zwem je met me mee 0305 - Stichting Saac
zwem je met me mee 0305 - Stichting Saac
zwem je met me mee 0305 - Stichting Saac
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Zwem <strong>je</strong> <strong><strong>me</strong>t</strong> <strong>me</strong> <strong>me</strong>e?<br />
Wat is het effect van dolfijntherapie bij kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking tussen de 4 en 17 jaar.<br />
Beroepsopdracht van:<br />
Bibi I. Brugman<br />
Wendy I. de Wit<br />
Opdracht gevers:<br />
Fundashon SamSam Ku Dolfein<br />
Hogeschool van Amsterdam<br />
Hogeschool van Amsterdam<br />
Opleiding Fysiotherapie<br />
Amsterdam, <strong>me</strong>i 2008
Zwem <strong>je</strong> <strong><strong>me</strong>t</strong> <strong>me</strong> <strong>me</strong>e?<br />
Wat is het effect van dolfijntherapie bij kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking tussen de 4 en 17 jaar.<br />
Beroepsopdracht van:<br />
Bibi I. Brugman<br />
Wendy I. de Wit<br />
Opdracht gevers:<br />
Fundashon SamSam Ku Dolfein<br />
Hogeschool van Amsterdam<br />
Hogeschool van Amsterdam<br />
Opleiding Fysiotherapie<br />
Amsterdam, <strong>me</strong>i 2008<br />
2
Sa<strong>me</strong>nvatting<br />
Studie opzet<br />
Er is een beschrijvend onderzoek gedaan naar de effecten van dolfijntherapie bij kinderen<br />
tussen de 4 en 17 jaar <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking. Het onderzoek is opgebouwd uit twee delen.<br />
Het eerste deel is een inventarisatie van de effecten van dolfijntherapie, bij kinderen tussen de<br />
4 en 17 jaar <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking, van niet wetenschappelijk onderbouwde literatuurstudies.<br />
In het tweede deel is, doormiddel van interviews, onderzoek gedaan naar de effecten van<br />
dolfijntherapie in de praktijk.<br />
De resultaten zijn geanalyseerd, ko<strong>me</strong>n aan de orde, en worden tot slot besproken doormiddel<br />
van een conclusie en een discussie.<br />
Doel van de studie<br />
Het inventariseren van de effecten van dolfijntherapie bij kinderen tussen de 4 en 17 jaar <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
een beperking.<br />
Methode<br />
Beschrijvende literatuur inventarisatie en interviews.<br />
Resultaten<br />
Uit beide delen van het onderzoek lijkt dolfijntherapie positieve effecten te hebben op<br />
kinderen tussen de 4 en 17 jaar <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking. Vooral op social-emotioneel gebied<br />
worden veel positieve veranderingen waargeno<strong>me</strong>n. De grootste vooruitgangen zijn te<br />
waargeno<strong>me</strong>n op het gebied van zelfvertrouwen en communiceren.<br />
Conclusie<br />
Met deze inventarisatie is er, doormiddel van een beschrijvend onderzoek, een eerste stap<br />
gemaakt in het verza<strong>me</strong>len van de nodige gegevens.<br />
Al lijken er veel positieve veranderingen te zijn, er moet niet vergeten worden dat de<br />
intuïtieve kijk op de therapie, van onder andere families en therapeuten, is gebaseerd op<br />
ervaringen en/of <strong>me</strong>ningen.<br />
Hierdoor is het van groot belang dat er wetenschappelijk onderzoek gedaan wordt op het<br />
gebied van dolfijntherapie, om de tot nu toe beschreven effecten van deze therapie te<br />
bekrachtigen of uit te sluiten.<br />
3
Voorwoord<br />
Voor u ligt een verslag dat geschreven is in het kader van de beroepsopdracht, in opdracht van<br />
de opleiding Fysiotherapie aan de Hogeschool van Amsterdam. Dit product is, in de periode<br />
van december 2006 tot en <strong><strong>me</strong>t</strong> <strong>me</strong>i 2008, geschreven door Bibi Brugman en Wendy de Wit.<br />
De opdracht is deels aangeboden door een externe opdracht gever Fundashon SamSam Ku<br />
Dolfein, en is voor een deel onze eigen opdracht.<br />
Wij willen via deze weg een aantal <strong>me</strong>nsen bedanken die ons de afgelopen maanden op weg<br />
geholpen hebben en zich hebben ingezet bij het tot stand ko<strong>me</strong>n van deze docu<strong>me</strong>nten. Onze<br />
dank gaat uit naar:<br />
Kiek van der Putte, onze begeleider van de Hogeschool van Amsterdam, voor haar<br />
begeleiding en feedback op onze docu<strong>me</strong>nten. Maar ook voor haar geduld en de extra tijd die<br />
ze voor ons heeft vrij gemaaktt, om ons product tot een goed eind te brengen.<br />
Jetty de Miranda en Siu-Li-Oei van der Giessen van Fundashon Samsam, voor het<br />
verstrekken van een deel van de opdracht, het geven van feedback waar nodig en de<br />
begeleiding daarin.<br />
R. Griffioen en J. Dekker voor het verstrekken van de vragenlijst.<br />
Het CDTC voor het beschikbaar stellen van alle bestaande literatuur over dolfijntherapie.<br />
Alle therapeuten, dolfijntrainers en dolfijnen voor hun <strong>me</strong>dewerking en ons de mogelijkheid<br />
te geven om de therapieën te kunnen observeren.<br />
Tot slot willen wij alle ouders, verzorgers, grootmoeders, docenten en de kinderen die<br />
<strong>me</strong>egewerkt hebben aan ons onderzoek heel erg bedanken voor hun gastvrijheid en het<br />
beantwoorden van al onze vragen.<br />
Zonder jullie was het nooit gelukt! Masha Danki!<br />
Bibi Brugman Wendy de Wit<br />
Mei 2008<br />
4
Inhoudsopgave<br />
Sa<strong>me</strong>nvatting..........................................................................................................................3<br />
Voorwoord .............................................................................................................................4<br />
Inhoudsopgave .......................................................................................................................5<br />
1. Inleiding .........................................................................................................................6<br />
1.1 Aanleiding en relevantie ...............................................................................................6<br />
1.2 Doel onderzoek en centrale onderzoeksvragen ..............................................................6<br />
2. Methode literatuur onderzoek .........................................................................................8<br />
2.1 Inleiding .......................................................................................................................8<br />
2.2 Literatuuronderzoek......................................................................................................8<br />
2.3 Methode van dataverza<strong>me</strong>ling.......................................................................................8<br />
2.4 Resultaten literatuur onderzoek.....................................................................................9<br />
2.5 Analyse onderzoeksartikelen.......................................................................................16<br />
2.6 Resultaten beschrijvende artikelen ..............................................................................20<br />
2.7 Analyse beschrijvende artikelen..................................................................................22<br />
3. Methode Interviews ......................................................................................................24<br />
3.1 Inleiding .....................................................................................................................24<br />
3.2 Onderzoekspopulatie...................................................................................................24<br />
3.3 Resultaten interviews ..................................................................................................26<br />
4. Discussie, aanbevelingen en conclusie ..........................................................................34<br />
4.1 Inleiding .....................................................................................................................34<br />
4.2 Discussie ....................................................................................................................34<br />
4.3 Aanbevelingen............................................................................................................38<br />
4.4 Conclusie....................................................................................................................39<br />
5. Literatuur......................................................................................................................40<br />
6. BijlagenBijlage 1: Uitleg dolfijntherapie.......................................................................41<br />
Bijlage 1: Uitleg dolfijntherapie............................................................................................42<br />
Bijlage 2: Vragenlijst Nederlands .........................................................................................43<br />
Bijlage 3: Vragenlijst Papia<strong>me</strong>nto.........................................................................................53<br />
Bijlage 4: Codeerschema SPSS.............................................................................................61<br />
Bijlage 5: Resultaten Enquêtes..............................................................................................68<br />
5
1. Inleiding<br />
1.1 Aanleiding en relevantie<br />
Ouders van kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> een ernstige handicap streven dagelijks naar een zo hoog mogelijke<br />
levenskwaliteit voor hun kind. Hierdoor gaan ouders vaak op zoek naar aanvullende<br />
behandel<strong><strong>me</strong>t</strong>hodes die naast de reguliere therapieën, de levenskwaliteit van hun kinderen<br />
kunnen verbeteren. De ouders van deze kinderen zien dolfijntherapie als een mogelijk<br />
aanvullende therapie 1 .<br />
Dolfijntherapie is een therapie voor kinderen/jongeren <strong><strong>me</strong>t</strong> veel uiteenlopende beperkingen.<br />
De therapie is een multidisciplinaire behandel<strong><strong>me</strong>t</strong>hode, waarin o.a. speciaal opgeleiden<br />
fysiotherapeuten sa<strong>me</strong>nwerken <strong><strong>me</strong>t</strong> speciaal voor de therapie getrainde dolfijnen 2 . De dolfijn<br />
wordt ingezet als stimulans en/of beloning voor het gewenste gedrag tijdens een behandeling.<br />
De doelgroep voor de therapie is bewust niet strikt afgebakend, om zoveel mogelijk kinderen<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> uiteenlopende afwijkingen te kunnen helpen¹. Dolfijntherapie kan gebruikt worden als<br />
een “jumpstart” voor het verbeteren van de toestand van het kind, dat verder ontwikkeld kan<br />
worden tijdens reguliere therapieën (bijvoorbeeld fysiotherapie) 3<br />
Fundashon Samsam ku Dolfein is een beginnende stichting op Curaçao die dolfijntherapie<br />
geeft, aan kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking op het eiland. Deze stichting is speciaal opgezet om<br />
dolfijntherapie toegankelijk te maken voor de plaatselijke bevolking. In februari 2007 is hun<br />
eerste termijn van dolfijntherapie afgerond.<br />
1.2 Doel onderzoek en centrale onderzoeksvragen<br />
De laatste jaren groeit de populariteit van dolfijntherapie. In het onderzoek van McKinney en<br />
Price wordt aangegeven, dat dolfijntherapie zorgt voor een verbetering van 90% op de fysieke<br />
en/of <strong>me</strong>ntale toestand van een kind. Er is ook kritiek op dolfijntherapie. Critici vragen zich af<br />
of de therapie wel valide is en geven aan dat dolfijntherapie dezelfde effecten heeft als het<br />
ne<strong>me</strong>n van een warm bad of interacties <strong><strong>me</strong>t</strong> huisdieren. 4<br />
De vele positieve verhalen over dolfijntherapie kunnen echter niet bewezen worden. De<br />
nieuwsgierigheid of deze effecten daadwerkelijk ook behaald zijn blijft groeien.<br />
In het kader van deze beroepsopdracht zijn er in sa<strong>me</strong>nwerking <strong><strong>me</strong>t</strong> Fundashon Samsam ku<br />
Dolfein, de volgende 3 onderzoeksvragen geformuleerd.<br />
Vraagstelling1<br />
Het inventariseren van de effecten van dolfijntherapie op de levenskwaliteit van kinderen<br />
tussen de 4 en 17 jaar <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking. Door van het onderzoeken van beschikbare<br />
literatuur op het gebied van dolfijntherapie.<br />
De eerste vraagstelling is als volgt geformuleerd:<br />
Wat beschrijft de literatuur over de effecten van dolfijntherapie op de levenskwaliteit van<br />
kinderen tussen de 4 en 17 jaar <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking?<br />
1 www.docdolphin.nl<br />
2 www.cdtc.an<br />
3 Nathanson 1998<br />
4 McKinney et al., 2001; Price, 2001<br />
6
Vraagstelling 2<br />
Door het houden van interviews <strong><strong>me</strong>t</strong> respondenten, oriënteren in de effecten van<br />
dolfijntherapie, gegeven door Fundashon Samsam ku Dolfijn, op de levenskwaliteit van<br />
kinderen op Curaçao tussen de 4 en 17 jaar <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking.<br />
De tweede vraagstelling is als volgt geformuleerd:<br />
Wat is het effect van dolfijntherapie bij kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking tussen de 4 en 17 jaar.<br />
Vraagstelling 3<br />
Laten zien of de beschreven effecten vanuit de literatuur studie terug te koppelen zijn aan de<br />
resultaten vanuit de praktijk.<br />
De derde, en laatste, vraagstelling is als volgt geformuleerd:<br />
Zijn de beschreven effecten vanuit de literatuur studie terug te koppelen aan de resultaten<br />
vanuit de praktijk?<br />
7
2. Methode literatuur onderzoek<br />
2.1 Inleiding<br />
Om de onderzoeksvraag naar de effecten van dolfijntherapie op de levenskwaliteit van<br />
kinderen tussen de 4 en 17 jaar <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking te beantwoorden, is een literatuuronderzoek<br />
uitgevoerd. De onderzoeks<strong><strong>me</strong>t</strong>hoden worden in de volgende paragrafen besproken waarbij<br />
aandacht wordt besteed aan de onderzoekspopulatie, de <strong><strong>me</strong>t</strong>hode van dataverza<strong>me</strong>ling, de<br />
procedure en de data analyse.<br />
2.2 Literatuuronderzoek<br />
De vraagstelling van het literatuuronderzoek luidt: “Wat beschrijft de literatuur over de<br />
effecten van dolfijntherapie op de levenskwaliteit van kinderen tussen de 4 en 17 jaar <strong><strong>me</strong>t</strong> een<br />
beperking?”<br />
2.3 Methode van dataverza<strong>me</strong>ling<br />
Om geschikte literatuur te vinden voor de inventarisatie is er in verschillende databanken<br />
gezocht. Te noe<strong>me</strong>n: databank bibliotheek AMC, Pub<strong>me</strong>d, Cochrane, Eric ( Educational<br />
research information center database), Scholar.google.com, Picarta, www.BMJ.com en<br />
www.findarticles.com. Vanwege het minimale aantal bruikbare resultaten vanuit de<br />
databanken is er tevens gezocht op Internet via de zoekmachine Google.<br />
Tot slot is gebruik gemaakt van de sneeuwbal<strong><strong>me</strong>t</strong>hode. De literatuurlijsten van al<br />
geselecteerde artikelen werden gebruikt ten behoeve van het zoeken naar andere relevante<br />
artikelen. Dit leverde een enkel artikel op.<br />
In de genoemde databanken zijn de volgende zoekter<strong>me</strong>n gebruikt: Dolphin assisted therapy,<br />
Dolphintherapy, Dolfijntherapie, DAT therapy, Animal assisted therapy, Dolphin and therapy,<br />
Dolphin and children, Dolphin and children and disabilities, Dolphin and effects, Effects and<br />
dolphintherapy, Nathanson, Lukina.<br />
De inclusiecriteria voor geschikte literatuur waren;<br />
1) Artikelen moeten gaan over dolfijntherapie die specifiek gegeven is aan kinderen<br />
tussen de 4 en 17 jaar <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking.<br />
2) Artikelen moeten aangeven wat de effecten zijn van de gegeven dolfijntherapie.<br />
3) Artikelen moeten Nederlands of Engelstalig zijn.<br />
4) Artikelen moeten gepubliceerd zijn tussen 1989 en 2006.<br />
2.3.1 Procedure<br />
Uit een eerste analyse van de gevonden literatuur is gebleken dat er tot nu toe geen<br />
wetenschappelijke onderzoeken over dolfijntherapie bestaan. Het zoeken in de<br />
bovengenoemde databanken leverde 8 onderzoeken op zie tabel 2.4.1. Het gebruik van<br />
bredere zoekter<strong>me</strong>n in Google leverde 5 aanvullende beschrijvende artikelen op zie tabel<br />
2.3.4. Deze artikelen sloten aan bij de onderzoeksvraag. Gezien de inhoudelijke relevantie van<br />
de artikelen zijn deze artikelen eveneens opgeno<strong>me</strong>n in het literatuuroverzicht.<br />
2.3.2 Analyse<br />
Voor het structureren van de literatuurbevindingen en om de <strong><strong>me</strong>t</strong>hodologische waarde van de<br />
studies te bepalen is in eerste instantie gekozen voor de criterialijsten “Evidence-Based<br />
Richtlijnontwikkeling” van Cochrane. Gezien de gevonden literatuur zijn deze criterialijsten<br />
8
niet functioneel gebleken. Om de lijsten toch aan een analyse te onderwerpen zijn functionele<br />
onderwerpen uit de criterialijsten gebruikt bij de analyse.<br />
De criteriapunten over de <strong><strong>me</strong>t</strong>hodologische kwaliteit van de onderzoeksliteratuur zijn<br />
aangepast en bevatten de volgende aspecten: naam van de auteurs, jaar van uitvoering, het<br />
design, de primaire bevindingen en de grootste bedreigingen voor de validiteit van het<br />
onderzoek. Specifiekere aspecten zijn niet gebruikt wegens gebrek aan wetenschappelijk<br />
onderzoek over dolfijntherapie.<br />
In de resultaten van de beschrijvende artikelen ko<strong>me</strong>n de volgende aspecten aan de orde:<br />
naam van auteurs, titel en jaar van uitvoering, het doel van het artikel, de effecten van de<br />
therapie en de conclusie.<br />
Om ervoor te zorgen dat de studies op dezelfde wijze beoordeeld worden, zijn vooraf de<br />
criterialijsten besproken en afspraken gemaakt over de manier van interpreteren en<br />
beoordelen. De verza<strong>me</strong>lde gegevens zullen overzichtelijk worden weergegeven in tabellen in<br />
het hoofdstuk “Resultaten”.<br />
2.4 Resultaten literatuur onderzoek<br />
Vanuit de eerste zoekstrategie zijn 8 artikelen opgeno<strong>me</strong>n in de inventarisatie (zie tabel<br />
2.4.1). Om een eerste indruk te krijgen van de resultaten is in Tabel 2.4.1 een overzicht te<br />
vinden van de deelne<strong>me</strong>rs uit de onderzoeken. In Tabel 2.4.2 is een overzicht geschetst van de<br />
opzet van de onderzoeksartikelen, gevolgd door een overzicht van de studie uitkomsten en de<br />
bedreigingen van de validiteit van de studies in Tabel 2.4.3.<br />
Vanuit de tweede zoekstrategie zijn 5 artikelen opgeno<strong>me</strong>n in de inventarisatie (zie tabel<br />
2.6.1). Deze artikelen zijn beschrijvende artikelen, op het gebied van dolfijntherapie, zonder<br />
wetenschappelijke basis.<br />
Tabel 2.4.1 Informatie Deelne<strong>me</strong>rs<br />
Auteur Artikel Aantal<br />
kindere<br />
n<br />
Leeftijd<br />
kinderen<br />
Jongens Meis<strong>je</strong>s Diagnose van<br />
Kinderen<br />
1 Nathanson (1989) 6 2-6 jaar 6 0 Verstandelijk<br />
gehandicapt<br />
2 Nathanson & de Faria (1993) 8 3-8 jaar 5 3 Verstandelijk<br />
gehandicapt<br />
3 Nathanson et.al (1997) 47 2-13 jaar 27 20 Complex<br />
gehandicapt<br />
4 Nathanson (1998) 71 2-12 jaar Onbekend Onbekend Variërende<br />
handicaps<br />
5 Lukina (1999) 147 4-12 jaar Onbekend Onbekend Variërende<br />
6 Servais (1999)<br />
15 1-3 jaar<br />
(ontwikkeling<br />
niveau)<br />
7 Kohn (2003) 193 2-30 jaar<br />
(3-10 jaar <strong>me</strong>est<br />
voorko<strong>me</strong>nd)<br />
9 4<br />
handicaps<br />
Autis<strong>me</strong><br />
108 85 Variërende<br />
handicaps<br />
8 van Vugt (2006) 20 6-11 jaar 9 11 Variërende<br />
handicaps<br />
9
Tabel 2.4.2 Opzet onderzoeksartikelen<br />
Studie Design Onafhankelijk/<br />
interventie variabele<br />
Nathanson<br />
1989<br />
Nathanson<br />
& Faria<br />
1993<br />
Nathanson<br />
et al 1997<br />
Nathanson<br />
1998<br />
Lukina<br />
1999<br />
Servais<br />
1999<br />
Pre-experi<strong>me</strong>nteel<br />
ontwerp<br />
Pre-experi<strong>me</strong>nteel<br />
ontwerp<br />
Pre-experi<strong>me</strong>nteel<br />
ontwerp<br />
Experi<strong>me</strong>nteel<br />
ontwerp bestaande uit<br />
een groep, eind test<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> enquête.<br />
Pre-experi<strong>me</strong>nteel<br />
ontwerp<br />
Zuiver experi<strong>me</strong>nteel<br />
ontwerp<br />
Interactie <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
dolfijnen vanaf het<br />
dok en in het water.<br />
Interactie <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
dolfijnen vanaf het<br />
dok en in het water.<br />
Interactie <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
favoriet speelgoed<br />
Interactie <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
dolfijnen vanaf het<br />
dok en in het water.<br />
Interactie <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
dolfijnen vanaf het<br />
dok en in het water.<br />
Interactie <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
dolfijnen vanaf het<br />
dok en in het water.<br />
Interactie <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
dolfijnen vanaf het<br />
Uitkomst <strong><strong>me</strong>t</strong>ingen Metingen van variaties in<br />
de interventie<br />
Percentages van goed<br />
respons.<br />
Opgeno<strong>me</strong>n<br />
observaties<br />
Gedrag verza<strong>me</strong>ld<br />
door directe<br />
observaties<br />
Onbekend Geen<br />
Water temperatuur; gebruik<br />
zelfde dolfijn; sessie vinden<br />
plaats op dezelfde tijd van de<br />
dag; geen veranderingen in<br />
de therapie.<br />
Water temperatuur; gebruik<br />
zelfde dolfijn, observator, en<br />
therapeut; sessie vinden<br />
plaats op dezelfde tijd van de<br />
dag; geen veranderingen in<br />
de therapie.<br />
Metingen voor<br />
betrouwbaarheid en<br />
validiteit<br />
Geen<br />
Geen<br />
Ouders enquête Onbekend Geen<br />
Testen en evaluatie<br />
(niet genoemd of<br />
beschreven), ouder<br />
observaties (<strong><strong>me</strong>t</strong>hode<br />
gegevens<br />
verza<strong>me</strong>ling<br />
onbekend), analyse<br />
van de hartrit<strong>me</strong>s.<br />
Na test d.m.v. een<br />
taak, opgeno<strong>me</strong>n<br />
Onbekend Geen<br />
Therapie werd op film gezet<br />
en door <strong>me</strong>erdere<br />
Geen afstemming tussen de<br />
observanten bij beoordelen<br />
10
Kohn<br />
2003<br />
van Vugt<br />
2006<br />
dok. observaties van<br />
aandacht.<br />
Pre-experi<strong>me</strong>nteel Interactie <strong><strong>me</strong>t</strong> Interview ouders 6<br />
ontwerp<br />
dolfijnen vanaf dok weken voor, 6 weken<br />
na en 6 maanden na<br />
therapie<br />
Cross-over ontwerp Interactie <strong><strong>me</strong>t</strong> 4 vragenlijsten<br />
dolfijnen vanaf het 2 ontwikkelde, 2<br />
dok.<br />
bestaande(<strong>me</strong>ssier +<br />
Nij<strong>me</strong>egse<br />
opvoeding).<br />
observanten beoordeeld. opna<strong>me</strong>s.<br />
Onbekend Ouders hebben een<br />
sub<strong>je</strong>ctieve perceptie op<br />
het gedrag van hun kind.<br />
Onbekend Geen<br />
11
Tabel 2.4.3 Studie uitkomsten en bedreigingen van de validiteit<br />
Auteur<br />
Artikel<br />
Nathanson<br />
1989<br />
Nathanson<br />
& Faria<br />
1993<br />
Relatie uitkomst en praktijk Primaire bevindingen Sociaal emotionele bevindingen Bedreigingen voor de<br />
validiteit.<br />
Nathanson geeft aan dat water en<br />
dolfijnen helpen bij het<br />
verminderen van stress. Kinderen<br />
kunnen beter aandacht besteden<br />
aan activiteiten waardoor ze<br />
tijdens de therapie hun taal en<br />
geheugen niveau kunnen<br />
verhogen.<br />
De attention-deficit hypothese<br />
werd gebruikt als basis voor de<br />
therapie. Sa<strong>me</strong>n <strong><strong>me</strong>t</strong> de<br />
hypothese dat dieren de aandacht<br />
van een kind kan vergroten,<br />
waardoor<br />
cognitieve processen verbeteren<br />
Meer correcte antwoorden op<br />
vragen tijdens dolfijntherapie<br />
sessies dan tijdens sessies in<br />
een klaslokaal setting<br />
Betere cognitieve processen<br />
tijdens Dolfijntherapie in<br />
vergelijking <strong><strong>me</strong>t</strong> speelgoed<br />
therapie.<br />
Geen • Gegevens uit<br />
verleden niet<br />
<strong>me</strong>egeno<strong>me</strong>n in<br />
onderzoek<br />
• Alge<strong>me</strong>ne<br />
ontwikkeling kind<br />
gedurende<br />
onderzoek<br />
• Verschillende<br />
gebruikte<br />
interventies<br />
• Geen informatie<br />
beschikbaar over<br />
validiteit van de<br />
video’s<br />
• Geen blindering<br />
• Placebo effect<br />
Geen • Gegevens uit<br />
verleden niet<br />
<strong>me</strong>egeno<strong>me</strong>n in<br />
onderzoek<br />
• Gebruik van<br />
verschillende<br />
interventies<br />
• Kleine<br />
onderzoeksgroep<br />
• Beoordelaars niet<br />
bekend <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
12
Nathanson<br />
et al 1997<br />
Nathanson<br />
1998<br />
De attention-deficit hypothese<br />
werd gebruikt als basis voor de<br />
therapie Sa<strong>me</strong>n <strong><strong>me</strong>t</strong> de principes<br />
van operatieconditionering en het<br />
interdisciplinaire team model.<br />
Kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> beperkingen<br />
hadden moeite <strong><strong>me</strong>t</strong> het<br />
vasthouden van aandacht bij<br />
relevante stimuli, <strong>me</strong>er dan de<br />
mogelijkheid tot het verwerken<br />
van informatie. Neurologische<br />
proble<strong>me</strong>n worden gezien als een<br />
oorzaak van een<br />
aandachtsprobleem.<br />
Dolfijntherapie resulteert in<br />
verwerving van zelfstandige<br />
fysieke en taal vaardigheden.<br />
Lessen gegeven tijdens<br />
Dolfijntherapie bleven gelijk<br />
of verbeterde <strong><strong>me</strong>t</strong> 50% van de<br />
tijd. 2 weken therapie is beter<br />
dan 1 week.<br />
therapie<br />
• Geen blindering<br />
• Placebo effect<br />
Onbekend • Geen data ter<br />
ondersteuning voor<br />
de gerapporteerde<br />
bevindingen.<br />
• Gegevens uit<br />
verleden niet<br />
<strong>me</strong>egeno<strong>me</strong>n in<br />
onderzoek<br />
• Verschillende<br />
gebruikte<br />
interventies<br />
• Placebo effect<br />
• Gebruikte <strong>me</strong>et<br />
instru<strong>me</strong>nten<br />
Het verbeteren en behouden van<br />
de in de enquête benoemde<br />
vaardigheden van 40% tot 69%.<br />
• Geen blindering<br />
• Gegevens uit<br />
verleden niet<br />
<strong>me</strong>egeno<strong>me</strong>n in<br />
onderzoek<br />
• Alge<strong>me</strong>ne<br />
ontwikkeling kind<br />
gedurende<br />
onderzoek<br />
• Verschillende<br />
gebruikte<br />
interventies<br />
• Placebo effect<br />
• Verschillende<br />
13
Lukina<br />
1999<br />
Servais<br />
1999<br />
Niet gespecificeerd Verbeteringen in de<br />
automatische ho<strong>me</strong>ostase van<br />
de kinderen en de psychoemotionele<br />
status<br />
Interactie <strong><strong>me</strong>t</strong> dolfijnen hielp<br />
autistische kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> leren,<br />
door middel van het vergroten<br />
van de aandacht en hun motivatie<br />
om <strong>me</strong>e te doen aan de therapie<br />
Kinderen in de eerste<br />
experi<strong>me</strong>ntele groep<br />
reageerde beter dan de<br />
kinderen in de controle groep.<br />
De tweede experi<strong>me</strong>ntele<br />
Vergroot vertrouwen in<br />
volwassenen en dolfijnen, zijn<br />
aardiger, aandacht naar anderen<br />
en zelfbeheersing, Ge<strong><strong>me</strong>t</strong>en hart<br />
rit<strong>me</strong>s indiceerde een<br />
vermindering van agressieve<br />
gevoelens, een verhoging op<br />
psycho-emotieel gebied.<br />
Kinderen in de eerste<br />
experi<strong>me</strong>ntele groep ontwikkelde<br />
een sociale band <strong><strong>me</strong>t</strong> de<br />
onderzoekers.<br />
<strong>me</strong>et- instru<strong>me</strong>nten<br />
• Geen blindering<br />
• Geen data ter<br />
ondersteuning van<br />
de bevindingen<br />
anders dan<br />
hartrit<strong>me</strong> data.<br />
• Gegevens uit<br />
verleden niet<br />
<strong>me</strong>egeno<strong>me</strong>n in<br />
onderzoek<br />
• Alge<strong>me</strong>ne<br />
ontwikkeling kind<br />
gedurende<br />
onderzoek<br />
• Meerdere<br />
behandelingen<br />
tegelijkertijd<br />
• Beoordelaars niet<br />
bekend <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
therapie<br />
• Geen blindering<br />
• Placebo effect<br />
• Beoordelaars niet<br />
• Geen therapie<br />
trouw<br />
• Alge<strong>me</strong>ne<br />
ontwikkeling kind<br />
gedurende<br />
onderzoek<br />
14
Kohn 2003 Niet gespecificeerd<br />
groep reageerde niet beter dan<br />
de controle groep.<br />
Positieve lange termijn<br />
effecten voor beide groepen<br />
beiden groepen op het gebied<br />
van zelfstandigheid,<br />
communicatie en motoriek.<br />
van Vugt<br />
2006<br />
Niet gespecificeerd Vooruitgang sociaal verbale<br />
uitingen, Herkennen van<br />
patronen, leggen makkelijker<br />
contact en kunnen zich beter<br />
verbaal uiten.<br />
• Geen blindering<br />
• Placebo effect<br />
Niet gespecificeerd • 2 verschillende<br />
onderzoeksgroepen<br />
vergeleken<br />
• Geen blindering<br />
• Geen controle<br />
groep<br />
• Placebo effect<br />
Vooruitgang sociaal verbale • Korte test periode<br />
uitingen, Herkennen van • Kleine<br />
patronen, leggen makkelijker<br />
onderzoeksgroep<br />
contact en kunnen zich beter<br />
verbaal uiten.<br />
•<br />
•<br />
Geen controle groep<br />
Geen blindering<br />
• Placebo effect<br />
15
2.5 Analyse onderzoeksartikelen<br />
2.5.1 Deelne<strong>me</strong>rs<br />
In totaal deden er 507 kinderen <strong>me</strong>e aan de studies. Gegevens werden bij alle studies verdeeld<br />
in een leeftijdscategorie, geslacht en type handicap. Bij de studies van Kohn (2003) en van<br />
Vugt (2006) werd ook de nationaliteit genoteerd.<br />
De exacte leeftijden van de kinderen werden niet in alle studies duidelijk genoteerd. 6 studies 5<br />
gaven een leeftijdscategorie aan. Een zevende studie 6 gaf alleen de ontwikkelingsleeftijd van de<br />
kinderen aan, deze was ge<strong><strong>me</strong>t</strong>en door gebruik te maken van de Psycho Educational Profile<br />
(PEP) 7 .<br />
In 6 studies 8 werd het geslacht van de kinderen aangegeven. Met uitzondering van de studie<br />
van van Vugt (2006), was het <strong>me</strong>rendeel (57%) van de kinderen jongen.<br />
Met uitzondering van de studie van Nathanson (1989), waren de studies opgebouwd uit<br />
kinderen diens ouders hun kinderen ingeschreven hadden voor of informatie aangevraagd<br />
hadden over, dolfijn therapie. Nathanson (1989) wierf zijn deelne<strong>me</strong>rs via een vereniging voor<br />
ouders <strong><strong>me</strong>t</strong> gehandicapte kinderen. Vier van de studies 9 waren opgezet <strong><strong>me</strong>t</strong> kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> een<br />
specifieke handicap welke bestonden uit; een groep kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> autis<strong>me</strong>, verstandelijke<br />
handicaps en complexe handicaps. De overige vier studies 10 waren opgezet <strong><strong>me</strong>t</strong> kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
variërende handicaps binnen de onderzoeksgroep.<br />
De nationaliteiten van de kinderen waren zeer divers. In de studie van Nathanson et al. (1997)<br />
was bijvoorbeeld een internationale sa<strong>me</strong>nstelling van kinderen uit Zwitserland, Korea,<br />
Duitsland, Ierland, Engeland en A<strong>me</strong>rika. Het exacte aantal kinderen per land werd in geen van<br />
de studies genoemd.<br />
2.5.2 Onderzoek Designs<br />
Zoals te zien is in Tabel 2, hebben 6 studies 11 een nul en eind<strong><strong>me</strong>t</strong>ing als onderzoek design<br />
gebruikt om het gedrag van de kinderen voor en na het krijgen van dolfijntherapie te <strong><strong>me</strong>t</strong>en.<br />
Binnen deze 6 studies gebruikte Nathanson (1989) en Nathanson & de Faria (1993) variaties<br />
van een omgekeerde behandeling <strong><strong>me</strong>t</strong> nul en eind <strong><strong>me</strong>t</strong>ing. De deelne<strong>me</strong>rs van het onderzoek<br />
van Nathanson (1989) kregen naast dolfijntherapie ook therapie in een leslokaal. De twee<br />
therapieën werden evenveel keer gegeven gedurende het onderzoek. De deelne<strong>me</strong>rs van het<br />
onderzoek van Nathanson & de Faria (1993) kregen 1 therapie sessie. De eerste groep kreeg<br />
dolfijntherapie gevolgd door therapie waarbij speelgoed gebruikt werd als bekrachtiger, de<br />
andere groep kreeg eerst therapie waarbij speelgoed gebruikt werd als bekrachtiger gevolgd<br />
door een sessie dolfijntherapie. De resultaten van de eind<strong><strong>me</strong>t</strong>ingen werden verkregen door het<br />
vergelijken van de prestaties van de kinderen gedurende de twee verschillende therapieën.<br />
5<br />
Nathanson (1989), Nathanson & de Faria (1993), Nathanson et.al (1997), Nathanson (1998), Lukina (1999),<br />
Kohn (2003)<br />
6<br />
Servais (1999)<br />
7<br />
Het Psychologisch Educatief Profiel (P.E.P.) is een psychologisch onderzoeksmiddel dat in de jaren '70 binnen<br />
de afdeling TEACCH (Treat<strong>me</strong>nt and Education of Autistic and related Communication Handicapped Children)<br />
in North Carolina werd ontwikkeld door Schopler erin Reichler, (1979). De PEP is speciaal voor kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
autis<strong>me</strong> ontwikkeld vanwege de eerdere opvatting dat deze kinderen niet testbaar zijn. De PEP is geschikt voor<br />
kinderen in de leeftijdscategorie van 1 tot 12 jaar.<br />
8<br />
Nathanson (1989), Nathanson & de Faria (1993), Nathanson et.al (1997), Servais (1999), Kohn (2003), van<br />
Vugt (2006)<br />
9<br />
Nathanson (1989), Nathanson & de Faria (1993), Nathanson et al. (1997), Servais (1999).<br />
10<br />
Nathanson (1998), (Lukina, (1999), Kohn (2003), van Vugt (2006)<br />
11<br />
Nathanson (1989), Nathanson & de Faria (1993), Nathanson et.al (1997), Lukina (1999), Servais (1999). Kohn<br />
(2003)<br />
16
Servais (1999) gebruikte naast een nul en eind<strong><strong>me</strong>t</strong>ing ook een controle groep. Nathanson<br />
(1998) gebruikte alleen een eind<strong><strong>me</strong>t</strong>ing om de resultaten van de dolfijntherapie te verkrijgen.<br />
Binnen deze studie moesten ouders een enquête invullen nadat hun kind een of twee weken<br />
dolfijntherapie gekregen had. Deze moest ten minste 1 jaar na dat hun kind de dolfijntherapie<br />
gekregen had ingevuld worden. De enquête bestond uit 15 vragen gericht op het gedrag van het<br />
kind. De vragen begonnen als volgt, “als gevolg van dolfijntherapie heeft mijn kind zijn/haar<br />
capaciteit omtrent ... gehandhaafd of verbeterd”. Iedere vraag ging over een gedragsken<strong>me</strong>rk en<br />
per vraag was de keus uit 6 mogelijke antwoorden: Nooit (0% van de tijd), soms (25% van de<br />
tijd), vaak (50% van de tijd), <strong>me</strong>estal (75% van de tijd), altijd (100% van de tijd) en niet van<br />
toepassing.<br />
Van Vugt (2006) gebruikte een cross-over design voor haar studie.<br />
2.5.3 Opzet therapie<br />
Er werden gemiddeld 16 therapie sessies gegeven van ongeveer 30 minuten. Met uitzondering<br />
van Nathanson & de Faria (1993), in deze studie werden 2 sessies dolfijntherapie gegeven die<br />
werden opgebouwd uit 18 taken.<br />
Alle onderzoekers gaven aan dat de therapie gegeven werd in een afgesloten bassin of tank <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
getrainde dolfijnen. In drie van de onderzoeken 12 werd aangegeven dat de kinderen op vaste<br />
tijden therapie kregen, <strong><strong>me</strong>t</strong> een vaste therapeut, dolfijntrainer en dolfijn.<br />
Drie onderzoeken 13 gaven aan dat de therapie gegeven werd gedurende de zo<strong>me</strong>rmaanden <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
een gemiddelde watertemperatuur van 29°C. In het onderzoek van van Vugt werd de therapie<br />
gegeven op Curaçao.<br />
2.5.4 Taken en motivators<br />
De taken die gegeven werden gedurende de dolfijntherapie werden benoemd in 4<br />
onderzoeksartikelen 14 . In drie van de genoemde studies 15 werden er verschillende ob<strong>je</strong>cten op<br />
houten planken geschilderd, hierbij moest een kind proberen de naam van het ob<strong>je</strong>cten te<br />
benoe<strong>me</strong>n. Servais (1999) gebruikte een cognitieve taak waarbij kinderen schuim rubber<br />
stuk<strong>je</strong>s op de juiste plek moest plaatsen op een bord.<br />
Motivators die gebruikt werden na het correct uitvoeren van een taak varieerde tussen direct<br />
contact <strong><strong>me</strong>t</strong> een dolfijn (voeren, kus<strong>je</strong> geven, <strong>zwem</strong><strong>me</strong>n <strong><strong>me</strong>t</strong> dolfijn) en/of indirect contact <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
de dolfijn (dolfijn truc laten uitvoeren).<br />
2.5.5 Uitkomsten<br />
De uitkomsten op het gebied van gedrag waren voorna<strong>me</strong>lijk op het gebied van, taal reacties,<br />
positief sociaal emotionele reacties, proble<strong>me</strong>n op kunnen lossen, concentratie, taal behoud en<br />
het afronden van motorische taken.<br />
Vier studies 16 werkte gedurende de therapie op individuele aandachtspunten per kind. In de<br />
studies van Lukina(1999) en Nathanson (1998) werden ook sociaal-emotionele verbeteringen<br />
ge<strong><strong>me</strong>t</strong>en.<br />
12 Nathanson & de Faria (1993), Nathanson et.al (1997), van Vugt (2006)<br />
13 Nathanson & de Faria (1993), Nathanson et al. (1997), Nathanson (1998)<br />
14 Nathanson (1989), Nathanson & de Faria (1993), Nathanson et.al (1997), Servais (1999)<br />
15 Nathanson (1989), Nathanson & de Faria (1993), Nathanson et.al (1997)<br />
16 Nathanson & de Faria (1993), Nathanson et.al (1997), Kohn (2003), van Vugt (2006)<br />
17
2.5.6 Studie Resultaten<br />
Met uitzondering Servais, geven alle onderzoekers aan dat er positieve effecten zichtbaar zijn<br />
op het gebied van gedrag. Bij het onderzoek van Servais lijkt maar één controle groep positief<br />
effecten verandert te zijn, de andere groep bleef het zelfde functioneren als voor de therapie.<br />
Op het gebied van spraak (het benoe<strong>me</strong>n van een ob<strong>je</strong>ct, het gebruik maken van gebaren taal,<br />
het aanleren van nieuwe woorden) cognitie (taal behoud, geheugen spellet<strong>je</strong>s, herkennen van<br />
patronen) en motorische functies (het plaatsen van een ring over een pin, rijken voor een<br />
ob<strong>je</strong>ct, schrijven) werden taken vaker correct uitgevoerd door de kinderen zowel tijdens als na<br />
het krijgen van dolfijntherapie. Taken werden vaker goed afgerond als een dolfijn er bij<br />
betrokken was, dan in een reguliere omgeving. Kinderen gaven <strong>me</strong>er juiste antwoorden op<br />
vragen tijdens dolfijntherapie sessies, dan tijdens sessies in een klassikale setting. Dezelfde<br />
kinderen hadden ook betere cognitieve processen tijdens dolfijntherapie dan tijdens<br />
speltherapie. De kinderen bewezen gedurende het experi<strong>me</strong>nt dat kinderen 2 tot 10 keer<br />
sneller konden leren na het krijgen van dolfijntherapie (Nathanson, 1989).<br />
Ook op sociaal- emotioneel gebied zijn er positieve veranderingen waargeno<strong>me</strong>n. Kinderen<br />
werden aardiger, konden zich beter concentreren, hielden <strong>me</strong>er oog contact, gingen sneller uit<br />
zichzelf spelen en kregen <strong>me</strong>er zelfbeheersing. Volgens Lukina (1999) vergroot de<br />
dolfijntherapie het vertrouwen van kinderen in volwassenen en dolfijnen, ze zijn aardiger en<br />
hebben <strong>me</strong>er aandacht naar anderen. Ge<strong><strong>me</strong>t</strong>en hartrit<strong>me</strong>s indiceerden een vermindering van<br />
agressieve gevoelens en lieten een vooruitgang op het psycho-emotieel gebied zien. Echter er<br />
was in dit artikel geen duidelijk <strong>me</strong>etinstru<strong>me</strong>nt beschreven voor de analyse van deze<br />
gegevens.<br />
2.5.7 Rivaliserende gegevens<br />
Tijdens het onderzoek zijn er verschillende beperkingen aan de orde geko<strong>me</strong>n. Het<br />
belangrijkste is dat geen van de gevonden studies wetenschappelijk onderbouwd is, wat een<br />
goede analyse bemoeilijkt. In deze literatuurstudie is er voor gekozen om iedere studie die<br />
voldeed aan de gestelde inclusie criteria <strong>me</strong>e te ne<strong>me</strong>n in de literatuurstudie en het een<br />
literatuurinventarisatie te noe<strong>me</strong>n.<br />
Voor alle onderzoeken zijn verschillende bedreigingen voor de validiteit, de grootste<br />
bedreigingen staan per studie genoteerd in tabel 3. Bij alle studies zijn een gering aantal<br />
gegevens verstrekt over de bevindingen. Een voorbeeld hiervan is dat 3 auteurs in hun<br />
studies 17 een beperkt aantal resultaten publiceerde over de nul en eind <strong><strong>me</strong>t</strong>ingen per kind.<br />
Door het uitlaten van deze gegevens is het onmogelijk te concluderen dat de genoemde<br />
resultaten bij ieder kind positief waren.<br />
Ondanks dat er bij vier 18 studies werd aangegeven dat kinderen zich na de therapie beter<br />
konden concentreren, is er bij drie van deze studies 19 over deze resultaten geen informatie te<br />
vinden. In het onderzoek van Lukina (1999) worden veel uitkomsten gepubliceerd die<br />
suggereren dat er een aanzienlijk groot aantal data is verza<strong>me</strong>ld gedurende het onderzoek,<br />
terwijl deze gegevens nergens terug te vinden zijn. Er werden maar een gering aantal specifieke<br />
gegevens gepubliceerd en deze gegevens werden niet duidelijk beschreven en/of ingedeeld. Zij<br />
geeft bijvoorbeeld aan dat er veel positieve effecten zijn op het sociaal-emotioneel en<br />
gedragsgebied na aanleiding van de gegeven dolfijntherapie, maar publiceert hierover geen<br />
17 Nathanson (1989), Nathanson & de Faria (1993), Nathanson et al. (1997)<br />
18 Nathanson (1989), Nathanson & de Faria (1993), Nathanson et al. (1997), Lukina (1999)<br />
19 Nathanson (1989), Nathanson & de Faria (1993), Nathanson et al. (1997)<br />
18
evindingen. Wel worden de nul en eind <strong><strong>me</strong>t</strong>ingen van de hart rit<strong>me</strong>s van de kinderen<br />
gepubliceerd, de manier waarop die verkregen zijn is niet duidelijk.<br />
In het onderzoek van Nathanson et. al (1997) bleek dat kinderen beter reageerde op dolfijnen<br />
als motivator dan op hun favoriete speelgoed. De twee motivators werden op twee totaal<br />
verschillende locaties gepresenteerd aan de kinderen, het speelgoed werd niet gebruikt als<br />
motivator tijdens therapie op het dok maar tijdens therapie in een hotelka<strong>me</strong>r. Het verschil<br />
tussen de twee omgevingen waar de therapie gegeven werd was groot. Dit zou de uitkomsten<br />
kunnen beïnvloeden.<br />
Nathanson et. al (1997) stuurde een enquête naar 137 families waarvan het kind dolfijntherapie<br />
gevolgd had, maar 52% van de 137 enquêtes werd terug gestuurd. Dit betekent dat 48% van de<br />
ervaringen niet bekend waren. Deze resultaten en ervaringen zijn niet <strong>me</strong>egeno<strong>me</strong>n in het<br />
onderzoek. Mogelijk is dat deze ouders minder enthousiast waren over de therapie en hierdoor<br />
niet <strong>me</strong>e wilden doen aan het onderzoek.<br />
Daarnaast had Nathanson geen analyse gedaan naar de punten waar achteruitgang bij geboekt<br />
was. Hij richtte zich alleen op de positieve punten, terwijl de negatieve punten mogelijk een<br />
groter effect hadden op de kinderen en/of ouders.<br />
Geen van de studies heeft informatie gepubliceerd over of de effecten van dolfijntherapie op<br />
langere termijn.<br />
19
Artikelen gebaseerd op ervaring<br />
2.6 Resultaten beschrijvende artikelen<br />
In tabel 2.6.1 staan de uitkomsten van de artikelen gebaseerd op ervaringen in het kort<br />
sa<strong>me</strong>ngevat. Er word gebruikt gemaakt van andere koppen. De artikelen beschrijven geen<br />
onderzoeken maar ervaringen en kunnen niet op dezelfde manier sa<strong>me</strong>ngevat worden als de<br />
onderzoeksartikelen.<br />
Alle auteurs beschreven dat dolfijntherapie een positief effect had op de kinderen die<br />
dolfijntherapie gevolgd hadden. Deze positieve effecten waren voorna<strong>me</strong>lijk te zien op het<br />
sociaal- emotioneel gebied van de kinderen en hun families. Ondanks de positieve<br />
bevindingen had de helft van de auteurs twijfels over de therapie, omdat de conclusies niet<br />
gebaseerd waren op wetenschappelijk onderzoek.<br />
Tabel 2.6.1 Sa<strong>me</strong>nvatting beschrijvende artikelen<br />
Titel en<br />
Jaar<br />
uitvoering<br />
Auteur Doel Effecten Conclusie<br />
Expert<br />
state<strong>me</strong>nt on<br />
“Swim with<br />
the dolphin<br />
programs and<br />
Dolphin-<br />
Assisted<br />
Therapy”<br />
2005<br />
The Promise<br />
of Dolphin-<br />
Assisted<br />
therapy<br />
2001<br />
The Dolphin<br />
assisted<br />
therapy results.<br />
Karsten<br />
Brensing<br />
Alexis<br />
McKenney<br />
Dr. Lukina<br />
Expert state<strong>me</strong>nt, Het<br />
vergelijken van<br />
verschillende studieuitkomsten<br />
over de<br />
effecten van<br />
dolfijntherapie<br />
Lezers infor<strong>me</strong>ren +<br />
over de effecten en<br />
theorieën van dolfijn<br />
therapie incl.<br />
ervaringen van<br />
moeder <strong><strong>me</strong>t</strong> een<br />
gehandicapt zoont<strong>je</strong>. _<br />
Het beschrijven van<br />
de uitkomsten van<br />
dolfijntherapie in de<br />
+<br />
+<br />
-<br />
Dolfijnen motiveren<br />
autistische kinderen om te<br />
gaan praten. (Smith 1981),<br />
EEG’s tonen dat interactie<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> dolfijnen een<br />
ontspannende werking<br />
heeft op <strong>me</strong>nsen (Cole<br />
1996 en Burch 1997)<br />
Verbetering van sociale<br />
situatie binnen families.<br />
(Voorhees 1995)<br />
Dolfijnen geven de<br />
voorkeur aan kleinere<br />
<strong>me</strong>nsen in plaats van<br />
langere. (Brensing en Linke<br />
2004)<br />
Dolfijntherapie vermindert<br />
depressies, stimuleert de<br />
productie van endorfine en<br />
verminderd pijn bij<br />
patiënten.<br />
Geen<br />
Verminderd<br />
ongecontroleerd urine<br />
verlies, verbeteringen in<br />
Dolfijntherapie lijkt<br />
een succesvolle,<br />
dier geassisteerde<br />
therapie, maar er is<br />
geen bewijs dat het<br />
succesvoller is dan<br />
andere dier<br />
geassisteerde<br />
therapieën.<br />
Dolfijnen en<br />
<strong>me</strong>nsen <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
beperkingen lijken<br />
goed sa<strong>me</strong>n te<br />
kunnen werken en<br />
spelen in het water.<br />
De vraag is of<br />
dolfijntherapie een<br />
therapie of een<br />
activiteit op<br />
therapeutische basis<br />
is.<br />
Dolfijntherapie<br />
verbetert de manier<br />
waarop kinderen<br />
20
Artikelen gebaseerd op ervaring<br />
2000<br />
Human<br />
Attitudes<br />
Towards<br />
Dolphin-<br />
Assisted<br />
Therapy: The<br />
Essential<br />
Tension<br />
Between<br />
Science and<br />
Faith<br />
1996<br />
What About<br />
Dolphin<br />
Assisted<br />
Therapy?<br />
1998<br />
William L.<br />
Martens,<br />
Ph.D.<br />
William<br />
Rossiter<br />
zwarte zee.<br />
Meningsverschil<br />
onderzoeken tussen<br />
de <strong>me</strong>dische en<br />
intuïtieve kijk op<br />
dolfijntherapie.<br />
Lezers infor<strong>me</strong>ren<br />
over de negatieve<br />
kanten van<br />
dolfijntherapie.<br />
-<br />
+<br />
-<br />
+<br />
-<br />
spraak, vermindering van<br />
fobieën, verminderde<br />
depressies, 64.8-82.6% van<br />
de kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> autis<strong>me</strong><br />
hadden verbeteringen in<br />
hun ADL.<br />
Geen<br />
Personen uit beide<br />
invalshoeken zien dat er<br />
positieve effecten geboekt<br />
worden door<br />
dolfijntherapie.<br />
De <strong>me</strong>dische wereld<br />
baseert zijn conclusies<br />
alleen op evidence-based<br />
resultaten, die tot nu toe<br />
niet gevonden zijn.<br />
De intuïtieve kijk op de<br />
therapie is gebaseerd op<br />
ervaring en/of <strong>me</strong>ningen<br />
die overdreven kunnen<br />
worden.<br />
Dolfijnen kunnen<br />
aanvoelen waar een<br />
probleem in een lichaam<br />
zich manifesteert.<br />
90% van de kinderen<br />
hebben significante<br />
verbeteringen laten zien.<br />
Effecten zijn niet<br />
wetenschappelijk<br />
onderbouwd.<br />
De zelfde effecten zijn<br />
waarschijnlijk ook te<br />
krijgen door therapie <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
andere dieren.<br />
Negatieve effecten op de<br />
dolfijnen (leven niet in<br />
natuurlijke omgeving).<br />
contact op ne<strong>me</strong>n<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> hun omgeving.<br />
Hierdoor kunnen ze<br />
makkelijker<br />
regulieren therapie<br />
krijgen, en sneller<br />
verbeteringen<br />
boeken.<br />
Beide groepen zijn<br />
het <strong><strong>me</strong>t</strong> elkaar eens<br />
dat de therapie<br />
positieve effecten<br />
heeft op kinderen,<br />
hoe is niet duidelijk.<br />
Dolfijntherapie<br />
heeft positieve<br />
effecten op kinderen<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> beperkingen,<br />
komt dit echt door<br />
de dolfijn?<br />
De auteur maakt<br />
zich zorgen om het<br />
groeiende aantal<br />
instellingen dat de<br />
therapie biedt. Het<br />
is van belang dat er<br />
regels en afspraken<br />
gemaakt worden die<br />
iedere instelling aan<br />
moet houden. Dit<br />
om te voorko<strong>me</strong>n<br />
dat families<br />
terechtko<strong>me</strong>n bij<br />
instellingen zonder<br />
<strong>me</strong>dici.<br />
21
2.6.2 Bevindingen<br />
Er is regelmatig geschreven over de spraak-taal ontwikkeling van de kinderen, deze kinderen<br />
kregen <strong>me</strong>er motivatie om te gaan praten, waardoor de spraak- taal ontwikkeling verbeterde,<br />
wat tot gevolg had dat de sociale situatie binnen de gezinnen verbeterde. Na de therapie<br />
praatte de kinderen sneller uit zichzelf <strong><strong>me</strong>t</strong> hun ouders en de ouders begrepen hun kinderen<br />
beter waardoor minder misverstanden en conflicten ontstonden in huis.<br />
Naast een verbetering op het spraak- taalgebied zijn er ook positieve effecten waargeno<strong>me</strong>n<br />
op licha<strong>me</strong>lijk gebied. Gebaseerd op observaties, suggereren de auteurs dat dolfijnen aan<br />
kunnen voelen waar een probleem in het lichaam van het kind zich manifesteert. Therapeuten<br />
die wilde beginnen <strong><strong>me</strong>t</strong> het oefenen aan de niet aangedane zijde, werden regelmatig verrast<br />
door de dolfijn als hij weigerde <strong>me</strong>e te werken. De dolfijn bleef aan de aangedane zijde<br />
<strong>zwem</strong><strong>me</strong>n 20 .<br />
Ander onderzoek laat zien dat de therapie de productie van endorfine stimuleert en pijn bij<br />
patiënten verminderd Analyse van afgeno<strong>me</strong>n EEG’s lieten zien dat interactie <strong><strong>me</strong>t</strong> dolfijnen<br />
een ontspannende werking op <strong>me</strong>nsen heeft (Cole 1996 en Burch 1997). Kinderen hadden een<br />
vermindering van ongecontroleerd urine verlies.<br />
Op het psychosociale gebied verminderde dolfijntherapie depressies en fobieën bij de<br />
kinderen.<br />
2.7 Analyse beschrijvende artikelen<br />
De beschrijvende artikelen 21 zijn gebaseerd op ervaringen en/of vergelijkingen over<br />
dolfijntherapie. Hierdoor is geen duidelijke beschrijving mogelijk over de deelne<strong>me</strong>rs, het<br />
onderzoeksdesign en/of therapie <strong><strong>me</strong>t</strong>hodes.<br />
2.7.1 Uitkomsten<br />
Dolfijntherapie wordt gedurende 20 jaar gebruikt als therapie <strong><strong>me</strong>t</strong>hode voor <strong>me</strong>nsen <strong><strong>me</strong>t</strong> een<br />
psychische of licha<strong>me</strong>lijke handicap. Tot op heden zijn er <strong>me</strong>erdere onderzoeken gedaan naar<br />
de effecten van dolfijntherapie op verschillende doelgroepen.<br />
Dit varieert tussen onderzoeken naar de korte termijn effecten (bijv. Nathanson, de Castro &<br />
McMahon 1997) en de lange termijn effecten (bijv. Nathanson 1998) van dolfijntherapie bij<br />
kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> ernstige handicaps. Hierdoor zijn veel positieve effecten en ervaringen<br />
gepubliceerd.<br />
Het eerst gepubliceerde onderzoek werd uitgevoerd in 1980 door Dr. Nathanson. In 1981<br />
bleek uit onderzoek dat dolfijntherapie autistische kinderen motiveert om te gaan praten<br />
(Smith 1981). Door het krijgen van dolfijntherapie leerde kinderen sneller (Nathanson 1989)<br />
en sociale situaties binnen gezinnen verbeterde (Voorhees 1995). EEG’s toonde aan dat<br />
interactie <strong><strong>me</strong>t</strong> dolfijnen een ontspannende werking heeft op <strong>me</strong>nsen (Cole 1996 en Burch<br />
1997). Volgens William Rossiter kunnen dolfijnen aanvoelen waar een probleem in een<br />
lichaam van een kind zich manifesteert, uit zijn vergelijkingen blijkt dat 90% van de kinderen<br />
die dolfijntherapie kregen significante verbeteringen lieten zien.(William Rossiter, 1998).<br />
Naast deze bevindingen blijkt dat dolfijntherapie depressies en pijn verminderd en de<br />
productie van endorfine stimuleert. (Alexis McKenney, 2001) Overige bevindingen zijn dat<br />
dolfijntherapie ongecontroleerd urine verlies en fobieën verminderd, de spraak verbeterd en<br />
20 William Rossiter (1998)<br />
21 William L. Martens(1996), William Rossiter (1998), Dr. Lukina (2000), Alexis McKenney (2001), Karsten<br />
Brensing (2005)<br />
22
dat 64.8%-82.6% van de kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> autis<strong>me</strong> vooruitgang boekte in hun ADL. (Dr. Lukina,<br />
2000)<br />
2.7.2 Studie Resultaten<br />
Er is regelmatig geschreven over de spraak- taal ontwikkeling van de kinderen. Deze kinderen<br />
kregen <strong>me</strong>er motivatie om te gaan praten, waardoor de spraak- taal ontwikkeling verbeterde.<br />
Gebaseerd op de boven genoemde observaties, suggereren de auteurs dat de sociale situatie<br />
binnen de gezinnen verbeterde. Na de therapie begonnen kinderen sneller uit zichzelf te<br />
praten <strong><strong>me</strong>t</strong> hun ouders en ouders konden hun kinderen beter begrijpen waardoor minder<br />
misverstanden en conflicten ontstonden in huis.<br />
Naast een verbetering op het spraaktaal gebied zijn er ook positieve effecten waargeno<strong>me</strong>n op<br />
licha<strong>me</strong>lijk gebied. Het blijkt uit de ervaringen van de auteurs dat dolfijnen aan kunnen<br />
voelen waar een probleem in het lichaam van het kind zich manifesteert. Therapeuten die<br />
wilde beginnen <strong><strong>me</strong>t</strong> het oefenen aan de niet aangedane zijde, werden regelmatig verrast door<br />
de dolfijn, als hij weigerde <strong>me</strong>e te werken, de dolfijn bleef aan de aangedane zijde <strong>zwem</strong><strong>me</strong>n<br />
(William Rossiter, 1998).<br />
Dolfijntherapie verbetert de manier waarop kinderen contact op ne<strong>me</strong>n <strong><strong>me</strong>t</strong> hun omgeving.<br />
Hierdoor kunnen ze eerder deelne<strong>me</strong>n aan reguliere therapieën en sneller vooruitgang laren<br />
zien. (Dr. Lukina, 2000)<br />
Alle gebruikte artikelen waren gebaseerd op analyses van onderzoeksartikelen en/of<br />
ervaringen van deskundigen of families. De auteurs beschrijven dat dolfijntherapie een<br />
succesvolle diergeassisteerde therapie is, die veel positieve effecten laat zien bij kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
een beperking. Er is geen bewijs dat het succesvoller is dan andere dier geassisteerde<br />
therapieën 22 . Daarnaast blijft de vraag of dolfijntherapie een therapie is of een activiteit op<br />
therapeutische basis is. (Alexis McKenney, 2001)<br />
William Rossiter maakt zich zorgen om het groeiende aantal plaatsen waar de therapie wordt<br />
aangeboden. Het is van belang dat er regels en afspraken gemaakt worden waar iedere<br />
instelling zich aan moet houden. Dit om te voorko<strong>me</strong>n dat families terechtko<strong>me</strong>n bij<br />
instellingen zonder <strong>me</strong>dici.<br />
22 Karsten Brensing (2005), William Rossiter (1998)<br />
23
3. Methode Interviews<br />
3.1 Inleiding<br />
Er is geen wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de effecten van dolfijntherapie. Hierdoor<br />
zijn de gegevens over de effecten van dolfijntherapie beperkt.<br />
Aan de hand van de vraagstelling is gekozen voor een beschrijvend onderzoek.<br />
Er zijn interviews gehouden <strong><strong>me</strong>t</strong> de ouders, verzorgers en/of familieleden van de kinderen die<br />
dolfijntherapie hebben gevolgd bij Fundashon SamSam ku Dolfein. In het interview zijn<br />
zowel open als gesloten vragen gesteld.<br />
Er is een frequentieanalyse gedaan <strong><strong>me</strong>t</strong> behulp van het programma SPSS 11.0 voor Windows.<br />
De resultaten uit de analyse staan beschreven in paragraaf 3.3. De analyses van de pre- en<br />
post- vragen zijn onderling vergeleken en staan beschreven in paragraaf 3.3.6. Hierdoor wordt<br />
een globale indruk verkregen van de situatie voor en na de dolfijntherapie bij de kinderen.<br />
3.2 Onderzoekspopulatie<br />
De onderzoekspopulatie bestaat uit 16 kinderen die dolfijntherapie hebben ontvangen bij<br />
Fundashon Samsam ku Dolfein. De interviews zijn gehouden <strong><strong>me</strong>t</strong> 13 ouders, 2 verzorgsters en<br />
1 naast familielid.<br />
3.2.2 Methode van dataverza<strong>me</strong>ling<br />
Als <strong><strong>me</strong>t</strong>hode van dataverza<strong>me</strong>ling is gekozen voor een interview. Door het stellen van open<br />
en gesloten vragen is een overzicht verkregen.<br />
Op aanraden van ervaringsdeskundigen zijn de interviews, in de <strong>me</strong>este gevallen, bij de<br />
respondenten thuis gehouden. Dit om het verlies van deelne<strong>me</strong>rs zo klein mogelijk te houden.<br />
Als <strong>me</strong>etinstru<strong>me</strong>nt is een bestaande vragenlijst gebruikt. Deze vragenlijst is op een aantal<br />
punten aangepast naar de wensen van Fundashon Samsam ku Dolfein. Dit is gebeurd in<br />
overleg <strong><strong>me</strong>t</strong> een van de artsen van de stichting.<br />
De pre- vragen zijn aangepast en de post- vragen zijn aan de enquête toegevoegd (zie bijlage<br />
3). Bij aanvang van de dolfijntherapie zijn geen pre- lijsten afgeno<strong>me</strong>n door de Fundashon<br />
Samsam ku Dolfein. Om alsnog een beeld te vor<strong>me</strong>n van de vooruitgangen zijn er vragen<br />
gesteld gericht op situaties voor- en na het krijgen van de dolfijntherapie.<br />
De vragenlijst is opgedeeld in open en <strong>me</strong>erkeuze vragen, beginnend <strong><strong>me</strong>t</strong> alge<strong>me</strong>ne vragen op<br />
het gebied van leeftijd, leefsituatie, werk en school (zie bijlage 3).<br />
Na de alge<strong>me</strong>ne vragen volgen open vragen. Deze gaan over de therapieën die het kind<br />
voorheen gevolgd heeft en de reden van deelna<strong>me</strong> aan de therapie.<br />
Hier op aansluitend een lijst <strong><strong>me</strong>t</strong> <strong>me</strong>erkeuzevragen. Deze zijn, per onderdeel, gericht op de<br />
veranderingen na de therapie. Er zijn 43 vragen gericht op mogelijke sociaal-emotionele<br />
veranderingen en 14 vragen gericht op mogelijke fysieke veranderingen. Respondenten<br />
hebben de keuze uit 5 antwoorden.<br />
Aan het einde van de lijst volgen 6 vragen gericht op het gedrag van het kind voor en na het<br />
krijgen van dolfijntherapie. Ter afsluiting een vraag gericht op de ervaringen van de therapie<br />
bij het kind.<br />
24
De vragenlijst wordt afgesloten <strong><strong>me</strong>t</strong> de mogelijkheid voor respondenten om op<strong>me</strong>rkingen en<br />
suggesties te geven aan Fundashon SamSam ku Dolfein op het gebied van de ervaringen van<br />
de gegeven dolfijntherapie.<br />
3.2.3 Procedure<br />
De opdrachtgever Fundashon SamSam ku Dolfein heeft, na mondelinge toestemming, de<br />
telefoonnum<strong>me</strong>rs van de respondenten doorgegeven aan de onderzoekers. Vervolgens zijn de<br />
respondenten door de onderzoekers telefonisch benaderd voor het maken van een afspraak.<br />
Allen hebben hun <strong>me</strong>dewerking aan het interview verleend.<br />
De interviews zijn gehouden door de onderzoekers, beide onderzoekers waren tegelijker tijd<br />
aanwezig bij de alle interviews. Voor een goede intrabeoordelaarsbetrouwbaarheid zijn de<br />
pagina’s van het interview verdeeld tussen de interviewers. De even pagina’s zijn<br />
behandelend door interviewer 1, de oneven pagina’s door interviewer 2.<br />
Bij aanvang van het gesprek zijn het doel en werkwijze van het onderzoek besproken <strong><strong>me</strong>t</strong> de<br />
respondenten. Hierbij is gevraagd of de respondenten akkoord gingen <strong><strong>me</strong>t</strong> het vertrouwelijk<br />
publiceren van de verkregen cijfers.<br />
3.2.4 Design<br />
Het onderzoek is gehouden in een tijdsbestek van 10 weken. De data is verza<strong>me</strong>ld door het<br />
houden van een enquête. Vervolgens is doormiddel van de resultaten gekeken naar de<br />
determinant, dolfijntherapie, en het effect daarvan (uitkomst) op het ADL van kinderen tussen<br />
de 4 en 17 jaar <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking. Het onderzoek heeft plaats gevonden, nadat de kinderen de<br />
dolfijntherapie hadden gevolgd. De periode tussen het afsluiten van de dolfijntherapie en het<br />
onderzoek varieerde per kind. Dit maakt dat het onderzoek valt onder een retrospectief<br />
cohortonderzoek.<br />
3.2.5 Analyse<br />
Het analyseren van de data, verkregen uit de interviews, is gedaan <strong><strong>me</strong>t</strong> behulp van het<br />
programma SPSS 11.0 voor Windows. De vragen zijn in een codeerschema (zie bijlage 2)<br />
uiteengezet, welke nodig is bij het invoeren van de antwoorden uit de enquête in het<br />
programma.<br />
De variabelen, de vragen en de antwoordcodes uit het codeerschema, zijn in het programma<br />
ingevoerd, zodat naderhand alleen de uitkomsten in SPSS hoeven te worden gezet.<br />
De analyses zijn uitgevoerd <strong><strong>me</strong>t</strong> behulp van een frequentie analyse. De <strong>me</strong>etresultaten zijn<br />
geanalyseerd door middel van beschrijvende statistiek, hierbij zijn er frequentie tabellen en<br />
diagram<strong>me</strong>n gemaakt. Van de pre- en post- vragen zijn de uitkomsten onderling vergeleken.<br />
De resultaten van de analyse staan beschreven in paragraaf 3.3.6.<br />
25
3.3 Resultaten interviews<br />
3.3.1 Inleiding<br />
De interviews zijn gehouden <strong><strong>me</strong>t</strong> 16 respondenten. In de volgende paragrafen worden de<br />
resultaten van de interviews beschreven.<br />
3.3.2 Resultaten onderzoekspopulatie<br />
Om een alge<strong>me</strong>en beeld te krijgen van de kinderen die aan het onderzoek deelna<strong>me</strong>n zijn een<br />
aantal achtergrondken<strong>me</strong>rken opgeno<strong>me</strong>n in het interview. Tevens is geïnfor<strong>me</strong>erd naar<br />
eerder gevolgde relevante para<strong>me</strong>dische therapieën. Deze punten staan ver<strong>me</strong>ld in Tabel<br />
3.3.2.<br />
Tabel 3.3.2 Alge<strong>me</strong>ne gegevens respondenten<br />
Kind Geslacht Leeftijd kind Diagnose Periode<br />
Therapie<br />
1<br />
Meis<strong>je</strong><br />
10 jaar en 5<br />
maanden<br />
2 Jongen 6 jaar en 11<br />
maanden<br />
3 Jongen 5 jaar 11<br />
maanden<br />
4 Jongen 12 jaar en 9<br />
maanden<br />
Beta<br />
thalassemia<br />
major en<br />
selectief<br />
mutis<strong>me</strong><br />
Autistisch<br />
spectrum<br />
Prematuur<br />
geboren en<br />
zuurstof<br />
tekort bij de<br />
geboorte<br />
Zuurstof<br />
tekort bij de<br />
geboorte<br />
5 Jongen 7 jaar Autistisch<br />
spectrum<br />
6 Jongen 7 jaar en 11<br />
maanden<br />
7 Meis<strong>je</strong> 15 jaar en 11<br />
maanden<br />
8 Meis<strong>je</strong> 5 jaar en 1<br />
maand<br />
9 Jongen 5 jaar en 11<br />
maanden<br />
Autistisch<br />
spectrum<br />
Autistisch<br />
spectrum<br />
Motorische<br />
achterstand<br />
Autistisch<br />
spectrum<br />
22 januari 2007<br />
t/m 2 februari<br />
2007<br />
22 januari 2007<br />
t/m 2 februari<br />
2007<br />
8 januari 2007<br />
t/m 19 januari<br />
2007<br />
22 januari 2007<br />
t/m 2 februari<br />
2007<br />
22 januari 2007<br />
t/m 2 februari<br />
2007<br />
22 april 2006 t/m<br />
24 juni 2006<br />
29 april 2006 t/m<br />
24 juni 2006<br />
27 november<br />
2006 t/m 8<br />
december 2006<br />
19 februari 2007<br />
t/m 2 maart 2007<br />
Eerder<br />
gevolgde<br />
therapieën<br />
Reden deelna<strong>me</strong><br />
dolfijntherapie<br />
F, S o Haar helpen.<br />
o Alles proberen om<br />
haar te helpen haar<br />
barrière te<br />
doorbreken.<br />
F, L, E, S, P o Hem helpen.<br />
o Karakter<br />
veranderen.<br />
o Oogcontact<br />
verbeteren.<br />
F, L, E o Om hem een kans<br />
te geven.<br />
F, L, E, M, P o Om te zien of er<br />
veranderingen<br />
mogelijk zijn.<br />
o Zoveel mogelijk uit<br />
hem te halen.<br />
F, L, E o Om hem te helpen.<br />
F, L, E, S o Werd aangeboden,<br />
wel over gelezen<br />
niets <strong>me</strong>e gedaan<br />
i.v.m. de kosten.<br />
Nu mogelijk.<br />
F, L, S, P, D o Voor spraak en<br />
vragen stellen<br />
(zinnen <strong><strong>me</strong>t</strong> <strong>me</strong>er<br />
woorden maken).<br />
F, E o Naar aanleiding<br />
van therapeut.<br />
L, S, M, P o Goede verhalen<br />
over resultaten.<br />
o Stap<strong>je</strong> verder dan<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> gewone<br />
therapie dat ook<br />
26
10 Meis<strong>je</strong> 6 jaar 3<br />
maanden<br />
11 Meis<strong>je</strong> 22 januari<br />
2007 t/m 2<br />
februari 2007<br />
12 Jongen 6 jaar en 7<br />
maanden<br />
Zuurstof<br />
tekort bij de<br />
geboorte<br />
Autistisch<br />
spectrum<br />
Autistisch<br />
spectrum<br />
13 Jongen 7 jaar 1 maand Zuurstof<br />
tekort bij de<br />
14 Meis<strong>je</strong> 5 jaar en 9<br />
maanden<br />
15 Jongen 12 jaar 5<br />
maanden<br />
16 Jongen 16 jaar 2<br />
maanden<br />
geboorte<br />
Ontwikkelin<br />
gsstoornis<br />
22 januari 2007<br />
t/m 2 februari<br />
2007<br />
19 februari 2007<br />
t/m 2 maart 2007<br />
08 januari 2007<br />
t/m 19 januari<br />
2007<br />
8 januari 2007<br />
t/m 19 januari<br />
27 november<br />
2006 t/m 8<br />
december 2006<br />
ADHD 19 maart 2007<br />
t/m 30 maart<br />
2007<br />
Autistisch<br />
spectrum<br />
19 maart 2007<br />
t/m 30 maart<br />
2007<br />
F, L, S, M, H,<br />
D<br />
niet <strong><strong>me</strong>t</strong> gewone<br />
therapie te bereiken<br />
is.<br />
o Vooruitgang in de<br />
ontwikkeling,<br />
vooral emotioneel<br />
en spraak<br />
- o Om het introvert<br />
zijn te verminderen.<br />
L, E, S, M, P,<br />
H, W<br />
o Om haar te helpen<br />
o Om hem te helpen<br />
F, L, E o Om hem een kans<br />
te geven<br />
F, L, E o Ze is uitgekozen<br />
om <strong>me</strong>e te doen.<br />
o Om vooruitgang te<br />
boeken.<br />
L o Nieuwsgierig,<br />
hoorde goede<br />
dingen.<br />
o Dat het profijt op<br />
zou leveren.<br />
F, L, E, O, S,<br />
P<br />
Toelichting bij tabel 3.3.2<br />
In de rij eerder gevolgde therapieën staan de Letters voor de naam van de gevolgde therapie. F= Fysiotherapie, L= Logopedie, E=<br />
Ergotherapie, O= Oefentherapie, S= Speltherapie, M=Muziektherapie, P= Paardrijden, H= Ho<strong>me</strong> teacher, W= Watertherapie, D=<br />
Dolfijntherapie.<br />
o Het is rustgevend<br />
o Dat zijn<br />
zelfvertrouwen zou<br />
vergroten<br />
3.3.3 Resultaten Alge<strong>me</strong>en<br />
Er zijn 3 open vragen, gebaseerd op de alge<strong>me</strong>ne resultaten van de therapie. Dit is om vast te<br />
leggen of er na de dolfijntherapie, veranderingen zichtbaar zijn bij het kind, in vergelijking<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> voor de dolfijntherapie.<br />
15 respondenten gaven aan dat er veranderingen opgetreden waren bij het kind. Uit deze<br />
groep bleef bij 8 kinderen de waargeno<strong>me</strong>n veranderingen na de therapie gelijk. Deze<br />
tijdsperiode varieerde per kind van 1 tot 6 maanden. Bij 7 kinderen was er volgens de<br />
respondenten nog steeds vooruitgang waar te ne<strong>me</strong>n .<br />
Bij 8 kinderen was de relatie <strong><strong>me</strong>t</strong> de ouders in positieve zin veranderd. De andere 8<br />
respondenten gaven aan dat er geen veranderingen in de relatie waren opgevallen.<br />
27
3.3.4 Resultaten Sociaal-emotioneel<br />
In tabel 3.3.4 staan de opvallendste resultaten op sociaal-emotioneel gebied weergegeven.<br />
Dit zijn 14 van de in totaal 36 vragen waarbij, per vraag, door 9 of <strong>me</strong>er respondenten<br />
positieve veranderingen zijn waargeno<strong>me</strong>n. Het complete overzicht van de resultaten op<br />
sociaal-emotioneel gebied staat weergegeven in bijlage 5.<br />
De grootste veranderingen waren waargeno<strong>me</strong>n op het gebied van zelfvertrouwen en het<br />
zelfstandig beginnen van een gesprek. Bij beide punten hadden 13, van de in totaal 16,<br />
respondenten positieve veranderingen waargeno<strong>me</strong>n bij hun kind.<br />
Tabel 3.3.4 veranderingen op sociaal emotioneel gebied.<br />
.<br />
Vraag gericht op 23 :<br />
Positieve<br />
Veranderingen 24<br />
Bij aantal<br />
kinderen<br />
Bij aanvang<br />
dolfijntherapie<br />
geen proble<strong>me</strong>n<br />
Bij aantal<br />
kinderen<br />
Oogcontact 9 5 2<br />
Sa<strong>me</strong>nwerken op school 10 5 1<br />
Afmaken van taken op school 10 4 2<br />
Motivatie 9 3 4<br />
Laten <strong>me</strong>rken of hij/zij iemand aardig vindt 10 4 2<br />
Zelfstandig beginnen van een activiteit 11 4 1<br />
Zelfstandig beginnen van een gesprek 13 2 1<br />
Rusteloosheid 9 5 2<br />
Opvallende belangstelling voor dingen, feiten,<br />
lichaamsdelen, geluiden, etc.<br />
9 7 0<br />
Spullen van zichzelf of anderen kapot maken<br />
als hij/zij boos is<br />
9 5 2<br />
Bijleren van nieuwe woorden 11 3 2<br />
Zelfvertrouwen 13 1 2<br />
Zelfstandig contact zoeken <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
leeftijdsgenoten<br />
10 4 2<br />
Doen wat van hem/haar verwacht wordt 10 4 2<br />
23 Zie bijlage 3, pagina 49 t/m 51, voor de volledige vraagstelling.<br />
24 De ouders hadden de keuzemogelijkheid uit de volgende punten; Verslechterd, geen verandering, enigszins<br />
verbeterd, flink verbeterd en Niet van toepassing. Er zijn geen negatieve veranderingen waargeno<strong>me</strong>n. De<br />
positieve veranderingen zijn in bovenstaande tabel sa<strong>me</strong>ngevoegd.<br />
Geen<br />
veranderingen<br />
Bij aantal<br />
kinderen<br />
28
3.3.5 Resultaten Fysiek<br />
In tabel 3.3.5 staan de resultaten op fysiek gebied weergegeven. De vragen zijn gericht op de<br />
fijne en grove motoriek van de kinderen.<br />
Fysiek was er, volgens de respondenten, bij 4 van de 14 vragen <strong>me</strong>er dan 50% in positieve zin<br />
verandert bij de kinderen.<br />
De grootste verandering werd, door de respondenten, waargeno<strong>me</strong>n bij het zelfstandig knopen<br />
van kleding dichtmaken. Bij dit punt hadden 9 van de 16 respondenten positieve<br />
veranderingen waargeno<strong>me</strong>n bij hun kind.<br />
Tabel 3.3.5 fysieke veranderingen<br />
Vragen gericht op 25 :<br />
Positieve<br />
Veranderingen<br />
bij aantal<br />
kinderen<br />
Bij aanvang<br />
dolfijntherapie<br />
geen proble<strong>me</strong>n<br />
bij aantal<br />
kinderen<br />
Alge<strong>me</strong>ne licha<strong>me</strong>lijk gezondheid 26 8 5 3<br />
Zelfstandig zitten 1 12 3<br />
Zelfstandig van zit naar stand ko<strong>me</strong>n 0 14 2<br />
Zelfstandig staan 4 11 1<br />
Voorwerp zelfstandig gooien 6 8 2<br />
Voorwerp zelfstandig vangen 8 4 4<br />
Zelfstandig drinken 1 13 2<br />
Zelfstandig eten 5 9 2<br />
Tafel afrui<strong>me</strong>n en spullen in kast<br />
opbergen<br />
7 9 0<br />
Plaatsen van klein voorwerp in daarvoor 8 7 1<br />
bestemd doos<strong>je</strong><br />
Zelfstandig wassen 6 7 3<br />
Zelfstandig aankleden 7 6 3<br />
Zelfstandig tanden poetsen 5 6 5<br />
Zelfstandig knopen van kleding dicht<br />
maken<br />
9 5 2<br />
Geen<br />
veranderingen<br />
bij aantal<br />
kinderen<br />
25 Zie bijlage 3 pagina 51 en 52, voor de volledige vraagstelling.<br />
26 Zien, horen, spierkracht, evenwicht en coördinatie, eten kauwen en doorslikken, het immuunsysteem, de<br />
luchtwegen.<br />
29
3.3.6 Resultaten Pre en post vragen over de therapie<br />
Hu<strong>me</strong>ur<br />
In figuur 3.3.6.1 en 3.3.6.2 staan de percentages ver<strong>me</strong>ld van het hu<strong>me</strong>ur van de kinderen<br />
voor en na het krijgen van de dolfijntherapie. In het eerste diagram is de<br />
antwoordmogelijkheid, “gelijkmatig slecht gehu<strong>me</strong>urd” niet zichtbaar. Volgens de<br />
respondenten was geen van de kinderen gelijkmatig slecht gehu<strong>me</strong>urd voor de therapie, na de<br />
therapie wel.<br />
3 3 1 1 ,2 ,2 ,2 5 5 %<br />
%<br />
n n = = 5<br />
5<br />
4 4 3 3 ,7 ,7 ,7 5 5 %<br />
%<br />
n n = = 7<br />
7<br />
2 2 5 5 ,0 ,0 0 0 %<br />
%<br />
n n = = 4<br />
4<br />
Figuur 3.3.6.1 hu<strong>me</strong>ur voor de dolfijntherapie 27<br />
6 6 2 2 ,5 ,5 0 0 %<br />
%<br />
n n = = 1 1 0<br />
0<br />
6 6 ,2 ,2 ,2 5 5 %<br />
%<br />
n n = = 1<br />
1<br />
6 6 ,2 ,2 5 5 %<br />
%<br />
n n = = = 1<br />
1<br />
2 2 5 5 ,0 ,0 0 0 %<br />
%<br />
n n = = 4<br />
4<br />
hu<strong>me</strong>ur voor de dolfijntherapie<br />
over het algem een gelijkmatig <strong><strong>me</strong>t</strong> af en toe een driftbui<br />
afwi ssel end vrolijk en sl echt gehu<strong>me</strong>urd<br />
gelijkm atig vrolij k gehu<strong>me</strong>urd<br />
hu<strong>me</strong>ur na de dolfijntherapie<br />
over het algem een gelijkmatig <strong><strong>me</strong>t</strong> af en toe een driftbui<br />
gelijkm atig slecht gehu<strong>me</strong>urd<br />
afwi ssel end vrolijk en sl echt gehu<strong>me</strong>urd<br />
gelijkm atig vrolij k gehu<strong>me</strong>urd<br />
Figuur 3.3.6.2 hu<strong>me</strong>ur na de dolfijntherapie<br />
In de bovenstaande diagram<strong>me</strong>n is te zien dat de gegeven dolfijntherapie, volgens de<br />
respondenten, positieve effecten heeft op het hu<strong>me</strong>ur van hun kind. Het aantal kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
een gelijkmatig vrolijk hu<strong>me</strong>ur, is na het krijgen van de dolfijntherapie verdubbeld. Na de<br />
therapie is een van de kinderen, volgens de respondenten, gelijkmatig slecht gehu<strong>me</strong>urd. Dit<br />
wordt door de respondenten gezien als een positieve verandering, omdat het kind geen<br />
driftbuien <strong>me</strong>er heeft.<br />
27 In Diagram 1 is niet geantwoord op de vraag o<br />
30
Karakter 28<br />
In figuur 3.3.6.3 en 3.3.6.4 staan de percentages ver<strong>me</strong>ld van het aandachtsniveau van de<br />
kinderen voor en na het krijgen van de dolfijntherapie. In het eerste diagram is de<br />
antwoordmogelijkheid, “stil en/of teruggetrokken” zichtbaar, bij de tweede niet. Volgens de<br />
respondenten zijn geen van de kinderen <strong>me</strong>er stil en/of teruggetrokken na het krijgen van de<br />
dolfijntherapie.<br />
1 1 8 8 ,7 ,7 5 5 %<br />
%<br />
n n =3<br />
=3<br />
2 2 5 5 ,0 ,0 0 0 %<br />
%<br />
n n = = 4<br />
4<br />
2 2 5 5 ,0 ,0 0 0 %<br />
%<br />
n n = = 4<br />
4<br />
3 3 1 1 ,2 ,2 5 5 %<br />
%<br />
n n = = 5<br />
5<br />
Figuur 3.3.6.3 karakter voor de dolfijntherapie<br />
3 3 7 7 ,5 ,5 0 0 %<br />
%<br />
n n = = 6<br />
6<br />
1 1 8 8 ,7 ,7 5 5 %<br />
%<br />
n n = = 3<br />
3<br />
4 4 3 3 ,7 ,7 5 5 %<br />
%<br />
n n = = 7<br />
7<br />
Figuur 3.3.6.4 karakter na de dolfijntherapie<br />
karakter voor de dolfijntherapie<br />
stil /teruggetrokken<br />
vraagt wei ni g aandacht<br />
vraagt veel aandacht<br />
is duideli jk op de voorgrond aanwezig<br />
karakter na de dolfijntherapie<br />
vraagt wei nig aandacht<br />
vraagt veel aandacht<br />
is duidelijk op de voorgrond aanwezig<br />
In de bovenstaande diagram<strong>me</strong>n is te zien dat de gegeven dolfijntherapie, volgens de<br />
respondenten, positieve effecten heeft op het karakter van hun kind. Voor de therapie waren 5<br />
van de 16 kinderen stil en/of teruggetrokken. Na het krijgen van de dolfijntherapie zijn geen<br />
van de kinderen, volgens de respondenten, stil en/of teruggetrokken. Het aantal kinderen dat<br />
duidelijk op de voorgrond aanwezig is, is na het krijgen van de dolfijntherapie verdubbeld.<br />
28 Onder karakter wordt verstaan hoeveel aandacht het kind vraagt.<br />
31
Speelgedrag<br />
Figuur 3.3.6.5 en 3.3.6.6 geven het speelgedrag van de kinderen, voor en na de<br />
dolfijntherapie, weer.<br />
3 3 7 7 ,5 ,5 ,5 0 0 %<br />
%<br />
n n =6<br />
=6<br />
6 6 2 2 ,5 ,5 0 0 %<br />
%<br />
n n =1 =1 0<br />
0<br />
Figuur 3.3.6.5 spelen na de dolfijntherapie<br />
6,25%<br />
n=1<br />
93,75%<br />
n=15<br />
Figuur 3.3.6.6 spelen na de dolfijntherapie<br />
spelen voor de dolfijntherapie<br />
uit zichzelf<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> aanm oediging<br />
Spelen na de dolfijntherapie<br />
uit zichzelf<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> aanmoediging<br />
Er is een verandering op het gebied van het speelgedrag van de kinderen. Na het krijgen van<br />
de dolfijntherapie spelen 5 kinderen zelfstandig, die voorheen aanmoediging nodig hadden.<br />
32
Manier van spelen<br />
Figuur 3.3.6.7 en 3.3.6.8 geven de manier van spelen weer voor en na de therapie. De manier<br />
van spelen houd in hoe de kinderen spelen <strong><strong>me</strong>t</strong> materiaal, mogelijk aan de hand van een thema<br />
of eigen fantasie. Er zijn een aantal verschillen te zien bij de genoemde punten in de<br />
onderstaande diagram<strong>me</strong>n. Indien een punt niet in een van de diagram<strong>me</strong>n zichtbaar is, is<br />
deze niet, door de respondenten, gekozen als antwoord.<br />
11 1 1 2 2 ,5 ,5 0 0 %<br />
%<br />
n n n = = 2<br />
2<br />
6 6 ,2 ,2 5 5 %<br />
%<br />
n n = = 1<br />
1<br />
1 1 8 8 ,7 ,7 5 5 %<br />
%<br />
n n = = 3<br />
3<br />
1 1 8 8 ,7 ,7 5 5 %<br />
%<br />
n n = = 3<br />
3<br />
1 1 2 2 ,5 ,5 0 0 %<br />
%<br />
n n = = 2<br />
2<br />
3 3 1 1 ,2 ,2 5 5 %<br />
%<br />
n n = = 5<br />
5<br />
Figuur 3.3.6.7 hoe spelen voor de dolfijntherapie<br />
6 6 ,2 ,2 5 5 %<br />
%<br />
n n = = 1<br />
1<br />
2 2 5 5 ,0 ,0 0 0 %<br />
%<br />
n n = = 4<br />
4<br />
1 1 2 2 ,5 ,5 0 0 %<br />
%<br />
n n = = 2<br />
2<br />
6 6 ,2 ,2 5 5 %<br />
%<br />
n n = = 1<br />
1<br />
1 1 8 8 ,7 ,7 5 5 %<br />
%<br />
n n = = 3<br />
3<br />
33 3 3 1 1 1 ,2 ,2 5 5 5 %<br />
%<br />
n n n =5 =5<br />
=5<br />
Figuur 3.3.6.8 hoe spelen na de dolfijntherapie<br />
Hoe spelen voor de dolfijntherapie?<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> water, zand, klei of verf<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> treint<strong>je</strong>s, auto's. poppen, telefoon's<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> een thema of verhaal dat centraal staat<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> water,zand,klei en verf en autot<strong>je</strong>s zoals bedoel d<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> water,zand,klei,verf en m et thema en fantasi e<br />
spel en <strong><strong>me</strong>t</strong> auto's zoals bedoeld en <strong><strong>me</strong>t</strong> thema en fantasie<br />
Hoe spele n na de dolfijntherapie?<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> water, zand, klei of verf<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> trei ntj es, auto's. poppen, tel efoon's<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> een thema of verhaal dat centraal staat<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> water,zand,klei,verf en <strong><strong>me</strong>t</strong> them a en fantasie<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> auto's zoal s bedoeld en door iets moois i nrichten<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> auto's zoal s bedoeld en m et them a en fantasie<br />
Na het krijgen van de dolfijntherapie gebruikten kinderen, volgens de respondenten, <strong>me</strong>er<br />
fantasie gedurende het spelen.<br />
Het favoriete speelgoed voor de therapie bleef bij 14 kinderen favoriet. Bij 2 kinderen was het<br />
favoriete speelgoed veranderd bij wat het was voor de therapie. Bij 8 kinderen werd een<br />
favoriet speelgoed toegevoegd aan het oude favoriete speelgoed.<br />
3 kinderen hadden <strong>me</strong>er aandacht gekregen voor puzzels en 5 kinderen had <strong>me</strong>er aandacht<br />
voor spellet<strong>je</strong>s dan voor heen.<br />
33
4. Discussie, aanbevelingen en conclusie<br />
4.1 Inleiding<br />
De laatste jaren groeit de populariteit van dolfijntherapie. Tot nu toe kunnen de vele positieve<br />
verhalen over dolfijntherapie niet bewezen worden. De vraag of de effecten daadwerkelijk<br />
behaald zijn blijft groeien. Zowel vanuit de bevolking, als vanuit instellingen en stichtingen<br />
die dolfijntherapie in stand houden.<br />
Bij het opzetten van dit onderzoek bleek dat wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van<br />
dolfijntherapie ontbreekt en best geschikt onderzoek zeer beperkt is. Gestart is <strong><strong>me</strong>t</strong> een<br />
beschrijvend onderzoek naar de effecten van dolfijntherapie op de levenskwaliteit van<br />
kinderen tussen de 4 en 17 jaar <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking.<br />
Naast een literatuurinventarisatie zijn er gesprekken gevoerd <strong><strong>me</strong>t</strong> in totaal 16 ouders en/of<br />
verzorgers van kinderen die de therapie via Fundashon Samsam ku Dolfein gevolgd hebben.<br />
Hoofdvraagstelling:<br />
Wat is het effect van dolfijntherapie bij kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking tussen de 4 en 17 jaar?<br />
De onderzoeksvragen van de huidige studie luiden als volgt:<br />
• Wat beschrijft de literatuur over de effecten van dolfijntherapie op de levenskwaliteit<br />
van kinderen tussen de 4 en 17 jaar <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking?<br />
• Welk effect heeft dolfijntherapie, op de levenskwaliteit van kinderen tussen de 4 en 17<br />
jaar <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking?<br />
• Zijn de beschreven effecten vanuit de literatuur studie terug te koppelen aan de<br />
resultaten vanuit de praktijk?<br />
De discussie en aanbevelingen naar aanleiding van de resultaten van de literatuur en<br />
interviews staat in paragraaf 7.2 en 7.3 beschreven. Dit hoofdstuk wordt afgesloten <strong><strong>me</strong>t</strong> een<br />
conclusie in paragraaf 7.4.<br />
4.2 Discussie<br />
4.2.1 Literatuur<br />
Om valide resultaten te kunnen publiceren is het van groot belang dat er duidelijke doelen en<br />
richtlijnen gesteld worden voor het uitvoeren van een onderzoek. Zonder deze afspraken wordt<br />
het onderzoeksproces bemoeilijkt.<br />
Vooraf het onderzoek zijn duidelijke afspraken gemaakt over de te gebruiken zoekmachines,<br />
<strong>me</strong>etinstru<strong>me</strong>nten en ingangscriteria voor gevonden artikelen. Uit een eerste analyse van de<br />
gevonden literatuur is gebleken dat er geen wetenschappelijke onderzoeken over<br />
dolfijntherapie bestaan. Het zoeken in de afgesproken databanken 29 leverde niet genoeg<br />
artikelen op voor de inventarisatie. Het gebruik van bredere zoekter<strong>me</strong>n in Google leverde<br />
aanvullende beschrijvende artikelen op. Deze artikelen sloten aan bij de onderzoeksvraag en<br />
29 Databank bibliotheek AMC, Pub<strong>me</strong>d, Cochrane, Eric ( Educational research information center database),<br />
Scholar.google.com, Picarta, www.BMJ.com en www.findarticles.com.<br />
34
zijn, gezien de inhoudelijke relevantie van de artikelen, eveneens opgeno<strong>me</strong>n in de literatuur<br />
inventarisatie.<br />
Voor het structureren van de literatuurbevindingen en om de <strong><strong>me</strong>t</strong>hodologische waarde van de<br />
studies te bepalen is in eerste instantie gekozen voor de criterialijsten “Evidence-Based<br />
Richtlijnontwikkeling” van Cochrane. Gezien het niveau van de gevonden literatuur bleken<br />
deze criterialijsten niet functioneel. Om de lijsten toch aan een analyse te onderwerpen zijn<br />
functionele onderwerpen uit de criterialijsten gebruikt bij de analyse. Het niveau van de<br />
literatuur inventarisatie is hierdoor verlaagd.<br />
De bedreigingen staan beschreven in tabel 2.4.2 en tabel 2.4.3.<br />
De beschreven onderzoeken en artikelen zijn geken<strong>me</strong>rkt door een grote heterogeniteit. Door<br />
grote variaties in onderzoekspopulaties, gebruikte <strong>me</strong>etinstru<strong>me</strong>nten en <strong><strong>me</strong>t</strong>hodologische<br />
kwaliteit is onderlinge vergelijking moeilijk. Er ontbreekt veelal informatie over de validiteit<br />
en betrouwbaarheid van de, indien gebruikte, vragenlijsten.<br />
Gemiddeld werd gewerkt <strong><strong>me</strong>t</strong> een kleine onderzoeksgroep. Twee 30 van de acht studies hadden<br />
een onderzoeksgroep <strong><strong>me</strong>t</strong> <strong>me</strong>er dan 100 deelne<strong>me</strong>rs. Van de overige 6 studies hadden 2<br />
studies 31 een populatie van minder dan 10 deelne<strong>me</strong>rs.<br />
Iedere therapeut en/of therapiecentrum heeft een eigen manier van handelen. Er is weinig tot<br />
geen bewijs dat alle onderzoekers een gelijke therapieopbouw gebruiken. Zo kunnen er per<br />
onderzoek grote verschillen ontstaan binnen de gebruikte interventies. Het onderling<br />
vergelijken van de resultaten van de beschreven onderzoeken is hierdoor niet mogelijk.<br />
Bij alle beschreven onderzoeken was er weinig tot geen blindering van de onderzoekers,<br />
therapeuten en respondenten. De hoofdonderzoekers waren veelal ook de therapeut van het<br />
kind waardoor ze op de hoogte waren van de te verwachten uitkomsten. Hierdoor is het<br />
mogelijk dat het gedrag van het kind beïnvloed en/of niet ob<strong>je</strong>ctief geïnterpreteerd werd door<br />
de therapeut.<br />
De alge<strong>me</strong>ne ontwikkeling van het kind gedurende het onderzoek, buiten de therapie om, kan<br />
grote effecten hebben op de resultaten van het onderzoek. In geen enkel onderzoek werd dit<br />
besproken.<br />
Daarnaast kunnen eerder gekregen therapieën en/of <strong>me</strong>dicijnen effect hebben op de<br />
ontwikkeling van een kind, wat indirect gevolgen kan hebben op de resultaten van de<br />
dolfijntherapie. In de gebruikte artikelen zijn deze gegevens niet <strong>me</strong>egeno<strong>me</strong>n in het<br />
onderzoek. Er is geen informatie beschikbaar over mogelijk andere therapieën die de kinderen<br />
tegelijkertijd <strong><strong>me</strong>t</strong> de dolfijntherapie volgden.<br />
Overige bedreigingen voor de validiteit zijn onder andere de omgevingsfactoren.<br />
Dolfijntherapie wordt <strong>me</strong>estal gegeven op een locatie <strong><strong>me</strong>t</strong> een warm klimaat. Meestal gingen<br />
de kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> hun ouders op vakantie naar de bestemming voor de therapie 32 . De war<strong>me</strong><br />
temperaturen van de nieuwe omgeving en therapiebassins kunnen indirect effect gehad<br />
hebben op de kinderen.<br />
30 Lukina (1999), Kohn (2003)<br />
31 Nathanson (1989), Nathanson & de Faria (1993)<br />
32 Nathanson, 1998; Nathanson et al., 1997<br />
35
De spanning van het vliegen, een nieuwe omgeving en het contact <strong><strong>me</strong>t</strong> de dolfijnen en<br />
onbekende therapeuten kan effect hebben gehad op het gedrag van de kinderen, wat indirect<br />
effect kan hebben op de resultaten van de therapie.<br />
De auteurs van de artikelen beschrijven dat dolfijntherapie een succesvol dier geassisteerde<br />
therapie is, waarbij veel positieve effecten verkregen zijn bij kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking.<br />
Bewijs dat het succesvoller is dan andere dier geassisteerde therapieën 33 , bijvoorbeeld<br />
therapie <strong><strong>me</strong>t</strong> honden, ontbreekt.<br />
Bij de beschreven onderzoeken is een gering aantal gegevens verstrekt over de bevindingen.<br />
Auteurs van 3 studies 34 hebben een beperkt aantal resultaten gepubliceerd over de nul en eind<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong>ingen per kind. Bij vier 35 studies wordt aangegeven dat de kinderen zich na de therapie<br />
beter kunnen concentreren, maar bij drie van deze studies 36 is geen informatie te vinden over<br />
deze resultaten. Doordat deze punten niet onderbouwd worden is het onmogelijk te analyseren<br />
of de genoemde resultaten valide ge<strong><strong>me</strong>t</strong>en zijn en/of statistisch goed zijn verwerkt.<br />
Als laatst ontbreekt er informatie over de lange termijn effecten van de gegeven dolfijntherapie.<br />
De testperiodes verschillen per onderzoek. Het valt op dat er gemiddeld een testperiode<br />
gehanteerd wordt van minder dan 6 maanden. Hierdoor kan niet bewezen worden dat de<br />
verkregen resultaten daadwerkelijk blijvend zijn.<br />
4.2.2 Interviews<br />
Methode<br />
De onderzoeksgroep bestond uit 16 kinderen. Dit is te weinig om een realistisch overzicht te<br />
krijgen van de significante resultaten van de therapie. Voor een betrouwbare validiteit hoort<br />
gebruik gemaakt te worden van een controle groep. Door de kleine onderzoeksgroep was hier<br />
geen mogelijkheid voor. De onderzoekers waren op de hoogte van de vorm en type van de<br />
therapie dat de kinderen ontvangen hadden. Het onderzoek is niet geblindeerd uitgevoerd.<br />
Omgevingsfactoren zijn bij dit onderzoek een mogelijke bedreiging op de validiteit. De<br />
<strong>me</strong>este interviews werden gehouden bij de respondenten thuis. Overige plaatsten waren: een<br />
terras<strong>je</strong>, op het werk, bij de interviewers thuis en op het strand. Doordat een aantal interviews<br />
op onbekende locaties zijn gehouden, ontstond de mogelijkheid dat de respondenten afgeleid<br />
raakte door de onbekende omgeving of de gebeurtenissen te plaatse. Dit kan tot gevolg<br />
hebben dat er minder aandacht was voor het beantwoorden van de vragen waardoor de<br />
gegeven antwoorden afwijken van de realiteit.<br />
De interviews zijn, per kind, maar <strong><strong>me</strong>t</strong> één ouder/verzorger gehouden. Een tweede<br />
ouder/verzorger kan een ander beeld hebben van de veranderingen na de therapie. Hierdoor<br />
kan een ander beeld verkregen zijn bij de resultaten.<br />
De regulier behandelend therapeut van de kinderen had ook geïnterviewd moeten worden.<br />
Deze therapeut heeft een ander beeld van het complete welzijn van het kind dan de<br />
respondent. Het nadeel hiervan is dat de therapeut bevooroordeeld kan zijn, doordat het kind<br />
bij hen onder behandeling is en dit <strong>me</strong>egeno<strong>me</strong>n word in het antwoord.<br />
33 Karsten Brensing (2005), William Rossiter (1998)<br />
34 Nathanson (1989), Nathanson & de Faria (1993), Nathanson et al. (1997)<br />
35 Nathanson (1989), Nathanson & de Faria (1993), Nathanson et al. (1997), Lukina (1999)<br />
36 Nathanson (1989), Nathanson & de Faria (1993), Nathanson et al. (1997)<br />
36
Er zijn geen interviews <strong><strong>me</strong>t</strong> de leerkrachten van de kinderen afgeno<strong>me</strong>n. De docent(e) van het<br />
kind heeft een goede kijk op het leergedrag van het kind en kan hier een beter oordeel over<br />
geven dan de ouders/verzorgers. Dit kan een ander beeld geven van uitkomsten van de<br />
therapie.<br />
De interbeoordelaarsbetrouwbaarheid was niet gestandaardiseerd. Van te voren stond niet vast<br />
hoe de vragen gesteld zouden worden. Er ontstond verwarring tussen de beoordelaars en de<br />
respondenten over het doel en de interpretatie van een aantal vragen. Hierdoor kunnen vragen<br />
anders overko<strong>me</strong>n dan bedoeld bij de respondenten, <strong><strong>me</strong>t</strong> het gevolg dat de vraag anders dan<br />
bedoelt beantwoord werd.<br />
Van te voren waren geen duidelijke afspraken gemaakt tussen de beoordelaars over de<br />
interpretatie van de vragen. Zo kan de ene onderzoeker een observatie anders hebben<br />
geïnterpreteerd dan de andere, wat weer gevolgen kan hebben voor de resultaten.<br />
Dit had alle voorko<strong>me</strong>n kunnen worden door een draaiboek op te stellen waarin deze<br />
gegevens beschreven stonden.<br />
Voor de interviews was geen pilot gehouden <strong><strong>me</strong>t</strong> de doelgroep, hierdoor is niet gekeken naar<br />
het begrip van de doelgroep. Er is geen rekening gehouden <strong><strong>me</strong>t</strong> een verkeerde interpretatie<br />
van de vragen door de respondenten. Door een verkeerde interpretatie van de gestelde vraag<br />
zijn mogelijk andere antwoorden gegeven, waardoor de resultaten af kunnen wijken.<br />
Niet alle interviews zijn binnen de zelfde tijd na de therapie gehouden. Hierdoor kunnen<br />
verschillende uitkomsten genoemd zijn, die in de loop van de tijd zijn veranderd en niet<br />
ko<strong>me</strong>n door de therapie. De interviews hadden, om de tijd geen rol te laten spelen direct na<br />
het afsluiten van de therapie afgeno<strong>me</strong>n moeten worden. Om het behoud van de resultaten te<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong>en moet een follow-up plaats vinden.<br />
Een aantal kinderen uit de onderzoeksgroep hadden al eerder dolfijntherapie gekregen,<br />
waardoor andere resultaten behaald kunnen zijn dan bij een eerste keer therapie.<br />
Meetinstru<strong>me</strong>nt<br />
Er hadden <strong>me</strong>er vragen gesteld moeten worden over ADL relevante fysieke functies van het<br />
kind. Er zijn wel vragen gesteld over het zitten en staan, maar bijvoorbeeld niet over lopen.<br />
Spierkracht, evenwicht en coördinatie ko<strong>me</strong>n niet apart aan bod, terwijl dit wel therapiedoelen<br />
zijn geweest bij een aantal kinderen. . Deze onderdelen hadden ge<strong><strong>me</strong>t</strong>en moeten worden <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
een hiervoor bedoeld <strong>me</strong>etinstru<strong>me</strong>nt. Een vragenlijst geeft geen valide resultaten. Hierdoor<br />
kunnen deze verandering als zodanig niet worden <strong>me</strong>egeno<strong>me</strong>n bij de resultaten.<br />
De ontwikkeling van het kind zelf gedurende de therapie is niet <strong>me</strong>egeno<strong>me</strong>n in het interview.<br />
Een kind in een jonge levensfase maakt van nature ook een ontwikkeling door. Dit houdt in<br />
dat er mogelijk veranderingen zijn opge<strong>me</strong>rkt die in een normale ontwikkelingssituatie ook<br />
plaats hadden kunnen vinden.<br />
De onderzoekers zijn bevooroordeeld aan het onderzoek begonnen. Een van de onderzoekers<br />
heeft voor het onderzoek al een keer <strong>me</strong>egelopen bij een dolfijntherapie sessie en was op de<br />
hoogte van de manier van werken. Een van de onderzoekers kende één van de kinderen en de<br />
ouders persoonlijk. Doordat de onderzoekers vooraf mogelijk al ideeën hadden over het<br />
gewenste effect, kunnen vragen anders zijn geïnterpreteerd, waardoor een vertekening van de<br />
resultaten kan zijn ontstaan.<br />
37
Voor de therapie is geen baseline <strong><strong>me</strong>t</strong>ing gedaan bij de kinderen. Hierdoor kan niet <strong>me</strong>etbaar<br />
gemaakt worden of de veranderingen die zijn opgetreden na het volgen van de dolfijntherapie<br />
door de therapie ko<strong>me</strong>n of bijvoorbeeld door de ontwikkelingsfase van het kind tijdens de<br />
therapie.<br />
Door het stellen van vragen over de situatie voor de therapie is geprobeerd alsnog een beeld te<br />
vor<strong>me</strong>n van de situatie bij aanvang. Er moet rekening <strong>me</strong>e gehouden worden dat de<br />
respondenten door de veranderingen en indrukken tijdens de therapieperiode, bij het interview<br />
niet <strong>me</strong>er wisten wat voor gedrag en/of handelingen de kinderen voor de therapie vertoonde.<br />
Hierdoor zijn mogelijk grote veranderingen niet genoemd.<br />
Tijdens het interview zijn vragen gesteld die bij de analyse niet verwerkt zijn. Hierdoor zijn<br />
mogelijk andere vragen niet volledig beantwoord omdat hier al eerder antwoord op gegeven<br />
is. Dit heeft mogelijk invloed op de resultaten van het onderzoek. De antwoorden die niet zijn<br />
verwerkt, zijn vragen voor de stichting en dragen niet bij aan het onderzoeksdoel.<br />
De vragenlijst is niet afgestemd op de bevindingen uit de literatuur, hierdoor was het<br />
onmogelijk om een goede vergelijking te kunnen maken tussen de ervaringen uit de praktijk<br />
en de literatuur inventarisatie. Dit was in eerst instantie wel de opzet. De interviews waren<br />
alleen gericht op de korte termijn resultaten van de therapie. In de literatuur verschilde het<br />
tussen korte en lange termijn resultaten.<br />
Analyse<br />
Bij de frequentie analyse is gebruik gemaakt van percentages en aantallen. Door het<br />
weergeven van resultaten in percentages alleen zijn de uitkomsten, vanwege de kleine<br />
populatie, niet realistisch.<br />
De significantie is bij de analyse van de resultaten niet berekend. De groepsgrootte is te klein<br />
om een valide <strong><strong>me</strong>t</strong>ing te kunnen doen. Hierdoor kan niet worden verondersteld dat de<br />
uitkomsten zijn ontstaan door iets anders dan toeval.<br />
De verschillende groepen zijn in het programma SPSS sa<strong>me</strong>nvoegt tot een onderzoeksgroep.<br />
Hierdoor word geen onderscheid gemaakt bij de analyse tussen de kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> een<br />
beperking in het autistische spectrum en kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> overige beperkingen.<br />
Bij de resultaten op sociaal-emotioneel gebied zijn alleen de <strong>me</strong>est positieve veranderingen<br />
weergegeven. Hierdoor kan de indruk gewekt worden dat alleen positieve veranderingen<br />
hebben plaatsgevonden bij de kinderen.<br />
4.3 Aanbevelingen<br />
Het doen van <strong>me</strong>er wetenschappelijk onderzoek is van groot belang om het effect van<br />
dolfijntherapie aan te kunnen tonen.<br />
Het is belangrijk goed naar het <strong>me</strong>etinstru<strong>me</strong>nt te kijken. Een interview is niet de <strong>me</strong>est<br />
geschikte mannier om fysieke effecten te <strong><strong>me</strong>t</strong>en. Hierbij geven fysieke testen een<br />
betrouwbaardere uitkomst.<br />
Het hebben van een controle groep maakt het vergelijken <strong><strong>me</strong>t</strong> een reguliere vorm van therapie<br />
mogelijk. Zo ontstaat er een duidelijker overzicht van de resultaten die verkregen zijn door de<br />
dolfijntherapie en niet door de natuurlijke ontwikkeling van het kind.<br />
38
De significantie is alleen te bepalen bij grotere onderzoeksgroepen. In dit onderzoek is deze<br />
weggelaten omdat de gehele populatie niet groter was dan 16 kinderen. Het is van groot<br />
belang dat de onderzoeksgroep groter word, waardoor deze waardes valide ge<strong><strong>me</strong>t</strong>en kunnen<br />
worden. Dit zou kunnen door niet alleen kinderen van de lokale stichting op te ne<strong>me</strong>n in het<br />
onderzoek maar ook kinderen die vanuit het buitenland naar Curaçao ko<strong>me</strong>n.<br />
4.4 Conclusie<br />
Wetenschappelijk onderzoek is nodig om een valide uitspraak te kunnen doen over de<br />
effecten van dolfijntherapie bij kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking.<br />
Met deze inventarisatie is er, doormiddel van een beschrijvend onderzoek, een eerste stap<br />
gemaakt in het verza<strong>me</strong>len van de nodige gegevens.<br />
Al lijken er veel positieve veranderingen te zijn, er moet niet vergeten worden dat de<br />
intuïtieve kijk op de therapie, van onder andere families en therapeuten, is gebaseerd op<br />
ervaringen en/of <strong>me</strong>ningen.<br />
Hierdoor is het van groot belang dat er wetenschappelijk onderzoek gedaan wordt op het<br />
gebied van dolfijntherapie, om de tot nu toe beschreven effecten van deze therapie te<br />
bekrachtigen of uit te sluiten.<br />
39
5. Literatuur<br />
Aufdemkampe G., van der Windt D.A.W.M., van den Berg J., Hoe vind ik het?; zoeken,<br />
interpreteren en opzetten van fysiotherapeutisch onderzoek, Bohn Stafleu van Loghum, 2003,<br />
2 de druk.<br />
Dr. Baarda D.B., Dr. De Goede M.P.M., Basisboek <strong><strong>me</strong>t</strong>hoden en technieken; handleiding voor<br />
het opzetten van kwantitatief onderzoek, Woltersnoordhoff, 2006, 4 de druk.<br />
Dr. Baarda D.B., Dr. De Goede M.P.M, Dr. van Dijkum C.J., Basisboek statistiek <strong><strong>me</strong>t</strong> SPSS;<br />
handleiding voor het verwerken en analyseren van en rapporteren over (onderzoeks)<br />
gegevens, Stenfert Kroese, 2003, 2 de druk.<br />
Brinkman J., Onderzoeks<strong><strong>me</strong>t</strong>hologie voor de gezondheidszorg, Woltersnoordhoff, 1998, 2 de<br />
druk.<br />
Lukina L.N., Influence of dolphin-assisted therapy sessions on the functional state of children<br />
with disabilities, Human Physiology, 1999 (Abstract)<br />
Martens, W.L. (1996). Human attitudes towards dolphin-assisted therapy: The essential<br />
tension between science and faith.<br />
http://www.aquathought.com/idatra/symposium/96/martens.html<br />
McKinney A., D Dustin, R Wolff, The Promise of Dolphin-Assisted Therapy., Parks &<br />
Recreation, 2001 - eric.ed.gov<br />
EJ627345 - The Promise of Dolphin-Assisted Therapy.<br />
http://66.102.9.104/search?q=cache:HCo4qOaW80J:www.thefreelibrary.com/THE%2BPROMISE%2BOF%2B<br />
DOLPHIN-ASSISTED%2BTHERAPY-a075563108+physical+effects+of+dolphinassisted+therapy&hl=nl&ct=clnk&cd=4&gl=nl<br />
Nathanson D., Dolphin Human Therapy; A Professional Association Dedicated to Helping<br />
Disabled Children. Aug 2006. http://www.aquathought.com/idatra/symposium/95/nathason.html<br />
Nathanson, D.E., de Castro, D., Friend, H., & McMahon,M; Effectiveness of short-term<br />
dolphin assisted therapy for children with severe disabilities, Anthrozoös, 10, 90-100, 1997<br />
(Abstract) http://www.dolphinhumantherapy.com/Research/mainResearch.html<br />
Nederhoed, P., Helder Rapporteren; een handleiding voor het schrijven van rapporten,<br />
scripties, nota’s en artikelen in wetenschap en techniek, Bohn Stafleu van Loghum, 1996, 6 de<br />
druk.<br />
Rossiter W., What About Dolphin Assisted Therapy?, Cetacean Society International, Vol. VII<br />
No. 2 april, 1998 http://csiwhalesalive.org/csi98207.html<br />
Tracy L. Humphries , Effectiveness of Dolphin-Assisted Therapy as a Behavioural<br />
Intervention for Young Children with Disabilities , Bridges Volu<strong>me</strong> 1, Number 6 May 2003<br />
Verschuren P., Doorewind H., Het ontwerpen van een onderzoek, Lemma, 2003, 3 de druk<br />
40
6. Bijlagen<br />
41
Bijlage 1: Uitleg dolfijntherapie<br />
Dolfijntherapie staat beter bekend als Dolphin Human Therapy. Deze specifieke vorm van<br />
therapie is opgezet door Dr. David Nathanson. De therapie is gebaseerd op een theorie van<br />
Dr. Nathanson. Hij vindt dat kinderen <strong><strong>me</strong>t</strong> een beperking hun aandacht aan relevante stimuli<br />
in hun omgeving zullen vergroten als dit leidt tot een interactie <strong><strong>me</strong>t</strong> dolfijnen.(Nathanson<br />
1998; Nathanson, de Castro, Friend, & McMahon, 1997; Nathanson & de Fahria, 1993)<br />
Dolfijntherapie kan gebruikt worden als een “jumpstart” voor het verbeteren van de toestand<br />
van het kind, dat verder ontwikkeld kan worden tijdens reguliere therapieën (bijvoorbeeld<br />
fysiotherapie)(Nathanson 1998).<br />
De sessies beginnen <strong><strong>me</strong>t</strong> een half uur voorbereiding (pretherapie) in een speciale<br />
therapieruimte. Na de voorbereiding vindt gedurende 1 uur de eigenlijke therapie plaats,<br />
bijvoorbeeld fysiotherapie, op een platform ongeveer 8-10 cm. boven het water <strong><strong>me</strong>t</strong> de<br />
dolfijn. De kinderen mogen in contact ko<strong>me</strong>n <strong><strong>me</strong>t</strong> de dolfijn als zij hun taken binnen de<br />
therapie (motorisch, of cognitief) hebben voldaan. De dolfijn wordt gebruikt als stimulans.<br />
Kinderen mogen bijvoorbeeld de dolfijn aanraken, kus<strong>je</strong>s geven, of er een rond<strong>je</strong> <strong>me</strong>e<br />
<strong>zwem</strong><strong>me</strong>n. Een dolfijntrainer is aanwezig om commando’s te geven aan de dolfijn m.b.t. zijn<br />
bewegingen in het water. Als het kind klaar is <strong><strong>me</strong>t</strong> de interactie <strong><strong>me</strong>t</strong> de dolfijn, word de<br />
therapie vervolgd op het platform. De therapie wordt dan <strong>me</strong>estal intensiever, waardoor<br />
kinderen <strong>me</strong>er moeten doen om opnieuw te mogen <strong>zwem</strong><strong>me</strong>n <strong><strong>me</strong>t</strong> de dolfijn. Als laatste<br />
eindigt elke sessie <strong><strong>me</strong>t</strong> een half uur voor douchen en evalueren (post-therapy) (www.cdtc.an).<br />
De sessies verschillen per kind, aangezien ze ieder verschillende doelen stellen voor de<br />
therapie begint.<br />
42
Bijlage 2: Vragenlijst Nederlands<br />
Datum:……………. Lijst:<br />
N.B. niet in te vullen.<br />
VRAGENLIJST<br />
DOLFIJNTHERPIE<br />
ANAMNESE EN EVALUERENDE TERUGBLIK<br />
43
Naam van het kind: ………………………………………………………………………………………………….<br />
Geboortedatum: ……………………………………<br />
Therapie:…………………………….<br />
Op welke school zit het kind?<br />
Graag het juiste antwoord aankruisen<br />
Basisschool<br />
Speciaal onderwijs<br />
Anders, na<strong>me</strong>lijk……………………………<br />
Diagnose: …………………………………………………………………………………………………………………………<br />
Gebruikt het kind <strong>me</strong>dicijnen of heeft het een dieet?:<br />
Ja<br />
Nee<br />
Wat bent u van het kind:<br />
Graag het juiste antwoord aankruisen.<br />
Vader<br />
Moeder<br />
Verzorger<br />
Familielid<br />
Wat is het beroep van moeder?:…………………………………………………………..<br />
Welke opleiding heeft moeder het laatst afgemaakt?<br />
Graag het juiste antwoord aankruisen.<br />
Basisschool of lager onderwijs<br />
Middelbaar onderwijs<br />
Hoger onderwijs of VWO<br />
Universitaire studie<br />
Wat is het beroep van vader?:………………………………………………………………<br />
Welke opleiding heeft vader het laatst afgemaakt?<br />
Graag het juiste antwoord aankruisen.<br />
Basisschool of lager onderwijs<br />
Middelbaar onderwijs<br />
Hoger onderwijs of VWO<br />
Universitaire studie<br />
44
Hoe bent u <strong><strong>me</strong>t</strong> dolfijntherapie in aanraking geko<strong>me</strong>n?<br />
Graag juiste antwoord(en) aankruisen.<br />
Media (televisie, radio, internet)<br />
Vrienden<br />
Verblijf in het buitenland<br />
Dokters / therapeuten<br />
Anders, na<strong>me</strong>lijk ………………………………………………………………<br />
1. Welke vor<strong>me</strong>n van hulp (therapieën of behandelingen) heeft uw kind de laatste<br />
twee jaar gehad?<br />
Hoe lang heeft dit geduurd?<br />
Soort therapie of behandeling<br />
2. Waarom heeft u uw kind opgegeven voor dolfijntherapie?<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………………………………………………………….………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………………………………………….………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………………………….………………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………….………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………….<br />
3a. Zijn er volgens u door de dolfijntherapie verbeteringen en/of veranderingen<br />
opgetreden bij u kind?<br />
Wilt u uw antwoord ook toelichten?<br />
Ja, licht antwoord toe:<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………….……………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………….……<br />
45
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………….……nee, licht<br />
antwoord toe:<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………………………………………………….………………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………………………………….………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………….……<br />
b. Zijn deze verbeteringen en/of veranderingen sinds het afsluiten van de therapie<br />
hetzelfde gebleven? Wilt u uw antwoord ook toelichten?<br />
Ja, licht antwoord toe:<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………….……………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………….……<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………….……nee, licht<br />
antwoord toe:<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………………………………………………….………………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………………………………….………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………….……<br />
4. Is de relatie <strong><strong>me</strong>t</strong> u kind sinds de dolfijntherapie verandert?<br />
Wilt u uw antwoord ook toelichten?<br />
Ja, licht antwoord toe:<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………….……………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………….……<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………….……nee, licht<br />
antwoord toe:<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………………………………………………….………………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………………………………….………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………….……<br />
46
5. Hieronder staan een aantal gedragingen, waarvan we willen weten of ze als gevolg<br />
van de dolfijntherapie verbeterd zijn. Wilt u voor elk van deze punten aangeven of<br />
het bij uw kind na afloop van de therapie veranderd was. Zet een kruis in de juiste<br />
kolom. Als een genoemd gedrag nooit proble<strong>me</strong>n heeft gegeven en dus niet van<br />
toepassing is geweest bij uw kind, dan kunt u een kruis zetten in de laatste kolom.<br />
In sommige vragen staan <strong>me</strong>erdere voorbeelden genoemd. Als dan bijvoorbeeld<br />
één voorbeeld wèl verbeterd is (bijvoorbeeld bij punt twee het tanden poetsen) en<br />
de andere voorbeelden niet verbeterd of verslechterd zijn, dan kunt u een kruis in<br />
het midden zetten bij: enigszins verbeterd.<br />
Uw kind maakt oogcontact <strong><strong>me</strong>t</strong> u<br />
Bijvoorbeeld: uw kind kijkt u aan als u tegen hem of haar<br />
praat; uw kind houdt uw blik vast en zoekt daar<strong>me</strong>e contact<br />
Uw kind is in staat om op school <strong><strong>me</strong>t</strong> anderen sa<strong>me</strong>n te<br />
werken<br />
Uw kind is in staat om thuis <strong><strong>me</strong>t</strong> anderen sa<strong>me</strong>n te<br />
werken<br />
U kunt hierbij denken aan een spellet<strong>je</strong> spelen, maar ook in het<br />
sa<strong>me</strong>n de afwas doen<br />
Uw kind kan uit zichzelf iets delen <strong><strong>me</strong>t</strong> een ander<br />
Bijvoorbeeld gekregen snoep <strong><strong>me</strong>t</strong> een ander delen of sa<strong>me</strong>n<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> hetzelfde speelgoed spelen<br />
Uw kind heeft goed contact <strong><strong>me</strong>t</strong> leeftijdsgenoot<strong>je</strong>s<br />
Uw kind kan thuis iets, waar hij aan begonnen is, ook<br />
afmaken<br />
Denk aan of het snel afgeleid is of dat het de aandacht lang<br />
genoeg vast kan houden om een taak ook af te maken<br />
Uw kind kan op school iets, waar hij aan begonnen is,<br />
ook afmaken<br />
Denk aan of het snel afgeleid is of dat het de aandacht lang<br />
genoeg vast kan houden om een taak ook af te maken<br />
Uw kind heeft voldoende motivatie om ergens aan te<br />
beginnen<br />
Als uw kind klaar is <strong><strong>me</strong>t</strong> een schoolse taak, kan het de<br />
aandacht weer makkelijk richten op een nieuwe taak<br />
Uw kind is in staat om zelf een oplossing te bedenken<br />
als iets verkeerd gaat<br />
Denk aan het iets vergeten, iets kapot laten vallen o.i.d.<br />
Uw kind laat het <strong>me</strong>rken als het iemand aardig vindt<br />
Uw kind laat het toe dat iemand hem/haar aardig vindt<br />
Uw kind raakt uit zichzelf anderen aan<br />
Deze aanraking is niet per ongeluk, maar uw kind heeft hierbij<br />
de bedoeling om anderen aan te raken<br />
Uw kind laat zich aanraken (bij spelen, stoeien,<br />
knuffelen)<br />
Uw kind begint uit zichzelf <strong><strong>me</strong>t</strong> eigen activiteiten<br />
Denk aan zelf de spullen pakken en aanstalten maken om naar<br />
de sport te gaan o.i.d.<br />
Uw kind begint uit zichzelf een gesprek<br />
Verslechterd<br />
Geen<br />
verandering<br />
Enigszins<br />
verbeterd<br />
Flink<br />
verbeterd<br />
Niet van<br />
toepassing<br />
47
Uw kind is rusteloos of heel erg druk<br />
Uw kind heeft slaapproble<strong>me</strong>n<br />
Proble<strong>me</strong>n <strong><strong>me</strong>t</strong> inslapen of ’s nachts doorslapen<br />
Uw kind doet dingen achter elkaar door, waar het niet <strong>me</strong>e op kan<br />
houden (<strong><strong>me</strong>t</strong> zijn/haar eigen lichaam)<br />
Voorbeelden zijn knarsetanden, hyperventileren, op de tenen lopen,<br />
vingerspel, fladderen, <strong><strong>me</strong>t</strong> het hoofd rollen, grimassen<br />
Uw kind doet dingen achter elkaar door, waar het niet<br />
<strong>me</strong>e op kan houden (<strong><strong>me</strong>t</strong> voorwerpen en kleding)<br />
Voorbeelden zijn tikken, krassen, wrijven, stuiteren, rondtollen,<br />
zich uitkleden, op rijt<strong>je</strong>s zetten, op kleur ordenen<br />
Uw kind kan slecht afwijken van de dagelijks<br />
terugko<strong>me</strong>nde dagindeling<br />
Uw kind kan zich onvoorspelbaar gedragen<br />
Dit betekent onverwachte dingen doen<br />
Uw kind heeft een opvallende belangstelling voor<br />
dingen, feiten, lichaamsdelen, geluiden, etc.<br />
Uw kind wordt boos als iemand probeert om de<br />
dagelijkse gang van zaken te veranderen<br />
Als uw kind boos wordt, maakt het spullen van zichzelf<br />
of anderen kapot<br />
Als uw kind boos wordt, reageert het zich licha<strong>me</strong>lijk af<br />
op andere personen<br />
Uw kind verwondt zichzelf wel eens <strong><strong>me</strong>t</strong> opzet<br />
Bijvoorbeeld bonken <strong><strong>me</strong>t</strong> het hoofd, bijten in de hand, huid<br />
openkrabben, teveel eten en overgeven, in de ogen prikken<br />
Uw kind reageert ongewoon angstig<br />
Dat wil zeggen er is geen aanwijsbare oorzaak of er is weinig<br />
aanleiding om zo angstig te reageren<br />
Uw kind praat opvallend<br />
Bijvoorbeeld te hard of te zacht; <strong><strong>me</strong>t</strong> vreemde klanken;<br />
opvallend snel of langzaam; <strong><strong>me</strong>t</strong> een overdreven uitspraak of<br />
juist slecht te verstaan<br />
Uw kind leert steeds nieuwe woorden bij<br />
Dit houdt in dat hij/zij regelmatig nieuwe woorden zegt en<br />
steeds nieuwe zinnen maakt<br />
Uw kind gebruikt woorden en zinnen in de juiste<br />
betekenis<br />
Uw kind gebruikt woorden, die het zelf verzint<br />
Dat betekent woorden, die niet bestaan of niets<br />
betekenen<br />
Uw kind begrijpt wat <strong>me</strong>nsen tegen hem of haar zeggen<br />
Verslechterd<br />
Geen verandering<br />
Enigszins<br />
verbeterd<br />
Flink verbeterd<br />
Niet van<br />
toepassing<br />
48
Uw kind kan de dingen alleen vanuit zichzelf bekijken<br />
Dit betekent dat uw kind moeite heeft zich in een ander te<br />
verplaatsen<br />
Uw kind heeft zelfvertrouwen<br />
Dit betekent vertrouwen hebben in wat het kan<br />
Uw kind kan tonen of onder woorden brengen wat het voelt<br />
Bijvoorbeeld boosheid, verdriet, blijdschap, angst<br />
Uw kind zoekt uit zichzelf contact <strong><strong>me</strong>t</strong> u<br />
Uw kind zoekt uit zichzelf contact <strong><strong>me</strong>t</strong> broert<strong>je</strong>s en/of zus<strong>je</strong>s<br />
Uw kind zoekt uit zichzelf contact <strong><strong>me</strong>t</strong> leeftijdsgenoten op school,<br />
club e.d.<br />
Uw kind reageert positief als u contact <strong><strong>me</strong>t</strong> hem/haar zoekt<br />
Uw kind reageert positief als broert<strong>je</strong>s en/of zus<strong>je</strong>s contact <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
hem/haar zoeken<br />
Uw kind reageert positief als leeftijdsgenoten op school, club, e.d.<br />
contact <strong><strong>me</strong>t</strong> hem/haar zoeken<br />
Uw kind doet wat van hem/haar verwacht wordt<br />
Denk hierbij aan zowel situaties thuis als buitenshuis, zoals op<br />
een club<strong>je</strong> <strong><strong>me</strong>t</strong> leeftijdsgenoten, op straat of in een winkel, etc.<br />
Uw kind is licha<strong>me</strong>lijk goed gezond<br />
Denk bijvoorbeeld aan wel of geen proble<strong>me</strong>n hebben <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
zien, horen, spierkracht, evenwicht en coördinatie, eten<br />
kauwen en doorslikken, het immuunsysteem, de luchtwegen<br />
Uw kind kan zelfstandig zitten<br />
Uw kind kan zelfstandig van zit naar stand ko<strong>me</strong>n<br />
Uw kind kan zelfstandig staan<br />
Uw kind kan een voorwerp zelfstandig gooien<br />
Uw kind kan een voorwerp zelfstandig vangen<br />
Uw kind kan drinken zonder hulp<br />
Uw kind kan eten zonder hulp<br />
Dit betekent <strong>me</strong>s en vork goed vasthouden zonder te knoeien<br />
Uw kind is in staat de tafel af te rui<strong>me</strong>n en de spullen<br />
weer in de kast<strong>je</strong>s op te bergen<br />
Verslechterd<br />
rd Geen verandering<br />
Enigszins verbeterd<br />
Flink verbeterd<br />
Niet van<br />
toepassing<br />
49
Uw kind is in staat een kraalt<strong>je</strong> of een ander klein<br />
voorwerp<strong>je</strong> in het daarvoor bestemde doos<strong>je</strong> te doen<br />
Uw kind kan zich zelfstandig wassen<br />
Uw kind kan zich zelfstandig aankleden<br />
Uw kind kan zelfstandig zijn/haar tanden poetsen<br />
Uw kind is in staat om zelf de knopen van kleding dicht<br />
te maken<br />
6a. Hoe zou u het beste het hu<strong>me</strong>ur van uw kind voor de dolfijntherapie kunnen<br />
omschrijven?<br />
Graag het juiste antwoord aankruisen.<br />
Last van sombere stemmingen<br />
Over het alge<strong>me</strong>en gelijkmatig, <strong><strong>me</strong>t</strong> af en toe een driftbui<br />
Gelijkmatig slecht gehu<strong>me</strong>urd<br />
Afwisselend vrolijk en slecht gehu<strong>me</strong>urd<br />
Gelijkmatig vrolijk gehu<strong>me</strong>urd<br />
b. Hoe zou u het beste het hu<strong>me</strong>ur van uw kind na de dolfijntherapie kunnen<br />
omschrijven?<br />
Graag het juiste antwoord aankruisen.<br />
Last van sombere stemmingen<br />
Over het alge<strong>me</strong>en gelijkmatig, <strong><strong>me</strong>t</strong> af en toe een driftbui<br />
Gelijkmatig slecht gehu<strong>me</strong>urd<br />
Afwisselend vrolijk en slecht gehu<strong>me</strong>urd<br />
Gelijkmatig vrolijk gehu<strong>me</strong>urd<br />
7a. Welke beschrijving geeft volgens u het beste het karakter van uw kind weer voor<br />
de dolfijntherapie?<br />
Graag het juiste antwoord aankruisen.<br />
Stil / teruggetrokken<br />
Vraagt weinig aandacht<br />
Vraagt veel aandacht<br />
Is duidelijk op de voorgrond aanwezig<br />
b. Welke beschrijving geeft volgens u het beste het karakter van uw kind weer na de<br />
dolfijntherapie?<br />
Graag het juiste antwoord aankruisen.<br />
Stil / teruggetrokken<br />
Vraagt weinig aandacht<br />
Vraagt veel aandacht<br />
Is duidelijk op de voorgrond aanwezig<br />
8a. Hoe vaak speelde uw kind voor de dolfijntherapie?<br />
Graag het juiste antwoord aankruisen.<br />
Nooit<br />
Minder dan één keer tot 1 keer per week<br />
Vaker dan één keer per week<br />
Dagelijks<br />
b. Hoe vaak speelt uw kind na de dolfijntherapie?<br />
Graag het juiste antwoord aankruisen.<br />
50
Nooit<br />
Minder dan één keer per week<br />
Vaker dan één keer per week<br />
Dagelijks<br />
9a. Met welk speelgoed speelt uw kind het liefst voor de dolfijntherapie?<br />
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
9b. Met welk speelgoed speelt uw kind het liefst na de dolfijntherapie?<br />
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
10a. Hoe speelde uw kind voor de dolfijntherapie, uit zichzelf of was er aanmoediging<br />
van u nodig?<br />
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
10b. Hoe speelt uw kind na de dolfijntherapie, uit zichzelf of heeft het aanmoediging<br />
van u nodig?<br />
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
11a. Hieronder staan vier verschillende manieren van spelen beschreven. Wilt u<br />
aankruisen op welke manier(en) uw kind speelde voor de dolfijntherapie?<br />
U mag <strong>me</strong>erdere antwoorden aankruisen.<br />
Spelen <strong><strong>me</strong>t</strong> water, zand, klei of verf.<br />
Spelen <strong><strong>me</strong>t</strong> treint<strong>je</strong>s, auto’s, poppen, telefoons o.i.d., die gebruikt worden waarvoor ze<br />
bedoeld zijn. Dus <strong><strong>me</strong>t</strong> treinen en auto’s wordt gereden, <strong><strong>me</strong>t</strong> de telefoon bel <strong>je</strong> iemand<br />
op, een pop kleedt <strong>je</strong> net<strong>je</strong>s aan e.d.<br />
Spelen door iets mooi in te richten (huis of winkel) of een mooie opstelling van iets te<br />
maken (landschap, soldaten).<br />
Spelen <strong><strong>me</strong>t</strong> een thema of verhaal, dat centraal staat. Er zit veel fantasie in het spel.<br />
Het kind doet net alsof. Een rij stoelen is een trein of een tafel is een huis. Er wordt<br />
een verhaal uitgespeeld.<br />
11b. Hieronder staan vier verschillende manieren van spelen beschreven. Wilt u<br />
aankruisen op welke manier(en) uw kind speelt na de dolfijntherapie? U mag<br />
<strong>me</strong>erdere antwoorden aankruisen.<br />
Spelen <strong><strong>me</strong>t</strong> water, zand, klei of verf.<br />
Spelen <strong><strong>me</strong>t</strong> treint<strong>je</strong>s, auto’s, poppen, telefoons o.i.d., die gebruikt worden waarvoor ze<br />
bedoeld zijn. Dus <strong><strong>me</strong>t</strong> treinen en auto’s wordt gereden, <strong><strong>me</strong>t</strong> de telefoon bel <strong>je</strong> iemand<br />
op, een pop kleedt <strong>je</strong> net<strong>je</strong>s aan e.d.<br />
Spelen door iets mooi in te richten (huis of winkel) of een mooie opstelling van iets te<br />
maken (landschap, soldaten).<br />
Spelen <strong><strong>me</strong>t</strong> een thema of verhaal, dat centraal staat. Er zit veel fantasie in het spel.<br />
Het kind doet net alsof. Een rij stoelen is een trein of een tafel is een huis. Er wordt<br />
een verhaal uitgespeeld.<br />
12a. Praat uw kind nu nog wel eens over de dolfijnen?<br />
Graag het juiste antwoord aankruisen?<br />
Nee, nooit<br />
Ja, soms<br />
Ja, heel vaak (wekelijks)<br />
b. Hoe vertelt uw kind over de sessie, die de <strong>me</strong>este indruk heeft gemaakt?<br />
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….<br />
51
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
c. Hoe reageert uw kind nu nog als het dolfijnen ziet?<br />
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….<br />
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
d. Heeft u een foto/video gekregen bij de stichting?<br />
Graag het juiste antwoord aankruisen.<br />
Ja<br />
Nee<br />
e. Vraagt uw kind nu nog wel eens naar de foto/video?<br />
Graag het juiste antwoord aankruisen.<br />
Nee, nooit<br />
Ja, soms<br />
Ja, heel vaak (wekelijks)<br />
13. Heeft u nog vragen of op<strong>me</strong>rkingen<br />
………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
14. Heeft u nog suggesties<br />
………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
Wij stellen het zeer op prijs dat u de moeite en tijd heeft willen ne<strong>me</strong>n om deze lijst in de<br />
vullen. Hartelijk dank daarvoor!!!<br />
Copyright by Jannie Dekker, Leiden 2003<br />
Aangepast door Wendy de Wit en Bibi Brugman Curacao 2007<br />
52
Bijlage 3: Vragenlijst Papia<strong>me</strong>nto<br />
fecha:…………….<br />
N.B. niet in te vullen.<br />
LISTA DI PREGUNTA<br />
THERRIA KU DOLFEIN<br />
BISTA DESPUES DI ANAMNESIS I EVALUASHON<br />
Nomber di e yu: ………………………………………………………………………………………………….<br />
Fecha di nase<strong>me</strong>ntu: ……………………………………<br />
53
Kua skol e Yu ta bishitá?<br />
Por fabor marka e kontesta korekto.<br />
Skol básiko<br />
Enseñansa speshal<br />
Otro ……………………………<br />
Diagnóstiko: …………………………………………………………………………………………………………………………<br />
E yu ta usa re<strong>me</strong>ndi of tin un dieta?: ………………………………………………..……………………….<br />
Kiko bo ta di e yu?:<br />
Por fabor marka e kontesta korekto.<br />
Tata<br />
Mama<br />
kuidadó<br />
famia<br />
Ki profeshon mama tin?:…………………………………………………………..<br />
Kua estudio mama a kaba?<br />
Por fabor marka e kontesta korekto.<br />
Skol básiko<br />
Enseñansa sekundario<br />
Enseñansa superior of VWO<br />
Universidat<br />
Ki profesion tata tin?:………………………………………………………………<br />
Kua estudio tata a kaba?<br />
Por fabor marka e kontesta korekto.<br />
Skol básiko<br />
Enseñansa sekundario<br />
Enseñansa superior of VWO<br />
Universidat<br />
Kon bo a drenta den kontaktio ku terapia ku dólfein?<br />
Por fabor marka e kontesta korekto.<br />
Medio di komunikashon (televishon, radio, internet)<br />
Amigunan<br />
Estadia der eksterior<br />
Dòkternan / terapistanan<br />
54
Otro ………………………………………………………………<br />
3. Ki tipo di yudansa (terapia òf trata<strong>me</strong>ntu) boy u a haña último dos aña?<br />
Kuantu tempu?<br />
Sorto di terapia òf trata<strong>me</strong>ntu?<br />
4. Dikon bo a duna nòmber di bo yu pa terapia ku dòlfein?<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………………………………………………………….………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………………………………………….………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………………………….………………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………….………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………….<br />
3a A presentá <strong>me</strong>horashonnau serka bo yu segun bo despues di e terapia ku dòlfein?<br />
Bo por aklará bo kontesta?<br />
Si, aklara e kontesta:<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………….……………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………….……<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………….……No, aklara e<br />
kontesta:<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………………………………………………….………………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………………………………….………………………………………<br />
55
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………….……<br />
b. E <strong>me</strong>hocashonnan aki a keda <strong>me</strong>skos ford i despues ku u finalisá ku e terapia?<br />
Bo por aklará bo kontesta?<br />
Si, aklara e kontesta:<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………….……………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………….……<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………….……No, aklara e<br />
kontesta:<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………………………………………………….………………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………………………………….………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………….……<br />
4. Bo a kumunsá trata otro ku bo yu despues ku é ta kuminsá ku terupia ku dolfein?<br />
Bo por aklara bo kontestá?<br />
Si, aklara e kontesta:<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………….……………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………….……<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………………………………………….……No, aklara e<br />
kontesta:<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………………………………………………….………………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
……………………………………………………….………………………………………<br />
………………………………………………………………………………………………<br />
………………………………………….……<br />
5. Akibou tin un kandidat di komportashon, di kua nos ke sa ku a <strong>me</strong>horá komo<br />
koncehuensia di e terapia ku dòlfein.<br />
Bo par marka pa kunda un di e puntonan aki si tabatin kambio serka bo yu despues<br />
di e terapia. Marka un krus den e kòlòm korekto. Si un di e komportashonnan<br />
<strong>me</strong>nshoná nunka a dana problema, pues no tabata aplikabel seuka bo yu, e ara ei<br />
marka un krus e último kòlòn.<br />
56
Algun di e pregutan tin mas ku 1 ehémpel <strong>me</strong>nshoná. Si por ehémpel 1 ehémpel si a<br />
<strong>me</strong>horá (por ehémpel na punta dos, skeiru d<strong>je</strong>nte) i e oteo ehémpelnan no a <strong>me</strong>horá òf<br />
a empeorá, e ora ei mauka un krus den <strong>me</strong>i <strong>me</strong>i na: un tiki <strong>me</strong>houa.<br />
Bo yu ta hasi kontakto di wowo ku bo<br />
Por ehempel: bo yu ta wak bo oka bot a papia kuné; bo yu ta<br />
sigui bo mirada i buska kontakto.<br />
Bo yu ta dispuesto pa traha huntak u otronan na skol.<br />
Bo yu ta dispuesto pa traha huntak u otronan na kas.<br />
Por ehempel: hunga un wega, pero tambe tabak os huntu.<br />
Bo yu por dis u <strong>me</strong>s parti algu ku un otro.<br />
Por ehempel: parti magel ku el a haña ku un otro òf hunga<br />
hunter ku e <strong>me</strong>sun kos di hunga.<br />
Bo yu tin bon kontakto ku muchanan dis u e dat.<br />
Na kas, bo yu por kaba algu ku el a kuminsá kuné.<br />
Por ehempel: e ta distraí lihe òf ku e por kida ku atenshon<br />
basta largu pa kaba un tarea.<br />
Na skol, bo yu por kaba algu ku et al a kuminsá kuné<br />
Por ehempel: e la distraí tihé òf ku e por keda ku atenshon<br />
basta langu pa kaba un tarea.<br />
Bo yu tin sufisiente motivashon pa kuminsá ku algu.<br />
Ora bo yu kuba ku un tarea di skol, e por dirigí su<br />
atenshon fásil<strong>me</strong>nte atrobe na un tarea nobo.<br />
Bo yu ta dispuesto pa e <strong>me</strong>s bibi ku un solushon si algu<br />
bai robes.<br />
Por ehempel: lubidá algu, laga algu kai kibra òf algu por estilo .<br />
Bo yu ta laga bo rapará si e ta haña un hende<br />
amabel.<br />
Bo yu ta laga sa si un hende ta hañ’e amabel.<br />
Bo yu ta mishik u otronan dis u <strong>me</strong>s.<br />
E mishi<strong>me</strong>ntu aki no ta aksidental, pero bo yu ta mishik u<br />
otranan intensiondi<strong>me</strong>nte.<br />
Bo yu ta laga mishi kuné (ora di hunga, hasi wega di<br />
man brasa)Uw kind laat zich aanraken (bij spelen,<br />
stoeien, knuffelen)<br />
Bo yu ta kuminsá di su <strong>me</strong>s ku un aktividat.<br />
Por ehempel: kue kosnan e <strong>me</strong>s i prepará pa bai depoerte òf<br />
algu por estilo.<br />
Bo yu ta kuminsá di su <strong>me</strong>s un kánbeusashon.<br />
Empeoká<br />
Empeoká<br />
Nuin kambio<br />
Nuin kambio<br />
Un tiki <strong>me</strong>horá<br />
Un tiki <strong>me</strong>horá<br />
Hopi mas mihó<br />
Hopi mas mihó<br />
No ta aplikabel<br />
No ta aplikabel<br />
57
Bo yu ta intrankil of hopi drūk<br />
Bo yu tin problema ku drumi<strong>me</strong>ntu<br />
Problima pa paga soño òf sigui drumi din anochi<br />
Bo yu ta hasi kosnar tras di otro, ku e no por stòp kuné ( ku opheto i<br />
vestuario)<br />
Ehèmpelman ta, kou d<strong>je</strong>nte, hiperventilashon, kana riba tenchi, hunga<br />
ku deck, bula, drai kubes, ekspeshon di kara.<br />
Bo yu ta hasi kosnam trus di otro, ku e no por stòp kuné<br />
(ku opheto i vestuario)<br />
Ehèmpelman ta tek, raska, frega, nopoe para keki, drai kabes,<br />
drei rònt, hita paña, pone riba rei, pone riba koló.<br />
Bo yu no par ku komsio dui su sekuensia diario<br />
Bo yu por komportá su <strong>me</strong>s ineksplikabel<br />
Esaki ta nifiká hasi kosnau insperá<br />
Bo yu tin un interes notabel pa kos, hechos partinan di<br />
kurpa, zonido, etc.<br />
Bo yu ta rabioa si un hende purba kambia e kutina di<br />
dia.<br />
Ora bo yu kabia, e ta kibra kos di e <strong>me</strong>s òf di otronan.<br />
Ora bo yu kabia, e ta agredí otro persona<br />
Tin bia bo yu ta herida su <strong>me</strong>s pa malu<br />
Por ehempel gòlpia su kabes, morde su man, uña su <strong>me</strong>s,<br />
ko<strong>me</strong> hpoi i despues saka, prek den wowo.<br />
Bo yu ta reakshoná ku miendu di manerano komun.<br />
Esei te <strong>me</strong>n no tin indikashon òf tin tiki motibu pa reakshoná ku<br />
miedu.<br />
Bo Yu ta papia notabel<br />
Por ehempel muchu duru of muchu poko poko; ku tononan<br />
struño; notabel lihé of slo; ku un pronunsiashon eksagerá òf<br />
inkomprandibel<br />
Bo yu ta heda siña palabranan nobo<br />
Esaki ta enserá ku regular<strong>me</strong>nte e ta bisa patabranan nobo i ta<br />
sigui traha frase nobo<br />
Bo yu ta usa palabra i frase ku e nifikashon korekto<br />
Bo yu ta usa palabra ku e <strong>me</strong>s ta inventá<br />
Esei ke <strong>me</strong>n palabranan ku no ta eksití òf no tin<br />
nifikashon<br />
Bo yu ta komprondé loke hende ta bis é<br />
Bo yu por mira kosnan sola<strong>me</strong>nte for di su <strong>me</strong>s<br />
Esaki ke <strong>me</strong>n ku bo yu tin problema pa hinka su <strong>me</strong>s den<br />
posishon di un otro<br />
Bo yu tin konfiansa den su <strong>me</strong>s<br />
Esaki ku <strong>me</strong>n konfansa den su <strong>me</strong>s<br />
58
Bo yu par mustra òf bisa ku palabron loke e ta sinti<br />
Por ehempel rabiá, tristu, alegria, anska<br />
Bo yu ta buska di su <strong>me</strong>s kontakto kubo<br />
Bo yu ta busk di su <strong>me</strong>s kontakto kusu ruman(nan)<br />
Bo yu ta busk di su <strong>me</strong>s kontakto kumuchanan di su edat na skol,<br />
klup, etc.<br />
Bo yu ta reashoná positivo ora bo ke tin kontakto kuné<br />
Bo yu ta reashoná positivo ora su ruman(nan) ke tin kontakto kuné<br />
Bo yu ta reashoná positivo oraamuchanan di su edat na skol, klup,<br />
etc. ke tin kontakto kuné<br />
Bo yu ta hasi loke ta wòrdu sperá di d<strong>je</strong><br />
Pensa aki na situashonnan tantu na kas komo pafó di kas,<br />
manera na un klup ku muchanan di su edat, riba kaya of den<br />
un tienda, etc. .<br />
Bo yu ta físika<strong>me</strong>nte bor di salú<br />
Pensa por ehempel si tin probelema òf nò, res ku bista, oido,<br />
forsa, balanse i kordinashon, ko<strong>me</strong><strong>me</strong>ntu kou<strong>me</strong>ntu i<br />
guli<strong>me</strong>ntu, sitema imunitario, respiration<br />
Bo yu por sinta su so<br />
Bo yu por lanta para su so<br />
Bo yu por parca su so<br />
Bo yu por tira un opheto bon<br />
Bo yu por fangu un opheto bon<br />
Bo yu po bebe sin yudansa<br />
Bo yu por ko<strong>me</strong> sin yudansa<br />
Esaki ke <strong>me</strong>n tene kuchú liu fòrku bon sin shuaka<br />
Bo yu ta den posishon pa kita kosnan for di <strong>me</strong>sa<br />
I warda nan bèk den kashi<br />
Bo yu ta den posishon pa pone un kralchi of otro opheto<br />
chikitu den e kaha korespondiente<br />
Bo yu <strong>me</strong>s por baña<br />
Bo yu <strong>me</strong>s por bisti<br />
Empeoká<br />
Nuin kambio<br />
Un tiki <strong>me</strong>horá<br />
Hopi mas mihó<br />
No ta aplikabel<br />
59
Bo yu <strong>me</strong>s por skeiru su d<strong>je</strong>ntenan<br />
Bo yu ta den posishon pa e <strong>me</strong>s sera botonnan di su<br />
paña<br />
60
Bijlage 4: Codeerschema SPSS<br />
Vraag Variabele Vraag Antwoordcode<br />
intake vragen<br />
Opl1 op welke school zit het kind 1 basisschool/ 2 speciaal onderwijs 3/anders<br />
1 autistisch spectrum/ 2 zuurstof tekort/ 3 ADHD/ 4<br />
ontwikkelingsstoornis/ 5 motorische achterstand/ 6 agressie, motoriek<br />
en concentratie/ 7 prematuur geboren en motorisch/ 8 beta<br />
Diagn welke diagnose heeft het kind<br />
Gebruikt het kind <strong>me</strong>dicijnen of heeft het<br />
thalisesemioa major en selectief<br />
<strong>me</strong>ddiet een dieet 1 ja/ 2 nee<br />
Parent wat bent u van het kind 1 vader/ 2 moeder/ 3 verzorger/ 4 familielid<br />
Ber1 Wat is het beroep van moeder<br />
Welke opleiding heeft moeder het laatst<br />
Opl2 afgemaakt<br />
Ber2 Wat is het beroep van vader<br />
Welke opleiding heeft vader het laatst<br />
Opl3 afgemaakt<br />
hoe bent u <strong><strong>me</strong>t</strong> dolfijntherapie in<br />
therp1 aanraking geko<strong>me</strong>n<br />
open vragen<br />
1a therp2 Welke vorm van hulp (therapieën en of andere lijst<br />
1 blijft thuis/ 2 administrati/ 3 verpleegkundige/ 4 kleuterleidster/ 5<br />
telefoniste / 6 maatschappelijk werkster/ 7 bank <strong>me</strong>dewerkster/ 8<br />
schoonmaak/ 9 verkoopster/ 10 manager/ 11 boekhouder<br />
1 Basisschool of lager onderwijs, 2 middelbaar onderwijs/ 3 hoger<br />
onderwijs of VWO/ 4 universitaire studie<br />
1 n.v.t./ 2 arts/ 3 dierenarts/ 4 systeem beheerder/ 5 centraal bureau<br />
statistiek/ 6 politie/ 7 kustwacht/ 8 visser/ 9 werktuigbouwkundige/ 10<br />
radiotechnicus/ 11 vuilnisman/ 12 bewaker/ 13 jurist/ 14 zakenman<br />
1 Basisschool of lager onderwijs, 2 middelbaar onderwijs/ 3 hoger<br />
onderwijs of VWO/ 4 universitaire studie<br />
1 <strong>me</strong>dia, 2 vrienden, 3 verblijf in het buitenland, 4<br />
dokters/therapeuten, 5 anders<br />
61
1b therp3<br />
behandelingen) heeft uw kind de laatste<br />
2 jaar gehad<br />
Hoe lang duurde de therapie<br />
waarom heeft u uw kind opgegeven voor<br />
andere lijst<br />
2 therp4 dolfijn therapie<br />
zijn er volgens u door de dolfijntherapie<br />
3a verb1 verbeteringen opgetreden bij uw kind 1 ja/ 2 nee<br />
toel1 toelichting bij vraag 3a<br />
zijn deze verbeteringen sinds het<br />
afsluiten van de therapie hetzelfde<br />
3b verb2 gebleven 1 ja/ 2 nee<br />
toel2 toelichting bij vraag 3b<br />
bent u sinds de dolfijntherapie anders<br />
4 verb3 tegen u kind gaan doen 1 ja/ 2 nee<br />
toel3 toelichting bij vraag 4<br />
gesloten vragen sociaal-emotioneel<br />
socem1 uw kind maakt oogcontact <strong><strong>me</strong>t</strong> u<br />
uw kind is in staat op school <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
socem2 anderen sa<strong>me</strong>n te werken<br />
uw kind is in staat om thuis <strong><strong>me</strong>t</strong> anderen<br />
socem3 sa<strong>me</strong>n te werken<br />
uw kind kan uit zichzelf iets delen <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
socem4 een ander<br />
uw kind heeft goed contact <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
socem5 leeftijdgenoot<strong>je</strong>s<br />
uw kind kan thuis iets waar hij aan<br />
socem6 begonnen, ook afmaken<br />
uw kind kan op school iets waar hij aan<br />
socem7 begonnen is, ook afmaken<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
62
socem8<br />
socem9<br />
socem10<br />
socem11<br />
socem12<br />
uw kind heeft voldoende motivatie om<br />
ergens aan te beginnen<br />
als uw kind klaar is <strong><strong>me</strong>t</strong> een schoolse<br />
taak, kan het de aandacht weer<br />
makkelijk richten op een nieuwe taak.<br />
uw kind is in staat om zelf een oplossing<br />
te bedenken als iets verkeerd gaat<br />
uw kind laat het <strong>me</strong>rken als het iemand<br />
aardig vind<br />
uw kind laat het toe dat iemand<br />
hem/haar aardig vind<br />
socem13 uw kind raakt uit zichzelf andere aan<br />
socem14 uw kind laat zich aanraken<br />
uw kind begint uit zichzelf <strong><strong>me</strong>t</strong> eigen<br />
socem15 activiteiten<br />
socem16 uw kind begint uit zichzelf een gesprek<br />
socem17 uw kind is rusteloos of heel erg druk<br />
socem18 uw kind heeft slaapproble<strong>me</strong>n<br />
Uw kind doet dingen achter elkaar door<br />
waar het niet <strong>me</strong>e kan ophouden (<strong><strong>me</strong>t</strong><br />
socem19 zijn/haar eigen lichaam<br />
uw kind kan slecht afwijken van de<br />
socem20 dagelijks terugko<strong>me</strong>nde dagindeling<br />
uw kind kan zich onvoorspelbaar<br />
socem21 gedragen<br />
uw kind heeft een opvallende<br />
socem22 belangstelling voor dingen, feiten,<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
63
socem23<br />
socem24<br />
socem25<br />
socem26<br />
lichaamsdelen, geluiden, etc.<br />
uw kind wordt boos als iemand probeert<br />
de dagelijkse gang van zaken te<br />
veranderen<br />
als uw kind boos word, maakt het<br />
spullen van zichzelf of anderen kapot<br />
als uw kind boos word, reageert het zich<br />
licha<strong>me</strong>lijk af op andere personen<br />
uw kind verwondt zichzelf wel eens <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
opzet<br />
socem27 uw kind reageert ongewoon angstig<br />
socem28 uw kind praat opvallen<br />
socem29 uw kind leert steeds nieuwe woorden bij<br />
uw kind gebruikt woorden en zinnen in<br />
socem30 de juiste betekenis<br />
uw kind gebruikt woorden die het zelf<br />
socem31 verzint<br />
uw kind begrijpt wat <strong>me</strong>nsen tegen hem<br />
socem32 of haar zeggen<br />
uw kind kan de dingen alleen vanuit<br />
socem33 zichzelf bekijken<br />
socem34 uw kind heeft zelfvertrouwen<br />
uw kind kan tonen of onderwoorden<br />
socem35 brengen wat het voelt<br />
socem36 uw kind zoekt uit zichzelf contact <strong><strong>me</strong>t</strong> u<br />
uw kind zoekt uit zichzelf contact <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
socem37 broert<strong>je</strong>s en/of zus<strong>je</strong>s<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
64
socem38<br />
socem39<br />
socem40<br />
socem41<br />
uw kind zoekt uit zichzelf contact <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
leeftijdgenoten op school, club, e.d.<br />
uw kind reageert positief als u contact<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> hem/haar zoekt<br />
uw kind reageert positief als<br />
leeftijdsgenoten op school, club, e.d.<br />
contact <strong><strong>me</strong>t</strong> hem/haar zoeken<br />
uw kind doet wat van hem/haar<br />
verwacht word<br />
gesloten vragen fysiek<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
Fys1 uw kind is licha<strong>me</strong>lijk goed gezond<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
Fys2 uw kind kan zelfstandig zitten<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
uw kind kan zelfstandig van zit naar 1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
Fys3 stand ko<strong>me</strong>n<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
Fys4 uw kind kan zelfstandig staan<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
uw kind kan een voorwerp zelfstandig 1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
Fys5 gooien<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
uw kind kan een voorwerp zelfstandig 1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
Fys6 vangen<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
Fys7 uw kind kan drinken zonder hulp verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
Fys8 uw kind kan zelfstandig eten<br />
uw kind is in staat de tafel af te rui<strong>me</strong>n<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
en de spullen weer in de kast<strong>je</strong>s op te 1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
Fys9 bergen<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
fys10 uw kind is in staat een kraalt<strong>je</strong> of een 1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
65
6a humr1<br />
ander klein voorwerp<strong>je</strong> in het daarvoor<br />
bestemde doos<strong>je</strong> te doen<br />
Fys11 uw kind kan zich zelfstandig wassen<br />
Fys12 uw kind kan zich zelfstandig aankleden<br />
uw kind kan zelfstandig zijn/haar tanden<br />
Fys13 poetsen<br />
uw kind is in staat zelf de knopen van<br />
Fys14 kleding dicht te maken<br />
overige vragen<br />
hoe zou u het beste het hu<strong>me</strong>ur van uw<br />
kind kunnen omschrijven voor de<br />
therapie<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 verslechterd/ 2 geen verbetering/ 3 enigszins verbeterd/ 4 flink<br />
verbeterd/ 5 n.v.t.<br />
1 last van sombere stemmingen/ 2 over het alge<strong>me</strong>en gelijkmatig <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
af en toe een driftbui/ 3 gelijkmatig<br />
slecht gehu<strong>me</strong>urd/ 4 Afwisselend vrolijk en slecht gehu<strong>me</strong>urd/ 5<br />
hoe zou u het beste het hu<strong>me</strong>ur van uw<br />
gelijkmatig vrolijk gehu<strong>me</strong>urd.<br />
1 last van sombere stemmingen/ 2 over het alge<strong>me</strong>en gelijkmatig <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
kind kunnen omschrijven na de therapie<br />
welke beschrijving geeft volgens u het<br />
af en toe een driftbui/ 3 gelijkmatig<br />
beste het karakter van uw kind weer slecht gehu<strong>me</strong>urd/ 4 Afwisselend vrolijk en slecht gehu<strong>me</strong>urd/ 5<br />
voor de therapie<br />
welke beschrijving geeft volgens u het<br />
gelijkmatig vrolijk gehu<strong>me</strong>urd.<br />
beste het karakter van uw kind weer na 1 stil/ teruggetrokken/ 2 vraag weinig aandacht/ 3 vraagt veel<br />
6b humr2 de therapie<br />
aandacht/ 4 is duidelijk op de voorgrond aanwezig<br />
hoe vaak speelde uw kind voor de 1 nooit/ 2 minder dan 1 keer per week tot 1 keer per week/ 3 vaker<br />
therapie<br />
dan een keer per week/ 4 dagelijks<br />
1 nooit/ 2 minder dan 1 keer per week tot 1 keer per week/ 3 vaker<br />
7a spln1 hoe vaak speelt uw kind na de therapie<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> welk speelgoed speelde uw kind het<br />
liefst voor de therapie<br />
dan een keer per week/ 4 dagelijks<br />
66
7b spln2<br />
7c spln3<br />
7d spln4<br />
8a dolfn1<br />
8b dolfn2<br />
8c dolfn3<br />
8d dolfn4<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> welk speelgoed speelt uw kind het<br />
liefst na de therapie<br />
speelt uw kind na de therapie uit zichzelf<br />
of heeft het een aanmoediging van u<br />
nodig 1 uit zichzelf/ 2 <strong><strong>me</strong>t</strong> aanmoediging<br />
speelde uw kind voor de therapie uit<br />
zichzelf of had het aanmoediging van u<br />
nodig 1 uit zichzelf/ 2 <strong><strong>me</strong>t</strong> aanmoediging<br />
kunt u aangeven op welke mannier u 1 spelen <strong><strong>me</strong>t</strong> water, zand, klei, of verf/ 2 spelen <strong><strong>me</strong>t</strong> treint<strong>je</strong>s, auto's,<br />
kind speelde voor de therapie<br />
poppen telefoons/ 3 spelen door iets<br />
moois in te richten b.v. een huis/ 4 spelen <strong><strong>me</strong>t</strong> een thema of een<br />
verhaal dat centraal staat.<br />
kunt u aangeven op welke mannier u 1 spelen <strong><strong>me</strong>t</strong> water, zand, klei, of verf/ 2 spelen <strong><strong>me</strong>t</strong> treint<strong>je</strong>s, auto's,<br />
kind speelt na de therapie<br />
poppen telefoons/ 3 spelen door iets<br />
moois in te richten b.v. een huis/ 4 spelen <strong><strong>me</strong>t</strong> een thema of een<br />
verhaal dat centraal staat.<br />
praat uw kind nu nog wel eens over de<br />
dolfijnen 1 nee, nooit/ 2 ja, soms/ 3 ja, heel vaak (wekelijks)<br />
hoe vertelt uw kind over de sessie die de<br />
<strong>me</strong>este indruk heeft gemaakt<br />
hoe reageert u kind nu nog als het<br />
dolfijnen ziet op televisie<br />
vraagt uw kind nu nog wel eens naar de<br />
video? 1 nee, nooit/ 2 ja, soms/ 3 ja, heel vaak (wekelijks)<br />
67
Bijlage 5: Resultaten Enquêtes<br />
Vragen<br />
Positieve<br />
Veranderingen<br />
N.v.t.<br />
Geen<br />
veranderingen<br />
Resultaat<br />
Oogcontact 9 5 2 56% van de respondenten geeft aan dat hun kind <strong>me</strong>er oog<br />
contact maakt na aanleiding van de gekregen<br />
dolfijntherapie.<br />
Sa<strong>me</strong>nwerken op school 10 5 1 62,5% van de respondenten geeft aan dat hun kind beter<br />
sa<strong>me</strong>nwerkt op school na aanleiding van de gekregen<br />
dolfijntherapie.<br />
Sa<strong>me</strong>nwerken thuis 8 6 3 50% van de respondenten geeft aan dat hun kind thuis<br />
Uit zichzelf iets delen <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
een ander<br />
Goed contact <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
leeftijdsgenoot<strong>je</strong>s<br />
beter sa<strong>me</strong>nwerkt na aanleiding van de gekregen<br />
dolfijntherapie.<br />
4 9 3 25% van de respondenten geeft aan dat hun kind sneller<br />
uit zichzelf iets deelt <strong><strong>me</strong>t</strong> anderen na aanleiding van de<br />
gekregen dolfijntherapie.<br />
6 8 2 37,5% van de respondenten geeft aan dat hun kind beter<br />
contact maakt <strong><strong>me</strong>t</strong> leeftijdgenoten na aanleiding van de<br />
gekregen dolfijntherapie.<br />
Afmaken taken thuis 8 5 3 50% van de respondenten geeft aan dat hun kind<br />
verbeteringen laat zin in het afmaken een taak thuis na<br />
aanleiding van de gekregen dolfijntherapie.<br />
Afmaken taken op school 10 4 2 62,5% van de respondenten geeft aan dat hun kind<br />
verbeteringen laat zien in het afmaken van een taak op<br />
school na aanleiding van de gekregen dolfijntherapie.<br />
Motivatie 9 3 4 56% van de respondenten geeft aan dat hun kind <strong>me</strong>er<br />
Aandacht richten op<br />
nieuwe taken na schoolse<br />
taak.<br />
In staat zijn zelfstandig<br />
oplossingen te bedenken<br />
als iets verkeerd gaat<br />
motivatie heeft om ergens <strong>me</strong>e te beginnen na aanleiding<br />
van de gegeven dolfijntherapie.<br />
5 9 2 31% van de respondenten geeft aan dat hun kind zijn/haar<br />
aandacht beter kan richten op een taak na het maken van<br />
een schoolse taak na aanleiding van de gegeven<br />
dolfijntherapie.<br />
5 7 4 31% van de respondenten geeft aan dat hun kind beter<br />
instaat, is om zelfstandig oplossingen te bedenken als iets<br />
verkeerd gaat na aanleiding van de gegeven<br />
dolfijntherapie.<br />
68
Vragen<br />
Laat <strong>me</strong>rken als het<br />
iemand aardig vindt<br />
Laat toe dat iemand<br />
hem/haar aardig vindt<br />
Raakt uit zichzelf<br />
anderen aan<br />
Zichzelf aan laten raken<br />
(bij spelen, stoeien,<br />
knuffelen)<br />
Begint uit zichzelf <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
eigen activiteiten<br />
Begint uit zichzelf een<br />
gesprek<br />
Rusteloosheid / heel erg<br />
druk<br />
Positieve<br />
Veranderingen<br />
N.v.t.<br />
Geen<br />
veranderingen<br />
Resultaat<br />
10 4 2 62,5% van de respondenten geeft aan dat hun kind sneller<br />
laat <strong>me</strong>rken als zij/hij iemand aardig vind na aanleiding<br />
van de gegeven dolfijntherapie.<br />
4 8 4 25% van de respondenten geeft aan dat hun kind het<br />
sneller toe laat dat iemand hem/haar aardig vind na<br />
aanleiding van de gegeven dolfijntherapie.<br />
7 4 5 43,75% van de respondenten geeft aan dat hun kind<br />
sneller anderen <strong>me</strong>nsen aanraakt na aanleiding van de<br />
gegeven dolfijntherapie<br />
6 7 3 37,5% van de respondenten geeft aan dat hun kind<br />
zichzelf sneller laat aanraken door anderen na aanleiding<br />
van de gegeven dolfijntherapie.<br />
11 4 1 68,75% van de respondenten geeft aan dat hun kind<br />
sneller uit zichzelf aan een activiteit begint na aanleiding<br />
van de gegeven dolfijntherapie.<br />
13 2 1 81,25% van de respondenten geeft aan dat hun kind<br />
sneller een gesprek uit zichzelf begint na aanleiding van<br />
de gegeven dolfijntherapie.<br />
9 5 2 56,25% van de respondenten geeft aan dat hun kind<br />
minder rusteloos of druk is na aanleiding van de gegeven<br />
dolfijntherapie.<br />
Slaapproble<strong>me</strong>n 6 6 4 37,5% van de respondenten geeft aan dat hun kind beter<br />
Dingen achter elkaar<br />
doen, zonder stoppen (<strong><strong>me</strong>t</strong><br />
zijn/haar eigen lichaam)<br />
Dingen achter elkaar<br />
doen, zonder ophouden<br />
(<strong><strong>me</strong>t</strong> voorwerpen en<br />
kleding)<br />
slaapt naar aanleiding van de gegeven dolfijntherapie.<br />
4 11 1 25% van de respondenten geeft aan dat hun kind minder<br />
herhaalde bewegingen maakt <strong><strong>me</strong>t</strong> zijn/haar eigen lichaam<br />
na aanleiding van de gegeven dolfijntherapie.<br />
5 10 1 31% van de respondenten geeft aan dat hun kind minder<br />
herhaalde activiteiten uitvoert <strong><strong>me</strong>t</strong> zijn/haar kleding of<br />
overige voorwerpen na aanleiding van de gegeven<br />
dolfijntherapie<br />
69
Vragen<br />
Slecht afwijken dagelijks<br />
terugko<strong>me</strong>nde<br />
dagindeling<br />
Positieve<br />
Veranderingen<br />
N.v.t.<br />
Geen<br />
veranderingen<br />
Resultaat<br />
5 7 4 31% van de respondenten geeft aan dat hun kind beter<br />
reageert als er afgeweken wordt van een dagelijks<br />
terugko<strong>me</strong>nde dagindeling na aanleiding van de gegeven<br />
dolfijntherapie.<br />
Onvoorspelbaar gedrag 7 5 4 43,75% van de respondenten geeft aan dat hun kind<br />
Opvallende<br />
belangstelling voor<br />
dingen, feiten,<br />
lichaamsdelen, geluiden,<br />
etc.<br />
Boos worden als iemand<br />
probeert de dagelijkse<br />
gang van zaken te<br />
veranderen<br />
Spullen van zichzelf of<br />
anderen kapot maken als<br />
hij/zij boos is<br />
Licha<strong>me</strong>lijke afreageren<br />
op anderen als hij/zij<br />
boos is.<br />
Verwondt zichzelf <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
opzet<br />
minder onvoorspelbaar gedrag vertoond na aanleiding van<br />
de gegeven dolfijntherapie.<br />
9 7 0 56,25% van de respondenten geeft aan dat hun kind<br />
minder opvallende interesse heeft voor specifieke dingen<br />
na aanleiding van de gegeven dolfijntherapie.<br />
3 8 5 18,75% van de respondenten geeft aan dat hun kind na<br />
aanleiding van de gegeven dolfijntherapie minder snel<br />
boos wordt als iemand de dagelijkse gang van zaken<br />
probeert te veranderen<br />
9 5 2 56,25% van de respondenten geeft aan dat hun kind na<br />
aanleiding van de gegeven dolfijntherapie minder snel<br />
spullen van zichzelf of anderen kapot maakt als hij/zij<br />
boos is.<br />
5 5 6 31,25% van de respondenten geeft aan dat hun kind, na<br />
aanleiding van de gegeven dolfijntherapie, minder snel<br />
licha<strong>me</strong>lijk afreageert als hij/zij boos is.<br />
1 13 2 6,25% van de respondenten geeft aan dat hun kind<br />
zichzelf minder verwondt <strong><strong>me</strong>t</strong> opzet na aanleiding van de<br />
gegeven dolfijntherapie.<br />
Ongewoon angstig 2 10 4 12,5% van de respondenten geeft aan dat hun kind minder<br />
snel angstig reageert in ongewone situaties na aanleiding<br />
van de gegeven dolfijntherapie<br />
Opvallend praten 7 5 4 43,75% van de respondenten gaf aan dat hun kind<br />
rustiger/beter praat na aanleiding van de gegeven<br />
dolfijntherapie.<br />
70
Vragen<br />
Leert steeds nieuwe<br />
woorden bij<br />
Gebruik woorden en<br />
zinnen in de juiste<br />
betekenis<br />
Gebruik van zelf<br />
verzonnen woorden<br />
Begrijpt wat tegen hem<br />
of haar zeggen<br />
Situaties alleen vanuit<br />
zichzelf bekijken<br />
Positieve<br />
Veranderingen<br />
N.v.t.<br />
Geen<br />
veranderingen<br />
Resultaat<br />
11 3 2 68,75% van de respondenten gaf aan dat hun kind na<br />
aanleiding van de gegeven dolfijntherapie maar woorden<br />
bij leert.<br />
4 11 1 25% van de respondenten gaf aan dat hun kind woorden<br />
en zinnen beter in de juiste betekenis gebruiken na<br />
aanleiding van de gegeven dolfijntherapie.<br />
5 9 2 31,25% van de respondenten gaf aan dat hun kind minder<br />
zelf verzonnen woorden gebruikt na aanleiding van de<br />
gegeven dolfijntherapie.<br />
6 8 2 37,5% van de respondenten gaf aan dat hun kind beter<br />
begrijpt wat tegen hem/haar gezegd wordt na aanleiding<br />
van de gegeven dolfijntherapie.<br />
6 8 2 37,5% van de respondenten gaf aan dat hun kind situaties<br />
ook vanuit een ander oogpunt begint te bekijken na<br />
aanleiding van de gegeven dolfijntherapie.<br />
Zelfvertrouwen 13 1 2 81,25% van de respondenten gaf aan dat hun kind <strong>me</strong>er<br />
Tonen of onder woorden<br />
brengen gevoelens<br />
Zoekt uit zichzelf contact<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> u<br />
Zoekt uit zichzelf contact<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> broert<strong>je</strong>s en/of zus<strong>je</strong>s<br />
Zoekt uit zichzelf contact<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> leeftijdsgenoten<br />
zelfvertrouwen heeft gekregen na aanleiding van de<br />
gegeven dolfijntherapie.<br />
8 5 3 50% van de respondenten gaf aan dat hun kind<br />
makkelijker kan tonen en/of onder woorden brengen hoe<br />
hij/zij zich voelt na aanleiding van de gegeven<br />
dolfijntherapie.<br />
8 8 0 50% van de respondenten gaf aan dat hun kind sneller<br />
contact <strong><strong>me</strong>t</strong> hen zoekt na aanleiding van de gegeven<br />
dolfijntherapie.<br />
6 10 0 37,5% van de respondenten gaf aan dat hun kind sneller<br />
contact <strong><strong>me</strong>t</strong> broert<strong>je</strong>s/zus<strong>je</strong>s zoekt na aanleiding van de<br />
gegeven dolfijntherapie.<br />
10 4 2 62,5% van de respondenten gaf aan dat hun kind sneller<br />
contact <strong><strong>me</strong>t</strong> leeftijdsgenoot<strong>je</strong>s zoekt na aanleiding van de<br />
gegeven dolfijntherapie.<br />
71
Vragen<br />
Reageert positief als u<br />
contact <strong><strong>me</strong>t</strong> hem/haar<br />
zoekt<br />
Uw kind reageert positief<br />
als broert<strong>je</strong>s en/of zus<strong>je</strong>s<br />
contact <strong><strong>me</strong>t</strong> hem/haar<br />
zoeken<br />
Reageert positief als<br />
leeftijdsgenoten contact<br />
<strong><strong>me</strong>t</strong> hem/haar zoeken<br />
Doet wat van hem/haar<br />
verwacht wordt<br />
Positieve<br />
Veranderingen<br />
N.v.t.<br />
Geen<br />
veranderingen<br />
Resultaat<br />
5 9 2 31,25% van de respondenten gaf aan dat hun kind vaker<br />
positief reageert als hij/zij (respondent) contact <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
hem/haar opzoeken na aanleiding van de gegeven<br />
dolfijntherapie.<br />
5 9 2 31,25% van de respondenten gaf aan dat hun kind vaker<br />
positief reageert als broert<strong>je</strong>s/zus<strong>je</strong>s contact <strong><strong>me</strong>t</strong> hem/haar<br />
opzoeken na aanleiding van de gegeven dolfijntherapie.<br />
6 7 3 37,5% van de respondenten gaf aan dat hun kind vaker<br />
positief reageert als leeftijdsgenoot<strong>je</strong>s contact <strong><strong>me</strong>t</strong><br />
hem/haar opzoeken na aanleiding van de gegeven<br />
dolfijntherapie.<br />
10 4 2 62,5% van de respondenten gaf aan dat hun kind, na<br />
aanleiding van de gegeven dolfijntherapie, vaker doet wat<br />
er van hem/haar verwacht wordt.<br />
Licha<strong>me</strong>lijk goed gezond 8 5 3 50% van de respondenten gaf aan dat de licha<strong>me</strong>lijke<br />
gezondheid van hun kind vooruit is gegaan na aanleiding<br />
van de gegeven dolfijntherapie.<br />
Zelfstandig zitten 1 12 3 6,25% van de respondenten gaf aan dat hun kind beter<br />
Zelfstandig van zit naar<br />
stand ko<strong>me</strong>n<br />
zelfstandig kan zitten na aanleiding van de gegeven<br />
dolfijntherapie.<br />
0 14 2 Er is geen vooruitgang geboekt op het gebied van<br />
zelfstandig van zit naar stand ko<strong>me</strong>n.<br />
Zelfstandig staan 4 11 1 25% van de respondenten gaf aan dat hun kind beter<br />
Voorwerp zelfstandig<br />
gooien<br />
Voorwerp zelfstandig<br />
vangen<br />
zelfstandig kan staan na aanleiding van de gegeven<br />
dolfijntherapie.<br />
6 8 2 37,5% van de respondenten gaf een verbetering bij hun<br />
kind te zien in het zelfstandig gooien van een voorwerp,<br />
na aanleiding van de gegeven dolfijntherapie.<br />
8 4 4 50% van de respondenten gaf aan een verbetering bij hun<br />
kind te zien in het zelfstandig vangen van een voorwerp,<br />
na aanleiding van de gegeven dolfijntherapie.<br />
72
Vragen<br />
Positieve<br />
Veranderingen<br />
N.v.t.<br />
Geen<br />
veranderingen<br />
Resultaat<br />
Zelfstandig drinken 1 13 2 6,25% van de respondenten gaf aan een verbetering te zien<br />
bij hun kind op het gebied van zelfstandig drinken na<br />
aanleiding van de gegeven dolfijntherapie.<br />
Zelfstandig eten 5 9 2 31,25% van de respondenten gaf aan een verbetering te<br />
Tafel afrui<strong>me</strong>n en spullen<br />
in kast<strong>je</strong>s opbergen<br />
Plaatsen van klein<br />
voorwerp in daarvoor<br />
bestemd doos<strong>je</strong><br />
zien bij hun kind op het gebied van zelfstandig eten na<br />
aanleiding van de gegeven dolfijntherapie.<br />
7 9 0 43,75% van respondenten gaf aan, na aanleiding van de<br />
gegeven dolfijntherapie, een verbetering te zien bij hun<br />
kind op het gebied van de tafel afrui<strong>me</strong>n en spullen in<br />
kast<strong>je</strong>s opbergen.<br />
8 7 1 50% van de respondenten gaf aan dat hun kind, na<br />
aanleiding van de gegeven dolfijntherapie, makkelijker<br />
een klein voorwerp<strong>je</strong> in een daarvoor bestemd doos<strong>je</strong> kan<br />
plaatsen.<br />
Zelfstandig wassen 6 7 3 37,5% van de respondenten gaf aan een verbetering te zien<br />
bij hun kind op het gebied van zelfstandig wassen na<br />
aanleiding van de gegeven dolfijntherapie.<br />
Zelfstandig aankleden 7 6 3 43,75% van de respondenten gaf aan een verbetering te<br />
Zelfstandig tanden<br />
poetsen<br />
Zelfstandig knopen van<br />
kleding dicht maken<br />
zien bij hun kind op het gebied van zelfstandig aankleden<br />
na aanleiding van de gegeven dolfijntherapie.<br />
5 6 5 31,25% van de respondenten gaf aan een verbetering te<br />
zien bij hun kind op het gebied van zelfstandig<br />
tandenpoetsen na aanleiding van de gegeven<br />
dolfijntherapie.<br />
9 5 2 56,25% van de respondenten gaf aan een verbetering te<br />
zien bij hun kind bij het zelfstandig knopen van kleding<br />
dichtmaken na aanleiding van de gegeven dolfijntherapie.<br />
73