Begaafd doch beperkt - Wetenschappelijk Tijdschrift Autisme
Begaafd doch beperkt - Wetenschappelijk Tijdschrift Autisme
Begaafd doch beperkt - Wetenschappelijk Tijdschrift Autisme
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Wetenschappelijk</strong> <strong>Tijdschrift</strong> <strong>Autisme</strong><br />
Samenvatting<br />
Dit artikel beschrijft de problemen die mensen met een <strong>Autisme</strong>spectrumstoornis kunnen hebben binnen hun<br />
werksituatie. Daarnaast wordt beschreven op welke wijze persoonlijkheidsvragenlijsten en een formele analyse<br />
van narratieven bij de Thematische Apperceptie Test (TAT) behulpzaam kunnen zijn bij de vroege detectie van een<br />
<strong>Autisme</strong>spectrumstoornis.<br />
Summary<br />
This article describes how the presence of an Autism Spectrum Disorder may impair job-performance. In<br />
addition, the article describes how personality questionnaires and a fomal analysis of Thematic Apperception<br />
Test-narratives may be of use in the early detection of an Autism Spectrum Disorder.<br />
Inleiding<br />
In de arbeidsgerelateerde Geestelijke GezondheidsZorg<br />
(GGZ) kan men vrijwel alle soorten psychiatrische<br />
problemen tegenkomen. Hulpverleners krijgen ook soms<br />
te maken met mensen die niet uit zichzelf hulpvragen,<br />
maar in opdracht van een instantie (bijv. werkgever,<br />
sociale dienst) worden doorgestuurd. Het weigeren van<br />
medewerking kan voor deze mensen maatschappelijk,<br />
financiële of juridische gevolgen hebben. Onder deze<br />
laatste groep bevinden zich veel mensen die voldoen aan<br />
de criteria van <strong>Autisme</strong>spectrumstoornissen (ASS).<br />
Historisch gezien laten de diverse publicaties op<br />
het gebied van ASS een voortgaande ontwikkeling in<br />
terminologie en differentiatie zien (Buma & van der Gaag,<br />
1996; Myhr, 1998; Szatmari, 2000; Walker e.a., 2004).<br />
Hieruit blijkt dat deze stoornissen, zeker op hogere leeftijd<br />
moeilijk te onderscheiden zijn van persoonlijkheidsstoornissen<br />
(De Koning & Fouwels, 2005; Gilberg, 1998;<br />
Naidu e.a., 2006; Nylander & Gillberg, 2001; Timmerman<br />
& Foran, 2002). Een factor die hier mede aan bijdraagt,<br />
is het feit dat volwassenen met ASS in de loop der tijd<br />
hun beperkingen tot op een behoorlijk niveau kunnen<br />
compenseren door middel van cognitieve (bijv. kennis) en<br />
sociale vaardigheden. Een hoge lijdensdruk bij aanmelding<br />
kan de onderliggende beperkingen bij ASS maskeren, wat<br />
diagnosticeren nog verder bemoeilijkt.<br />
Hieronder zal worden beschreven welke beperkingen<br />
gepaard gaan met ASS op de werkvloer, in termen van<br />
“theory of mind”, centrale coherentie en/of schakelvaardigheid.<br />
Er zal verder worden ingegaan op het belang van<br />
de inzet van persoonlijkheidsvragenlijsten en de Thematische<br />
Apperceptie Test (TAT) in het kader van de vroege<br />
signalering van autistische kenmerken en de differentiaal<br />
diagnostiek.<br />
<strong>Autisme</strong>spectrumstoornissen<br />
De DSM-IV-TR (APA, 2000) noemt meerdere <strong>Autisme</strong>spectrumstoornissen,<br />
waaronder de Autistische Stoornis,<br />
het Asperger Syndroom en de Pervasieve Ontwikkelingsstoornis-Niet<br />
Anderszins Omschreven (PDD-NOS)<br />
waarin mensen met hoger functionerend autisme zijn<br />
inbegrepen. Het bestaan van een categorie PDD-NOS blijft<br />
noodzakelijk zolang verdere differentiatie niet kan worden<br />
gerealiseerd. In de praktijk komt men een grote diversiteit<br />
aan volwassenen met PDD-NOS tegen waarvan sommigen<br />
niet eenvoudig te diagnosticeren zijn. Er lijken immers<br />
veel differentiërende variabelen een rol te spelen, waarmee<br />
onderzoekers rekening zouden kunnen houden. Denk<br />
hierbij aan intelligentieniveau, zintuiglijke conditie, mate<br />
van reflectief vermogen, non-verbale contactuele mogelijkheden,<br />
aard en de mate van contactlegging enzovoorts.<br />
Als voorbeeld hieronder twee moeilijk te diagnosticeren<br />
groepen met PDD-NOS (hier gemakshalve als ‘subtiele’<br />
PDD genaamd) die last van arbeidsgerelateerde klachten<br />
kunnen krijgen.<br />
Groep 1: Men kan iemand tegenkomen met een (hoger<br />
dan het) gemiddelde intelligentieniveau met soms een of<br />
twee “uitschieters” binnen het intelligentieprofiel. Dit laatste<br />
wil zeggen dat de persoon op een bepaalde vaardigheid<br />
significant hoger scoort dan op de overige vaardigheden.<br />
Deze uitschieters kunnen per persoon variëren waardoor<br />
het niet mogelijk is om een eenduidig patroon onder deze<br />
populatie vast te stellen.<br />
Er is verder geen sprake van bizarre of excentrieke<br />
verschijnselen die wel bij het Asperger Syndroom<br />
waarneembaar kunnen zijn. Tijdens de initiële contacten<br />
vallen ook geen ongewone contactuele eigenschappen op.<br />
Hierdoor kunnen deze mensen sociaal competent (zelfs<br />
voorzien van humor) overkomen. Niet zelden worden<br />
deze mensen, vanwege hun trouw en hard werken,<br />
gepromoveerd tot meer verantwoord werk als leidinggevende,<br />
waarna het al snel misloopt. Eigenlijk zijn ze niet<br />
opgewassen tegen dergelijke veranderingen, waarbij taken<br />
en contacten plotseling een stuk ingewikkelder worden.<br />
Groep 2: Men kan ook mensen tegenkomen met een<br />
45