Het gaat om de<br />
revelatie van het unieke en de subjectieve belevingswereld<br />
van de autonome kunstenaar. Deze<br />
variant van het portret is nu niet meer actueel.<br />
Het hedendaagse portret is een exponent van<br />
de chaotische en onzekere wereld van nu. Dit<br />
wordt versterkt door de digitale revolutie, de<br />
mondialisering, globalisering, migratie en<br />
andere actuele maatschappelijke vraagstukken.<br />
Het meest veilige is het eigen lichaam, het idee<br />
van identiteit en de directe leefomgeving. Het<br />
idee van de identiteit wordt niet als iets absoluuts<br />
opgevat (zoals in de romantiek), maar als<br />
iets betrekkelijks. De identiteit van een ding of<br />
een persoon is een tijdelijk en relatief gegeven.<br />
De identiteit van iets of iemand is afhankelijk<br />
geworden van het gekoesterde mensbeeld. Als<br />
het mensbeeld verandert, verandert het besef<br />
van identiteit. De kunstenaar heeft zich in de<br />
afgelopen decennia steeds meer naar de zichtbare<br />
werkelijkheid gekeerd. Het kan geen toeval<br />
zijn dat de foto in de recente geschiedenis een<br />
enorme vlucht heeft genomen. De foto zegt<br />
niet alleen op directe wijze iets over het hier en<br />
nu, ze creëert ook de nodige distantie tot het<br />
onderwerp. In het afgelopen decennium zijn<br />
steeds meer kunstenaars geïnteresseerd geraakt<br />
in het vraagstuk van de ‘identiteit’. Deze<br />
is in alle denkbare vormen en hoedanigheden<br />
onderzocht. Of het nu om de eigen existentie<br />
ging in relatie tot de ‘ander’, of het onderzoek<br />
van de sociale ruimte, of de diverse relaties<br />
tussen het private tegenover het publieke, of<br />
om de verschillende aspecten van de eigen<br />
culturele achtergrond, herkomst, ras, religie,<br />
nationaliteit. Telkens weer is het kernwoord<br />
‘identiteit’. Het hedendaagse portret is zo nauw<br />
verweven geraakt met de diverse noties van het<br />
begrip identiteit, dat beide niet meer te scheiden<br />
of te onderscheiden zijn. Kunstenaars becommentariëren<br />
de maakbaarheid van de mens<br />
op zowel psychisch als fysiek niveau. In de<br />
meest recente portretten is aandacht voor het<br />
cultureel geworteld zijn. Westerse kunst gaat<br />
samen met geschiedenis of met elementen uit<br />
niet-westerse culturen. Kunst en folklore komen<br />
samen in nieuwe portretten. Ook in dit werk<br />
zien we de reflectie op de eigen tijd waarin de<br />
zoektocht naar de eigen wortels in de context<br />
van de ‘global world’ onmiddellijk in relatie<br />
staat tot het besef van identiteit.<br />
2.2 Visies op landschap, omgeving en ruimte<br />
Kunstenaars laten ons de stand van zaken in de<br />
samenleving zien. Soms met behulp van schijnbaar<br />
prachtige beelden van bossen en velden,<br />
soms door haarscherpe foto’s van het vuil in de<br />
nachtelijke stad. Ze registreren, vertragen of<br />
vervreemden. Hun beelden tonen de effecten<br />
die de natuur op de mens heeft en andersom.<br />
Maar ze proberen vooral te laten zien wat de<br />
natuur, het landschap en de omgeving betekenen<br />
voor de eigentijdse mens.<br />
Tegenwoordig bestaat er in Nederland tussen<br />
het klassieke, geschilderde landschap en de<br />
verbeelding van dit thema in de meest extreme<br />
installaties een breed scala aan meng- of tussenvormen.<br />
Het landschap duikt op in tekenkunst,<br />
fotografie, film- en video-installaties, en<br />
in driedimensionale kunstwerken van miniformaat<br />
tot extreem grote omvang. Hoe het landschap<br />
zich in de kunstwerken aan ons voordoet,<br />
varieert evenzeer. Niet alleen in de keuze van<br />
het materiaal en de media is alles mogelijk, ook<br />
het gepresenteerde beeld loopt uiteen van een<br />
rustig landschap met een blauwe lucht erboven<br />
tot installaties over natuurfenomenen zoals<br />
het klimaat. In het meest klassieke medium, de<br />
schilderkunst, is het landschap voor kunstenaars<br />
aanleiding om te experimenteren met<br />
schilderkunstige middelen, terwijl het anderen<br />
juist gaat om de voorstelling. Kunstenaars die<br />
het museum rond dit thema heeft gebracht zijn<br />
bijvoorbeeld Stephan Vanfleteren en Gerco de<br />
Ruijter, die een tentoonstelling had in 2010 met<br />
vliegerfoto’s van <strong>Fries</strong>e landschappen.<br />
Aankoop- en presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst 2012 | pagina 13
Hedendaagse kunstenaars hebben volop aanknopingspunten<br />
om nieuw werk te maken binnen<br />
het thema ‘landschap’, waar kunstenaars al<br />
eeuwenlang door geïnspireerd raken. Het aantal<br />
variaties op het thema ‘landschap’ is groot.<br />
Soms dient het thema als formeel kader of als<br />
motief voor een schilderkunstig avontuur, maar<br />
steeds vaker gaat het om de vormgeving van de<br />
wereld, waarin de kunstenaar zelf verkeert. Het<br />
hedendaagse landschap heeft veel gemeen met<br />
het moderne portret. Ook hier zijn begrippen als<br />
nabijheid, de eigen omgeving en de rol van de<br />
kunstenaar belangrijk.<br />
Het hedendaagse landschap en de natuur, evenals<br />
de (woon)omgeving, hebben een andere<br />
betekenis gekregen als gevolg van de snelle<br />
maatschappelijke ontwikkelingen. Er is het<br />
besef van het verlies van ruimte. De natuur is<br />
overgeleverd aan de eisen en behoeftes van de<br />
mens en wordt steeds meer teruggedrongen.<br />
Migratie verandert de samenstelling van de<br />
bevolking,<br />
de normen en waarden en de omgang met de<br />
natuur. Het individu heeft steeds meer behoefte<br />
aan ruimte. Maar de ruimte moet met veel meer<br />
mensen worden gedeeld en er wordt steeds<br />
meer gebouwd. Toch past de mens zich telkens<br />
weer aan de nieuwe situatie aan. Desnoods<br />
reist hij de halve wereld rond om een nieuwe<br />
relatie met zijn omgeving aan te kunnen gaan.<br />
Het resulteert in uiteenlopend werk waarin de<br />
ene kunstenaar constateert dat de omgeving<br />
‘daar’ steeds meer gaat lijken op de omgeving<br />
‘hier’ en de andere kunstenaar juist de specifieke<br />
of exotische kenmerken gebruikt in zijn of<br />
haar werk.<br />
Nauw verwant aan het thema landschap is het<br />
thema natuur. Natuur wordt een steeds belangrijker<br />
onderwerp, van ecologische projecten tot<br />
de vraag wat wij eten. Wij volgen deze ontwikkeling<br />
vanuit het perspectief visies op ‘landschap,<br />
omgeving en ruimte’.<br />
2.3. relaties met de kunstcontext<br />
Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> volgt voor zowel het thema<br />
‘identiteit’ als ‘landschap’ de stand van zaken<br />
op het gebied van de hedendaagse kunst.<br />
Daartoe worden eindexamenexposities bezocht<br />
fries museum | pagina 14<br />
van academies en hogescholen op het gebied<br />
van kunst in Nederland en worden contacten<br />
onderhouden met tweede faseopleidingen.<br />
Ook worden regelmatig bezoeken gebracht aan<br />
instellingen als de Rijksacademie in Amsterdam,<br />
de Ateliers en het Sandberg Instituut. De<br />
relaties met vooraanstaande<br />
galeries in Nederland en daarbuiten worden<br />
intensief onderhouden. In het onderwijs vervullen<br />
de conservatoren moderne en hedendaagse<br />
kunst en grafiek van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> regelmatig<br />
een actieve rol als docent of deskundige<br />
bij beoordelingsrondes. Ontwikkelingen op het<br />
gebied van internationale hedendaagse kunst<br />
worden gevolgd door het bezoeken van internationale<br />
tentoonstellingen en dankzij contacten<br />
met verzamelaars, internationale curatoren en<br />
collega’s uit de museumwereld.<br />
2.4 relatie <strong>Fries</strong>e hedendaagse kunst<br />
en (inter)nationale ontwikkelingen<br />
Sinds 1994 stelt het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> stelt zich<br />
de opdracht om een representatieve collectie<br />
<strong>Fries</strong>e moderne en hedendaagse kunst samen<br />
te stellen. Deze collectie bestaat uit werk in diverse<br />
media, kent uiteenlopende stijlen en heeft<br />
verschillende thema’s als uitgangspunt.<br />
In de <strong>Fries</strong>e kunst werden de thema’s landschap<br />
en portret vaak aangegrepen om voort te borduren<br />
op bestaande uitingen. Nog steeds zijn<br />
er veel kunstenaars in <strong>Fries</strong>land die wars van<br />
eigentijdse thema’s en ontwikkelingen hun werk<br />
maken. In de afgelopen jaren zijn in <strong>Fries</strong>land<br />
ontwikkelingen te bespeuren die aansluiten bij<br />
de landelijke actualiteit waarbij sommige kunstenaars<br />
een geheel eigen beeldtaal creëren.<br />
Die aansluiting is met name zichtbaar bij de<br />
beide thema’s ‘identiteit’ en ‘visies op landschap,<br />
omgeving en ruimte’. Zo combineert<br />
B.C. Epker elementen uit de <strong>Fries</strong>e cultuur<br />
in psychologische landschappen, gebruikt Alex<br />
Kooistra in zijn performances de voorhanden<br />
weidsheid van <strong>Fries</strong>land als metafoor voor de<br />
menselijke natuur en is voor Patrick Gofre<br />
zijn eigen status van immigrant in <strong>Fries</strong>land<br />
aanleiding voor werk rond het thema culturele<br />
diversiteit. Opvallend bij deze kunstenaars is<br />
dat zij in staat zijn <strong>Fries</strong>e cultuurelementen
te combineren met meer algemene beelden en<br />
ideeën. Bij Wynolt Visser verandert het zelfportret<br />
in een masker dat hij gebruikt als een schild<br />
tussen de buitenwereld zoals die zich voordoet<br />
en de complexe emoties die ten grondslag liggen<br />
aan gebeurtenissen in die wereld.<br />
De relatie tussen de moderne/hedendaagse<br />
<strong>Fries</strong>e en de moderne/hedendaagse Nederlandse<br />
kunst in de collectie kan ook nu volop<br />
gevonden worden op het vlak van landschap en<br />
portret in een brede opvatting van ‘identiteit’ en<br />
‘visies op landschap, omgeving en ruimte’.<br />
In het algemeen is een representatief beeld van<br />
de <strong>Fries</strong>e kunst van belang in het kader van de<br />
totale collectie <strong>Fries</strong>e kunst van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong>.<br />
Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> kan ontwikkelingen in<br />
de kunst in <strong>Fries</strong>land laten zien vanaf 1600 tot nu.<br />
2.5 publiek<br />
Het ontwikkelen van een adequaat publieksbeleid<br />
is al jaren een speerpunt van het museum.<br />
Er is onderzoek verricht naar publieksgroepen,<br />
naar ons imago en naar de manier waarop die<br />
samen kunnen komen. Bij de afzonderlijke tentoonstellingsprojecten<br />
en andere activiteiten<br />
wordt een op het project toegespitst communicatieplan<br />
gemaakt. Voor de jaren tot de verhuizing<br />
hebben publieksgroepen als het primair<br />
onderwijs, Friezen en toeristen onze bijzondere<br />
aandacht. Voor de hedendaagse kunst ligt de<br />
doelgroep minder nauwkeurig vast. Hier wordt<br />
ook geprogrammeerd voor jongeren en in kunst<br />
geïnteresseerden.<br />
Aan het eind van 2007 is de volledige collectie<br />
van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> geregistreerd, waaronder<br />
de verzameling moderne en hedendaagse<br />
kunst. In dit systeem is ook de motivatie van de<br />
aankopen opgenomen. Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> heeft<br />
een informatieplan geschreven waarin wordt<br />
ingezet op een zo groot mogelijke ontsluiting<br />
van de collectie voor het publiek.<br />
Aankoop- en presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst 2012 | pagina 15
Aangekocht<br />
Jan Brokof<br />
Zonder titel<br />
2009<br />
houtdruk op papier<br />
origineel in serie<br />
78 x 53 cm<br />
PCK 04779<br />
Het werk van de Duitse kunstenaar Jan Brokof (Schwedt<br />
a/d Oder, 1977) gaat over zijn identiteit als voormalige<br />
DDR burger, over menselijke interactie en sociale<br />
verhoudingen. Enkele jaren geleden maakte hij naam<br />
met een 1 op 1 reconstructie van zijn jongenskamer<br />
uitgevoerd in houtsnede. In dit virtuele vertrek (compleet<br />
met sanseveria’s en posters van Billy Idol) refereerde hij<br />
niet alleen aan zijn jeugd, maar ook aan het alledaagse<br />
bestaan in de DDR; een land, dat ruim 20 jaar geleden<br />
letterlijk en figuurlijk opgeheven werd, maar dat in de<br />
harten van de gewone Oostduitser nog steeds bestaat.<br />
Het gestileerde gele mannetje met daarop de tekst<br />
fries museum | pagina 16<br />
NETTO verwijst in meerdere opzichten naar de DDR. Dit<br />
land was niet alleen de (heimelijke) erfgenaam van het<br />
Bauhaus in Weimar en Dessau. Het mannetje is uitgevoerd<br />
in een nogal gedateerd ogende constructivistische<br />
beeldtaal. Het is/was ook de vestigingsplaats van het ‘<br />
Ampelmännchen’ (het fameuze voetgangerslicht met<br />
een ‘lopend’ mannetje erop) en de even fameuze NETTO<br />
supermarktketen. De tekst NETTO, de kleurstelling en<br />
de dynamische houding van het mannetje lijken direct<br />
ontleend aan het logo van deze winkelketen en haar<br />
slogan ‘Discounter mit Biss’.<br />
Aangekocht voor de collectie Knecht-Drenth
3<br />
positionering ten<br />
opzichte van andere<br />
nederlandse musea<br />
De thema´s ‘identiteit’ en ‘landschap’ zijn actueel.<br />
Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> onderscheidt zich met<br />
haar collectie van zowel de musea in Noord-<br />
Nederland als van die in de rest van Nederland.<br />
Het <strong>Museum</strong> heeft er sinds 1994 bewust voor<br />
gekozen zijn collectie moderne en hedendaagse<br />
kunst nauw te laten aansluiten op zijn verzameling.<br />
In de collectie oude en nieuwe kunst van<br />
het museum waren de thema’s ‘landschap’ en<br />
‘portret’ volop vertegenwoordigd. Bovendien<br />
bleek dat beide thema’s in die tijd veelvuldig<br />
als inspiratiebron werden gebruikt door Nederlandse<br />
kunstenaars bij het maken van nieuw<br />
werk. Het museum heeft toen besloten op beide<br />
thema´s door te verzamelen. Daarmee was de<br />
collectie moderne en hedendaagse kunst ingebed<br />
in het museum en voegde de uitbreiding<br />
zich naadloos in het sterke eigen profiel van de<br />
bestaande collectie.<br />
3.1 noord-nederland<br />
De twee aangrenzende grote musea in Noord-<br />
Nederland, het Groninger <strong>Museum</strong> en het<br />
Drents <strong>Museum</strong>, voeren een geheel ander<br />
aankoop- en tentoonstellingsbeleid op het<br />
gebied van de hedendaagse en moderne kunst<br />
dan het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong>. Het Drents <strong>Museum</strong><br />
concentreert zich op moderne realisten uit<br />
Noord-Nederland en het Groninger <strong>Museum</strong><br />
wil publieksgerichte kunst laten zien op de<br />
grens met design en mode én kunst die extreme<br />
posities inneemt. Voor hedendaagse Nederlandse<br />
beeldende kunst is in beide musea - en<br />
op andere plekken in Noord-Nederland - niet<br />
structureel aandacht. <strong>Museum</strong> ‘Belvédère’,<br />
dat in 2004 zijn deuren in Oranjewoud opende,<br />
is een museum voor moderne en eigentijdse<br />
<strong>Fries</strong>e kunst. De <strong>Fries</strong>e moderne kunst wordt in<br />
de context van Nederlandse en Vlaamse kunst<br />
geplaatst. Het accent ligt op schilderkunst die<br />
relaties aangaat met de omliggende landschap-<br />
pelijke sfeer. De andere musea in <strong>Fries</strong>land en<br />
Noord-Nederland verzamelen en presenteren<br />
regiogericht. Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> manifesteert<br />
zich nadrukkelijk als een podium voor hedendaagse<br />
Nederlandse kunst.<br />
3.2. landelijk<br />
Bij verwervingen gaat het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> uit van<br />
het <strong>aankoopbeleid</strong> zoals in dit aankoop- en<br />
presentatieplan is beschreven. Voordat een<br />
werk wordt aangekocht, is er geïnformeerd bij de<br />
kunstenaar of de galerie naar andere musea die<br />
werk van de betreffende kunstenaar verzamelen.<br />
Als dat het geval is, dan volgt er overleg wie de<br />
aankoop gaat doen. Afwegingen bij de aankoop<br />
van een werk zijn bijvoorbeeld de inhoudelijke<br />
relatie met delen van de collectie en de inzetbaarheid<br />
in presentaties.<br />
In Nederland is er echter geen enkel museum<br />
dat zo specifiek het portret - zowel in de oude<br />
als de moderne kunst - als verzamelonderwerp<br />
heeft. Het verzamelen van het portret als mensbeeld<br />
heeft later navolging gevonden in het<br />
Frans Hals <strong>Museum</strong> in Haarlem.<br />
In het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> is de keuze voor dit thema<br />
echter onlosmakelijk verbonden met de collecties<br />
oude en <strong>Fries</strong>e kunst en het presentatiebeleid<br />
van het museum. Bovendien ligt in<br />
het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> het zwaartepunt binnen het<br />
thema portret op het begrip ‘identiteit’, een<br />
aan verandering onderhevige opvatting van het<br />
mensbeeld.<br />
De Lakenhal in Leiden kreeg in het verleden<br />
op grond van zijn collectie oud-Hollandse<br />
landschapsschilderijen een verzameling landschapsschilderijen<br />
van de Rijksdienst Beeldende<br />
Kunst. Hoewel oude landschapschilderkunst<br />
ook voor het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> het uitgangspunt is,<br />
verschilde tot 2007 de opvatting van het thema<br />
met dat van de Lakenhal.<br />
Wij verzamelen vanuit het nu, waardoor ook<br />
opvattingen van het landschap in andere media<br />
dan schilderkunst worden aangekocht. Sinds<br />
2007 heeft Leiden niet specifiek verzameld op<br />
dit thema.<br />
Er is in de verzameling van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong><br />
een beperkt aantal kunstenaars, die ook wor-<br />
Aankoop- en presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst 2012 | pagina 17
den gevolgd door het <strong>Museum</strong> voor Moderne<br />
Kunst in Arnhem. Het museum in Arnhem richt<br />
zich onder meer op ‘vormen van realisme’ en<br />
Arnhemse productie. Daarnaast verzamelt dit<br />
museum kunst van vrouwen. Er is nauw contact<br />
met het MMKA over eventuele aankopen. Het<br />
<strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> heeft het werk ‘The Height of<br />
Vanity’ van L.A. Raeven aangekocht waarvoor<br />
het MMKA ook interesse bleek te hebben. Het<br />
MMKA heeft het werk in 2010 voor een presentatie<br />
in tijdelijk bruikleen gekregen.<br />
Het Domein in Sittard interesseert zich de laatste<br />
jaren voor cross-overs tussen high en<br />
low art. Er is regelmatig kunst te zien die raakt<br />
aan de jongerencultuur. Enkele jaren geleden<br />
heeft men er gekozen voor het verzamelen van<br />
kunst die gaat over bepaalde houdingen in<br />
de kunst. Het Domein noemt een aantal voorbeelden<br />
zoals: kunst die haar eigen condities<br />
onderzoekt, een bepaalde materialiteit heeft of<br />
reflecteert op de verhouding tussen esthetiek<br />
en ethiek.<br />
Een van de attitudes die het Domein noemt is<br />
kunst die zich verhoudt tot vraagstukken van<br />
identiteit en existentie. Dit kan overlappend<br />
zijn met werk dat het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> verzamelt.<br />
Maar bij het Domein wordt het thema gezien<br />
vanuit de invalshoek van de ‘attitude’ ten<br />
opzichte van de kunst. Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong><br />
verzamelt breder op dit thema dan het Domein.<br />
De Paviljoens in Almere onderzoeken de ‘Nederlandse<br />
identiteit’ in de Nederlandse kunst.<br />
Aan de hand van vragen als ‘In hoeverre zijn<br />
sociaal-maatschappelijke en geografische<br />
thema’s zoals immigratie, de stichting van<br />
new towns of het veranderende landschap in<br />
de Nederlandse kunstgeschiedenis terug te<br />
vinden?’ en ‘In hoeverre beïnvloedt het Nederlandse<br />
medialandschap het collectief geheugen<br />
en (hoe) zien we dit terug in de kunst?’ wordt<br />
de Nederlandse kunst van de laatste decennia<br />
onderzocht.<br />
Het zijn vragen die deels aansluiten bij de vragen<br />
die het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> stelt bij het uitbreiden<br />
van de collectie. Een gefragmenteerd werk<br />
van een Nederlands landschap van Jan Koster<br />
uit de collectie van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> zegt iets<br />
fries museum | pagina 18<br />
over de ervaring van het eigentijdse landschap.<br />
En het versneden gezicht van een fotomodel in<br />
een werk van Amie Dicke uit onze verzameling<br />
geeft commentaar op de invloed van de media<br />
op ons uiterlijk.
Aangekocht<br />
Ksenia Galiaeva<br />
My mothers birthday<br />
2005 analoge kleurenfoto/handafdruk<br />
ed. # 3 van 3<br />
96 x 123,5 cm<br />
P 2011<br />
De kleurenfoto ‘My Mothers Birthday’ van Ksenia Galiaeva<br />
is in eerste instantie een foto van thuis. Het is in de<br />
waarste zin van het woord een intiem familieportret, dat<br />
‘geschoten’ is in de ‘Dacha’(of zomerhuis) van de ouders<br />
van de kunstenaar. De foto staat niet op zichzelf, maar<br />
maakt deel uit van een nog steeds voortdurend project,<br />
dat eveneens de naam ‘Dacha’ draagt.<br />
De ‘Dacha’ foto’s gaan niet alleen over thuis, maar ook<br />
over het begrip identiteit. Ksenia Galiaeva (Pskov, 1976)<br />
verhuisde op 19 jarige leeftijd van Rusland naar Nederland.<br />
Ze studeerde hier aan de kunstacademie en woont<br />
en werkt momenteel in Amsterdam. Ze is niet alleen<br />
gebleven, maar ook Nederlandse geworden. Toch gaat ze<br />
ieder jaar weer een tijd naar geboorteplaats, haar thuis.<br />
De ‘Dacha’ foto’s zijn onmiskenbaar documentair van<br />
karakter. Door de intens gekleurde (analoge) foto’s<br />
wordt een heldere zintuiglijke ervaring van het afgebeelde<br />
opgeroepen. We ruiken als het ware de geur van een<br />
Russisch zomerhuis, de volheid ervan en zijn nestwarmte.<br />
We ruiken ook de geur van het Russische platteland,<br />
de leegte ervan en de weidsheid.<br />
De ‘Dacha’ foto’s van Ksenia Galiaeva geven ons niet<br />
alleen een samenvatting van haar eigen leven, haar<br />
familie en het land dat ze moest verlaten om kunstenaar<br />
te worden. Ze voeren ons ook terug in de tijd. De foto’s<br />
gaan over intimiteit en over het verglijden van tijd en<br />
herinnering. Galiaeva legt bij voorkeur de kleine dingen<br />
van het leven vast, het gewone, het niet-spectaculaire.<br />
Zelf zegt ze dat ze ‘feel good pictures’ maakt die boven<br />
alles een bezwering van haar eigen angsten (als de<br />
kortstondigheid van het leven) zijn. Daarnaast gaat het<br />
haar om het vertellen van persoonlijke mythen. Haar autobiografische<br />
foto’s inventariseren het werkelijke leven,<br />
iets dat nooit compleet of definitief is.<br />
Aankoop- en presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst 2012 | pagina 19
4<br />
Bruikleenbeleid<br />
Het tentoonstellingsprogramma van het <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong> op het gebied van de moderne en<br />
hedendaagse kunst wordt niet alleen samengesteld<br />
met werk uit de eigen collectie, er wordt<br />
ook gebruik gemaakt van collecties van musea<br />
en instellingen in binnen- en buitenland, verzamelaars<br />
en kunstenaars. In 2010-2011 is dat in<br />
mindere mate gebeurd in verband met de beperkte<br />
ruimte in de aanloop naar de nieuwbouw.<br />
Ter aanvulling op de bestaande collectie heeft<br />
het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> relevant werk in langdurig<br />
bruikleen, zoals een aantal schilderijen van<br />
Gerrit Benner uit de collectie van het Stedelijk<br />
<strong>Museum</strong>, Amsterdam en werk van Jan Mankes<br />
van het Haags Gemeentemuseum.<br />
Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> geeft ruimhartig werk in<br />
bruikleen. In de afgelopen periode leende het<br />
museum werk uit aan museale en aanverwante<br />
instellingen in <strong>Fries</strong>land, Nederland en het<br />
buitenland.<br />
<strong>Museum</strong> Belvédère in Oranjewoud leent regelmatig<br />
schilderijen uit onze collectie <strong>Fries</strong>e<br />
kunst, zoals Gerrit Benner en Willem van Althuis.<br />
Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> heeft een nauwe relatie<br />
met dit museum.<br />
Werken van onder anderen Lara Almarcegui<br />
en L.A. Raven zijn in de periode 2010/2011 in<br />
bruikleen gegeven.<br />
fries museum | pagina 20
Aankoop<br />
Saskia Janssen<br />
East/West, Paradise in Reverse<br />
2005<br />
installatie bestaande uit 3 foto’s op archiefpapier 270<br />
x 360 cm, 2 houten billboards, 1 video op DVD en een<br />
tafeltje met daarop grammofoonplatenspeler<br />
P 2010 – 074/077<br />
Saskia Janssen (’s-Hertogenbosch, 1968) werkt op de<br />
grens van documentaire en performance. De projecten<br />
die ze uitvoert, zijn vaak samenwerkingsprojecten op locatie<br />
met groepen niet-kunstenaars. Het gaat haar zowel<br />
om interactie als om het maken het een (groeps-)portret<br />
van een bepaalde bevolkingsgroep. Zo werkte ze de<br />
laatste jaren onder andere samen met bouwvakkers uit<br />
de Oekraïne en nachtclubzangeressen in de Chinese<br />
stad Lijiang. Haar project met Oekraïense bouwvakkers<br />
werd in 2004 in Buro Leeuwarden getoond onder de titel<br />
‘Smog, Smoke & Fortune’ en haar project in Lijiang werd<br />
in 2007 onder de titel ‘East/West, Paradise in Reverse’<br />
gedeeltelijk getoond in het Kabinet Knecht-Drenth,<br />
beide in het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong>.<br />
De Chinese stad Lijiang werd voor het eerst ontdekt<br />
door de botanicus en schrijver Joseph F. Rock. Hij<br />
kwam er in 1922 en bestudeerde er gedurende 27 jaar de<br />
animistische cultuur van haar oorspronkelijke bevolking:<br />
de Naxi. Aan het eind van de jaren tachtig werd Lijiang<br />
opnieuw ontdekt, maar nu door de Hanchinezen, die<br />
de stad tot een toeristisch centrum bombardeerden.<br />
In korte tijd veranderende Lijiang in een soort toeris-<br />
tenparadijs waar Hanchinezen zich als Naxi gingen<br />
verkleden en de Naxi bevolking zich als Hanchinezen<br />
gingen gedragen.<br />
Het project ‘East/West, Paradise in Reverse’ van Saskia<br />
Janssen gaat over deze ingrijpende culturele veranderingen<br />
in Lijiang. Ook zij bezocht deze stad op de grens<br />
tussen China en Tibet, op 3600 meter hoogte, in een streek<br />
die van oorsprong Shangri Là heet, Tibetaans voor paradijs.<br />
Als een moderne J.F. Rock verkende ze de stad en zocht<br />
contact met de mensen die ze bij toeval tegenkwam. Ze<br />
legde er op haar eigen even onderzoekende als poëtische<br />
manier vast hoe de situatie in Lijiang nu is. Ze legde er<br />
onder anderen twee meisjes vast , die op een pleintje hun<br />
traditionele Naxi liederen en eigen liedjes zingen, liefdevol,<br />
krachtig en er ten diepste van overtuigd dat hun oude Naxi<br />
cultuur nog niet verloren is. Het zijn de zelfde liederen, die<br />
ze ’s avonds in de karaoke bars en nachtclubs van de Oude<br />
Stad voor de toeristen mogen of moeten zingen.<br />
Dit werk sluit aan bij andere werken in de collectie over<br />
visies over identiteit en portret. Er zijn in Nederland<br />
geen andere musea die werk van Saskia Janssen in de<br />
collectie hebben.<br />
Aankoop- en presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst 2012 | pagina 21
5<br />
presentatiebeleid<br />
De periode die dit aankoop- en presentatieplan<br />
beslaat, is een overgangsperiode voor het <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong>. Het legaat van architect Abe Bonnema<br />
voor de realisatie van een nieuw museumgebouw<br />
biedt grote kansen voor het nieuw<br />
<strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong>. Een van die kansen is een<br />
heroriëntatie op het museum als instelling. Het<br />
museum heeft die mogelijkheid met enthousiasme<br />
aangegrepen. Een van de wezenlijke<br />
veranderingen in het presentatiebeleid ten<br />
opzichte van het oude beleid is dat het publiek<br />
meer en op verschillende manieren bij de activiteiten<br />
en programma’s van het museum wordt<br />
betrokken. Omdat het museum midden in de<br />
samenleving wil staan, vindt er meer interactie<br />
met de doelgroepen plaats. Naast een actief<br />
presentatiebeleid is een grote rol weggelegd<br />
voor sociale media.<br />
Het museum gaat meer producties in samenwerking<br />
met andere instellingen maken om zijn<br />
draagvlak te verbreden. Naast kunst en cultuur<br />
wordt geschiedenis een belangrijk ingredient<br />
binnen het museale programma. Al deze<br />
ontwikkelingen moeten er in 2016 toe leiden dat<br />
het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> de belangrijkste culturele<br />
trekpleister van <strong>Fries</strong>land is.<br />
Tot september 2011 is het programma volgens<br />
het ‘oude’ presentatiebeleid uitgevoerd. Binnen<br />
een actief presentatiebeleid worden tentoonstellingen<br />
georganiseerd vanuit de kracht van<br />
de eigen collectie. Soms wordt de eigen collectie<br />
in een breder kader geplaatst, waarbij gebruik<br />
gemaakt wordt van collecties van andere<br />
musea of particulieren. In het museum is altijd<br />
een mix te zien van <strong>Fries</strong>e en niet-<strong>Fries</strong>e onderwerpen<br />
op het gebied van oude kunst, (cultuur)<br />
geschiedenis en moderne en hedendaagse<br />
kunst. De tentoonstellingen worden gemaakt<br />
voor verschillende doelgroepen voor Friezen en<br />
niet-Friezen.<br />
Andere tentoonstellingen zijn meer landelijk<br />
en internationaal gericht. Een belangrijke<br />
publieksgroep vormt het onderwijs. Er zijn<br />
gedurende het hele schooljaar presentaties en<br />
fries museum | pagina 22<br />
programma’s voor het basisonderwijs op het<br />
gebied van kunst, cultuur en geschiedenis.<br />
Om de programmering voor de jaren vanaf 2013<br />
goed te kunnen voorbereiden is een deel<br />
van het museum sinds september 2009 gesloten.<br />
De programmering concentreert zich<br />
in de Kanselarij, een van de twee gebouwen<br />
van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong>. Tot aan de sluiting van<br />
het museum op de oude locatie is regelmatig<br />
hedendaagse kunst te zien in de wisselruimte<br />
van de Kanselarij. Het museum biedt een keer<br />
in de twee jaar onderdak aan de internationale<br />
fotomanifestatie ‘Noorderlicht’.<br />
Een keer per jaar is er zo mogelijk een selectie<br />
te zien uit het aanbod van de manifestatie van<br />
Media Art <strong>Fries</strong>land en op gezette tijden werkt<br />
het museum samen met het Filmhuis Leeuwarden<br />
dat in het nieuwe <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> onderdak<br />
krijgt. Dit zijn activiteiten en initiatieven die<br />
passen bij de doelstellingen van het museum.<br />
5.1. het presentatiebeleid moderne<br />
en hedendaagse kunst tot en met 2011<br />
De twee thema’s ‘landschap’ en ‘identiteit’, waren<br />
het vertrekpunt voor de tentoonstellingen.<br />
De verbinding tussen presentatie- en <strong>aankoopbeleid</strong>,<br />
geformuleerd in de vorige aanvraag, is<br />
intact gebleven. Hieronder volgen de verschillende<br />
presentatievormen.<br />
Solopresentaties van Nederlandse<br />
kunstenaars<br />
Binnen de twee thema’s ‘landschap’ en ‘identiteit’<br />
presenteert het museum regelmatig<br />
tentoonstellingen met werk van Nederlandse<br />
kunstenaars die niet meer gerekend kunnen<br />
worden tot de jongste generatie. De keuze voor<br />
deze kunstenaars wordt bepaald door het belang<br />
van hun werk voor jongere kunstenaars, de<br />
ontwikkeling van het werk, of door een bijzonder<br />
concept. Zij maken werk met een duidelijk<br />
eigen stempel.<br />
Zo was er van 14 februari tot en met 16 mei 2010<br />
een overzicht te zien van het werk van Zoltin<br />
Peeter in de tentoonstelling ‘Neo-Romantic<br />
Works’. Deze kunstenaar won de Gerrit Benner<br />
Prijs voor Beeldende Kunst 2009. Het werk van<br />
Zoltin Peeter wortelt in een romantische na-
tuurbeleving, met een sterke hang naar onherbergzame<br />
oorden en onbereikbare verten. Zijn<br />
werk ontstaat naar aanleiding van reizen naar<br />
Noorwegen en IJsland. De illusie van het ongerepte<br />
en onbetredene legt hij vast in ter plekke<br />
gemaakte, snelle schetsen. Daarin komt een<br />
proces van reduceren op gang dat later in zijn<br />
atelier uitmondt in tekeningen en sculpturen.<br />
Themapresentaties<br />
Bij aankopen speelt de eigentijdse opvatting<br />
van de thema’s landschap en identiteit door<br />
de kunstenaar een belangrijke rol, evenals de<br />
manier waarop dat in het werk tot uitdrukking<br />
komt. In de themapresentaties komen deze<br />
opvattingen terug. Daarnaast zijn er andere<br />
invalshoeken mogelijk. De thematiek van een<br />
tentoonstelling kan bijvoorbeeld gebaseerd zijn<br />
op kunsthistorische informatie. Een thematentoonstelling<br />
legt het accent op één aspect van<br />
het werk van een kunstenaar. Soms werkt een<br />
kunstenaar aan een oeuvre dat te lezen is<br />
als een autobiografie, waardoor de identiteit<br />
van de mens achter de kunstenaar in het beeld<br />
doorschijnt. Omgekeerd kan een kunstenaar het<br />
thema identiteit bewust als onderwerp voor<br />
zijn werk kiezen om er meer algemene ideeën<br />
mee te verbeelden of in andere media te uiten.<br />
Sommige kunstenaars kiezen voor een psychologische<br />
benadering van het thema, of een sociaal-maatschappelijke<br />
invalshoek. Landschap<br />
en identiteit zijn dan wel het leidmotief, maar<br />
onderliggende betekenissen spelen ook een rol.<br />
Van 11 november 2010 tot en met 30 januari 2011<br />
vond de tentoonstelling ‘Magie = Magic’ plaats,<br />
in samenwerking met het Noordelijk Film Festival.<br />
Magie = Magic gaat over de klassieke en<br />
hedendaagse surreële blik op de wereld. In de<br />
tentoonstelling staat de ongebroken aantrekkingskracht<br />
en betekenis van het surrealisme<br />
voor hedendaagse kunstenaars centraal, zoals<br />
Aurélien Froment (FR), Keren Cytter (IL) en<br />
Matt Mullican (USA), Salvador Dalí (SP) en<br />
Erik van Lieshout.<br />
De tentoonstelling ‘De zee roept’, met foto’s<br />
van Tryntsje Nauta en muziek van Meindert<br />
Talma, was te zien van 31 mei tot en met 4 september<br />
2011. ‘De Zee Roept’ is een visueel onderzoek<br />
naar studenten die volwassen worden<br />
in de sterk uniforme omgeving van de Hogere<br />
Zeevaartschool ‘Maritiem Instituut Willem<br />
Barentsz’ op Terschelling. Naast portretten van<br />
jonge zeelieden is er een serie zeegezichten te<br />
zien. Singer-songwriter Meindert Talma maakte<br />
er een hedendaagse muzikale interpretatie van.<br />
Collectiepresentaties<br />
Het museum maakt regelmatig grote eigen<br />
collectiepresentaties moderne en hedendaagse<br />
kunst. In deze tentoonstellingen worden onder<br />
meer kunstwerken opgenomen die aangekocht<br />
zijn uit exposities die eerder in het museum<br />
plaatsvonden. Op die manier is het presentatieprogramma<br />
nauw verbonden met het <strong>aankoopbeleid</strong>.<br />
Naast de grote collectiepresentaties is<br />
er vaak een extra presentatie uit de eigen collectie,<br />
waarin naast moderne of hedendaagse<br />
kunst ook werk uit andere collecties van het<br />
museum is opgenomen. Met de presentaties uit<br />
de eigen collectie richt het museum zich op<br />
diverse soorten publiek. Soms gaat een presentatie<br />
over een onderwerp dat voor een breed<br />
algemeen publiek interessant kan zijn, soms is<br />
het voor een specifiek publiek gemaakt.<br />
Met de tentoonstelling ‘Windows’, die loopt tot<br />
sluiting van het museum op de huidige locatie,<br />
presenteert het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> een educatieve<br />
tentoonstelling. De Windows zijn vensters via<br />
welke we visies op de wereld om ons heen krijgen<br />
aangereikt. De expositie is samengesteld<br />
met werk uit eigen collectie van onder meer<br />
Harmen Abma, Willem Althuis, Gerrit Benner,<br />
Saskia Janssen, Frank van der Salm, Jan Wiegers<br />
en Robert Zandvliet.<br />
Festivals en andere initiatieven<br />
Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> biedt met regelmaat onderdak<br />
aan het internationale Media Art Festival<br />
in <strong>Fries</strong>land. Pieter Verhoeff heeft een documentaire<br />
gemaakt over Janny Regnerus die op<br />
het Media Art Festival 2010 gedraaid is. Het<br />
<strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> maakte een tentoonstelling met<br />
het werk van Regnerus, die tijdens het festival<br />
in het museum te zien was. Omrôp Fryslân<br />
vertoonde de documentaire in zijn zendtijd op<br />
Nederland 2.<br />
Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> biedt één keer in de twee<br />
jaar onderdak aan de internationale fotoma-<br />
Aankoop- en presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst 2012 | pagina 23
Aankoop<br />
Klaas Kloosterboer<br />
11104<br />
2011<br />
origineel in serie<br />
serie van 3 verschillende kranten, dubbelgelaagd met gat<br />
in voorste pagina en beschilderd met lakverf<br />
serienummers 11104 06, 1110413 en 1110416<br />
elk deel 57 x 41 cm<br />
PCK<br />
Klaas Kloosterboer (Noord/Zuid Schermer, 1959)geldt<br />
sinds zijn deelname aan de spraakmakende tentoonstelling<br />
‘Dumb Painting’(Centraal <strong>Museum</strong> Utrecht, 1992)<br />
als één van de meest radicale schilders van Nederland.<br />
Hij is vooral bekend geworden door schilderijen met<br />
abstracte vormen, die zeer fysiek geschilderd zijn. De<br />
laatste jaren heeft hij deze fundamentele, ‘voorstellingloze’<br />
manier van werken uitgebreid met theatrale en<br />
meer verhalende vormen van kunst. Het gaat hem onder<br />
andere om de bewegingsruimte tussen hoge en lage<br />
kunst, om bezieling en zielloosheid.<br />
De drie aangekochte originelen in serie zijn bewerkte<br />
readymades. Het belangrijkst zijn dan ook de verrichte<br />
handelingen van schilderen, het knippen van de ronde<br />
gaten en het op elkaar plakken van twee vellen krantenpapier.<br />
Door het schilderen en het knippen zijn sommige<br />
delen van de drager (een krant) onzichtbaar of juist heel<br />
erg zichtbaar geworden. De abstracte kunst – die over<br />
het algemeen ver boven het gewone leven wil uitstijgen –<br />
wordt hier op even eenvoudige als effectieve manier<br />
fries museum | pagina 24<br />
gerelativeerd of ontkracht. Door middel van kwast en<br />
schaar wordt het beeld verrijkt/besmet met aspecten van<br />
het werkelijke leven. Dit werkelijke leven wordt gedomineerd<br />
door geweld, vragen over goed en kwaad en trivia<br />
als sport en spel. Ook deze bewerkte kranten zijn een<br />
vorm van spel. Dit werk verleidt ons mee te spelen in een<br />
wereld die zich letterlijk tussen figuratie en abstractie,<br />
tussen ‘pulp’ en verheven kunst beweegt.<br />
Aangekocht voor de collectie Knecht-Drenth
nifestatie Noorderlicht. Van 5 september tot<br />
en met 31 oktober 2010 legde Noorderlicht de<br />
symbiotische maar ongelijkwaardige relatie<br />
bloot tussen stad en platteland. Een dertigtal<br />
fotografen uit alle windstreken exposeerde in<br />
het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> in de tentoonstelling ‘Land,<br />
Country Life in the Urban Age’. Sinds het begin<br />
van de eenentwintigste eeuw woont meer dan<br />
de helft van de wereldbevolking in steden. Wat<br />
zijn de gevolgen van deze verschuiving voor<br />
het platteland? Is het mogelijk om, tegen alle<br />
economische logica in, het rurale leven een<br />
herwaardering te geven?<br />
De expositie ‘Flakkelân’ van de Belgische<br />
fotograaf Stephan Vanfleteren, die plaatsvond<br />
van 27 juni tot en met 29 augustus 2010, is de<br />
derde editie van de foto-opdracht die het <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong> en de Leeuwarder Courant sinds 2003<br />
gezamenlijk verstrekken. Stephan Vanfleteren<br />
(1969) heeft zich voor de opdracht verdiept in<br />
de rol die het verleden speelt in het moderne<br />
<strong>Fries</strong>land.<br />
Daarnaast werkt het museum regelmatig<br />
samen met instellingen in <strong>Fries</strong>land zoals het<br />
kunstenaarsinitiatief VhdG (Voorheen de Gemeente)<br />
uit Leeuwarden en Syb uit Beetsterzwaag.<br />
Deze kunstenaarsinitiatieven vormden<br />
samen met het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> een denktank<br />
over het kunstklimaat in <strong>Fries</strong>land.<br />
Kunstenares Petra Berbée heeft van de winkeliersvereniging<br />
van het ‘Zaailand’, de locatie<br />
van het nieuwe museum, de vraag gekregen<br />
of zij een jaarprogramma wil samenstellen in<br />
het gebied, met als doel het publiek in contact<br />
te brengen met kunst. Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> heeft<br />
geadviseerd. Op het Zaailand hebben in dit kader<br />
inmiddels diverse kunstactiviteiten plaatsgevonden,<br />
zoals ‘De Harteklop’ en ‘Need for<br />
Painting’. Meer informatie is te vinden op www.<br />
levehetzaailand.nl.<br />
In februari 2011 vond een onderdeel van de<br />
beeldende kunstprijs voor amateurkunstenaars,<br />
‘Het Vierkante Ei’, georganiseerd door de Volkskrant,<br />
plaats in het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong>.<br />
Podiumfunctie<br />
Kunstenaar, redacteur en docent Bartle Laverman<br />
organiseert in samenwerking met het <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong> tentoonstellingen in de tunnel van het<br />
museum, onder de noemer ‘De Straat’. Het museum<br />
draagt bij aan de selectie uit de kunstenaars<br />
en stelt de ruimte ter beschikking. In dit<br />
kader vond van 25 juni tot en met 21 augustus<br />
2011 de expositie ‘Life versus Death’ plaats van<br />
Mathilde Hemmes uit Heerenveen. Met videoinstallaties<br />
toonde zij haar visie op de strijd<br />
tussen leven en dood. Daarbij speelt de vraag<br />
‘Wat doet het lijden van anderen met ons?’ een<br />
belangrijke rol.<br />
Van 27 augustus tot en met 8 oktober 2011 toont<br />
‘De Straat’, de tentoonstelling ‘MoPA’. Deze<br />
naam verwijst naar het fictieve <strong>Museum</strong> of<br />
Parodied Art. Dit is het enige ‘museum’ in de<br />
wereld, gewijd aan het verzamelen, bewaren,<br />
tentoonstellen en vieren van geparodieerde<br />
kunst in al zijn vormen. Te zien zijn variaties<br />
op het werk van onder anderen Damian Hirst,<br />
Marcel Duchamp en Robert India. MoPA neemt<br />
bovendien de bestaande museumpraktijk op de<br />
hak.<br />
Het Verzetsmuseum, onderdeel van het <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong>, maakte een presentatie ‘De grote<br />
ontsnapping’, in samenwerking met architecte<br />
Nynke Rixt Jukema, in de voormalige gevangenis<br />
de Blokhuispoort in Leeuwarden. De<br />
presentatie bestond uit een installatie, geïnspireerd<br />
op de film ‘De Overval’, die is gebaseerd<br />
op een overval van het gewapend verzet in<br />
1944 op de gevangenis in Leeuwarden. Hierbij<br />
werden gevangen genomen verzetsstrijders<br />
zonder bloedvergieten bevrijd. Aansluitend<br />
op de installatie heeft Nynke Rixt Jukema de<br />
hedendaagse kunstenaars Karin van Berne,<br />
Gitte Brugman, Donja Bruning, Silvia Dijkstra,<br />
Linus Harms, Lies van Huet, Marian Hulshof,<br />
Douwe Idema, Raoul van Klaveren, Marijke<br />
Rijpma, Koos van der Sloot en José Witteveen<br />
uitgenodigd werk rond het thema ‘ontsnappen’<br />
te maken. (In het gevangeniscomplex ‘De<br />
Blokhuispoort’ vinden sinds 2009 verschillende<br />
bedrijfjes, startende ondernemers, (beginnende)<br />
kunstenaars en organisaties zoals het<br />
kunstenaarsinitiatief VhdG en Media Art <strong>Fries</strong>land<br />
onderdak. Ook het bureau van Nynke Rixt<br />
Jukema is hier gevestigd.)<br />
Aankoop- en presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst 2012 | pagina 25
Het contact met Atelier Fryslân, een instelling<br />
die zich bezighoudt met de ruimtelijke kwaliteit<br />
van de provincie <strong>Fries</strong>land, mondde uit in een<br />
presentatie van een project met de bevolking<br />
van <strong>Fries</strong>land. Voor dit project werd de bevolking<br />
van <strong>Fries</strong>land gevraagd de in hun ogen<br />
mooiste, lelijkste of anderszins bijzondere plek<br />
in <strong>Fries</strong>land te kiezen. Kunstenaar Gerco de<br />
Ruijter fotografeerde de door de bevolking gekozen<br />
plekken vanuit de lucht. Het resultaat was<br />
in de wisselruimte van de Kanselarij te zien.<br />
Bij de gekozen plekken is ook de motivatie van<br />
degene die de plek heeft voorgesteld te lezen.<br />
Publiek<br />
Het museum wil met de presentaties, informatie<br />
en activiteiten niet alleen aanleiding<br />
tot gesprek geven, maar ook tot discussie en<br />
reflectie. Het merendeel van de bezoekers van<br />
het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> is niet ingevoerd in de hedendaagse<br />
en moderne kunst. Daarom besteden<br />
wij veel aandacht aan de relatie met het publiek.<br />
Bij iedere presentatie wordt als onderdeel van<br />
het projectplan een informatieplan gemaakt,<br />
waarin de afstemming van de inhoud op de<br />
doelgroep wordt voorgesteld. Niveau, presentatievorm<br />
en inhoud van de informatie worden<br />
hierin afgesproken. In de voor een breed publiek<br />
bedoelde presentaties is altijd een korte<br />
en heldere schriftelijke toelichting op het werk<br />
en de kunstenaar aanwezig. Daarnaast zijn er<br />
rondleidingen, lezingen en cursussen en is er<br />
een onderwijsprogramma dat door museumdocenten<br />
wordt begeleid.<br />
Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> heeft in de afgelopen twee<br />
jaren op verschillende manieren het publiek bij<br />
de tentoonstellingen moderne en hedendaagse<br />
kunst betrokken. Zo is bij een groot aantal<br />
tentoonstellingen een randprogrammering<br />
georganiseerd.<br />
Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> vervult niet alleen een informatieve<br />
rol naar het publiek en leerlingen uit<br />
het onderwijs, maar ook op het terrein van nascholing<br />
van het onderwijzend personeel op het<br />
gebied van kunsteducatie. Het museum functioneert<br />
voorts als opleidingsplaats (stages) voor<br />
studenten van de Rijksuniversiteit Groningen,<br />
Rijksuniversiteit Utrecht en de opleidingen<br />
fries museum | pagina 26<br />
Docent beeldende kunst & vormgeving aan de<br />
verschillende hogescholen in Noord Nederland.<br />
Het museum is betrokken bij de invulling van<br />
de masteropleiding Kunsteducatie aan de NHL<br />
Hogeschool in Leeuwarden.<br />
5.2. presentatiebeleid moderne<br />
en hedendaagse kunst in 2012<br />
Deze paragraaf begint met de stand van zaken<br />
rond de nieuwbouw. Vervolgens komt de presentatieplanning<br />
voor het jaar 2012 aan bod. Op 2<br />
juli 2012 sluit het museum op de huidige locatie,<br />
om ons helemaal te kunnen richten op de voorbereiding<br />
van de nieuwe programmering.<br />
5.2.1 Tussen het oude en nieuwe<br />
<strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong><br />
De programmering voor het jaar 2012 loopt vooruit<br />
op de visie van het nieuwe <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> dat<br />
in 2013 zijn deuren opent.<br />
Het nieuwe gebouw komt op een van de drukste<br />
pleinen van Leeuwarden te staan. Voor presentaties<br />
zijn onder het motto ‘vele schoonheden,<br />
vele waarheden’ uitgangspunten geformuleerd<br />
die aansluiten bij het streven om niet alleen<br />
letterlijk midden in de samenleving te staan<br />
maar ook figuurlijk. Het museum wil zich ‘open’<br />
opstellen en het publiek actief betrekken bij de<br />
collectie en de vragen die daarin verscholen liggen.<br />
Het publiek wordt geprikkeld tot het stellen<br />
van vragen en het vormen van een eigen mening.<br />
Niet alleen de positie van het museum ten<br />
opzichte van het publiek verandert, maar ook<br />
de manier waarop de collectie aan het publiek<br />
wordt getoond. Er wordt opnieuw gekeken naar<br />
de betekenis van de moderne en hedendaagse<br />
kunst. Collectieonderdelen, zoals hedendaagse<br />
kunstwerken en historische voorwerpen, kunnen<br />
in een ongebruikelijke relatie tot elkaar<br />
worden gepresenteerd. Er worden dwarsverbanden<br />
gelegd en crossovers gemaakt tussen<br />
kunstobjecten, erfgoed en voorwerpen uit de<br />
volkscultuur. Oude kunst kan in een breder historisch<br />
perspectief worden getoond.<br />
Nog een verandering is onze gerichtheid op een<br />
nauwkeuriger omschreven publiek. In het verleden<br />
werd per tentoonstelling gekeken voor welk<br />
publiek hij geschikt was. In het vervolg wordt<br />
deze werkwijze omgedraaid: de vraag voor welk
publiek we een tentoonstelling maken komt<br />
eerst en dan de concipiëring en uitwerking<br />
van de presentatie. Het museum wil niet alleen<br />
dichter bij het publiek gaan staan, maar het wil<br />
ook meer samenwerken met andere instellingen,<br />
zoals de NHL Hogeschool in Leeuwarden,<br />
de Rijksuniversiteit Groningen, basisscholen in<br />
de provincie, musea in binnen- en buitenland en<br />
deskundigen uit disciplines die aan de onderwerpen<br />
van de tentoonstellingen raken. Met het<br />
verschuiven van de museale focus van ‘binnen’<br />
naar ‘buiten’ wordt ook het gebruik van de collectie<br />
moderne en hedendaagse kunst opnieuw<br />
bekeken. Omdat het de enige collectie moderne<br />
en hedendaagse kunst in <strong>Fries</strong>land is die vanuit<br />
de <strong>Fries</strong>e optiek maar ook vanuit de landelijke<br />
optiek interessant is, blijft de collectie belangrijk.<br />
Wat verandert is de manier waarop met de<br />
collectie wordt omgegaan. Hier liggen kansen<br />
voor het museum. Het is niet meer vanzelfsprekend<br />
dat een kunsttentoonstelling vanuit<br />
de optiek van de kunstgeschiedenis wordt<br />
benaderd. Het is mogelijk dat een kunstwerk<br />
wordt ingezet in een presentatie die over die<br />
eigentijdse context gaat en niet over kunst op<br />
zich. Ook kunnen kenmerken van een of meer<br />
kunstwerken als uitgangspunt dienen voor een<br />
cultuurhistorische tentoonstelling. Een tentoonstelling<br />
met landschapsschilderijen kan<br />
bijvoorbeeld laten zien hoe het landschap door<br />
de jaren heen is veranderd en wat dat betekent.<br />
Daarnaast blijft het museum kunsttentoonstellingen<br />
maken rond de twee thema’s landschap<br />
en portret, of ruimte en identiteit.<br />
Hoewel Buro Leeuwarden is gesloten, blijft de<br />
podiumfunctie voor hedendaagse kunst van<br />
groot belang. Hedendaagse kunst zal daarom in<br />
het nieuwe gebouw volop aan bod komen. Maar<br />
net als bij de algemene programmering, zal ook<br />
hier gezocht worden naar een bredere basis in<br />
de omgeving van het museum en meer betrokkenheid<br />
van in kunst geïnteresseerden bij de<br />
programmering. De afgelopen jaren is daarmee<br />
al ervaring opgedaan in diverse projecten.<br />
De enorme bedrijvigheid in het huidige museum<br />
op het gebied van het formuleren en herformuleren<br />
van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong>, de voorbereidingen<br />
voor de verhuizing en het ontwikkelen van een<br />
programma voor het nieuwe gebouw, heeft de<br />
komende jaren gevolgen voor het tentoonstellingsprogramma<br />
van het museum. Dit programma<br />
speelt zich in deze overgangsperiode af in<br />
de Kanselarij, het zestiende-eeuwse monumentale<br />
Hof van <strong>Fries</strong>land dat sinds 1994 onderdeel<br />
uitmaakt van het <strong>Fries</strong> museumcomplex. De<br />
andere gebouwen zijn vanaf september 2009<br />
gesloten voor publiek. Met de programmering<br />
in de Kanselarij wordt het publiek ‘meegenomen’<br />
op weg naar ons nieuwe onderkomen. De<br />
presentaties lopen vooruit op de overgang naar<br />
de nieuwe programmering.<br />
Naast de vaste presentaties is er in 2012 ruimte<br />
voor kortlopende wisselpresentaties.<br />
Op 2 juli 2012 sluit het museum op de huidige<br />
locatie in verband met de voorbereidingen op<br />
de nieuwbouw. Dan is het met de programmering<br />
afgelopen tot de opening van het nieuwe<br />
gebouw in september 2013. Gedurende enige<br />
tijd zal er daarom geen vaste ruimte meer zijn<br />
voor de presentatie van hedendaagse kunst.<br />
Andere locaties en mogelijkheden worden zo<br />
veel mogelijk benut, waaronder de MCL-vitrines<br />
en eventuele andere initiatieven buiten de eigen<br />
muren. Het is een noodzakelijk gevolg van de<br />
fase waarin het museum nu verkeert. Voor de<br />
opening van de nieuwbouw is de programmering<br />
in volle gang en daarin speelt hedendaagse<br />
kunst een vooraanstaande rol.<br />
5.2.2 Moderne en hedendaagse kunst in 2012<br />
Focus in 2012 is de nieuwbouw. Toch is er nog<br />
volop moderne en hedendaagse kunst te zien.<br />
Er is een grote collectiepresentatie en er zijn<br />
meerdere kleinere wisselpresentaties. Het<br />
museum gaat zich in deze periode intensiever<br />
oriënteren op initiatieven en activiteiten die<br />
zich buiten het museum afspelen. Dit kan in de<br />
praktijk uitmonden in een activiteit of deelname<br />
aan een activiteit buiten het museumgebouw.<br />
Collectietentoonstelling<br />
Op het gebied van de moderne en hedendaagse<br />
kunst is tot de sluiting van het gebouw in de<br />
Kanselarij de tentoonstelling ‘Windows’ te<br />
zien. ‘Windows’ is een tentoonstelling voor het<br />
Primair Onderwijs en voor een geïnteresseerd<br />
kunstpubliek. Het is een tentoonstelling die on-<br />
Aankoop- en presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst 2012 | pagina 27
gewone combinaties toont uit de eigen collectie<br />
moderne en hedendaagse <strong>Fries</strong>e, Nederlandse<br />
en internationale kunst. Hij verwijst samen met<br />
de andere presentaties van ‘Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong><br />
breekt uit’ naar de toekomst van het nieuw <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong> waar alles tijdelijk, maar in relatie tot<br />
elkaar wordt getoond.<br />
Deze tentoonstelling gaat over vensters die<br />
het publiek visies op de wereld om hen heen<br />
aanreikt. Door de ogen van kunstenaars kijkt<br />
het publiek door vitrines, rasters, atelierramen<br />
of door de lens van de camera. ‘Windows’ is<br />
samengesteld met werk uit eigen collectie. Hij<br />
toont het beste van wat het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> op<br />
het gebied van moderne kunst te bieden heeft<br />
met een verrassende insteek op verschillende<br />
publieksniveaus en spannende combinaties<br />
tussen de kunstwerken. Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> wil<br />
aan het publiek laten zien dat het de verzameling<br />
als een levend geheel ziet. ‘Kijken’ is een<br />
werkwoord. Om dit speels te onderstrepen<br />
staat er midden in de tentoonstellingruimte<br />
een eiland, een crossmediale uitkijkpost, waar<br />
bezoekers op hun eigen niveau uitgedaagd worden<br />
vanuit verschillende perspectieven naar de<br />
getoonde (combinaties van) werken te kijken.<br />
Er is onder meer werk te zien van Harmen<br />
Abma, Yesim, Akdeniz Graf, Willem van Althuis,<br />
Armando, Gerrit Benner, Ross Birrell, Jan Dibbets,<br />
Amy Dicke, Saskia Janssen, Frank van der<br />
Salm, Rob Scholte, Rosemarie Trockel, Freark<br />
van der Wal en Robert Zandvliet.<br />
Bij deze tentoonstelling wordt een CKV programma<br />
aangeboden.<br />
Solopresentaties van Nederlandse<br />
kunstenaars<br />
Elke twee jaar wordt de Gerrit Bennerprijs<br />
uitgereikt. In 2011 wordt de prijs toegekend voor<br />
het oeuvre van een kunstenaar. De presentatie<br />
die ermee gepaard gaat vindt plaats in het <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong>, in 2012.<br />
Mediakunst<br />
Het Centrum voor Film in <strong>Fries</strong>land (CFF)<br />
Leeuwarden krijgt onderdak in het nieuwe<br />
museumgebouw. Het CFF zet zich in voor het<br />
bevorderen en in stand houden van de filmcultuur<br />
in <strong>Fries</strong>land, met name kunstzinnige en<br />
fries museum | pagina 28<br />
cultureel-maatschappelijk belangrijke films.<br />
Het organiseert het Noordelijk Film Festival en<br />
het beheert en behoudt het <strong>Fries</strong>e audiovisuele<br />
erfgoed in het <strong>Fries</strong> Film Archief.<br />
Deze inhuizing biedt mogelijkheden voor crossovers<br />
in de programmering van beide instellingen.<br />
Nu al ligt de programmering, wat betreft de<br />
onderwerpen uit de beeldcultuur, vaak dicht bij<br />
elkaar. Wanneer museum en Filmhuis straks onder<br />
één dak zijn samengebracht, kan dat leiden<br />
tot gemeenschappelijke programma’s. Praktisch<br />
gezien kan het Filmhuis gebruik maken<br />
van de collectie videokunst van het museum en<br />
het museum kan gebruik maken van de collectie<br />
van het Filmhuis en het archiefmateriaal van<br />
het Centrum voor Film in <strong>Fries</strong>land (CFF). Dit<br />
kan ingezet worden in de presentaties of bij activiteiten<br />
in het museum. Zo kan het museum in<br />
de toekomst gebruik maken van drie professioneel<br />
uitgeruste filmzalen voor activiteiten rond<br />
tentoonstellingen of voor media presentaties.<br />
Het Filmhuis kan gebruik maken van extra zalen<br />
van het museum bij grotere manifestaties zoals<br />
het jaarlijkse Noordelijke Film Festival (NFF).<br />
Het Filmhuis kan uitdijen naar het museum en<br />
omgekeerd. Voor het museum biedt dit de mogelijkheid<br />
om op uiterst professionele wijze het<br />
werk van mediakunstenaars te laten zien.<br />
Beide instellingen hebben in het verleden al<br />
vruchtbaar samengewerkt in het kader van<br />
de tentoonstelling ‘Just love me’ in het <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong> (in samenwerking met de Sammlung<br />
Goetz München). Toen draaide de hele<br />
‘Cremaster Cycle’ van Matthew Barney in het<br />
Filmhuis Leeuwarden. Bij de tentoonstelling<br />
over James Ensor werd de fi lm ‘The Masque of<br />
the Red Death’ van Roger Corman, naar een<br />
verhaal van Edgar Allan Poe, vertoond in het<br />
Filmhuis.<br />
Tot de opening van het nieuwe onderkomen in<br />
2012 gaat het museum op kleine schaal samenwerken<br />
met het Filmhuis. Een voorbeeld is het<br />
Noordelijk Film Festival waarbij in het <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong> filmmateriaal wordt vertoond dat gerelateerd<br />
is aan film/video op het Filmfestival.<br />
Podiumfunctie<br />
In de afgelopen tijd is niet alleen de samenwerking<br />
met het Filmhuis vastgelegd, maar ook zijn
Aangekocht<br />
Falke Pisano<br />
Performance Posters<br />
2008<br />
vier fotografische prints op archief papier<br />
ed. #1 van 4<br />
elk deel 84 x 60 cm<br />
PCK 0476 A-D<br />
Falke Pisano (Amsterdam, 1978) kan tot de belangrijkste<br />
Nederlandse kunstenaars van dit moment worden<br />
gerekend. Ze nam deel aan ‘ Manifesta 7’ (Trentino –<br />
Zuid Trirol, 2008) en ze was met Madelon Vriesendorp de<br />
enige Nederlandse kunstenaar die uitverkoren werd voor<br />
de hoofdtentoonstelling ‘ Making Worlds’ op de voorlaatste<br />
Biënnale van Venetië (2009). De grote internationale<br />
belangstelling voor haar werk heeft onder andere te<br />
maken met de hernieuwde belangstelling voor het immateriële,<br />
de herontdekking van abstracte kunst en het<br />
Modernisme dat de motor achter deze kunst was. Falke<br />
Pisano woont en werkt momenteel in Berlijn.<br />
De vier ‘Performance Posters’ maken deel uit van haar<br />
‘Figures of Speech’ cyclus (2005 – 1010). In dit werk onderzoekt<br />
Falke Pisano de vraag hoe abstracte beeldende<br />
kunst - als sculpturen van Eduardo Chillida, Barnett<br />
Newman en Josef Albers - in gesproken en geschreven<br />
taal kunnen worden gevangen. Het gaat haar daarbij niet<br />
zozeer om de interpretatie van het werk van anderen,<br />
maar om taal en het vermogen van taal via de weg van<br />
ideeën weer beeld te worden. Door ideeën te formuleren<br />
en te herformuleren verandert niet alleen onze perceptie<br />
maar ook de werkelijkheid zelf, de materie.<br />
Het werk van Falke Pisano kent diverse verschijningsvormen:<br />
performance, lezing, installatie, publicatie en abstract<br />
sculpturaal model. Omdat de ‘Performance Posters’ de<br />
doorontwikkelde analyse van een serie samenhangende<br />
performances vormen, raakt dit werk in meerdere opzichten<br />
de kern van haar bedoelingen. Haar werk houdt namelijk<br />
ook een vorm van onderricht in, compleet met lezingen en<br />
het presenteren van modellen. En welk middel is in dit opzicht<br />
doeltreffender dan een poster of storyboard, waarop<br />
de gehouden lezing annex performances nog eens in beeld<br />
en geschrift aanschouwelijk gemaakt worden. Het gaat om<br />
het ter discussie stellen van iedere mogelijke relatie tussen<br />
object, kunstenaar en beschouwer.<br />
Aangekocht voor de collectie Knecht-Drenth<br />
Aankoop- en presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst 2012 | pagina 29
er nieuwe relaties met kunstenaarsinitiatieven,<br />
kunst- en cultuurinstellingen en nieuwe initiatieven<br />
op het gebied van cultuur aangegaan.<br />
Voorbeelden zijn het Historisch Centrum Leeuwarden,<br />
Tresoar, de Fryske Academie, de NHL,<br />
Rijksuniversiteit Groningen, Radboud Universiteit<br />
Nijmegen en het NIOD. Op het terrein<br />
van de moderne en hedendaagse kunst wordt<br />
samengewerkt met Keunstwurk, Media Art<br />
Festival <strong>Fries</strong>land, Noorderlicht, <strong>Museum</strong> Belvédère,<br />
Voorheen de Gemeente en Park Groot<br />
Vijversburg. Daaruit zijn inmiddels enkele initiatieven<br />
voortgekomen waarin het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong><br />
een meer of minder belangrijke rol vervult.<br />
Het project ‘De Straat’, in samenwerking met<br />
kunstenaar / docent / dichter Bartle Laverman,<br />
wordt in 2012 voortgezet. Het museum maakt<br />
een keer per jaar een selectie uit kunstenaars<br />
die werk hebben ingezonden. De rol van het museum<br />
is hierbij beperkt tot het garanderen van<br />
de kwaliteit van het werk via een voorselectie<br />
en het ter beschikking stellen van de ruimte.<br />
Met Keunstwurk, intermediair tussen opdrachtgever<br />
en <strong>Fries</strong>e kunstenaar op het gebied van<br />
de beeldende kunst, is contact over de plannen<br />
voor het opzetten van een artist-in-residence<br />
(AIR) met uitstraling naar de <strong>Fries</strong>e bevolking<br />
in de provincie <strong>Fries</strong>land. De Kunstuitleen van<br />
Leeuwarden heeft aangegeven geïnteresseerd<br />
te zijn in dit project wat betreft het uitbreiden<br />
van de collectie en het aankopen van kunstwerken<br />
wanneer het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> actief bij het<br />
ontstaan van de AIR betrokken is.<br />
Samen met Keunstwurk en met het Media Art<br />
Festival wordt nagedacht over een project dat<br />
zich in de gemeente Leeuwarden op straat<br />
moet gaan afspelen.<br />
Activiteiten buiten het gebouw<br />
Het Medisch Centrum Leeuwarden (MCL) heeft<br />
aan de ‘Hoofdstraat’ in het gebouwencomplex<br />
twee vitrines laten bouwen. Hier komt dagelijks<br />
een groot aantal bezoekers en patiënten<br />
voorbij. Het doel is het publiek attent te maken<br />
op de collectie van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> en het<br />
Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden.<br />
Hier is regelmatig moderne en hedendaagse<br />
kunst uit de collectie te zien. Beide musea werken<br />
hierbij nauw samen.<br />
fries museum | pagina 30<br />
Publiek<br />
In de periode tot de opening van het nieuwe<br />
gebouw wordt veel aandacht besteed aan het<br />
voorbereiden van informatieve programma’s<br />
voor het publiek, met name voor het primair<br />
onderwijs. Daarbij zullen nieuwe ideeën worden<br />
uitgeprobeerd bij de presentaties.<br />
Het feit dat het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> in de toekomst<br />
de belangrijkste schakel tussen primair onderwijs<br />
en de kunst- en cultuur in en van <strong>Fries</strong>land<br />
wil zijn, is een belangrijke reden voor het open<br />
houden van een deel van het museum tijdens de<br />
voorbereidingen voor het nieuwe museum.<br />
Bij de tentoonstelling ‘Windows’ (zie paragraaf<br />
Collectietentoonstelling) is een lesprogramma<br />
ontwikkeld dat leerlingen (op school) voorbereidt<br />
op een bezoek aan de expositie en waarvan<br />
ook de verwerking van het museumbezoek<br />
onderdeel is. Het programma wordt op verschillende<br />
niveaus voor het primair onderwijs<br />
aangeboden en is (dus) ook geschikt voor het<br />
speciaal basisonderwijs (SBO) en het speciaal<br />
onderwijs (SO).<br />
Voor het algemene publiek is een internetprogramma<br />
samengesteld binnen het kader van de<br />
sociale media. Op die manier wordt het publiek<br />
interactief bij de tentoonstelling betrokken.
Aangekocht<br />
Joachim Schmid<br />
Meetings<br />
2003 – 2007<br />
12 kleuren inkjetprints op zwaar papier<br />
ed. # 3 van 3<br />
30 x 40 cm op 40 x50 cm papier<br />
PCK 04789 A-L<br />
De Duitse fotograaf Joachim Schmid (Balingen, 1955)<br />
begon in de vroege jaren tachtig als redacteur en uitgever<br />
van het tijdschrift Fotokritik. Het blad stond bekend<br />
om de buitengewoon scherpe en ironische blik van zijn<br />
redacteuren op het medium fotografie en de fotowereld.<br />
In 1987 stopte Schmid met Fotokritik en werd fotograaf.<br />
Ook als kunstenaar nam hij een kritische houding aan.<br />
Hij wilde geen nieuwe foto’s meer maken . In plaats<br />
daarvan verzamelde hij alleen nog bestaande foto’s,<br />
die hij hergebruikt. Foto’s zijn voor Schmid niet alleen<br />
afbeeldingen, maar ook objecten met een sociale achtergrond<br />
en betekenis. Het gaat hem onder andere om<br />
de menselijke kant van het gebruik van fotografie. Een<br />
voorbeeld hiervan is het werk ‘ Meetings’ uit 2007.<br />
Het werk ‘ Meetings’ is afgeleid van het boek ‘ A<br />
meeting on holiday’ uit 2003 dat Joachim Schmid voor<br />
de marketing/communicatie firma’ s Neroc’VGM en Kessels/Kramer<br />
maakte. Het thema voor de opdracht was<br />
destijds ‘ verschillende vormen van ontmoetingen’ . De<br />
foto’ s die Schmid gebruikt heeft, laten een toeristisch<br />
paradijs zien. Ze zinspelen op volmaakt romantische<br />
ogenblikken vol geluk, ontspanning en harmonie. Ofschoon<br />
de foto’s in de reële wereld genomen zijn, weerspiegelen<br />
ze niet de werkelijke wereld. Deze ontmoetingen<br />
van verliefde stellen zijn romantische dagdromen<br />
over verre oorden, volmaaktheid en romantiek. Joachim<br />
Schmid heeft ze gevonden in de Neckermann reisgidsen,<br />
die door z’n opdrachtgever Neroc’VGM worden geproduceerd.<br />
Direct of indirect gaat ‘Meetings’ ook over de<br />
reclamewereld en het fenomeen ‘beeldcultuur’, over<br />
stereotypen en onbereikbare idealen.<br />
Aangekocht voor de collectie Knecht-Drenth<br />
Aankoop- en presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst 2012 | pagina 31
6<br />
bijlagen<br />
6.1 bijlage 1<br />
geschiedenis van de collectie moderne en<br />
hedendaagse kunst<br />
Voorgeschiedenis<br />
Met een ‘oproer’ vroegen <strong>Fries</strong>e kunstenaars<br />
midden jaren ’80 van de vorige eeuw aandacht<br />
voor het slechte kunstklimaat in hun provincie.<br />
Zij wilden een eigen museum voor hedendaagse<br />
en moderne kunst. Er werd gedemonstreerd en<br />
er werd van de politiek geëist dat er iets aan de<br />
slechte situatie gedaan zou worden. De Provincie<br />
<strong>Fries</strong>land reageerde hier in 1988 op met de<br />
instelling van een onderzoekscommissie met<br />
de opdracht om na te gaan of een museum voor<br />
moderne kunst haalbaar zou zijn. Deze commissie-Beeren<br />
adviseerde aan het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong><br />
een afdeling moderne kunst toe te voegen.<br />
Het museum maakte al vanaf de oprichting in<br />
1881 hedendaagse kunsttentoonstellingen en<br />
er was dankzij schenkingen en legaten een<br />
collectie moderne kunst aanwezig. Vanaf het<br />
begin vormde moderne kunst een onderdeel<br />
van de verzameling. Dit collectieonderdeel<br />
kreeg betekenis toen de heer Suringar in 1892<br />
zijn toen hedendaagse collectie kunst aan het<br />
museum schonk. In de jaren vijftig van de twintigste<br />
eeuw groeide de collectie moderne kunst<br />
gestaag dankzij langdurige bruiklenen van de<br />
Ottema-Kingma Stichting aan het museum. Het<br />
museum zelf verzamelde tot de jaren zeventig<br />
van de twintigste eeuw echter niet actief. Vanaf<br />
de jaren zeventig organiseerde het museum regelmatig<br />
tentoonstellingen met werk van <strong>Fries</strong>e<br />
moderne kunstenaars. Dit had tot gevolg dat<br />
het museum enkele omvangrijke collecties van<br />
<strong>Fries</strong>e schilders geschonken en gelegateerd<br />
kreeg. Dankzij de provinciale aankoopcommissie<br />
kreeg het museum vanaf 1974 de mogelijkheid<br />
regelmatig een hedendaags kunstwerk aan<br />
te kopen.<br />
Volgens de commissie-Beeren konden de<br />
verzamelingen moderne kunst van de Provincie<br />
<strong>Fries</strong>land en van de Gemeente Leeuwarden<br />
hieraan worden toegevoegd blijkens een brief<br />
fries museum | pagina 32<br />
aan het bestuur van de Stichting Het <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong> d.d. 28 november 1988.<br />
Samen vormden deze collecties in 1993 het uitgangspunt<br />
voor de nieuw op te zetten afdeling.<br />
In hetzelfde jaar kreeg het museum een actieve<br />
verzameltaak toebedeeld door de Provincie<br />
<strong>Fries</strong>land.<br />
In de jaren die sindsdien zijn verstreken, is het<br />
<strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> in Noord-Nederland een belangrijk<br />
podium voor moderne en hedendaagse<br />
kunst geworden. Het museum heeft in die tijd<br />
een collectie hedendaagse kunst opgebouwd.<br />
Deze collectie bestaat uit werk van <strong>Fries</strong>e<br />
kunstenaars, uit werk van jonge Nederlandse<br />
kunstenaars en uit werk van internationale<br />
kunstenaars. De verzameling bestaat inmiddels<br />
uit meer dan 10.000 kunstwerken en heeft een<br />
nauwe relatie met de collectie oude schilderkunst<br />
van het museum. Met en rondom deze<br />
collectie organiseert het museum jaarlijks<br />
grote en kleine tentoonstellingen moderne en<br />
hedendaagse kunst.<br />
Deelverzamelingen moderne en hedendaagse<br />
kunst<br />
Er zijn in de collectie moderne en hedendaagse<br />
kunst van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> drie deelverzamelingen<br />
te onderscheiden. Naast een collectie<br />
<strong>Fries</strong>e kunst en een collectie hedendaagse<br />
Nederlandse kunst is er een grote verzameling<br />
moderne grafiek. Deze drie collecties hebben<br />
onderling verschillende raakvlakken.<br />
<strong>Fries</strong>e moderne kunst<br />
De verzameling moderne en hedendaagse kunst<br />
van het museum bevatte oorspronkelijk veel<br />
werk van <strong>Fries</strong>e kunstenaars, maar was onvoldoende<br />
representatief. De collectie is samengesteld<br />
uit eigen bezit en bruiklenen van de Gemeente<br />
Leeuwarden en de Provincie <strong>Fries</strong>land.<br />
Vanaf begin jaren negentig van de vorige eeuw<br />
stelt het museum zichzelf de taak om een coherente<br />
basiscollectie twintigste-eeuwse <strong>Fries</strong>e<br />
kunst aan te leggen. (Met financiële ondersteuning<br />
van de Provincie <strong>Fries</strong>land en de Mondriaan<br />
Stichting.)<br />
Er is sinds die tijd werk aangekocht van belangrijke<br />
schilders en beeldhouwers, zoals Gerrit
Benner, Jan Mankes, Sjoerd de Vries, Harmen<br />
Abma en Ids Willemsma. Jonge, veelbelovende<br />
kunstenaars in de provincie worden nauwgezet<br />
gevolgd, zoals B.C. Epker en Claudy Jongstra.<br />
En sinds enkele jaren wordt werk aangekocht<br />
van kunstenaars die van oorsprong <strong>Fries</strong> zijn,<br />
maar naar elders zijn vertrokken zoals Marnix<br />
Goossens en Robert Zandvliet. Hun werk past<br />
binnen een van de thema’s landschap of portret.<br />
De verzameling <strong>Fries</strong>e kunst kreeg een impuls<br />
door een bruikleen van een aantal belangrijke<br />
schilderijen van Gerrit Benner en Jan Mankes<br />
van het Haags Gemeentemuseum, Stedelijk<br />
<strong>Museum</strong> in Amsterdam, de Boersma-Adema<br />
Stichting en door een bruikleen van bijna 250<br />
gouaches en tekeningen van Gerrit Benner van<br />
het Instituut Collectie Nederland.<br />
Moderne grafiek<br />
Het museum had veel bladen moderne grafiek<br />
van voornamelijk <strong>Fries</strong>e kunstenaars in zijn collectie.<br />
Met een groot bruikleen in 1993 van een<br />
<strong>Fries</strong>e verzamelaar van een bijzondere collectie<br />
moderne Nederlandse en internationale grafiek,<br />
werd moderne grafiek een apart verzamel- en<br />
presentatiegebied. In 1996 werd deze collectie<br />
uitgebreid met een schenking van Europese<br />
grafiek door de familie Knecht-Drenth. Uit het<br />
fonds dat aan deze collectie is gekoppeld, wordt<br />
al meer dan tien jaar structureel grafiek aangekocht.<br />
In 2000 kon de collectie Nederlandse grafiek<br />
van Rento Brattinga worden aangekocht.<br />
De motivatie voor het aanleggen van de verzameling<br />
grafiek was dat hiermee goede referentiebeelden<br />
konden worden verzameld van de<br />
internationale ontwikkelingen in de moderne<br />
kunst in de afgelopen decennia. Bovendien ontvangt<br />
het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> een exemplaar van elke<br />
nieuwe uitgave van Rento Brattinga.<br />
Landelijke hedendaagse kunst<br />
Rond 1995 was er een basiscollectie moderne<br />
<strong>Fries</strong>e kunst samengesteld, die voldoende<br />
houvast bood om verder te verzamelen en te<br />
presenteren. In dezelfde periode werd ook geconstateerd<br />
dat de verzameling weliswaar een<br />
beeld van de moderne en hedendaagse kunst in<br />
<strong>Fries</strong>land gaf, maar dat de ontwikkelingen in de<br />
<strong>Fries</strong>e kunst niet parallel liepen aan die van de<br />
landelijke hedendaagse kunst.<br />
Het ontbreken van een levendig kunstklimaat,<br />
de afwezigheid van kunstopleidingen en de<br />
vergrijzing van het kunstenaarsbestand in de<br />
provincie speelden hierbij een belangrijke rol.<br />
Dit gemis vond zijn weerslag in de kwaliteit van<br />
het in deze provincie geproduceerde werk. Het<br />
vormde de aanleiding voor een herformulering<br />
van het collectiebeleid in 1998. Om het publiek<br />
én de kunstenaars in de provincie een beeld te<br />
kunnen geven van de relatie tussen de <strong>Fries</strong>e<br />
kunst en de kunst buiten <strong>Fries</strong>land is het <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong>, naast de ontwikkelingen in <strong>Fries</strong>land,<br />
landelijk gaan verzamelen. De hedendaagse<br />
landelijke kunst biedt zo niet alleen een visuele<br />
context voor de provinciale collectie, maar biedt<br />
ook de mogelijkheid inhoudelijke verbanden te<br />
leggen of contrasten te laten zien tussen <strong>Fries</strong>e<br />
en (inter)nationale kunst.<br />
Geënt op de bestaande verzamelingen beeldende<br />
kunst in het museum en de actualiteit in de<br />
kunst, vormden in 1998 de thema’s ‘portret’ en<br />
‘landschap’ de vertrekpunten van dit nieuwe beleid.<br />
Deze uitgangspunten zijn in de daaropvolgende<br />
jaren steeds opnieuw overwogen. Daarbij<br />
werd onder meer gekeken naar de relevantie<br />
van de thema’s in de ontwikkelingen binnen de<br />
hedendaagse kunst. Beide thema’s bleven hun<br />
actualiteit behouden, maar de inhoud was aan<br />
verandering onderhevig. Sinds 2004 heeft het<br />
museum daarom het thema ‘portret’ in het aankoopplan<br />
toegespitst op het begrip ‘identiteit’<br />
en het thema ‘landschap’ uitgebreid tot ‘visies<br />
op landschap, ruimte en omgeving’. Deze precisering<br />
is in het ‘Aankoop- en presentatieplan’<br />
van 2004 opgenomen.<br />
Het <strong>aankoopbeleid</strong> moderne en hedendaagse<br />
kunst vanaf 1999<br />
In 1999 gooide het museum zijn ramen en<br />
deuren open voor input van buiten. Samen<br />
met andere musea buiten de Randstad werd<br />
het kunstcircuit in Nederland in beweging<br />
gezet. Tegelijkertijd zag het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> het<br />
toen als een opdracht om het kunstklimaat in<br />
<strong>Fries</strong>land te stimuleren. Gebleken was dat in<br />
geheel Noord-Nederland niet op permanente<br />
basis hedendaagse Nederlandse kunst werd<br />
getoond. De constateringen vormden eind jaren<br />
bijlage | pagina 33
’90 van de vorige eeuw de belangrijkste redenen<br />
om een nieuw <strong>aankoopbeleid</strong> moderne en<br />
hedendaagse kunst te formuleren. Het nieuwe<br />
beleid was gericht op het verzamelen van werk<br />
dat zinvol zou zijn in de context van het <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong> en zijn collecties. Bovendien mocht de<br />
uitbreiding niet inwisselbaar zijn voor collecties<br />
die elders in Nederland werden samengesteld.<br />
Er was ruimte voor grote tentoonstellingen op<br />
het gebied van moderne en hedendaagse kunst,<br />
maar ook voor experimenten zoals in Buro<br />
Leeuwarden. Daarbij richtte het museum zich<br />
vooral op jonge kunstenaars en in kunst geïnteresseerd<br />
publiek.<br />
Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> verzamelt niet alleen<br />
moderne en hedendaagse kunst maar ook<br />
archeologie, kunstnijverheid, textiel, oude<br />
prent- en schilderkunst en items rond WOII.<br />
De collectie oude schilderkunst bestaat uit<br />
circa 2000 werken vanaf de zestiende tot begin<br />
twintigste eeuw waaronder opvallend veel<br />
portretten. Zij is de belangrijkste schakel met<br />
het verzamelbeleid moderne en hedendaagse<br />
kunst. Aangezien eind jaren ’90 van de vorige<br />
eeuw de portretkunst opnieuw actueel was,<br />
vormde dit voor het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> een geschikt<br />
uitgangspunt om een verzameling hedendaagse<br />
Nederlandse kunst aan te leggen. Ook een<br />
ander klassiek genre bleek in die tijd door jonge<br />
Nederlandse kunstenaars te zijn herontdekt en<br />
had eveneens wortels in de collecties van het<br />
museum, namelijk het ‘landschap’. Dit geldt als<br />
tweede uitgangspunt. Beide thema’s vervullen<br />
een brugfunctie tussen de <strong>Fries</strong>e kunst en de<br />
hedendaagse landelijke kunst.<br />
In het verzamel- en aankoopplan voor de periode<br />
2002 en 2003 heeft het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> de<br />
onderwerpen ‘portret’ en ‘landschap’ opnieuw<br />
gedefinieerd, nadat was vastgesteld dat deze<br />
thema’s relevant waren in de hedendaagse<br />
kunst. De opvatting van beide thema’s is toen<br />
minder letterlijk geformuleerd. Het ‘portret’<br />
werd door het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> opgevat als manifestatie<br />
van een realistische weergave. Omdat<br />
het om de weergave van een opvatting van de<br />
mens ging, werd het begrip ‘portret’<br />
uitgebreid naar ‘mensbeeld’. Hieronder vallen<br />
figuratieve beelden van de mens, maar ook<br />
visies op het mens-zijn.<br />
fries museum | pagina 34<br />
Het thema ‘landschap’ is toen eveneens preciezer<br />
geïnterpreteerd. Aangezien in de kunst van<br />
dat moment de natuur een belangrijke rol speelde,<br />
evenals de betekenis van de ruimte, was<br />
een omschrijving van het begrip ‘landschap’ als<br />
‘betekenisvolle ruimte’ beter op zijn plaats. Onder<br />
dit begrip zijn ook kunstwerken opgenomen<br />
waarin de kunstenaar het landschap gebruikt<br />
als schilderkunstig onderzoeksmiddel. Hier<br />
gaat het om ruimtelijkheid, compositie en het<br />
spel tussen figuratie en abstractie.<br />
In de daaropvolgende periode is het thema<br />
‘portret’ in het licht van het begrip ‘identiteit’<br />
geplaatst. Identiteit is niet los te zien van de<br />
omringende wereld en is even veranderlijk als<br />
de omgeving. Kunstenaars gebruiken het portret<br />
om te onderzoeken wat de rol en het effect<br />
van kunst in de samenleving zijn. Het thema<br />
‘landschap’ is in deze aanvraag omschreven als<br />
‘visies op landschap, omgeving en ruimte’. De<br />
veranderende samenleving heeft invloed op de<br />
omgang met de natuur. De kunstenaar maakt<br />
hier deel van uit en geeft vorm en invulling aan<br />
zijn omgeving.<br />
Beide thema’s vormen de kern van het <strong>aankoopbeleid</strong>.<br />
Het verzamel- en <strong>aankoopbeleid</strong> concentreert<br />
zich sinds 2004 op de thema’s ‘identiteit’<br />
en ‘landschap, visies op landschap, omgeving<br />
en ruimte’.<br />
6.2. bijlage 2<br />
portretkunst<br />
De collectie oude schilderkunst van het <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong> bevat opvallend veel portretten. Lang<br />
is aangenomen dat de portretschilderkunst het<br />
dominante genre was in <strong>Fries</strong>land. Onderzoek<br />
van Piet Bakker naar de kunstmarkt in de<br />
zeventiende eeuw in <strong>Fries</strong>land heeft echter<br />
uitgewezen dat alle uit die tijd bekende genres<br />
voorkomen op de <strong>Fries</strong>e kunstmarkt. De<br />
<strong>Fries</strong>e schilderkunst was zowel in artistiek als<br />
economisch opzicht belangrijker dan altijd is<br />
aangenomen. De <strong>Fries</strong>e kunstproductie vormde<br />
bovendien in nagenoeg elk opzicht een onlosmakelijk<br />
geheel met de Hollandse. (Piet Bakker,<br />
‘Gezicht op Leeuwarden. Schilders in <strong>Fries</strong>land<br />
en de markt voor schilderijen in de Gouden<br />
Eeuw’, promotie onderzoek, 2008).
Angekocht<br />
Jaap Kroneman<br />
Vulpen, balpen, helpen<br />
2008<br />
grafiekmap met 9 zeefdrukken<br />
2 zeefdrukken 120 x 90 cm<br />
7 zeefdrukken 100 x 70 cm<br />
PCK<br />
De Nederlandse kunstenaar Jaap Kroneman (Roermond,<br />
1968) behoort tot een jaren 90 generatie die het gewone<br />
en banale als uitgangspunt neemt. Maar anders dan<br />
bijvoorbeeld de koel registerende fotografen van de<br />
Düsseldorfer Schule gaat het hem ook en vooral om de<br />
achterkant van de werkelijkheid: zijn eigen obsessies,<br />
vormen van lelijkheid, platvloersheid en humor.<br />
Zoals bijna al het werk van Jaap Kroneman gaat de map<br />
‘Vulpen, balpen, helpen’ over de transformatie van alledaagse<br />
dingen. Het zijn vooral goedkope dingen die je<br />
in supermarkten of op straat kunt kopen. Sommige van<br />
deze dingen zijn letterlijk op straat te vinden: een kapot<br />
winkelwagentje of hilarische briefjes over vermissingen<br />
en diefstal. Kortom: zijn werk gaat over de werkelijke<br />
wereld, een wereld waar echt gestolen wordt,<br />
waar dingen zoek raken en waar Pin-ups nog een echte<br />
functie hebben. In deze wereld die het tegendeel is van<br />
de begerenswaardige wereld van de Pop Art, worden amper<br />
verklaringen gegeven. De banale dingen – zoals een<br />
krans van damesslipjes – spreken voor zich. Door dingen<br />
te isoleren of letterlijk plat te maken, levert Jaap Kroneman<br />
een levendig, zo niet aanstekelijk commentaar op<br />
onze eigen chaotische werkelijkheid. Hij houdt ons een<br />
gebroken spiegel voor. We kunnen er hartelijk om lachen<br />
of we kunnen proberen weg te kijken. Het goede van zijn<br />
werk is dat ontsnappen niet of nauwelijks mogelijk is. De<br />
map zeefdrukken ‘Vulpen, balpen, helpen’ biedt een humorvolle<br />
samenvatting van de wereld, die tegelijkertijd<br />
een samenvatting is van een onderbelicht oeuvre.<br />
Aangekocht voor de collectie Knecht-Drenth<br />
Aankoop- en presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst 2012 | pagina 35
Al in de zestiende eeuw, toen de portretschilderkunst<br />
zich in <strong>Fries</strong>land ontwikkelde, was de<br />
kwaliteit van dit genre hoog. De werken van<br />
Adriaan van Cronenburg (1520/ ‘25 - na 1604)<br />
in het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> zijn hiervan het beste<br />
bewijs. In de zeventiende eeuw bloeide de<br />
portretschilderkunst, met Wybrandt de Geest<br />
(1592 - na 1661) als de belangrijkste meester. De<br />
zeventiende eeuw is ruim vertegenwoordigd. Uit<br />
de achtiende eeuw bezit het museum een groot<br />
aantal portretten, geschonken door Koning<br />
Willem III. De classicistische portretten van<br />
Willem Bartel van der Kooi (1768-1836) zijn van<br />
hoge kwaliteit en van de in zijn tijd zeer gevierde<br />
schilder Christoffel Bisschop (1828-1904)<br />
bezit het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> topwerken.<br />
Aan het eind van de negentiende eeuw deed de<br />
fotografie haar intrede. Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> bezit<br />
een collectie portretfoto’s waaronder Daguerotypen<br />
uit de begintijd van de fotografie. De foto’s<br />
laten staatsieportretten zien van bekende<br />
en onbekende mensen uit <strong>Fries</strong>land en daarbuiten.<br />
Bij deze foto’s gaat het in eerste instantie<br />
om een goede gelijkenis. Bekende figuren uit de<br />
samenleving zijn gewilde modellen voor foto’s.<br />
Daar tegenover stond een grote belangstelling<br />
voor volkenkunde en sociale ‘outcasts’.<br />
In de collectie van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> zijn beide<br />
interessegebieden vertegenwoordigd. Zo zijn<br />
er foto’s uit het begin van de twintigste eeuw,<br />
gemaakt door fotografen als Aaltje de Jong<br />
(1864-1934) of H.J. Craije (1875-1936).<br />
Hoewel de portretschilderkunst naar de achtergrond<br />
verdween, betekende de fotografie<br />
niet de ondergang van de portretschilderkunst.<br />
Vooral het zelfportret bleef populair bij schilders.<br />
Jan Mankes (1889-1920), die lange tijd<br />
in <strong>Fries</strong>land woonde, maakte verschillende<br />
zelfportretten. Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> bezit er een<br />
uit 1912, waarin Mankes het ‘zuiver geestelijke’<br />
probeerde uit te drukken. Andere kunstenaars<br />
uit de collectie van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> kozen<br />
zichzelf als studieobject om te experimenteren<br />
met stijlen, zoals Jeanne Bieruma Oosting<br />
(1898-1994).<br />
De ontwikkeling van onderwerpen en stijlen<br />
binnen het thema ‘portret’ rond de jaren twintig<br />
van de vorige eeuw is goed te volgen in het werk<br />
van de van oorsprong <strong>Fries</strong>e kunstenaar Piet<br />
fries museum | pagina 36<br />
van der Hem (1885-1961). Hij reisde, net als veel<br />
van zijn tijdgenoten, naar Parijs en kwam daar<br />
in aanraking met de nieuwe ontwikkelingen in<br />
de kunst. Hij ging experimenteren met verschillende<br />
stijlen, maar durfde de figuratie niet los<br />
te laten. Willem Hussum (1900-1974) schilderde<br />
in 1942 een geabstraheerd gezicht, waarin duidelijk<br />
invloeden van Afrikaanse maskers zijn te<br />
bespeuren.<br />
Met de hernieuwde belangstelling voor schilderkunst<br />
eind jaren zeventig van de vorige<br />
eeuw, leek de interesse voor oude genres ook<br />
terug te keren. Eén van de kunstenaars die voor<br />
het portret kiest is Emo Verkerk (1955), waarvan<br />
het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> een aantal portretten bezit.<br />
Verkerk tracht in zijn portretten zijn visie op de<br />
afgebeelde persoon weer te geven, maar ook<br />
beeldende aspecten, zoals compositie, materiaal<br />
en kleur zijn van belang.<br />
In <strong>Fries</strong>land is het genre ‘portret’ gedurende de<br />
hele twintigste eeuw in zwang gebleven. Een<br />
hoogtepunt vormen de portretten van schrijvers,<br />
burgemeesters en markante figuren uit<br />
<strong>Fries</strong>land die Sjoerd de Vries (1941) vanaf het<br />
eind van de jaren zestig van de vorige eeuw<br />
maakte. Ze vallen op door de nadruk op karakteristieken<br />
in het gezicht en de techniek die De<br />
Vries zelf ontwikkelde. Sinds de jaren negentig<br />
van de vorige eeuw lopen de ontwikkelingen van<br />
de <strong>Fries</strong>e en niet-<strong>Fries</strong>e kunstenaars parallel.<br />
Het thema ‘mensbeeld’ komt zowel in de video’s<br />
van de in <strong>Fries</strong>land wonende kunstenaar Marten<br />
Winters (1969) voor als in de video’s ‘Meneer en<br />
mevrouw Potters’ van de Nederlandse kunstenaar<br />
Jeroen Kooijmans (1967).<br />
De opvatting van het portret als identiteit, zoals<br />
het museum dat sinds 2006 hanteert, is in <strong>Fries</strong>land<br />
een veelvoorkomend thema. B.C.Epker<br />
(1968) maakt psychologische landschappen,<br />
Patrick Gofre (1959) heeft het thema culturele<br />
diversiteit als onderwerp gekozen en Wynolt<br />
Visser (1981) gebruikt het zelfportret als masker<br />
tussen buitenwereld en binnenwereld.<br />
6.3. bijlage 3<br />
landschappen<br />
Het thema landschap wordt in de collectie van<br />
het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> vooral vertegenwoordigd
door werk van bekende <strong>Fries</strong>e kunstenaars<br />
uit de twintigste eeuw. Toch is uit onderzoek<br />
gebleken dat ook in de voorgaande periode veel<br />
landschappen in <strong>Fries</strong>land zijn geschilderd.<br />
In de collectie van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> is onder<br />
andere werk van de zeventiende-eeuwse <strong>Fries</strong>e<br />
landschapsschilder Jacobus Sibrandi Mancadan<br />
(1602-1680) aanwezig: een italianisant die<br />
ook enkele schilderijen maakte van het <strong>Fries</strong>e<br />
en het Groningse landschap. Ook in de achttiende<br />
en negentiende eeuw werden er landschappen<br />
geschilderd door <strong>Fries</strong>e kunstenaars.<br />
In de twintigste eeuw bleef in <strong>Fries</strong>land de<br />
landschapsschilderkunst van belang, ook toen<br />
de eeuwenoude schildergenres elders in Nederland<br />
en Europa aan betekenis inboetten.<br />
Aan het begin van de twintigste eeuw gebeurde<br />
er in <strong>Fries</strong>land weinig op het gebied van de ontwikkeling<br />
van de beeldende kunst. Dat was een<br />
algemeen beeld in Nederland, want buiten<br />
enkele grote steden was er weinig kunstonderwijs.<br />
Wel werd er driftig gefotografeerd. Het<br />
<strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> bezit een groot aantal foto’s uit<br />
het begin van de twintigste eeuw waarop het<br />
<strong>Fries</strong>e landschap met dorpen en steden is vastgelegd.<br />
Enkele van deze fotografen zijn vanuit<br />
artistiek oogpunt gezien noemenswaardig.<br />
Zo fotografeerde Egbert Beitschat (1871-1930)<br />
het <strong>Fries</strong>e landschap vanuit de schilderkunstige<br />
opvattingen van de romantiek en Gerarda<br />
Henrietta Matthijssen (1830-1907) fotografeerde<br />
stads- en dorpsgezichten in een persoonlijke<br />
stijl, los van de gangbare conventies van die tijd.<br />
<strong>Fries</strong>land kende in de eerste helft van de twintigste<br />
eeuw geen kunstenaars van formaat, die<br />
de rol van leermeester konden vervullen. <strong>Fries</strong>e<br />
kunstenaars waren aangewezen op kunstcentra<br />
in het land. Een aantal kunstenaars vertrok<br />
naar Amsterdam of Den Haag, waar ze kennis<br />
maakten met het werk van de Haagse School.<br />
Evenals veel andere Nederlandse kunstenaars<br />
legden zij zich toe op de goed verkoopbare<br />
stijl van de Haagse School, wel met <strong>Fries</strong>e<br />
onderwerpen, zoals voorstellingen van skûtsjes<br />
met bruine zeilen tegen een zilverkleurige<br />
achtergrond. De belangrijkste onder hen zijn:<br />
Egnatius Ydema (1879-1937), Ype Wenning<br />
(1879-1959), Ids Wiersma (1879-1959), Johannes<br />
Elsinga (1883-1969) en Andries van der Sloot<br />
(1884-1955).<br />
Nieuwe ontwikkelingen in de binnen- en buitenlandse<br />
kunst vonden in <strong>Fries</strong>land weinig<br />
navolgers, op enkele schilders na. Leendert<br />
Scheltema (1876-1966) leerde al vroeg Jan<br />
Toorop kennen. Toorops impressionistische stijl<br />
zien we terug in de landschappen van Scheltema.<br />
Tjerk Bottema (1882-1940) woonde jaren<br />
in Parijs, waar hij in nauw contact stond met de<br />
internationale avant-garde. Hij vervormde zijn<br />
uitgangspunt, een landschap met koeien, à la<br />
Bart van der Leck tot eenvoudige, heldere vlakken.<br />
In <strong>Fries</strong>land waren veel kunstenaars die je<br />
als ‘eenling’ zou kunnen bestempelen.<br />
Zij namen bepaalde aspecten van moderne<br />
stromingen over, maar verwerkten deze invloeden<br />
tot een eigen vormentaal. Dit gold voor<br />
kunstenaars als Tames Oud (1895-1953), Sierd<br />
Geertsma (1896-1985) en Germ de Jong (1886-<br />
1967).<br />
Het duurde nog tot halverwege de jaren vijftig<br />
van de vorige eeuw voordat het kunstklimaat in<br />
<strong>Fries</strong>land veranderde. Gerrit Benner (1897-1981)<br />
begon vanaf die tijd in grote, vaak stralende<br />
kleurvlakken te schilderen. Zijn geabstraheerde<br />
<strong>Fries</strong>e landschappen betekenden een enorme<br />
impuls voor de schilderkunst in <strong>Fries</strong>land.<br />
In navolging van Benner ontstond de kunstenaarsgroep<br />
‘Yn’e line’. Zij brachten een definitieve<br />
breuk met de heersende postimpressionistische<br />
landschapsschilderkunst teweeg.<br />
De belangrijkste schilders van deze groep zijn<br />
Jan Frearks van der Bij (1922) en Klaas Koopmans<br />
(1920-2006). Zij maken expressionistisch<br />
geschilderde landschappen, waarin behalve<br />
invloeden van Benner ook die van De Ploeg en<br />
Cobra herkenbaar zijn.<br />
Niet alleen het expressionisme van Cobra en<br />
Benner vond navolging in <strong>Fries</strong>land, maar ook<br />
de realistische schilderstijlen. Zo maakte Bouke<br />
van der Sloot (1908-1995) gedurende de jaren<br />
veertig van de vorige eeuw landschappen die<br />
qua stijl te vergelijken waren met het werk van<br />
Pyke Koch en Dick Ket, maar die in onderwerp<br />
en inhoud totaal verschilden. Het ging Van der<br />
Sloot uitsluitend om de nauwkeurige weergave<br />
van het landschap.<br />
Pit van Loo (1905-1991) sloot in de jaren zeventig<br />
van de vorige eeuw met zijn superrealisti-<br />
bijlage | pagina 37
sche landschappen aan bij het fotorealisme,<br />
maar waar deze laatste de foto’s direct en<br />
natuurgetrouw kopiëren, gebruikte Van Loo<br />
slechts delen van zwart-wit foto’s om details in<br />
te vullen.<br />
Vanaf de jaren zeventig van de vorige eeuw<br />
vormden landschappen het uitgangspunt voor<br />
diverse conceptuele kunstenaars. De landschappen<br />
van Willem van Althuis (1926-2006)<br />
zijn niet meer als zodanig herkenbaar. Het zijn<br />
abstracte voorstellingen van grijze en blauwe<br />
vlakken waar in het midden nog een vage aanduiding<br />
van een horizon te zien is. Hij gebruikte<br />
het landschap om de werking van kleur en licht<br />
te doorgronden. Harmen Abma (1937-2007)<br />
maakte series kleurige schilderijen, waarvan<br />
de kleurmenging door rekenkundige reeksen is<br />
bepaald. Af en toe keerde hij ‘terug’ naar het<br />
landschapsthema om inspiratie op te doen,<br />
zoals in zijn laatste werken. Ramon van der<br />
Werken (1948) gebruikt het bos als uitgangspunt<br />
voor zijn onderzoek naar de ‘chaotische<br />
ordening’ van de natuur.<br />
In de afgelopen jaren is de collectie van het<br />
<strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> uitgebreid met landschappen<br />
van Henk de Vries (1950) en Tjibbe Hooghiemstra<br />
(1957). De Vries experimenteert met verf<br />
en vloeibare substanties waarmee hij vage<br />
beelden maakt die doen denken aan Waddenlandschappen.<br />
Hooghiemstra maakt poëtische<br />
tekeningen die refereren naar de natuur.<br />
Van Gé-Karel van der Sterren (1969) bezit het<br />
museum meerdere landschappen. Het landschap<br />
in de fotografie wordt bijvoorbeeld in de<br />
collectie vertegenwoordigd door werk van Jan<br />
Koster (1959).<br />
6.4. bijlage 4<br />
<strong>Fries</strong>e kunst<br />
Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> toont de kunst en cultuur in<br />
en van <strong>Fries</strong>land en hecht er belang aan om ook<br />
moderne en hedendaagse kunst te presenteren.<br />
Lang volgden de algemene ontwikkelingen in<br />
<strong>Fries</strong>land niet zozeer de landelijke tendensen,<br />
maar borduurden ze voort op opvattingen van<br />
kunst als een expressie van een innerlijke<br />
drang, of intuïtieve reacties op de omgeving.<br />
Een van de oorzaken hiervan was misschien<br />
fries museum | pagina 38<br />
dat het kunstenaarsbestand van <strong>Fries</strong>land sterk<br />
aan het vergrijzen was. De jonge kunstenaars<br />
die in <strong>Fries</strong>land zijn geboren, zijn voor hoger<br />
kunstonderwijs afhankelijk van opleidingen elders<br />
in het land. Toch komen meer jonge kunstenaars<br />
na hun opleiding terug naar <strong>Fries</strong>land. De<br />
exploitatie van de voormalige gevangenis, De<br />
Blokhuispoort in Leeuwarden als ‘broedplaats’<br />
voor talent heeft ertoe geleid dat er meer jonge<br />
kunstenaars in Leeuwarden blijven. Daarnaast<br />
hebben de ruimte, de voorzieningen en het<br />
internet ervoor gezorgd dat zich in de afgelopen<br />
periode enkele veelbelovende en toonaangevende<br />
ontwerpers in <strong>Fries</strong>land hebben gevestigd,<br />
zoals Claudy Jongstra (ontwerpster) en Nynke<br />
Rixt Jukema (architecte).<br />
In <strong>Fries</strong>land zijn relatief veel kunstenaars die<br />
een zeer nauwe band met de cultuur en natuur<br />
van de provincie hebben. Binnen de hedendaagse<br />
schilderkunst in <strong>Fries</strong>land bestaat de<br />
neiging terug te gaan op voorgangers uit de<br />
kunstgeschiedenis, van Pyke Koch tot Karel Appel<br />
en Gerrit Benner, en van de Romantiek tot<br />
het Formalisme.<br />
In <strong>Fries</strong>land wordt nog steeds veel traditioneel<br />
beeldhouwwerk gemaakt in steen, hout of<br />
metaal. Ook hier zijn verwijzingen naar bekende<br />
voorgangers als Henry Moore, Giacometti of<br />
het constructivisme te bespeuren. Deze stand<br />
van zaken wijkt naar onze mening niet sterk af<br />
van de situatie in andere perifere Nederlandse<br />
provincies.<br />
Er is in <strong>Fries</strong>land een klein aantal kunstenaars<br />
werkzaam die de landelijke ontwikkelingen volgen.<br />
Zij proberen daarbinnen hun eigen visies<br />
vorm te geven.<br />
De verzameling<br />
De basiscollectie <strong>Fries</strong>e moderne kunst van het<br />
museum bestaat uit schilderijen, driedimensionale<br />
werken, tekeningen en video’s. Zoals reeds<br />
opgemerkt, is de collectie ontstaan in 1993 uit<br />
een samenvoeging van drie collecties, die op<br />
een onsamenhangende manier zijn gevormd. In<br />
deze collecties waren rijp en groen aanwezig.<br />
Een inventarisatie van de collecties was een<br />
van de eerste taken van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> om<br />
in de relatieve ‘chaos’ orde aan te brengen.<br />
Die orde was ook noodzakelijk om na te gaan
waar en hoe de collectie verder uitgebouwd<br />
zou moeten worden. Voor het museum was het<br />
vanzelfsprekend dat het toekomstige verzamelbeleid<br />
gebaseerd moest zijn op de voorhanden<br />
zijnde collectie. De ordening ervan hing nauw<br />
samen met het vaststellen van de aanwezige<br />
kwaliteit van de objecten in de verzameling.<br />
Onder kwaliteit wordt verstaan de kwaliteit van<br />
het object op zich (de inhoudelijke kwaliteit, de<br />
fysieke kwaliteit en de onderlinge relatie),<br />
de waarde van een werk in het oeuvre van een<br />
kunstenaar, de waarde van het werk in kunsthistorische<br />
context en de betekenis voor de collectie<br />
van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong>. Dit vereiste, naast<br />
kennis van de kwaliteiten van aparte objecten,<br />
inzicht in de algemene kunstgeschiedenis en in<br />
de <strong>Fries</strong>e kunst.<br />
Er bestaat in <strong>Fries</strong>land geen objectieve, wetenschappelijke<br />
beschrijving van de ontwikkelingen<br />
op het gebied van de moderne kunst. Maar<br />
sinds 2008 is er wel een standaardwerk geschreven<br />
door Huub Mous. In zijn boek behandelt hij<br />
alle belangrijke ontwikkelingen in de moderne<br />
<strong>Fries</strong>e beeldende kunst op hoofdlijnen vanuit<br />
een brede optiek en verschillende perspectieven<br />
(Huub Mous ‘De Kleur van <strong>Fries</strong>land.<br />
Beeldende kunst na 1945’, 2008, <strong>Fries</strong>e Pers/<br />
Noordhoek). In de afgelopen decennia<br />
zijn ook ettelijke publicaties verschenen over<br />
(groeps)-tentoonstellingen en werk van afzonderlijke<br />
kunstenaars. Met de ongeordende<br />
collectie enerzijds en de aanwezige informatie<br />
anderzijds ging het museum halverwege de<br />
jaren negentig van de vorige eeuw aan de slag<br />
om de collectie te analyseren en te zoeken naar<br />
kernen of lijnen in de collectie die een aanzet<br />
zouden kunnen geven tot een gericht<br />
verzamelbeleid.<br />
De analyse van de ontwikkelingen in de kunstwereld<br />
van <strong>Fries</strong>land maakte duidelijk dat die<br />
niet erg afweken van de nationale ontwikkelingen.<br />
Wel vonden deze op het gebied van de<br />
eigentijdse kunst hier allemaal wat later plaats.<br />
Er was duidelijk een verband tussen de kwaliteit<br />
van de kunst en contacten van de maker<br />
met andere kunstenaars. Ook zorgde een goed<br />
kunstklimaat voor interessante experimenten.<br />
Dit was bijvoorbeeld het geval toen in de jaren<br />
rond 1920 vertegenwoordigers van de Dada-<br />
beweging in Drachten neerstreken en in de<br />
jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw<br />
kunstenaars uit de rest van het land (en daarbuiten)<br />
in de provincie goedkope werkruimte<br />
vonden. Gebrek aan opleidingen en financiële<br />
middelen waren er vaak de oorzaak van dat veel<br />
kunstenaars buiten de officiële opleidingen<br />
om gingen schilderen. Het landschap was een<br />
favoriet onderwerp voor deze groep, omdat het<br />
volop aanwezig was.<br />
Bij het onderzoek naar kernpunten in de collectie<br />
bleek dat de ontwikkelingen in de beeldende<br />
kunst van <strong>Fries</strong>land grotendeels terug te vinden<br />
zijn in de collectie. Het accent lag vooral op<br />
schilderkunst en werk op papier. Registraties<br />
van performances, acties en andere eenmalige<br />
kunstuitingen ontbraken nagenoeg volledig,<br />
evenals fotografie en video en de collectie<br />
bevatte slechts enkele driedimensionale werken.<br />
Binnen de collectie vertoonden de werken<br />
onderling een groot verschil in kwaliteit. Van de<br />
kunstenaars die kwalitatief goed werk maakten,<br />
sloot het merendeel aan bij internationale<br />
ontwikkelingen. Sommigen mixten elementen<br />
uit de <strong>Fries</strong>e context met kenmerken van bijvoorbeeld<br />
de Haagse School, of de schilderstijl<br />
van één bepaalde kunstenaar. Een aantal volgde<br />
de avant-garde op de voet en probeerde zelf<br />
vernieuwend te zijn, maar slechts een enkeling<br />
droeg echt bij aan de ontwikkelingen in de<br />
eigentijdse kunst. Thijs Rinsema ontwikkelde<br />
een geometrisch abstracte stijl onder invloed<br />
van Theo van Doesburg, Gerrit Benner vertaalde<br />
zijn affiniteit met de CoBrA beweging in<br />
oorspronkelijke expressionistische schilderijen,<br />
Sjoerd de Vries ontwikkelde een geheel eigen<br />
stijl en Harmen Abma kwam via de materieschilderkunst<br />
uit bij op reeksen gebaseerde<br />
abstracte schilderijen, waarbij hij gebruik<br />
maakte van primaire kleuren, wit en zwart. In de<br />
collectie waren opvallend veel landschapsschilderijen<br />
aanwezig. Maar de meeste kunstenaars<br />
beoefenden meerdere thema’s of stijlen.<br />
Het verzamel- en <strong>aankoopbeleid</strong> sinds 1993<br />
Het museum wilde bij het opstellen van haar<br />
verzamelbeleid in 1993 geen kunstmatige thematisering<br />
aanbrengen in deze brede collectie.<br />
Die moest ook in de toekomst een afspiege-<br />
bijlage | pagina 39
Aangekocht<br />
Trijnie van der Wal<br />
The Burden of Atlas<br />
2009 – 2011<br />
acryl op papier<br />
580 x45 cm<br />
Trijnie van der Wal (Lemmer, 1941) houdt zich bezig met<br />
textiel, fotografie en beschilderde collages. In een brief<br />
uit 2009 schrijft ze: ‘Wat mij bezighoudt is de vraag:<br />
bestaat er één grote waarheid wat betreft het universum<br />
met daarbinnen de aarde met al haar verschillende vormen<br />
van leven en gedragingen als miniem onderdeel van<br />
ditzelfde fenomeen’. Ook haar meest recente werk ‘The<br />
Burden of Atlas’ gaat over deze vraag.<br />
In ‘The Burden of Atlas’ wordt ingezoomd op een<br />
gebergte in Marokko waar in de zomer zowel in woestijnachtige<br />
omstandigheden als in de eeuwige sneeuw<br />
gewoond, gewerkt en vooral gerecreëerd wordt. Trijnie<br />
van der Wal bezocht het gebied in 2009 als toerist. In<br />
het werk treedt een wonderbaarlijke vermenging van<br />
‘verschillende vormen van leven en gedragingen’ op. De<br />
aanwezige mensen in de ‘Burden of Atlas’ vormen een<br />
heuse smeltkroes van zowel oosterse (autochtone) als<br />
westerse (allochtone) bevolkingsgroepen. In dit werk<br />
zijn alle culturen en bezigheden met elkaar vereend.<br />
fries museum | pagina 40<br />
In ‘The Burden of Atlas’ wordt de wereld eerst ontleed<br />
en daarna als een nieuwe provisorische werkelijkheid<br />
gepresenteerd. Trijnie van der Wal heeft niet toevallig<br />
voor de titel ‘The Burden of Atlas’ gekozen. De titel<br />
verwijst niet alleen naar haar reis, maar ook naar een<br />
atlas als een verzameling prenten of tekeningen, die<br />
betrekking hebben op een stad, een streek of een land.<br />
Daarnaast is er een verwijzing naar de mythologische<br />
figuur Atlas, ‘de dragende’, die voor eeuwig het hemelgewelf<br />
moest torsen, omdat hij tegen Zeus had gestreden.<br />
Het gebergte in het werk van Trijnie van der Wal<br />
torst letterlijk wat de aarde wordt aangedaan. Het gaat<br />
over roofbouw, klimaatveranderingen, overbevolking,<br />
massamigratie en de strijd tussen rijkdom en armoede.<br />
De wereld van “The Burden of Atlas’ is een universum<br />
waarin een oneindige verdichting van tijd en ruimte heeft<br />
plaatsgevonden. Het is een verkleinde versie van de<br />
reële wereld.<br />
Aangekocht voor de collectie <strong>Fries</strong>e moderne kunst
ling zijn van wat er in <strong>Fries</strong>land aan kwalitatief<br />
goede kunst gemaakt is en wordt. Daarbij was<br />
en is het enige belangrijke criterium de artistieke,<br />
inhoudelijke en beeldende kwaliteit van het<br />
werk. Het aanbrengen van enkele lijnen, gebaseerd<br />
op een periodisering binnen de collectie,<br />
vormde hierbij een zinnig houvast. De eerste<br />
lijn die gevolgd wordt is de groep van <strong>Fries</strong>e<br />
kunstenaars die reeds zijn overleden. Hun werk<br />
is te relateren aan stromingen en stijlen uit de<br />
moderne kunst. De tweede lijn wordt gevormd<br />
door een aantal levende toonaangevende <strong>Fries</strong>e<br />
kunstenaars. Zij hebben laten zien dat er een<br />
constante kwaliteit in hun werk aanwezig is.<br />
De derde lijn is die van de jongere <strong>Fries</strong>e kunstenaars.<br />
Op grond van deze verzamellijnen is<br />
nu een basiscollectie gevormd.<br />
Werk van overleden en voor de (<strong>Fries</strong>e) kunstgeschiedenis<br />
belangrijke kunstenaars<br />
De eerste lijn die het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> volgt, is<br />
kunst uit een periode die achter ons ligt. Het<br />
gaat om werk van overleden en voor de (<strong>Fries</strong>e)<br />
kunstgeschiedenis belangrijke kunstenaars.<br />
Het bevat werk in de sfeer van de Haagse<br />
School en de Europese avant-garde bewegingen.<br />
De goed verkoopbare stijl van de Haagse<br />
School werd door veel <strong>Fries</strong>e schilders ‘geleend’.<br />
Zij voegden aan het kenmerkende<br />
vaalgrijze kleurenpalet <strong>Fries</strong>e onderwerpen toe,<br />
zoals voorstellingen van skûtsjes met bruine<br />
zeilen tegen een zilverkleurige achtergrond. De<br />
belangrijkste onder hen zijn: Egnatius Ydema<br />
(1879-1937), Ype Wenning (1879-1959), Ids Wiersma<br />
(1879-1959), Johannes Elsinga (1883-1969) en<br />
Andries van der Sloot (1884-1955).<br />
Belangrijke stromingen en stijlen die zich in<br />
Europa voordeden, werden door <strong>Fries</strong>e kunstenaars<br />
gesignaleerd en opgepikt. De uit Drachten<br />
afkomstige kunstenaar Thijs Rinsema (1877-<br />
1947) ontmoette Theo van Doesburg tijdens WO<br />
I. Onder invloed van Van Doesburg ontwikkelde<br />
Rinsema een eigen constructivistisch georienteerde<br />
stijl waarin abstractie en figuratie<br />
samenkwamen. Jan Mankes(1889-1920), die<br />
lange tijd in <strong>Fries</strong>land woonde, maakte verschillende<br />
zelfportretten. Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> bezit er<br />
enkele, waarin Mankes het ‘zuiver geestelijke’<br />
probeerde uit te drukken. Dit was een streven<br />
dat de Symbolisten zich ten doel stelden.<br />
Piet van der Hem (1885-1961) verbleef langere<br />
tijd in Parijs, waar hij er bijna in slaagde een<br />
volledig abstracte vorm van schilderen te realiseren.<br />
Maar hij kon zich niet losmaken van de<br />
figuratie. Van der Hem werd later een specialist<br />
in de portretkunst. Dit zijn de belangrijkste<br />
redenen voor het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> om zijn werk<br />
te verzamelen. Ook Tjerk Bottema (1882-1940)<br />
woonde jaren in Parijs, waar hij in nauw contact<br />
stond met de internationale avant-garde. Hij<br />
vervormde zijn uitgangspunt, een landschap<br />
met koeien, à la Bart van der Leck tot eenvoudige,<br />
heldere vlakken. Jeanne Bieruma Oosting<br />
(1898-1994) hoort ook thuis in het rijtje kunstenaars<br />
dat naar Parijs afreisde. Zij is vooral<br />
bekend geworden door haar grafiek, maar het<br />
museum bezit ook enkele schilderijen en aquarellen<br />
van haar.<br />
Leendert Scheltema (1876-1966) leerde al vroeg<br />
Jan Toorop kennen. Toorops impressionistische<br />
stijl zien we terug in de landschappen van<br />
Scheltema.<br />
Ook expressionistische tendensen zijn te vinden<br />
in het werk van aan <strong>Fries</strong>land gerelateerde<br />
kunstenaars, zoals in de landschappen van<br />
Sierd Geertsma (1896-1985) en Germ de Jong<br />
(1886-1967). De van oorsprong <strong>Fries</strong>e schilder<br />
Tames Oud (1895-1953) verwerkte de invloeden<br />
uit zijn Belgische omgeving in zijn schilderijen<br />
en tekeningen. Bij hem zien we de kleuren en<br />
dikke lijnen van Constant Permeke (1886-1952)<br />
terug. Er waren meer Belgen die invloed hadden<br />
op <strong>Fries</strong>e kunstenaars, zoals Gustav de Smet<br />
op Bouke van der Sloot(1908-1995). Van der<br />
Sloot maakte gedurende de jaren ’40 echter ook<br />
portretten en landschappen die qua stijl te vergelijken<br />
waren met het werk van Pyke Koch en<br />
Dick Ket. Dit werk verschilde in onderwerp en<br />
inhoud totaal van dat van zijn voorbeelden. Het<br />
ging Van der Sloot uitsluitend om de nauwkeurige<br />
weergave van het landschap.<br />
De belangrijkste <strong>Fries</strong>e schilder uit deze<br />
periode is Gerrit Benner (1897-1981). Hij had<br />
nauwe contacten met de CoBrA-beweging en<br />
met name met Karel Appel. Benner begon vanaf<br />
het midden van de jaren ‘50 van de vorige eeuw<br />
in grote, vaak stralende kleurvlakken te schilderen.<br />
Zijn geabstraheerde <strong>Fries</strong>e landschap-<br />
bijlage | pagina 41
pen betekenden een enorme impuls voor de<br />
schilderkunst in <strong>Fries</strong>land. Van alle hierboven<br />
genoemde kunstenaars heeft het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong><br />
meerdere werken in de collectie.<br />
Levende toonaangevende <strong>Fries</strong>e kunstenaars<br />
Een tweede tijdvak is de periode die rond 1960<br />
begint. Het is de periode van de huidige toonaangevende<br />
<strong>Fries</strong>e kunstenaars, zoals Sjoerd<br />
de Vries en Harmen Abma, maar ook van een<br />
grote groep ‘navolgers’ van Gerrit Benner.<br />
In navolging van Benner ontstond in het begin<br />
van de jaren vijftig van de vorige eeuw de<br />
kunstenaarsgroep ‘Yn’e line’. Zij brachten een<br />
definitieve breuk met de in <strong>Fries</strong>land heersende<br />
postimpressionistische landschapsschilderkunst<br />
teweeg. Een van de belangrijkste schilders<br />
van deze groep is Jan Frearks van der Bij<br />
(1922). Hij maakt expressionistisch geschilderde<br />
landschappen, waarin behalve invloeden<br />
van Benner ook die van De Ploeg en CoBrA<br />
herkenbaar zijn.<br />
Niet alleen het expressionisme van CoBrA<br />
en Benner vond navolging in <strong>Fries</strong>land, maar<br />
ook de realistische schilderstijlen. Pit van Loo<br />
(1905-1991) sloot in de jaren zeventig van de<br />
vorige eeuw met zijn superrealistische landschappen<br />
aan bij het fotorealisme, maar waar<br />
deze laatste de foto’s direct en natuurgetrouw<br />
kopiëren, gebruikte Van Loo slechts delen van<br />
zwart-wit foto’s om details in te vullen.<br />
Een hoogtepunt uit onze collectie vormen de<br />
portretten van schrijvers, burgemeesters en<br />
markante figuren uit <strong>Fries</strong>land die Sjoerd de<br />
Vries (1941) vanaf het eind van de jaren zestig<br />
van de vorige eeuw maakte. Ze vallen op door<br />
de nadruk op karakteristieken in het gezicht en<br />
de techniek die De Vries zelf ontwikkelde.<br />
Vanaf de jaren zeventig van de vorige eeuw<br />
vormden landschappen het uitgangspunt voor<br />
diverse conceptuele kunstenaars. De landschappen<br />
van Willem van Althuis (1926-2006)<br />
zijn niet meer als zodanig herkenbaar. Het zijn<br />
abstracte voorstellingen van grijze en blauwe<br />
vlakken, waar in het midden nog een vage aanduiding<br />
van een horizon te zien is. Hij gebruikt<br />
het landschap om de werking van kleur en licht<br />
te doorgronden.<br />
fries museum | pagina 42<br />
Harmen Abma (1937-2007) maakt series kleurige<br />
schilderijen, waarvan de kleurmenging door<br />
rekenkundige reeksen is bepaald. Af en toe<br />
keert hij ‘terug’ naar het landschapsthema om<br />
inspiratie op te doen, zoals in zijn nieuwste<br />
werken. Ramon van der Werken (1948) heeft<br />
het bos als uitgangspunt gekozen voor zijn<br />
onderzoek naar de ‘chaotische ordening’ van de<br />
natuur.<br />
Jonge <strong>Fries</strong>e kunstenaars<br />
Het derde tijdvak beslaat de eigen tijd. Hier<br />
gaat het om werk van jonge eigentijdse kunstenaars<br />
en ontwerpers, zoals Alex Kooistra,<br />
B.C. Epker, Wynolt Visser, Claudy Jongstra en<br />
een aantal pas afgestudeerde kunstenaars.<br />
Deze kunstenaars vormen de voorhoede van de<br />
<strong>Fries</strong>e kunst.<br />
Claudy Jongstra speelt bovendien in de Nederlandse<br />
hedendaagse kunst een voorhoederol.<br />
De andere genoemde kunstenaars zijn erin geslaagd<br />
om ook over de provinciegrenzen heen<br />
waardering te krijgen.<br />
Evenals bij de andere twee groepen geldt ook<br />
bij de hedendaagse kunst dat het belangrijkste<br />
aankoopcriterium de kwaliteit van het werk is.<br />
Maar meer dan bij de overleden en toonaangevende<br />
<strong>Fries</strong>e kunstenaars speelt bij deze groep<br />
ook mee de eigen visie die aan het werk ten<br />
grondslag ligt en de rol die het werk speelt in<br />
de ontwikkeling van het oeuvre. Dit heeft alles<br />
te maken met de opvatting dat de kwaliteit van<br />
de hedendaagse kunst niet afhankelijk is van<br />
het gebied waarin het ontstaat. Behalve de<br />
bovengenoemde kunstenaars is er in de afgelopen<br />
periode werk aangekocht van bijvoorbeeld<br />
Fraerk van der Wal, Johan van Aken en Catrines<br />
Spinder.<br />
Met andere woorden: het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> koopt<br />
werk van kunstenaars die er blijk van geven<br />
zich te vernieuwen en te ontwikkelen om zo op<br />
termijn een representatief overzicht van een<br />
oeuvre of de sleutelstukken uit een belangrijke<br />
periode te kunnen tonen.
Het <strong>aankoopbeleid</strong> <strong>Fries</strong>e moderne en hedendaagse<br />
kunst<br />
Het <strong>aankoopbeleid</strong> voor de <strong>Fries</strong>e moderne en<br />
hedendaagse kunst voor de komende periode<br />
gaat voort op de ingeslagen weg. De drie<br />
verzamellijnen, de overleden <strong>Fries</strong>e kunstenaars,<br />
de levende toonaangevende <strong>Fries</strong>e kunstenaars<br />
en jonge <strong>Fries</strong>e kunstenaars, vormen<br />
een werkbare onderverdeling van de collectie<br />
en bieden alle ruimte voor zinvolle aanvullingen<br />
en uitbreidingen.<br />
Dit wil niet zeggen dat het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> nu<br />
geen goed beeld van de <strong>Fries</strong>e kunst kan geven,<br />
maar er zijn nog steeds belangrijke stukken die<br />
een wezenlijke bijdrage aan de collectie kunnen<br />
leveren.<br />
Binnen de groep van overleden kunstenaars<br />
hebben enkele kunstenaars nog steeds onze<br />
bijzondere aandacht. Dat geldt met name voor<br />
Gerrit Benner. Hoewel het museum inmiddels<br />
een behoorlijk aantal werken van Benner in<br />
de verzameling heeft, blijven er stukken die<br />
een waardevolle aanvulling op de aanwezige<br />
werken vormen. Dit geldt met name voor schilderijen<br />
uit de periode rond de jaren zeventig<br />
van de vorige eeuw. Ook van Jan Mankes zou<br />
het museum nog graag meer schilderijen aan<br />
zijn collectie toevoegen. Het museum houdt<br />
zich dan ook actief op de hoogte van wat er op<br />
de kunstmarkt verschijnt. Het museum concentreert<br />
zich bij deze groep niet alleen op de<br />
aankopen, maar ook op eventuele verzamelaars<br />
die hun werk aan het museum in bruikleen<br />
willen geven. Wij hebben bijvoorbeeld onlangs<br />
een werk van Gerrit Benner van een Utrechtse<br />
verzamelaar in langdurig bruikleen gekregen.<br />
Voor de tweede verzamellijn, die van de oudere<br />
toonaangevende kunstenaars, geldt ook<br />
in de komende tijd dat wij hen blijven volgen<br />
en proberen om sleutelstukken te verwerven.<br />
Daarbij is wel van belang dat dit werk zich<br />
verder ontwikkelt en vernieuwt. Kunstenaars<br />
van wie wij de ontwikkelingen volgen zijn Tjibbe<br />
Hooghiemstra, Sjoerd de Vries (oudere portretten)<br />
en Ramon van der Werken. Maar het ligt<br />
ook in de bedoeling om het ‘gat’ van de jaren<br />
zeventig en tachtig van de vorige eeuw nader te<br />
onderzoeken en eventueel in te vullen. Onlangs<br />
heeft het museum een representatieve selectie<br />
uit het werk van Geert Duintjer aangekocht.<br />
Hij was onder andere in de jaren tachtig van de<br />
vorige eeuw in het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> te zien met<br />
enkele performances.<br />
De hedendaagse <strong>Fries</strong>e kunst zal ook in de<br />
komende periode worden gevolgd. Het is met<br />
name voor deze verzamellijn moeilijk om<br />
aankomende talenten in <strong>Fries</strong>land te vinden,<br />
omdat er in deze provincie weinig nieuwe jonge<br />
kunstenaars zijn. Hoewel er een popacademie<br />
en enkele artistieke opleidingen in het hoger<br />
beroepsonderwijs gevolgd kunnen worden, blijven<br />
de jongeren maar zelden in de provincie.<br />
Een gunstige uitzondering hierop vormen kunstenaars<br />
als Alex Kooistra, Elke Uitentuis en<br />
Wouter Osterholt en nog enkele anderen.<br />
Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> probeert ze op te sporen<br />
en koopt hun werk eventueel aan. Daartoe<br />
informeert het museum zich op verschillende<br />
manieren. Van Keunstwurk krijgt het museum<br />
een bericht wanneer nieuwe kunstenaars zich<br />
bij hen laten inschrijven. Er worden galeries,<br />
kunstenaarsinitiatieven, ateliers en tentoonstellingen<br />
bezocht.<br />
Zoals eerder opgemerkt vat de Provincie<br />
<strong>Fries</strong>land het begrip <strong>Fries</strong>e kunst op als kunst<br />
die gemaakt wordt in <strong>Fries</strong>land door in <strong>Fries</strong>land<br />
wonende kunstenaars. In de afgelopen<br />
jaren was de Provincie <strong>Fries</strong>land bereid om<br />
incidenteel akkoord te gaan met aankopen van<br />
oorspronkelijk <strong>Fries</strong>e kunstenaars, die niet<br />
langer in de provincie woonachtig zijn. Zo kon<br />
de kunstmatige scheiding tussen <strong>Fries</strong>e en<br />
niet-<strong>Fries</strong>e kunstenaars in de collecties worden<br />
overbrugd. Zo is werk aangekocht van Marnix<br />
Goossens, A.P.Komen/Karen Murphy en Robert<br />
Zandvliet.<br />
6.5. bijlage 5<br />
moderne grafiek<br />
Het nieuwe beleid inzake moderne kunst heeft<br />
verzamelaars er toe gebracht hun collecties bij<br />
het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> onder te brengen. In 1993 is<br />
van een particuliere verzamelaar uit Leeuwarden<br />
een verzameling Nederlandse en internationale<br />
grafiek in bruikleen genomen. Deze<br />
verzameling, die ongeveer 1.000 nummers telt,<br />
reikt van een bijna complete verzameling ‘Prent<br />
bijlage | pagina 43
190’-grafiek tot een persoonlijk getint overzicht<br />
van het modernisme na 1960. Zowel Joseph<br />
Beuys als Donald Judd zijn in deze verzameling<br />
vertegenwoordigd. In 1996 werd de bestaande<br />
verzameling uitgebreid met het bruikleen van<br />
de collectie van de particuliere verzamelaars<br />
Knecht–Drenth. Het betreft een schenking aan<br />
de Provincie <strong>Fries</strong>land onder voorwaarde dat<br />
de provincie het in bruikleen geeft aan het <strong>Fries</strong><br />
<strong>Museum</strong>. Aan dit bruikleen is een aankoopfonds<br />
gekoppeld waaruit elk jaar, afhankelijk van de<br />
aandelenmarkt en rentestanden, een bedrag<br />
voor de aankoop van grafiek beschikbaar komt.<br />
De verzameling bestaat uit ongeveer 4.250<br />
bladen. Het echtpaar probeerde een overzicht<br />
aan te leggen van de belangrijkste grafische<br />
kunstenaars in de landen in Europa. Met de<br />
verwerving van deze verzameling is beoogd om<br />
de kunsthistorische ontwikkelingen in Europa<br />
in de 20ste eeuw te kunnen tonen. Het bleek<br />
moeilijk om een verbinding te leggen tussen<br />
de gestaag groeiende collectie moderne kunst<br />
en de grafiek in de collectie Knecht-Drenth.<br />
Als schakel tussen deze beide collecties is<br />
in 1998 met de aankoopgelden uit het fonds<br />
Knecht-Drenth de collectie Brattinga gekocht.<br />
Het betreft de verzameling van steendrukker<br />
Rento Brattinga. Van ieder blad dat hij drukte<br />
en nog zal drukken, wordt een exemplaar aan de<br />
collectie toegevoegd. De verzameling bestaat<br />
momenteel uit ongeveer 2.000 bladen van Nederlandse<br />
kunstenaars, zoals Erik Andriesse,<br />
Ko Aarts, Carel Visser, Bas Meerman. Door<br />
deze aankoop bezit het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> het bijna<br />
complete grafische oeuvre van onder andere<br />
Fons Haagmans, Roy Villevoye en Armando. De<br />
collectie groeit nog steeds.<br />
Met deze laatste aankoop had het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong><br />
weliswaar de beschikking over een enorme<br />
collectie, maar in de praktijk bleef de grafiek<br />
tamelijk onzichtbaar. In 2001 is als doelstelling<br />
en ambitie geformuleerd dat de collectie<br />
hedendaagse grafiek van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> een<br />
flankerende functie moet krijgen ten opzichte<br />
van het vigerende tentoonstellingsbeleid en<br />
<strong>aankoopbeleid</strong> van het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> op het<br />
gebied van de hedendaagse beeldende kunst.<br />
Met de grafiek kan het museum de internationale<br />
context van de hedendaagse kunst tonen.<br />
fries museum | pagina 44<br />
Om de ambitie van een internationale context<br />
te realiseren is er in 2002 voor gekozen om<br />
enkele zwaarwegende lacunes op te vullen. Van<br />
2002 tot 2005 is een klein, maar representatief<br />
overzicht van drie belangrijke kunstenaars aangelegd,<br />
die voor verschillende opvattingen in de<br />
beeldende kunst staan.<br />
Er is gekozen voor drie algemene categorieën.<br />
In de eerste categorie ligt het zwaartepunt op<br />
de wederzijdse invloeden tussen schilderkunst<br />
en fotografie. Als wegbereider is Gerhard Richter<br />
belangrijk. Gerhard Richter (Dresden, 1932)<br />
kan zonder meer beschouwd worden als één<br />
van de grootste en meest invloedrijke schilders<br />
van de tweede helft van de twintigste eeuw.<br />
In de tweede categorie ligt het accent op de<br />
tekenkunst, waarin het persoonlijke handschrift<br />
in dienst staat van een conceptuele basishouding<br />
en de persoonlijke ervaring en geschiedenis<br />
van de kunstenaar. Hiervoor is Louise Bourgeois<br />
(Parijs, 1911) uitgekozen. Door haar aandacht<br />
voor het lichamelijke, haar anti-formalistische<br />
verwerking van ongebruikelijke materialen als<br />
latex en haar extreme en vaak pijnlijk scherpe<br />
waarnemingsvermogen voor onverwerkt psychisch<br />
materiaal, is ze het lichtend voorbeeld<br />
geworden voor veel vrouwelijke kunstenaars.<br />
In de derde categorie staat de omgang met<br />
de media (film, televisie en fotografie) centraal<br />
en het vermogen om verhalende kunst te<br />
maken. Als voorloper wordt hier John Baldessari<br />
uitgelicht. John Baldessari (National City,<br />
1931) geldt als één van de wegbereiders van de<br />
conceptuele kunst en wordt algemeen gezien<br />
als aartsvader van de hedendaagse fotocollage.<br />
Zijn open en bijna wetenschappelijke houding<br />
(vergelijkbaar met Richter) en zijn kritiek op<br />
zijn eigen generatie heeft hem tot een groot en<br />
invloedrijk leraar gemaakt.<br />
De gekozen kunstenaars, Richter, Bourgeois en<br />
Baldessari, vertegenwoordigen niet alleen een<br />
formele categorie. Ze vertegenwoordigen ook<br />
een artistieke houding, die aan de basis ligt van<br />
veel hedendaagse kunstenaars, onder andere van<br />
kunstenaars die het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> verzamelt.<br />
In 2007 is geconstateerd dat de collectie<br />
Knecht-Drenth nog steeds niet aan de ‘eisen<br />
van deze tijd’ beantwoordt; eisen die in principe<br />
samenvallen met de voorwaarden van
Aangekocht<br />
Imogen Stidworthy<br />
Topography of a Voice<br />
2008/09<br />
ets en offset<br />
7 bladen, waarvan 6 het formaat 32 x 51 cm en 1 het<br />
formaat 32 x 25,5 cm<br />
ed. # 1 van 4<br />
P 2010 -068<br />
De Britse kunstenaar Imogen Stidworthy (Liverpool,<br />
1963) onderzoekt de fysieke en sociale impact van het<br />
gesproken woord. Hoe bepaalt taal de communicatie<br />
tussen mensen en de objecten waarmee ze omringd worden?<br />
Zij doet dat overwegend in installaties, waarin taal<br />
centraal staat. Vragen die haar werk bepalen zijn: wat<br />
is taal? Wat doen we met taal en wat doet taal met ons?<br />
Vooral sinds haar deelname aan Documenta 12 (2007)<br />
staat haar werk internationaal in hoog aanzien.<br />
Het werk ‘Topography of a Voice’ is afgeleid van het<br />
akoestische werk ‘Get here’ uit 2006. In ‘Get here’ heeft<br />
Imogen Stidworthy gebruik gemaakt van het typisch<br />
Liverpoolse Scouse dialect. Voor de geluidsregistratie<br />
(die naderhand ook voor het gedrukte werk werd gebruikt)<br />
schakelde ze inwoners uit Liverpool in, Somalische<br />
vluchtelingen en acteurs die door professionele<br />
stemcoaches getraind werden om een authentieke<br />
Scouse tongval te krijgen. ‘Get here’ is een typische zin<br />
die vaak op straat gehoord wordt, wanneer moeders<br />
hun kinderen tot de orde roepen. Het karakteriseert de<br />
Liverpoolse cultuur, maar het werk roept tegelijkertijd<br />
vragen op over plaats en identiteit. Het dertien keer<br />
uitspreken van de woorden ‘Get here’ levert namelijk<br />
evenzoveel varianten of taallandschappen op. Het woord<br />
‘here’(hier) verandert van een simpele en niet mis te<br />
verstane aanduiding in een heterogeen, meerduidig en<br />
uiteindelijk ongrijpbaar begrip.<br />
bijlage | pagina 45
onze mediacultuur. Deze cultuur wordt in hoge<br />
mate bepaald door “The return of the real”<br />
om Hal Fosters gelijknamige boek uit 1996 te<br />
parafraseren. De werkelijkheid van de multiple<br />
in de vorm van ready-mades, of in de vorm van<br />
handmatig geproduceerde driedimensionale<br />
objecten in oplage, en de werkelijkheid van de<br />
foto en het fotografische, verwijzen niet alleen<br />
naar de genoemde mediacultuur, maar zijn ook<br />
in staat deze alledaagse realiteit te ontrafelen<br />
en te ontleden. De ingeslagen weg met aankopen<br />
van Richter, Baldessari, Bourgeois, en<br />
de gerealiseerde tentoonstellingen van Ana<br />
Mendieta en Ross Birrel die in hoofdzaak over<br />
de sociale werkelijkheid van de kunst en de<br />
kunstenaar gingen, blijven wij in de komende<br />
periode volgen.<br />
6.6. bijlage 6<br />
tentoonstellingen moderne en hedendaagse<br />
kunst 2010-2011<br />
hoofdtentoonstellingen<br />
Land.<br />
Country Life in the Urban Age<br />
Noorderlicht Internationale Fotomanifestatie<br />
2010<br />
5 september t/m 31 oktober 2010<br />
Sinds het begin van de 21ste eeuw woont meer<br />
dan de helft van de wereldbevolking in steden.<br />
Wat zijn de gevolgen van deze verschuiving<br />
voor het platteland? Is het mogelijk om, tegen<br />
alle economische logica in, het rurale leven een<br />
herwaardering te geven? ‘Land’ legt, aan de<br />
hand van een dertigtal fotografen uit alle windstreken<br />
de symbiotische maar ongelijkwaardige<br />
relatie bloot tussen stad en platteland.<br />
Windows<br />
Tot de sluiting van de huidige locatie<br />
Het thema van de educatieve tentoonstelling<br />
‘Windows’ is het venster. Via vensters krijgen<br />
we visies op de wereld om ons heen aangereikt.<br />
De expositie is samengesteld met werk uit<br />
eigen collectie van onder meer Harmen Abma,<br />
Willem Althuis, Gerrit Benner, Saskia Janssen,<br />
Frank van der Salm, Jan Wiegers en Robert<br />
Zandvliet.<br />
fries museum | pagina 46<br />
Zoltin Peeter<br />
Neo-Romantic Works<br />
Gerrit Benner Prijs voor Beeldende Kunst<br />
2009<br />
14 februari tot en met 16 mei 2010<br />
Het werk van Zoltin Peeter wortelt in een romantische<br />
natuurbeleving, met een sterke hang<br />
naar onherbergzame oorden en onbereikbare<br />
verten. Zijn werk ontstaan naar aanleiding van<br />
reizen naar Noorwegen en IJsland. De illusie<br />
van het ongerepte en onbetredene legt hij vast<br />
in ter plekke gemaakte, snelle schetsen. Daarin<br />
komt een proces van reduceren op gang dat<br />
later in zijn atelier uitmondt in tekeningen en<br />
sculpturen.<br />
Stephan Vanfleteren<br />
Flakkelân<br />
27 juni tot en met 29 augustus 2010<br />
Flakkelân van de Belgische fotograaf Stephan<br />
Vanfleteren, is de derde editie van de fotoopdracht<br />
die sinds 2003 gezamenlijk door het<br />
<strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> en de Leeuwarder Courant wordt<br />
verstrekt. Stephan Vanfleteren (1969) heeft zich<br />
voor de opdracht verdiept in de rol die het verleden<br />
speelt in het moderne <strong>Fries</strong>land.<br />
Magie = Magic<br />
Samenwerking met het Noordelijk Film Festival<br />
11 november 2010 tot en met 30 januari 2011<br />
De tentoonstelling Magie = Magic gaat over de<br />
klassieke en hedendaagse surreële blik op de<br />
wereld. In de tentoonstelling staat de ongebroken<br />
aantrekkingskracht en betekenis van het<br />
surrealisme voor hedendaagse kunstenaars<br />
centraal zoals Aurélien Froment (FR), Keren<br />
Cytter (IL) en Matt Mullican (USA), Salvador<br />
Dalí (SP) en Erik van Lieshout.<br />
De zee roept<br />
Foto’s van Tryntsje Nauta en muziek<br />
van Meindert Talma<br />
31 mei tot en met 4 september 2011<br />
De tentoonstelling ‘De Zee Roept’ is een visueel<br />
onderzoek naar studenten die volwassen<br />
worden in de sterk uniforme omgeving van de<br />
hogere zeevaartschool ‘Maritiem Instituut Willem<br />
Barentsz’ op Terschelling. Naast portretten<br />
van jonge zeelieden is er een serie zeegezich-
ten te zien. Singer-songwriter Meindert Talma<br />
maakte er een hedendaagse muzikale interpretatie<br />
van.<br />
De Straat<br />
#1 Life vs Death<br />
25 juni tot en met 21 augustus 2011<br />
Een solo tentoonstelling met video installaties<br />
van Mathilde Hemmes uit Heerenveen. Haar<br />
werk gaat over de strijd tussen leven en dood.<br />
Daarbij speelt de vraag ‘Wat doet het lijden van<br />
anderen met ons?’ een belangrijke rol.<br />
#2 MoPA<br />
27 augustus tot en met 8 oktober 2011<br />
Het MoPA (<strong>Museum</strong> of Parodied Art) is het<br />
enige ‘museum’ in de wereld gewijd aan het<br />
verzamelen, bewaren, tentoonstellen en vieren<br />
van geparodieerde kunst in al zijn vormen. Te<br />
zien zijn variaties op het werk van onder anderen<br />
Damian Hirst, Marcel Duchamp en Robert<br />
India. MoPA neemt bovendien de bestaande<br />
museumpraktijk op de hak.<br />
6.7 bijlage 7<br />
Aanwinsten hedendaagse kunst 2010 - 2011<br />
AAnWinsten 2010<br />
Mondriaan Stichting<br />
P2010-002 Koos Breukel, Zonder titel (portret<br />
van Rineke Dijksta), kleurenfoto,<br />
2010, inkt op papier, 140.0 x 105.0<br />
cm, aankoop Galerie Willem van<br />
Zoetendaal (Amsterdam)<br />
P2010-068 Imogen Stidworthy, Topography<br />
of a voice, ets, 2008-2009, inkt op<br />
papier, 32.0 x 51.0 cm, aankoop<br />
Galerie Akinci (Amsterdam)<br />
P2010-074 Saskia Janssen, East/West: East/<br />
West, Paradise in Reverse, 2005<br />
digitale C-print op papier, 70 x 50<br />
cm, aankoop Ellen de Bruijne Projects<br />
(Amsterdam)<br />
P2010-075 Saskia Janssen, East/West:<br />
Paradise in Reverse (installatie),<br />
print, inkt op papier, 270.0 x 360 cm,<br />
aankoop Ellen de Bruijne Projects<br />
(Amsterdam)<br />
P2010-076 Saskia Janssen, East/West:<br />
Paradise in Reverse (installatie),<br />
print, inkt op papier, 270.0 x 360 cm,<br />
aankoop Ellen de Bruijne Projects<br />
(Amsterdam)<br />
P2010-077 Saskia Janssen, East/West: Paradise<br />
in Reverse (installatie), video,<br />
14 min, aankoop Ellen de Bruijne<br />
Projects (Amsterdam)<br />
P2010-078 Martine Stig, Ante 1, cibachrome,<br />
2010, inkt op papier, 98.0 x 77.0 cm,<br />
aankoop Motive Gallery (Amsterdam)<br />
P2010-079 Martine Stig, Ante 2, cibachrome,<br />
2010, inkt op papier, 98.0 x 77.0 cm,<br />
aankoop Motive Gallery (Amsterdam)<br />
P2010-080 Martine Stig, Ante 3, cibachrome,<br />
2010, inkt op papier, 98.0 x 77.0 cm,<br />
aankoop Motive Gallery (Amsterdam)<br />
P2010-081 Martine Stig, Ante 4, cibachrome,<br />
2010, inkt op papier, 98.0 x 77.0 cm,<br />
aankoop Motive Gallery (Amsterdam)<br />
Provincie <strong>Fries</strong>land<br />
S2010-003 Henk de Vries, Zonder titel (Wadden),<br />
schilderij, 2009, olieverf op<br />
doek, 150.0 x 125.0 cm, aankoop EM<br />
Galerie (Drachten)<br />
S2010-004 Henk de Vries, Zonder titel (Wadden),<br />
schilderij, 2009, olieverf op<br />
doek, 120.0 x 90.0 cm, aankoop EM<br />
Galerie (Drachten)<br />
P2010-005 Eline Jansen, Zonder titel, collage,<br />
2009, kurk en kant op papier, 49.0 x<br />
63.0 cm, aankoop Galerie Roos van<br />
Tudor (Leeuwarden)<br />
P2010-006 Sander Wiersma, Carnavalle 3,<br />
gemengde techniek, 2010, inkt op<br />
papier, 250.0 x 125.0 cm, aankoop<br />
Galerie Roos van Tudor (Leeuwarden)<br />
bijlage | pagina 47
Aangekocht<br />
Roy Villevoye<br />
The Video Message<br />
2009<br />
DVD<br />
tijdsduur 3 min.<br />
De film ‘The Video Message’ is een gefilmde videoboodschap<br />
van Roy Villevoye’s Papoeavriend Omomá. Gezeten<br />
in een snel varende boot vertelt deze Omomá op<br />
beklemmende wijze dat het beeld dat Villevoye van hem<br />
gemaakt heeft, nooit terug mag keren naar zijn land, het<br />
land van de Asmat. Het mag zelfs niet terugkeren als<br />
foto. Want als dit wel gebeurt, zal hij – overeenkomstig<br />
de wil van zijn almachtige vooroudergeesten – sterven.<br />
Roy Villevoye (Maastricht, 1960) werd een belangrijke<br />
kunstenaar toen hij aan het einde van de jaren tachtig<br />
ophield met schilderen en inspiratie vond in zijn reizen<br />
buiten Europa. Zijn werk gaat over universele onderwerpen<br />
als dood, geweld, echtheid, de verschillen tussen<br />
‘wij’ en ‘zij’ en de manier waarop in andere culturen (als<br />
die van de Asmat in Papoea Nieuw Guinea) tegen deze<br />
universele onderwerpen wordt aangekeken.<br />
Het werk ‘The Video Message’ is een sleutelwerk in het<br />
oeuvre van Roy Villevoye omdat het in heldere woorden<br />
en beelden vertelt over de symbiotische relatie tussen<br />
hem en de Asmat. Het gaat over de overeenkomsten en<br />
verschillen in beider cultuur. Uit de video blijkt onder<br />
meer hoe de Asmat over het afbeelden van mensen denken.<br />
Zo heeft het maken van een sculptuur een heel<br />
fries museum | pagina 48<br />
andere betekenis dan het maken van foto’s en videobeelden.<br />
De Asmat maken zelf houten beelden (Omomá is<br />
zelf een beeldhouwer). Maar omdat ze alleen beelden<br />
van voorouders mogen maken, rust op het maken van<br />
driedimensionale beelden van levende mensen (zoals<br />
Villevoye in Amsterdam gedaan heeft ) een zwaar taboe.<br />
De video gaat ook over conventies, identiteit en een<br />
vreemd geval van ‘portretrechten’. Omomá heeft namelijk<br />
zijn ziel aan het Westen verkocht en smeekt nu<br />
Villevoye om hem te sparen. De film gaat dan ook op indringende<br />
wijze over inkeer en berouw. Het belangrijkste<br />
is evenwel wederkerigheid. De wereld van Roy Villevoye<br />
en Omomá zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.<br />
Het werk van Roy Villevoye is aanwezig in de collecties<br />
van De Lakenhal in Leiden, het <strong>Museum</strong> Boijmans Van<br />
Beuningen in Rotterdam, het Nederlands Fotomuseum<br />
in Rotterdam en in het Stedelijk <strong>Museum</strong> in Amsterdam.<br />
Het <strong>Fries</strong> <strong>Museum</strong> heeft het werk aangekocht omdat het<br />
naadloos aansluit bij het verzamelbeleid en het werk<br />
perfect aansluit op de 12 prenten en/of andere edities die<br />
het van Roy Villevoye bezit.
S2010-007 Eline Jansen, Rijk, schilderij, 2008,<br />
olieverf op doek, 214.0 x 128.0,<br />
aankoop Galerie Roos van Tudor<br />
(Leeuwarden)<br />
P2010-008A Johan van Aken, Silent Signs, dvd<br />
(origineel), 2008-2010, DVD, aankoop<br />
Johan van Aken (Drachten)<br />
P2010-008B Johan van Aken, Silent Signs,<br />
print, 2008-2010, inkt op aluminium,<br />
120.0 x 214.0 cm, aankoop Johan<br />
van Aken (Drachten)<br />
S2010-009 Tjibbe Hooghiemstra, Noordpool,<br />
schilderij, 2009, gemengde<br />
techniek op doek, 80.0 x 70.0 cm,<br />
aankoop Tjibbe Hooghiemstra<br />
(Lieveren)<br />
B2010-067 Ids Willemsma, Tsjerkebuorren,<br />
beeld, 2002-2003, iepenhout, 300.0 x<br />
530.0 x 280.0 cm, aankoop Ids Willemsma<br />
(Easterwierum)<br />
P2010-069 Jantien Jongsma, Slag in Harlingen,<br />
tekening, 2010, gemengde<br />
techniek op papier, 100.0 x 140.0<br />
cm, aankoop Galerie Smarius/Steven<br />
Sterk (Gorredijk)<br />
P2010-070 Stephan Vanfleteren, Palingvisser,<br />
zwart-wit foto, 2010, inkt op papier,<br />
112.0 x 95.0 cm, aankoop Stephan<br />
Vanfleteren (Vilvoorde)<br />
P2010-071 Stephan Vanfleteren, Portret van<br />
Sjoerd de Vries, zwart-wit foto,<br />
2010, inkt op papier, 47.7.0 x 57.1<br />
cm, aankoop Stephan Vanfleteren<br />
(Vilvoorde)<br />
P2010-072 Stephan Vanfleteren, Portret van<br />
Thom Mercuur, zwart-wit foto,<br />
2010, inkt op papier, 80.0 x 80.0<br />
cm, aankoop Stephan Vanfleteren<br />
(Vilvoorde)<br />
P2010-073 Stephan Vanfleteren, Schaatssporen<br />
Hindeloopen, zwart-wit foto,<br />
2010, inkt op papier, 95.0 x 111.8<br />
cm, aankoop Stephan Vanfleteren<br />
(Vilvoorde)<br />
Knecht-Drenth Fonds<br />
PCK04775 Mark Kent, Rough Sleeping<br />
Patterns (dress), jurk, 2009,<br />
katoen,104.0 x 45.0 cm, aankoop<br />
Ellen de Bruijne Projects<br />
(Amsterdam)<br />
PCK04776A Falke Pisano, A sculpture turning<br />
into a conversation, print, 2008,<br />
inkt op papier en aluminium,<br />
84.0 x 60.0 cm, aankoop Ellen de<br />
Bruijne Projects (Amsterdam)<br />
PCK04776B Falke Pisano, Object and Disintegration,<br />
print, 2008, inkt op<br />
papier en aluminium, 84.0 x 60.0<br />
cm, aankoop Ellen de Bruijne<br />
Projects (Amsterdam)<br />
PCK04776C Falke Pisano, Affecting Abstraction,<br />
print, 2008, inkt op papier en<br />
aluminium, 84.0 x 60.0 cm, aankoop<br />
Ellen de Bruijne Projects<br />
(Amsterdam)<br />
PCK04776D Falke Pisano, Concrete Abstractions,<br />
print, 2008, inkt op papier<br />
en aluminium, 84.0 x 60.0 cm,<br />
aankoop Ellen de Bruijne Projects<br />
(Amsterdam)<br />
PCK04777 Falke Pisano, Figure 1 (Context,<br />
Past, Present, Future), zeefdruk,<br />
2009, inkt op papier, 40.0 x 40.0<br />
cm, aankoop Ellen de Bruijne<br />
Projects (Amsterdam)<br />
PCK04778 Raoul de Keyser, Network, zeefdruk,<br />
1972, inkt op papier, 50.0 x<br />
50.0 cm, aankoop Kunstruimte<br />
Wagemans (Beetsterzwaag)<br />
PCK04779 Jan Brokof, Zonder titel, houtsnede,<br />
2009, inkt op papier, 78.0<br />
x 53.0 cm, aankoop Galerie Vous<br />
Etes Ici (Amsterdam)<br />
PCK04780A=C Keith Edmier, Jill, Keith, Farrah,<br />
print, 1997, inkt op papier, 23.9<br />
x 19.0 cm, aankoop Prentwerk<br />
(Groningen)<br />
PCK04781 Rineke Dijkstra, Juli, Castricum<br />
aan zee, cibachrome, 1995, inkt<br />
op papier, 24.0 x 19.0 cm, aankoop<br />
XX Multiple Galerie (Rotterdam)<br />
bijlage | pagina 49
PCK04782A=G Diverse kunstenaars, Franchise,<br />
print en boek, 2007, inkt op<br />
papier, 84.1 x 118.9 cm, aankoop<br />
VHDG (Leeuwarden)<br />
AAnWinsten 2011<br />
Mondriaan Stichting<br />
P2011-023 Roy Villevoye, The Video Message,<br />
video op dvd, 2009, 3 min,<br />
aankoop Motive Gallery (Amsterdam)<br />
P2011-024 Ksenia Galiaeva, Zonder titel<br />
(Moeder in dacha ‘beneden’ in<br />
tuin), analoge kleurenfoto/handafdruk,<br />
2008, editie 2/3, papier,<br />
95.0 x 111.5 cm, aankoop Ellen de<br />
Bruijne Projects (Amsterdam)<br />
P2011-025 Ksenia Galiaeva, Zonder titel<br />
(Mijn vader achter het stuur),<br />
analoge kleurenfoto/handafdruk,<br />
2009, editie 3/3, papier, 58.0 x 85.5<br />
cm, aankoop Ellen de Bruijne<br />
Projects (Amsterdam)<br />
P2011-026 Ksenia Galiaeva, My mothers<br />
birthday, analoge kleurenfoto/<br />
handafdruk, 2005, ed. 3/3, papier,<br />
96.0 x 123.5 cm, aankoop Ellen de<br />
Bruijne Projects (Amsterdam)<br />
P2011-027 Ksenia Galiaeva, Zonder titel<br />
(Afternoon at the lake), analoge<br />
kleurenfoto/ handafdruk, 2009,<br />
editie 2/3, papier, 58.0 x 85.5 cm,<br />
aankoop Ellen de Bruijne Projects<br />
(Amsterdam)<br />
P2011-028 Ksenia Galiaeva, Zonder titel<br />
(Afternoon walk at the church),<br />
analoge kleurenfoto/handafdruk,<br />
2009, editie 2/3, papier, 58.0 x 85.5<br />
cm, aankoop Ellen de Bruijne<br />
Projects (Amsterdam)<br />
fries museum | pagina 50<br />
Provincie <strong>Fries</strong>land<br />
P2011-015 Gerco de Ruijter, Kruiend ijs,<br />
foto, 2009, inkt op papier, 80.0 x<br />
80.0 cm, aankoop Gerco de Ruijter<br />
(Rotterdam)<br />
P2011-029 Trijnie van der Wal, The Burden<br />
of Atlas, 2009-2011, acryl op<br />
papier, 580.0 x 45.0 cm, aankoop<br />
Trijnie van der Wal (Joure)<br />
P2011-030 Elmar Kuiper, Birth, Life, Death,<br />
Video film op DVD, 2010 ed. 1/3,<br />
35 min 40 sec, aankoop Elmar<br />
Kuiper (Hûns)<br />
P2011-031A Caro Kroon, Eat Me, Drink Me,<br />
=AN 2010, installatie bestaande uit<br />
40 delen, afmetingen variabel,<br />
aankoop Galerie de Roos van<br />
Tudor (Leeuwarden)<br />
P2011-032A=X Eva Gjaltema, Famylje, 2004-<br />
2010, installatie van 24 ingelijste<br />
prints van foto’s en documenten,<br />
editie 1/3, aankoop Eva Gjaltema<br />
(Amsterdam)<br />
Knecht-Drenth Fonds<br />
PCK04789A=L Joachim Schmid, Meetings,<br />
print, 2003-2007, , 30 x 40 cm op<br />
40 x 50 cm, ed 3/3, inkt en papier,<br />
aankoop XX Multiple Galerie<br />
(Rotterdam)<br />
Schenking<br />
P2011-003 Gerco de Ruijter, Oostrum, foto,<br />
2009, inkt op papier, 80.0 x 80.0<br />
cm, schenking Gerco de Ruijter<br />
(Rotterdam)<br />
P2011-004 Gerco de Ruijter, Dobbe, foto,<br />
2009, inkt op papier, 80.0 x 80.0<br />
cm, schenking Gerco de Ruijter<br />
(Rotterdam)<br />
P2011-005 Gerco de Ruijter, Joure, foto,<br />
2009, inkt op papier, 80.0 x 80.0<br />
cm, schenking Gerco de Ruijter<br />
(Rotterdam)<br />
P2011-006 Gerco de Ruijter, Fochterloerveen,<br />
foto, 2009, inkt op papier,<br />
80.0 x 80.0 cm, schenking Gerco<br />
de Ruijter (Rotterdam)
P2011-007 Gerco de Ruijter, N383, foto, 2009,<br />
inkt op papier, 80.0 x 80.0 cm,<br />
schenking Gerco de Ruijter (Rotterdam)<br />
P2011-008 Gerco de Ruijter, Schoterdijk, foto,<br />
2009, inkt op papier, 80.0 x 80.0 cm,<br />
schenking Gerco de Ruijter (Rotterdam)<br />
P2011-009 Gerco de Ruijter, Marrum, foto,<br />
2009, inkt op papier, 80.0 x 80.0 cm,<br />
schenking Gerco de Ruijter (Rotterdam)<br />
P2011-010 Gerco de Ruijter, Camminghaburen,<br />
foto, 2009, inkt op papier, 80.0<br />
x 80.0 cm, schenking Gerco de<br />
Ruijter (Rotterdam)<br />
P2011-011 Gerco de Ruijter, Werf Workum,<br />
foto, 2009, inkt op papier, 80.0 x<br />
80.0 cm, schenking Gerco de Ruijter<br />
(Rotterdam)<br />
P2011-012 Gerco de Ruijter, Dijk bij Zurich,<br />
foto, 2009, inkt op papier, 80.0 x<br />
80.0 cm, schenking Gerco de Ruijter<br />
(Rotterdam)<br />
P2011-013 Gerco de Ruijter, Sandfirden foto,<br />
2009, inkt op papier, 80.0 x 80.0 cm,<br />
schenking Gerco de Ruijter (Rotterdam)<br />
P2011-014 Gerco de Ruijter, De Dollen, foto,<br />
2009, inkt op papier, 80.0 x 80.0 cm,<br />
schenking Gerco de Ruijter (Rotterdam)<br />
PCK04790 Bert Loerakker, Zonder titel ,monotype,<br />
2009, inkt op papier, 30.3 x<br />
50.1 cm schenking dhr. en mevr.<br />
Knecht-Drenth (Amsterdam)<br />
S2011-002 Bouke van der Sloot, Gezicht<br />
op Stiens, schilderij, 1956-1958,<br />
olieverf op doek, 48.5 x 81.3 cm,<br />
schenking dhr. G.H.J. Hooijschuur<br />
(Medemblik)<br />
Legaat<br />
P2011-016 Simon Kamminga, Tongerfleagen,<br />
aquarel, 1927, potlood op papier,<br />
39.0 x 55.0 cm, legaat Bauke van<br />
Dokkumburg (Veenwouden)<br />
P2011-017 Simon Kamminga, Kermisvertier in<br />
Hof van Holland, tekening, 1920-<br />
1984, pastelkrijt op papier, 34.8 x<br />
50.0 cm, legaat Bauke van Dokkumburg<br />
(Veenwouden)<br />
P2011-018 Simon Kamminga, Zaaier, tekening,<br />
1920-1984, potlood en inkt op<br />
papier, 35.0 x 29.0 cm, legaat Bauke<br />
van Dokkumburg (Veenwouden)<br />
P2011-019 Simon Kamminga, Landschap met<br />
skûtsje, tekening, 1920-1984, potlood<br />
en inkt op papier, 15.0 x 23.0<br />
cm,legaat Bauke van Dokkumburg<br />
(Veenwouden)<br />
P2011-020 Simon Kamminga, Man achter<br />
ploeg met vier paarden, tekening,<br />
1920-1984, potlood op papier, 24.0 x<br />
29.0 cm, legaat Bauke van Dokkumburg<br />
(Veenwouden)<br />
S2011-021 Simon Kamminga, Noarderljocht,<br />
schilderij, 1920-1984, olieverf op<br />
doek, 58.0 x 70.0 cm, legaat Bauke<br />
van Dokkumburg (Veenwouden)<br />
S2011-022 Simon Kamminga, Ljochtmoanne,<br />
schilderij, 1920-1984, olieverf op<br />
doek, 57.0 x 75.0 cm, legaat Bauke<br />
van Dokkumburg (Veenwouden)<br />
Aankoop- en presentatiebeleid moderne en hedendaagse kunst 2012 | pagina 51
Aangekocht<br />
José Witteveen<br />
The Girl<br />
2011<br />
ets<br />
88 x 37 cm<br />
Ed. # 1 van 3<br />
M.J.<br />
2011<br />
ets<br />
88x 37 cm<br />
ed. # 1 van 3<br />
De beide etsen van José Witteveen (Leeuwarden, 1981)<br />
zijn zowel portretten als verbeeldingen van hedendaagse<br />
iconen. In ‘The Girl’ herkennen we José Witteveen zelf<br />
vermomd als Jeanne d’Arc. Haar pendant is niemand<br />
minder dan Michael Jackson. Uitgevoerd in de buitengewoon<br />
trage etstechniek combineert José Witteveen<br />
zowel historische voorbeelden (als de middeleeuwse<br />
icoon) als hedendaagse opvattingen over sterallures,<br />
superego’s en stijliconen. Desondanks valt er voor de<br />
kijker nog veel te raden: waarom zien we het bleke gelaat<br />
van M.J. tegelijkertijd met zijn geraamte? Leeft de man<br />
nog of is hij al geruime tijd dood? En waarom houdt<br />
fries museum | pagina 52<br />
hij zijn rechterhand voor zijn kruis en groet hij met z’n<br />
linkerhand zijn fans of gelovigen? Even ongenaakbaar is<br />
onze Jeanne d’Arc. Haar harnas correspondeert opmerkelijk<br />
genoeg met M.J.’s ribben en ook rond haar hoofd<br />
straalt een halo. Als teken van haar professie houdt ze<br />
een burijn in haar hand. Ze lijkt de kuisheid en heiligheid<br />
zelve totdat we haar linker hand zien. Ook dit is een<br />
eigentijds beeld van een eigentijdse vrouw.<br />
Aangekocht voor de collectie <strong>Fries</strong>e moderne kunst.