project mondelinge geschiedenis - Vvlg
project mondelinge geschiedenis - Vvlg
project mondelinge geschiedenis - Vvlg
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Scenario workshop<br />
migraties sinds 1945: <strong>project</strong> <strong>mondelinge</strong> <strong>geschiedenis</strong><br />
8 perspectieven om het <strong>project</strong> <strong>mondelinge</strong> migratie<strong>geschiedenis</strong> te benaderen<br />
Project zelf<br />
• Basis:<br />
o Project <strong>mondelinge</strong> migratie<strong>geschiedenis</strong> – interviews met migranten:<br />
Vragenlijst opstellen: verschillende mogelijkheden<br />
Interview afnemen: hoe doe je dat?<br />
kan in de les Nederlands gebeuren<br />
Interview bewerken: verschillende mogelijkheden<br />
o Evaluatiewijzer<br />
o Klassikale bespreking van de interviews<br />
Tot algemene conclusies komen voor de resultaten van de klas<br />
Vallen de conclusies te veralgemenen tot Vlaanderen?<br />
(confrontatie met teksten, grafieken en diagrammen over Vlaamse<br />
situatie)<br />
• Uitbreiding:<br />
o (voorafgaandelijk) begripsomschrijving<br />
Eerst eigen poging leerlingen<br />
Vervolgens ‘officiële’ definities<br />
o (voorafgaandelijk) vooroordelen en popular opinion toetsen meningen<br />
leerlingen over migratie, integratie en migranten aan Europese<br />
onderzoeken<br />
kan vakoverschrijdend gebeuren in lessen godsdienst/zedenleer<br />
o (voorafgaandelijk) Groepswerk rond interviewvragen<br />
kan in taallessen gebeuren (Nederlands of vreemde talen)<br />
o (nadien) migratie in historisch perspectief<br />
Overzicht<br />
Verwerking:<br />
• Actualiseren<br />
• Vergelijkende analyse twee eeuwen migratiebewegingen<br />
• Vergelijkende analyse emigratie – immigratie België 19 e – 20 e<br />
eeuw<br />
• Vergelijkende analyse emigratie – immigratie algemeen 19 e –<br />
20 e eeuw<br />
(nadien) migratie in België vandaag<br />
kan vakoverschrijdend gebeuren in aardrijkskunde, waar<br />
internationale migraties een thema vormen<br />
• herkomst ‘gewone’ migranten + redenen voor verblijf<br />
• vergelijking asielaanvragen (+ redenen) & asieltoekenningen<br />
• Vakoverschrijdende samenwerking kan dus met:<br />
Aardrijkskunde<br />
Godsdienst/zedenleer<br />
Nederlands<br />
Vreemde talen
PERSPECTIEVEN/MOTIVATIES VOOR EEN PROJECT<br />
MONDELINGE (MIGRATIE)GESCHIEDENIS<br />
Acht perspectieven van waaruit je een <strong>project</strong> <strong>mondelinge</strong> migratie<strong>geschiedenis</strong><br />
kunt benaderen:<br />
1) Een rechtmatig deel van de <strong>geschiedenis</strong>lessen<br />
Volgens historica Anne Morelli “mogen we met recht van het Belgische onderwijs<br />
verlangen dat het de kwestie van de vreemdelingen en de immigratie als een belangrijk<br />
aspect van onze <strong>geschiedenis</strong> opneemt in zijn lessenpakket” (p. 15). Vreemdelingen<br />
maken immers een wezenlijk deel van (de <strong>geschiedenis</strong> van) dit land uit, en kunnen prat<br />
gaan op heel wat verwezenlijkingen. Hen buiten beschouwing laten in de<br />
<strong>geschiedenis</strong>boeken zou van een wel erg enge en te eenduidige geschiedschrijving<br />
getuigen. Morelli Besluit: “Ook in België, land van compromissen, zou een veelzijdige kijk<br />
op de <strong>geschiedenis</strong> aanvaard moeten worden als een uitdrukking van onze democratie.”<br />
(p. 16)<br />
2) Motivatie ~ leren leren<br />
Als leraar <strong>geschiedenis</strong> zijn wij allen ongetwijfeld gebeten en gepassioneerd door ons<br />
vak. Jammer genoeg is dat niet bij al onze leerlingen evenzeer het geval. Sommigen<br />
onder hen vinden ons vak ‘saai’, ‘nutteloos’, ‘oude kost’. Ze leveren er dan ook niet de<br />
gewenste inspanning voor, met alle gevolgen van dien. We weten immers allemaal dat er<br />
een rechtstreeks verband bestaat tussen leren (en bij uitbreiding leren leren) en<br />
motivatie. In dat opzicht kan een <strong>project</strong> oral history een heel handig hulpmiddel zijn.<br />
Mondelinge <strong>geschiedenis</strong> brengt immers het verleden tot leven. Leerlingen gaan het<br />
verleden a.h.w. aan den lijve ondervinden. Het maakt abstracte historische concepten en<br />
begrippen erg concreet, tastbaar en levensecht.<br />
3) Training onderzoeksvaardigheden ~ oral history<br />
Een <strong>project</strong> rond ‘vreemd verleden’ past eveneens in het brede concept ‘<strong>mondelinge</strong><br />
<strong>geschiedenis</strong>’ of oral history. Mondelinge <strong>geschiedenis</strong> is het interviewen van getuigen<br />
om het verleden te (re)construeren en alles wat daarbij komt kijken: het zoeken van<br />
getuigen, het selecteren en contacteren van informanten, het opstellen van een<br />
vragenlijst, het interviewen en transcriberen van het interview, en het analyseren en<br />
synthetiseren van de interviews. Via een <strong>project</strong> <strong>mondelinge</strong> <strong>geschiedenis</strong> leren<br />
leerlingen interactief een historische methode aan en participeren ze actief in het<br />
onderwijsproces. Door het interviewen van getuigen ontwikkelen ze een historisch besef<br />
en een zin voor historische kritiek. Daarnaast biedt <strong>mondelinge</strong> <strong>geschiedenis</strong> aan<br />
leerlingen een kans om hun cognitieve, sociale, technische, taal- en<br />
1
onderzoeksvaardigheden te ontwikkelen. In die zin sluit zo’n <strong>project</strong> naadloos aan bij de<br />
eindtermen en leerplandoelstellingen <strong>geschiedenis</strong>, alsook bij een aantal<br />
vakoverschrijdende eindtermen.<br />
Voor wie meer informatie wil over <strong>mondelinge</strong> <strong>geschiedenis</strong>, raden we aan een kijkje te<br />
nemen op www.<strong>mondelinge</strong><strong>geschiedenis</strong>.be. Eveneens zijn er de publicaties:<br />
- Gestemd verleden. Mondelinge <strong>geschiedenis</strong> als praktijk. (van Bruno De Wever en<br />
Pieter François)<br />
- Van horen zeggen. Mondelinge <strong>geschiedenis</strong> in de praktijk. (uitgegeven door het<br />
Vlaams Centrum voor Volkscultuur)<br />
4) Link met familie<strong>geschiedenis</strong><br />
Uit een interessante publicatie van de Nederlandse historici Maria Grever en Cees<br />
Ribbens, Nationale identiteit en meervoudig verleden, blijkt dat zowel autochtone als<br />
allochtone Britse, Franse en Nederlandse jongeren het meest geboeid worden door de<br />
eigen familie<strong>geschiedenis</strong>. Ze stellen vast: “Opmerkelijk is dat de <strong>geschiedenis</strong> van de<br />
eigen familie bij de meeste autochtone én allochtone respondenten zeer populair is.”<br />
ALLOCHTONE LLN. AUTOCHTONE LLN.<br />
familie<strong>geschiedenis</strong> 28.8%<br />
<strong>geschiedenis</strong> van de eigen<br />
godsdienst<br />
24.3%<br />
wereld<strong>geschiedenis</strong> 17.4%<br />
<strong>geschiedenis</strong> van het<br />
herkomstland<br />
16.8%<br />
plaatselijke <strong>geschiedenis</strong> 6.5%<br />
<strong>geschiedenis</strong> van het actuele<br />
woonland<br />
4.9%<br />
In dat opzicht zou je onder het motto ‘Wij zijn allemaal kinderen van migranten’ de<br />
familie<strong>geschiedenis</strong> van de leerlingen kunnen linken aan het thema migratie en de<br />
leerlingen op zoek laten gaan naar migratiefenomenen binnen de eigen<br />
familie(<strong>geschiedenis</strong>).<br />
5) Sociaal perspectief<br />
familie<strong>geschiedenis</strong> 33.6%<br />
<strong>geschiedenis</strong> van het actuele<br />
woonland<br />
19.7%<br />
wereld<strong>geschiedenis</strong> 16.2%<br />
plaatselijke <strong>geschiedenis</strong> 5.8%<br />
<strong>geschiedenis</strong> van het<br />
herkomstland<br />
<strong>geschiedenis</strong> van de eigen<br />
godsdienst<br />
3.9%<br />
1.2%<br />
Een <strong>project</strong> ‘vreemd verleden’ verhoogt misschien het begrip tussen migranten en<br />
autochtonen. Immers, het brengt beide groepen in contact met elkaar en het brengt hen<br />
2
aan het praten, een noodzakelijke voorwaarde om tot begrip te komen. Een dergelijk<br />
<strong>project</strong> kan m.a.w. tot empathie leiden, en zo tot een beter historisch denken.<br />
6) (eventueel) vakoverschrijdend perspectief<br />
met aardrijkskunde (internationale migratie maakt deel uit van het lessenpakket in de 3 e<br />
graad), Nederlands, godsdienst/zedenleer, vreemde talen (indien interviews in een<br />
andere taal dan het Nederlands)<br />
7) concreet maken van abstracte historische concepten<br />
Typische begrippen zoals migratiestromen, integratie, push- en pullfactoren worden<br />
heel concreet gemaakt, wat het begrijpen en het leren leren alleen maar kan<br />
bevorderen.<br />
8) omgaan met herinneringen, historisch-kritisch en postmodern perspectief<br />
Verleden, herinneringen en <strong>geschiedenis</strong> zijn drie onderscheiden zaken. Dit <strong>project</strong><br />
kan helpen de drie begrippen tegenover elkaar beter uit te klaren.<br />
3
Analyse multicultureel België vandaag<br />
We maken hierbij een onderscheid tussen de ‘gewone’ immigraties enerzijds en<br />
asielzoekers en vluchtelingen anderzijds. (bron: Belgische debatten voor een<br />
migratiebeleid. Facts and figures.)<br />
Maak op basis van onderstaande figuren een ‘top vijf’ van de spreiding per nationaliteit<br />
en nationaliteitsgroepen van de in 2004 resp. 2005 geregistreerde immigraties (de<br />
asielaanvragers en vluchtelingen niet meegerekend).<br />
TOP 5<br />
1)<br />
2)<br />
3)<br />
4)<br />
5)<br />
TOP 5<br />
1)<br />
2)<br />
3)<br />
4)<br />
5)<br />
1
Wat is de motivatie van deze immigranten? Maak een top vijf aan de hand van<br />
onderstaande figuur. Geef telkens ook wat uitleg bij elke motivatie.<br />
TOP 5<br />
1)<br />
2)<br />
3)<br />
4)<br />
5)<br />
2
Uit welke 10 landen komen de meeste asielaanvragers? Leid dit af uit onderstaande<br />
figuur. Kun je ook redenen bedenken waarom mensen dit land wensen te ontvluchten?<br />
1<br />
2<br />
3<br />
4<br />
5<br />
6<br />
7<br />
8<br />
9<br />
10<br />
LAND % REDEN(EN)<br />
3
Hieronder zie je de belangrijkste nationaliteiten van de in 2005 erkende vluchtelingen.<br />
Maak opnieuw een top tien.<br />
1<br />
2<br />
3<br />
4<br />
5<br />
6<br />
7<br />
8<br />
9<br />
10<br />
LAND %<br />
Vergelijk deze gegevens van erkende vluchtelingen en asielzoekers met de top tien van<br />
de asielaanvragen. Welke conclusies trek je?<br />
4
Actuelere, maar voorlopige cijfers, vind je terug in deze publicatie:<br />
Centrum voor gelijkheid van kansen en voor racismebestrijding. Migratie. Jaarverslag<br />
2009. Brussel, 2010. (te vinden het op het internet via deze link:<br />
http://www.diversiteit.be/?action=publicatie_detail&id=117 waar je de publicatie kunt<br />
downloaden)<br />
Enkele gegevens hieruit:<br />
5
BIBLIOGRAFIE<br />
Belgische debatten voor een migratiebeleid. Facts and figures.<br />
(http://www.kbs-frb.be/uploadedFiles/KBS-<br />
FRB/3)_Publications/PUB2008_1783_MigratieBeleid_Facts.pdf)<br />
Ben ik een migrant? De <strong>geschiedenis</strong> van onze migratie.<br />
(http://www.diversiteit.be/index.php?action=artikel_detail&artikel=151)<br />
Centrum voor gelijkheid van kansen en voor racismebestrijding. Migratie. Jaarverslag<br />
2009. Brussel, 2010. (te vinden het op het internet via deze link:<br />
http://www.diversiteit.be/?action=publicatie_detail&id=117 waar je de publicatie kunt<br />
downloaden)<br />
De Wever, B. en François, P. Gestemd verleden. Mondelinge <strong>geschiedenis</strong> als praktijk.<br />
VVN. De Verenigde Naties en migratie. Migratie, mensenrechten, ontwikkeling.<br />
(http://www.vvn.be/files/u1/2007-12-10_Pedagogisch_Dossier_Migratie_0.pdf)<br />
Morelli, A. Geschiedenis van het eigen volk. De vreemdeling in België van de prehistorie<br />
tot nu. Leuven, 1993.<br />
The changing faces of Europe – population flows in the 20th century.<br />
(http://www.coe.int/t/dg4/education/historyteaching/Source/Projects/DocumentsTwe<br />
ntyCentury/Population_en.pdf)<br />
Vlaams Centrum voor Volkscultuur. Van horen zeggen. Mondelinge <strong>geschiedenis</strong> in de<br />
praktijk.<br />
www.<strong>mondelinge</strong><strong>geschiedenis</strong>.be<br />
1
PROJECT ‘VREEMD VERLEDEN’:<br />
INTERVIEWS MET MIGRANTEN<br />
Om leerlingen dus enerzijds gevoelig te maken voor de historische methode, en hen<br />
anderzijds heel concreet met migratie<strong>geschiedenis</strong> in contact te brengen, kun je hen<br />
vragen om alleen of per twee een interview af te nemen van een migrant of migranten.<br />
Om het onderzoek niet nodeloos te compliceren is het aangewezen dat legale migranten<br />
/asielzoekers worden geïnterviewd.<br />
De selectie van te interviewen personen kun je op verschillende manieren organiseren:<br />
- een eigen familielid die ooit migreerde<br />
- migranten in de buurt<br />
- migranten die op verschillende tijdstippen naar België kwamen, om een<br />
historische evolutie te kunnen ontwaren (b.v. jaren 1950, jaren 1970, jaren 1990,<br />
jaren 2000)<br />
- etc.<br />
Je kunt de leerlingen vragen om in groepjes, op voorhand gedurende één lesuur, te gaan<br />
brainstormen over welke vragen ze zoal zouden kunnen stellen aan de migrant in kwestie<br />
tijdens het interview. In een volgend lesuur kunnen de verschillende groepjes dan hun<br />
vragenlijst vergelijken met elkaar en aanvullen waar nodig. Uiteraard is het aan de<br />
leerkracht om eerst zelf de grote contouren van het <strong>project</strong> vast te leggen:<br />
- Wil je meer weten over migratie in het algemeen? Hoe die verliep, wanneer, van<br />
waar, met wie, waarom?<br />
- Wil je meer weten over de integratie van migranten? Hoe verliep dat in het<br />
begin? Hoe ging dat om werk te zoeken, de taal te leren, huisvesting te regelen,<br />
de buren te leren kennen etc.?<br />
- Wil je leerlingen op zoek laten gaan naar migratiebewegingen in hun eigen<br />
familie<strong>geschiedenis</strong>?<br />
- Andere?<br />
Anderzijds, als je hier geen lesuur (of twee) voor wil/kan uittrekken, kun je de<br />
leerlingen ook een voorbeeldvragenlijst ter overweging meegeven.<br />
• Vragen kunnen zijn:<br />
We splitsen hier de vragen op naar twee thema’s:<br />
- migratie<br />
- integratie<br />
1
MIGRATIE<br />
• Wanneer?<br />
o Wanneer kwam je naar België?<br />
o Wat is je thuisland?<br />
o Hoe was de situatie in je thuisland toen je migreerde, op<br />
Politiek vlak?<br />
Sociaal vlak?<br />
Economisch vlak?<br />
o Hoe was de situatie in België? Hoe wist je daarvan? Wat waren je<br />
• Hoe en met wie?<br />
• Waarom?<br />
informatiebronnen?<br />
o Hoe ben je naar hier gekomen?<br />
o In welke omstandigheden?<br />
o Hoe regelde je jouw migratie naar hier? (papieren, financiën, etc.)<br />
o Kwam je alleen naar hier, of waren nog meer mensen mee? Zo ja wie? (familie,<br />
vrienden, onbekenden, etc.)<br />
o Wat was/waren je drijfve(e)r(en) om naar hier te komen?<br />
o Was er eerder sprake van motieven om weg te gaan uit je land van herkomst,<br />
dan wel van motieven om naar België te komen?<br />
o Was het specifiek de bedoeling naar België te komen, of was het eerder<br />
toevallig dat je juist in dit land van West-Europa terecht kwam? Hoe kwam<br />
dat dan?<br />
o Waarom wilde je specifiek naar België komen? Wat waren je redenen? Wat<br />
waren je informatiebronnen over België?<br />
o Wanneer en hoe besliste je dat?<br />
o Was het een gemakkelijke beslissing, of heb je lang getwijfeld?<br />
INTEGRATIE<br />
• Begin? Beschrijf je eerste ervaringen in België:<br />
o Waar ging je wonen?<br />
o Wie ving je op?<br />
o Kende je hier al mensen?<br />
o Hoe loste je de taaldrempel op?<br />
2
o Hoe kwam je aan de kost?<br />
o Voelde je je hier thuis? Had je niet teveel last van heimwee?<br />
o Onderhield je contact met het land van herkomst? Was dat eenvoudig of<br />
niet? Waarom (niet)?<br />
o Legde je makkelijk contact met Belgen?<br />
Met wie?<br />
Hoe?<br />
• Socio-economisch?<br />
Ging het vlot, of duurde dat z’n tijd?<br />
o Vond/vind je gemakkelijk een job? Zo ja, welke? Hoe?<br />
o Was/is het loon toereikend?<br />
o Was/ben je tevreden met je job?<br />
Deed/doe je het werk graag?<br />
Was/is er sprake van carrièremogelijkheden?<br />
Werd/word je eerlijk behandeld door je werkgever?<br />
o Hoe was/is het contact met de collega’s?<br />
o Waren het vooral allochtone of autochtone collega’s?<br />
o Had/heb je ’t gevoel dat de voorschriften rond arbeidsomstandigheden en –<br />
voorwaarden nagekomen werden/worden?<br />
o Verander(de) je dikwijls van werk? Waarom (niet)?<br />
• Socio-cultureel?<br />
o Waar woon je?<br />
o Heb je veel contacten met de buurt? Waarom (niet)? Welk soort contacten?<br />
o Hoe zijn je andere sociale contacten?<br />
o Heb je vooral contact met andere migranten dan wel met autochtone Belgen?<br />
o Hoe leerde je de taal? Ging dat vlot en vlug? Waarom (niet)?<br />
o Neem je veel Belgische gewoonten over, b.v. op het vlak van eetcultuur,<br />
kledij? Indien ja, welke?<br />
o Stichtte je hier een gezin?<br />
Hoe leerde je je huwelijkspartner kennen?<br />
Hoe stelden de kinderen het op school?<br />
o Participeer je in het verenigingsleven (sportclub, jeugdvereniging, vakbond,<br />
toneelvereniging, fanfare etc.)<br />
o Kun je je religie vrij en gemakkelijk beoefenen? Waarom (niet)?<br />
o Voel je je aanvaard in de plaatselijke gemeenschap waarin je terecht kwam?<br />
Voel je je aanvaard?<br />
3
Waarom (niet)?<br />
Hoe voel je dat?<br />
Wat deed/doe je ter aanvaarding?<br />
o Voel je je soms gediscrimineerd?<br />
• Socio-politiek?<br />
Ervoer/ervaar je discriminatie?<br />
Waarom (niet)?<br />
Door wie?<br />
Hoe voel je dat?<br />
Wat brengt dat teweeg bij jou?<br />
Hoe reageer je daarop?<br />
o Heb je ’t gevoel dat je over ‘burgerrechten’ beschikt?<br />
o Voel je je gesteund door ‘het beleid’? (gemeentelijk niveau, nationale politici)<br />
o Werd/word je gestimuleerd tot integratie? Worden hiertoe inspanningen<br />
gedaan vanuit de overheid? Waarom (niet)? Welke?<br />
o Heb je contacten met politici?<br />
o Neem je politieke engagementen?<br />
o Volg je de politiek in België?<br />
o Mag je stemmen?<br />
o Begon je je in de loop der jaren ‘Belg’ te voelen? Hoe uitte zich dat dan?<br />
• De relatie met je land van herkomst?<br />
o Heb je nog veel contacten met je land van herkomst? Met wie?<br />
o Ga je nog vaak terug naar je land van herkomst? Waarom (niet)?<br />
o Volg je nog de actualiteit in je land van herkomst?<br />
Waarom (niet)?<br />
Hoe?<br />
o Steun je mensen in je land van herkomst? Op welke wijze?<br />
o Voel je je eerder Belg, dan wel nog steeds (nationaliteit van het land van<br />
herkomst)?<br />
• Retrospectief?<br />
o Met welke verwachtingen kwam je naar hier?<br />
o Zijn die verwachtingen door de jaren heen ingelost?<br />
Welke wel, welke niet?<br />
Waarom (niet)?<br />
4
Zou je opnieuw migreren mocht je alles opnieuw kunnen doen? Waarom<br />
(niet)?<br />
Wat zou je anders doen eventueel? Waarom (niet)?<br />
Stelde je verschuivingen, wijzigingen, evoluties vast in je relatie tot<br />
autochtone Belgen door de jaren heen?<br />
• In welke zin?<br />
• Hoe verklaar je ze?<br />
• Verwerking van het interview<br />
• Wat had dat voor gevolgen?<br />
Vraag aan de leerlingen niet om een letterlijke transcriptie van het interview in te<br />
dienen (tenzij je het in bijlage laat indienen). Laat leerlingen het interview bewerken tot<br />
een mooi eindresultaat, b.v.<br />
- een paper voorzien van illustraties (tekeningen, foto’s, kaarten etc.)<br />
- DVD of video<br />
- CD-ROM<br />
- Website<br />
- stripverhaal<br />
- Etc.<br />
5
Enkele vuistregels bij het afnemen van een interview:<br />
• Maak vooraf een afspraak. Wat je wil weten is niet op enkele minuten af te haspelen.<br />
Je moet dus een moment voorzien waarop de geïnterviewde tijd heeft.<br />
• Vertel bij het maken van de afspraak meteen waarover je wil praten. Op die manier<br />
kan de geïnterviewde al in het eigen geheugen graven, wat de kwaliteit van<br />
informatie zal verhogen.<br />
• Vraag aan de geïnterviewde bij het maken van de afspraak meteen ook of hij/zij nog<br />
foto’s, brieven, dagboeken etc. liggen heeft, die hij/zij eventueel aan jou in bruikleen<br />
wil geven voor de periode die je werkt aan dit <strong>project</strong>. Vraag of hij/zij die zaken kan<br />
klaarleggen op het ogenblik van de afspraak.<br />
• Interview iemand best in een voor hem of haar vertrouwde omgeving. Meestal is dat<br />
bij de geïnterviewde thuis.<br />
• Zorg voor een sfeer van vertrouwen. Leg dus het doel en gebruik van het interview<br />
uit.<br />
• Gedraag je als de geïnteresseerde luisteraar (in mimiek en lichaamstaal).<br />
• Stel open vragen. Leg geen antwoorden in je vragen. Stel evenmin suggestieve<br />
vragen.<br />
• Geef zeker ook niet gewoon je vragenlijstje met de vraag om dat in te vullen. Het<br />
interview is geen huiswerk voor de geïnterviewde.<br />
• Verwacht niet altijd meteen een rechtstreeks antwoord op je vraag. Via uitweidingen<br />
kom je echter dikwijls veel te weten. Laat de geïnterviewde dus praten, tenzij<br />
hij/zij te ver uitweidt: dan grijp je best wel in.<br />
• Stel altijd eerst algemene vragen en ga dan pas over naar meer specifieke of<br />
detailvragen.<br />
• Ken je vragenlijst goed. Zo kun je inspelen op wat de geïnterviewde zegt. Het is in<br />
een interview meestal onmogelijk om je eigen lijst in de vooropgestelde volgorde af<br />
te werken.<br />
• Sommige mensen zullen misschien weinig vertellen tijdens het interview. De<br />
antwoorden zijn kort en in 20 minuten ben je al klaar. De kans is dan groot dat je te<br />
weinig informatie hebt. Bekijk in dat verband samen een aantal foto’s van vroeger.<br />
Dat zal de herinneringen en het vertellen stimuleren. Geef stilte gerust ook een<br />
kans. Geïnterviewden moeten de tijd krijgen om in hun geheugen te graven.<br />
• Interview mensen altijd onder vier ogen. Op die manier kun je de verkregen<br />
informatie bij anderen controleren, zonder dat ze zelf eerst al de ene versie van het<br />
verhaal hebben gehoord.<br />
1
• Neem zoveel mogelijk notities tijdens het interview. Tracht niet alles in je hoofd te<br />
prenten, dat lukt niet. Zo vergeet je zaken, of geef je ze maar half weer, en dan<br />
moet je nadien toch nog eens hetzelfde gaan vragen.<br />
Je kunt ook een cassetterecorder gebruiken, maar weet dat dit veel mensen<br />
afschrikt. Zorg dus dat je hoe dan ook papier en een balpen bij hebt. Gebruik je een<br />
cassetterecorder, test die dan op voorhand uit, zodat je weet of ze werkt en hoe ze<br />
werkt.<br />
• Heb tijdens het noteren ook oog en vooral oor voor stemintonaties (b.v. aarzeling,<br />
terughoudendheid, onzekerheid, ironie…). Noteer die in je notities.<br />
• Houd rekening met de gevoelens van mensen. Blijf b.v. niet aandringen als je merkt<br />
dat ze over een bepaald onderwerp liever niet spreken. Pas op met gevoelige vragen:<br />
breng ze voorzichtig aan. Stel ze ook pas aan het einde van het interview.<br />
• Een interview duurt best nooit langer dan 2 uren. Ben je nog niet klaar, maak dan<br />
beter een nieuwe afspraak in plaats van te blijven doorgaan. Vermoeidheid zal<br />
immers toeslaan, en dat weegt op de kwaliteit van het interview.<br />
2
KLASSIKALE VERWERKING VAN DE INTERVIEWS<br />
Eenmaal de leerlingen allen hun werkstuk af hebben en ingediend, kun je als leerkracht,<br />
via een vergelijking door de leerlingen van elkaars resultaten, de leerlingen tot algemene<br />
conclusies laten komen (eventueel per thema) voor de ganse klas, of in een paper die ze<br />
moeten verdedigen op een mondeling examen. In een volgende stap kun je de vraag<br />
opperen of de conclusies gemaakt voor de klas, ook zouden kunnen worden veralgemeend<br />
naar het ganse Vlaamse landsdeel. Hierna een concreet voorbeeld van groepsverwerking.<br />
De klas wordt ingedeeld in twee groepjes: een groep over migratie en een groep over<br />
integratie. Eventueel kun je deze hoofdgroepen nog verder onderverdelen in<br />
subgroepen. In een eerste fase werkt elke groepje onderstaande opdrachten af. In een<br />
tweede fase wordt de klas herverdeeld zodat van elk groepje één lid in de nieuw<br />
samengestelde groepjes verslag kan doen van de bevindingen in het eerste groepje<br />
zodat iedereen op die manier op de hoogte wordt gesteld van alle bevindingen.<br />
1. Voor jullie kunnen beginnen vergelijken, moeten jullie eerst controleren of de<br />
gegevens goed vergelijkbaar zijn in de tijd: in welke periode migreerde de persoon die<br />
geïnterviewd werd?<br />
2. Welke gegevens komen op het onderzoeksdomein van jullie groep (bijna) overal voor<br />
en moeten dus zeker in een conclusie verwerkt worden? Typeer de opvallende dingen.<br />
- Waarom kwamen mensen naar België? (maak een onderscheid volgens de<br />
tijdsperiode) Was er vooral sprake van push- dan wel van pull-factoren? (cfr.<br />
schema hierna)<br />
- Kwamen mensen vooral alleen naar België dan wel met (een deel van) hun<br />
familie?<br />
- Hoe verliepen de eerste weken/maanden in België?<br />
- Vonden migranten makkelijk werk? Welk soort werk? Werden ze correct<br />
behandeld?<br />
- Legden migranten gemakkelijk contact met autochtone Belgen?<br />
Participeerden ze vlot in lokale verenigingen e.d.m.? Welke rol speelde de taal<br />
in het integratieproces?<br />
- Namen ze Belgische culturele gewoonten (voeding etc.) over?<br />
- Voelden migranten zich soms gediscrimineerd, of eerder aanvaard in de<br />
plaatselijke gemeenschap? Waarom?<br />
- Hoe stelden ze zich op tegenover politiek België?<br />
1
- Hoe is de relatie van de migranten met hun thuisland? Onderhouden ze er nog<br />
veel contacten? Gaan ze er nog heen?<br />
- Hoe evolueerde verhouding tussen migranten en autochtone Belgen? Hoe<br />
verklaren ze die evolutie?<br />
3. In hoeverre denken jullie dat wat jullie nu concluderen te veralgemenen is naar<br />
andere migranten en over heel Vlaanderen? Of m.a.w. hoe representatief zijn jullie<br />
conclusies? Hoe zou je dat te weten kunnen komen? Zien jullie verder nog andere<br />
beperkingen aan de interviewmethode om tot conclusies over het verleden te komen?<br />
Hieronder enkele hulpmiddelen voor de leerlingen om de conclusies van hun (beperkt)<br />
onderzoek te toetsen aan bredere analyses en inzichten. In eerste instantie is dat een<br />
algemeen schema en daarbij een opsomming van waarom mensen migreren (bron: De<br />
Verenigde Naties en migratie. Migratie, mensenrechten, ontwikkeling, p.12), ten tweede<br />
betreft het een historisch overzicht van immigratie in België in de 20 e eeuw (bron: Ben<br />
ik een migrant? De <strong>geschiedenis</strong> van onze migratie, pp. 11-12).<br />
2
vertreklanden<br />
PUSH-factoren<br />
- oorlog + conflict<br />
- politieke situatie<br />
- etnische onlusten<br />
- honger<br />
- natuurramp<br />
- …<br />
- arm<br />
- nietontwikkeld<br />
gedwongen<br />
Migratie<br />
=<br />
Mensen in het<br />
buitenland<br />
=<br />
Wereldwijd<br />
fenomeen<br />
≠<br />
Soort migratie<br />
politieke<br />
sociale<br />
etnische<br />
economische<br />
- rijk<br />
- ontwikkeld<br />
- welvaart<br />
vrijwillig<br />
aankomstlanden<br />
PULL-factoren<br />
- werk<br />
- geld<br />
- familie<br />
- waanbeeld<br />
- …<br />
3
IMMIGRATIE IN BELGIË NA 1945<br />
5
Je kunt je leerlingen vragen aan de hand van de tekst enkele opvallende pieken en<br />
dalen in de grafiek te verklaren.<br />
7
EXTRA-GEGEVENS MIGRATIE IN BELGIË (uit Morelli, pp. 116-117)<br />
8<br />
Opnieuw kun je<br />
leerlingen hier vragen<br />
aan de hand van de<br />
tekst enkele opvallende<br />
evoluties in de<br />
diagrammen te<br />
verklaren.
QUOTERING - EVALUATIEWIJZER<br />
Naam:……………………………………………………….. Nr.:….. Klas:…………..<br />
A. STIPTHEID (2 p.)<br />
Op tijd afgegeven aan de<br />
leerkracht<br />
Verwerking van het<br />
interview<br />
Verbeterde versie van de<br />
verwerking<br />
B. FORMELE GEDEELTE (4 p.)<br />
Titel<br />
Voorpagina<br />
Inhoudstafel<br />
Lay-out<br />
Illustraties<br />
0<br />
gegevens ontbreken<br />
0 (te laat) 1 (op tijd)<br />
1<br />
onvoldoende<br />
C. INHOUDELIJKE GEDEELTE (24 p.)<br />
Vragenlijst<br />
Verwerking van het<br />
interview<br />
Verbeterde versie<br />
van de verwerking<br />
D. TOTAAL<br />
0<br />
veel<br />
gegevens<br />
ontbreken<br />
2<br />
onvoldoende<br />
4<br />
in orde<br />
2<br />
in orde<br />
6<br />
heel goed<br />
4<br />
creatief<br />
8<br />
prima,<br />
creatief<br />
Globale score: /30<br />
Beoordeling:…………………………………………………………………………………......<br />
…………………………………………………………………………………………………...<br />
…………………………………………………………………………………………………...<br />
…………………………………………………………………………………………………...<br />
…………………………………………………………………………………………………...<br />
…………………………………………………………………………………………………...
BEGRIPSOMSCHRIJVING<br />
In de krant en op het televisienieuws komen regelmatig drama’s m.b.t. migranten aan<br />
bod. Men heeft het over de dood van asielzoekers, migrantensmokkel, mensenhandel,<br />
uitbuiting van uitgeprocedeerden etc. Vooraleer in te gaan op het wat, waar, wanneer en<br />
waarom van migraties is het nodig eerst stil te staan bij de betekenis van begrippen<br />
zoals hierboven o.m. opgesomd.<br />
Schrijf op wat volgens jou onderstaande termen betekenen:<br />
• Vluchteling:<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
• Economisch vluchteling:<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
• Asielzoeker:<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
• Migrant:<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
• Illegaal:<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
• Emigratie:<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
• Immigratie:<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
• Re-migratie:<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
Schrijf nu onderstaande begrippen bij de juiste uitleg. Confronteer vervolgens jouw<br />
uitleg met de definities hieronder. Verbeter waar nodig. Zoek voor de begrippen die in e<br />
lijst hierboven voorkomen, maar hieronder niet, zelf een exacte definitie op.<br />
Vluchteling - Migrant - Uitgeprocedeerde - Economisch vluchteling - Mensenhandel<br />
- Illegaal - Mensensmokkel - Asielzoeker - Ontheemden in eigen land<br />
1
Iemand wiens asielaanvraag is afgewezen. Ze moeten het land<br />
verlaten.<br />
Het misbruik maken van de zwakke situatie van mensen die onder<br />
valse beloften hierheen worden gelokt, die afhankelijk zijn van de<br />
uitbuiters – omdat die b.v. hun paspoort hebben afgepakt – en aan<br />
wie de exploitant veel geld verdient.<br />
Volgens de Conventie van Genève (1951) is dit iemand die een<br />
gegronde angst heeft dat hij of zij in eigen land persoonlijk zal<br />
worden vervolgd vanwege zijn of haar geloof, ras, politieke<br />
overtuiging, nationaliteit of lidmaatschap van een bepaalde sociale<br />
groep, en die – tijdelijk – bescherming zoekt in een ander land.<br />
Mensen illegaal over de grens brengen. De gesmokkelden laten zij<br />
vrijwillig vervoeren – zij het voor enorm veel geld, waardoor steeds<br />
meer onder hen zware schulden hebben uitstaan bij de<br />
smokkelbendes.<br />
Iemand die zonder geldige documenten op het grondgebied van een<br />
ander land verblijft.<br />
Hij of zij is op de vlucht voor honger en armoede. Kan geen<br />
aanspraak maken op het statuut van vluchteling.<br />
Iedereen die bescherming zoekt in een ander land vanwege<br />
vervolging, oorlog, armoede, honger. Asielzoekers willen als<br />
vluchteling erkend worden, met de wettelijke bescherming en de<br />
materiële hulp die daarbij hoort. Alleen als een asielzoeker aan de<br />
criteria van de Conventie van Genève voldoet, is hij of zij vluchteling.<br />
Vluchtelingen die tijdens hun vlucht geen internationale grenzen<br />
oversteken.<br />
Algemene naam voor iemand die naar een ander land trekt om zich<br />
daar te vestigen.<br />
2
VOOROORDELEN EN POPULAR OPINION<br />
Alvorens het thema migratie (wie, wat, waar, waarom) aan te snijden kun je de<br />
voorkennis van leerlingen gaan activeren, en peilen naar hun eigen mening over migratie<br />
en migranten. In tweede instantie kun je de gegevens per klas of per jaar verwerken, en<br />
– afhankelijk van waarnaar je peilde - ze vervolgens met de gemiddelden per Europees<br />
land gaan vergelijken.<br />
Vergelijkende gegevens – en tegelijk inspiratie voor vragen om te peilen naar de mening<br />
van leerlingen over migratie en migranten – kun je vinden in de publicatie The changing<br />
faces of Europe – population flows in the 20th century. De vragen zijn:<br />
• Integratie of assimilatie? Vraag voor de leerlingen: Ga je akkoord of niet met<br />
deze mening?<br />
Integration: "In order to be fully accepted as members of society, people belonging to<br />
these minority groups must give up such parts of their religion or culture with may be in<br />
conflict with the laws"<br />
Assimilation: "In order to be fully accepted as members of society, people belonging to<br />
these minority groups must give up their own culture"<br />
• Degree of expressed racism<br />
Some people feel they are not at all racist. Others feel they are very racist. If you feel<br />
you are not at all racist, you give a score of 1. If you feel you are very racist, you give a<br />
score of 10. The scores between 1 and 10 allow you to say how close to either side you<br />
are.<br />
To edit this chart, we kept the "not at all racist" category (1 on the scale) and we did<br />
the following clusters: "a bit racist" (2&3), "fairly racist" (4 to 6) and "very racist" (7<br />
to 10).<br />
• They exploit social security benefits<br />
• Their presence in our country increases unemployment<br />
• Their customs are difficult to understand<br />
• The presence of their children reduces the level of education<br />
1
MIGRATIE IN HISTORISCH PERSPECTIEF<br />
Het is niet omdat internationale migratie de afgelopen jaren steevast in het nieuws<br />
komt en op de politieke agenda staat, dat dit een recent fenomeen is. Internationale<br />
migratie is van alle tijden. Hieronder lees je een kort overzicht van internationale<br />
migraties sinds de 19 e eeuw (uit The changing faces of Europe – population flows in the<br />
20th century.), met bijhorende verwerkingsopdrachten.<br />
EUROPEANEN OP ZOEK NAAR EEN NIEUW BESTAAN IN DE 19 e EEUW<br />
In de 19 e eeuw zorgden de bevolkingsgroei en de industrialisatie in Europa voor spanningen<br />
op de arbeidsmarkt. De groei van banen in de industrie kon de uitstoot van arbeidskrachten uit<br />
de landbouw en de huisnijverheid niet opvangen, met toenemende werkloosheid tot gevolg.<br />
Een Europese migratiestroom kwam op gang om werkloosheid, armoede en honger te<br />
ontvluchten. Heel wat Belgen b.v. gingen op zoek naar werk in (Noord-)Frankrijk. Het betrof<br />
dan emigratie in het kader van seizoenswerk b.v.<br />
De grootste emigratie vond echter plaats overzee. De landbouwgronden en jobs die Europa<br />
tekort had, waren in de VS in overvloed. Vooral tijdens de hongerjaren 1845-47 trokken velen<br />
de oceaan over. Behalve in de VS vestigden Europeanen zich ook in Canada en in de ‘nieuwe’<br />
kolonies (Afrika, Australië en Nieuw-Zeeland). Ze werkten er in dienst van de staat of<br />
bouwden er een eigen zaak uit. Deze migratiestroom werd mede mogelijk gemaakt door de<br />
nieuwe stoomschepen.<br />
Ook politieke en religieuze discriminatie in Europa (nationalistische en religieuze opstanden<br />
en oorlogen) bracht emigratiegolven in beweging. De VS lieten iedereen zonder onderscheid<br />
toe en waren daarom erg in trek bij de Europese vluchtelingen. Na de mislukte revoluties in<br />
1830 en 1848 vonden revolutionairen er een onderkomen. Noorse quakers en Duitse<br />
orthodoxe Lutheranen verlieten hun land. In Rusland gingen na 1880 miljoenen joden op de<br />
loop voor pogroms.<br />
De bevolkingsgroei in China en Japan bracht ook een Aziatische migratiestroom in beweging.<br />
Zo kwamen er al vanaf 1850 Chinese gastarbeiders toe in de VS. Zij kregen er het harde,<br />
onderbetaalde werk toegeschoven. Mede door die massale invoer van Europese en Aziatische<br />
arbeidskrachten groeide de Amerikaanse economische productie spectaculair.<br />
MIGRATIE TIJDENS EN NA DE EERSTE WERELDOORLOG IN EUROPA<br />
In het begin van de 20 e eeuw vierde het nationalisme hoogtij. Grote rijken verdwenen, nieuwe<br />
staten zagen het levenslicht. Op die manier ontstonden dus ook nieuwe etnische minderheden,<br />
die vaak ofwel geen erkenning kregen, ofwel onderdrukt werden in de nieuwe staat waarin ze<br />
terecht kwamen.<br />
Het groeiende nationalisme vormde ook één van de oorzaken voor het uitbreken van de Eerste<br />
Wereldoorlog, als gevolg waarvan de migratiestromen nog toenamen:<br />
1
- Het Verdrag van Versailles voorzag in de hertekening van de Europese grenzen, en<br />
zorgde zo voor veel verplichte migratie. Hele bevolkingsgroepen werden verplicht te<br />
verhuizen naar andere gebieden.<br />
- De oorlog had verwoestende effecten op de economie, maar bemoeilijkte tegelijk de<br />
wederopbouw aangezien een deel van de actieve beroepsbevolking was gesneuveld<br />
aan het front. Diverse landen moedigden dan ook economische immigratie aan om het<br />
arbeidstekort weg te werken. Frankrijk b.v. ‘importeerde’ veel arbeiders uit Italië,<br />
Polen en Tsjechoslowakije in de jaren 1920.<br />
- De economische wereldcrisis van de jaren 1930 had dan weer een tegenovergesteld<br />
effect. De toenemende werkloosheid noopte heel wat landen ertoe de buitenlandse<br />
werkkrachten verplicht naar hun thuisland terug te sturen.<br />
- De opkomst van nieuwe ideologieën, met name fascisme en communisme, bracht<br />
evenzeer migratiestromen op gang:<br />
o Communisten, anarchisten, socialisten, oppositieleden en vakbondsleiders<br />
werden verplicht het fascistische Italië van Mussolini te verlaten. Hitlers beleid<br />
in Duitsland had hetzelfde effect. De burgeroorlog in Spanje zorgde voor een<br />
soortgelijk fenomeen.<br />
o In de communistische Sovjet-Unie waren massadeportaties in de jaren 1930-50<br />
aan de orde van de dag. Meer dan drie miljoen mensen behorende tot diverse<br />
etnische minderheden en meer dan 20 nationaliteiten werden gedeporteerd naar<br />
centraal- of Oost-Siberië.<br />
2
MIGRATIE NA DE TWEEDE WERELDOORLOG TOT 1973 IN EUROPA<br />
De Tweede Wereldoorlog en haar nasleep zorgden opnieuw voor massale migratiestromen.<br />
Totalitaire regimes (fascistische en communistische) hadden miljoenen mensen op de vlucht<br />
gejaagd. De nieuwe hertekening van nationale grenzen en de Koude Oorlog die zich begon af<br />
te tekenen (zeker met de oprukkende USSR in Oost-Europa) bracht nieuwe migratiestromen<br />
op gang, net zoals de politiek van wederopbouw in veel Europese landen die bij gebrek aan<br />
voldoende arbeidskrachten economische immigratie bevorderde. Economische verschillen<br />
tussen landen zorgden ervoor dat Italië, Spanje, Griekenland en Portugal, gevolgd door<br />
Turkije en Joegoslavië emigratielanden werden qua arbeidskrachten, Duitsland, België,<br />
Frankrijk, Zwitserland, Nederland en Zweden immigratielanden. Daarnaast speelde ook de<br />
dekolonisatie een rol van betekenis. Europese koloniale mogendheden werden geconfronteerd<br />
met immigratie – van Europeanen die zich in de kolonies hadden gevestigd als van<br />
autochtonen uit de kolonies – als gevolg van dekolonisatieprocessen.<br />
Een overzicht:<br />
3
MIGRATIE SINDS 1973 IN EUROPA<br />
Heel wat significante gebeurtenissen hadden een belangrijk effect op migratiestromen sinds<br />
1973:<br />
- De oliecrisis die in 1973 in alle hevigheid losbarstte had tot gevolg dat de West-<br />
Europese landen hun beleid van de rekrutering van vreemde arbeidskrachten stop<br />
gingen zetten.<br />
- De opkomst van militaristische en totalitaire dictaturen in heel wat Derde<br />
Wereldlanden (voormalige Westerse kolonies) werkte vluchtelingenstromen in de<br />
hand.<br />
- Hetzelfde gaat op voor religieuze onverdraagzaamheid in delen van de wereld.<br />
- De val van het communisme in Oost-Europa en de implosie van de USSR zorgde voor<br />
herlokalisatie van hele bevolkingsgroepen. Een overzicht:<br />
- De burgeroorlog in ex-Joegoslavië zorgde op haar beurt voor immense<br />
vluchtelingenstromen. Miljoenen mensen gingen op de dool, en bijna 700 000<br />
vluchtten naar West-Europa.<br />
- Het Europese eenmakingsproces en de groeiende globalisering met bijhorende<br />
toenemende Noord-Zuidkloof veroorza(a)k(t)en een enorm aanzuigeffect uit arme<br />
landen, evenals intern van armere naar rijkere EU-lidstaten.<br />
- Ecologische factoren, waaronder de opwarming van de aarde met haar desastreuze<br />
gevolgen voor de landbouw in vaak arme landen werken eveneens migratie in de<br />
hand.<br />
Je kunt leerlingen ook zelf op zoek laten gaan naar actuele<br />
redenen/oorzaken/motieven voor migratie via krantenonderzoek.<br />
4
1. Vergelijkende analyse van twee eeuwen migratiebewegingen<br />
Wat stel je vast m.b.t. de pull- en push-factoren in de 19 e eeuw, tijdens en na de Eerste<br />
Wereldoorlog, 1945-73 en sinds 1973? Maak een vergelijking.<br />
PUSH-<br />
FACTOREN<br />
PULL-<br />
FACTOREN<br />
19 e eeuw Rond WO I 1945-73 Sinds 1973<br />
Besluit van deze vergelijking? Wat zijn betekenisvolle gelijkenissen en verschillen?<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
5
2. Vergelijkende analyse emigratie en immigratie België resp. 19 e en 20 e eeuw<br />
Vergelijk nu de motieven voor migratie naar Europa, met de motieven van veel Belgen in<br />
de 19 e eeuw om uit België te emigreren (zie voor dit laatste onderstaande tekst, uit De<br />
Verenigde Naties en migratie. Migratie, mensenrechten, ontwikkeling, pp. 9-10).<br />
6
3. Vergelijkende analyse migratiestromen 19 e – 20 e eeuw via kaartanalyse<br />
Vergelijk ook de migratiestromen in de 19 e eeuw, met die van de 20 e eeuw (zie kaarten<br />
uit een <strong>geschiedenis</strong>handboek op volgende blz.). Wat (gelijkenissen of verschillen) stel<br />
je vast voor:<br />
Europa:<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
Noord-Amerika:<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
Zuid-Amerika:<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
Azië:<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
Australië:<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
Afrika:<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………<br />
7