Onderzoeksgericht Denken - CMD-Stud
Onderzoeksgericht Denken - CMD-Stud
Onderzoeksgericht Denken - CMD-Stud
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>Onderzoeksgericht</strong> <strong>Denken</strong>! L Braspenning<br />
! <strong>Onderzoeksgericht</strong> denken<br />
Onderzoek wordt gelinkt met wetenschap<br />
! - rigide vs creatief?<br />
Belang en rol van onderzoek in design<br />
1. Wetenschap: Beeld en perspectieven<br />
a. Verbeelding van wetenschap<br />
! > welke beelden bestaan er van wetenschap? Wat zijn gevlgen?<br />
! > imago van wetenschp uit populaire media, vb:<br />
! ! • wetenschap is BETER, waarheid en kennis<br />
! ! • gekke/geniale/gevaarlijke wetenschapper -> rampscenarios<br />
! ! (koude oorlog, atoombom, frankenstein)<br />
! -> wetenschap/technologie socialiseren: kijken hoe technologie gebruikt wordt en gezien door<br />
! publiek, al sterk van toepassing in design<br />
! >Paradox van wetenschap vandaag: naast oude onzekerheden zoals natuurrampen en ziektes,<br />
! onzekerheid over wetenschap (privacy, genetica)<br />
b. Verbeelding voor wetenschap<br />
! > verbeelding + creativiteit belangrijk in wetenschap voor ontdekkingen en overbrengen kennis<br />
! ! • gebruik metaforen: Human genome project:Boek vh leven<br />
! ! • genetisch gemanipul. voedsel: frankenstein food vs Golden rice (altijd een motivatie bij)<br />
! ! • iconen (Einstein) als voor intiuitie en verbeelding in wetenschap<br />
c. Hoe betenschap bestuderen<br />
Kan uit versch perspectieven:<br />
! > Kwantitatief: Laatste jaren veel vooruitgang, groot aantal wetenschappers vnaf jaren 60<br />
! > Sociaal-historisch: in bepaalde tijdsgeest en met persoonlijke motieven<br />
! (opeisen ontdekking ipv groepserkenning)<br />
! > Ethisch: wetenschappelijk correct wil niet meer zeggen juist: ethiek (prisoner experiment)<br />
! > Perspectief wetenschapsleer: Bekeken vanuit filosofie, sociologie, geschiedenis, economie,...<br />
! om vragen op te lossen (wat is wetenschap, kenis en hoe zeker is wetenschappelijke kenis?)<br />
2. Wetenschap: ontstaan en begrenzing<br />
Ontstaan van moderne wetenschap, definitie van wetenschap en demarcatiecriteria om wetenschap en<br />
pseudo-wetenschap te scheiden<br />
1. De ontwikkeling van moderne wetenschap<br />
! > ontstaan rond 1600 in wetenschappelijke revolutie (Copernicus, Vessalius, Kepler, Gallilei)<br />
! met ideeën die al langer bestonden<br />
! > nmlijk al uit klassieke oudheid in Griekenland, Midden Oosten, China, ...<br />
! ! • bv ingenieus Hero uit 1ste eeuw (wetenschap voor vermaak en verbazen)<br />
! > MAAR: Geen wetenschappelijke revolutie zoals later in Europa omdat:!!<br />
! ! • Ethiek: natuur mocht niet beinvloed en veranderd worden, enkel nadenken,<br />
! ! niet uitvoeren/testen (vb: Da Vinci duikboot concept te gevaarlijk voor oorlogen)<br />
! > Rond 1600 mogelijk gemaakt door:<br />
! ! • Mechanisering van wereldbeeld: universum-> klok, alles meten en beheersbaar<br />
! ! klassieke almacht van natuur waar alles verklaard door goden.<br />
! ! Organisch -> mechanische<br />
! ! • Nu zijn experimenten mogelijk!<br />
! ! • drukpers: delen van info ipv beschermen: communicatie in homogene wetenschappelijke !<br />
! ! gemeenschap -> insitutionalisering (universiteiten) en professionalisering<br />
! ! (interne regels en externe erkenning-> 'peer review')<br />
! ! • humanisme, protestantisme, decimale getalstelsel, burgerij<br />
! > kunstenaars zoals da Vinci als eerste wetenschappers<br />
Wetenschap->technologie->ambachtslieden->wetenschap
<strong>Onderzoeksgericht</strong> <strong>Denken</strong>! L Braspenning<br />
2. Het demarcatiecriterium<br />
a. Definitie van wetenschap<br />
Wetenschap staat voor de verschillende disciplines, gehelen van samenhangende problemen en oplossingspogingen,<br />
die zich minstens sinds de Renaissance (16de E) autonoom ontwikkelden om nieuwe<br />
kennis te verwerven. Wetenschap is een sociale constructie en een sociaal-historische activiteit met een<br />
graad van wetenschappelijkheid.<br />
! > "Verschillende disciplines, geheel van problemen en oplossingspogingen."<br />
! ! • systematisch registreren en verklaren -> voorspelbaar en controleerbaar<br />
! ! • onderzoek mbv een plan. Plan bepaalt of wetenschap is, afhankelijk van demarcatiecriteria<br />
! > "Om nieuwe kennis te verwerven"<br />
! ! • Fundamenteel (verdiepen, uitbreiden kennis, vb theoretische biologie) en toegepast<br />
! ! (praktische doel, vb AI) wetenschappelijk onderzoek<br />
! ! • adhv hypthesen en theoriën<br />
! > "Een sociale constructie"/"Sociaal-historische activiteit"<br />
! ! • wetenschap is menselijk, plaats binnen een bepaalde samenleving en tijd<br />
! ! • taboes bepalen wat kan onderzocht worden (homofilie genen of brein?)<br />
! > "Graad van wetenschappelijkheid"<br />
! ! • Wat wetenschappelijk is verschuift in geschiedenis<br />
! ! • wetenschappelijk of niet kan sociale gevolgen hebben<br />
! ! (onderrichten intelligent design of niet)<br />
! ! • scheiden van wetenschap en niet met demarcatiecriterium<br />
b. Het demarcatiecriterium<br />
Tracht wetenschap af te grenzen van pseudo-wetenschap = intellectuele hygiëne<br />
! > kennis als waar aangenomen wil niet zeggen dat ze dat is<br />
! > wetenschappelijkheid bewezen door aantonen dat de kennis juist verworven is. MAAR: Hoe is<br />
juist? Wat is DE methode?<br />
3. Deductivisme, inductivisme, logisch empirisme<br />
Inductie en deductie zijn twee vormen van logisch redeneren die beide essentieel zijn voor wetenschap<br />
maar ook hun tekortkomingen hebben. In moderne wetenschap is er een spanningsverhouding tussen<br />
inductie en deductie.<br />
1. Deductivisme<br />
Vertrekt van rationalisering. Voorbeeld René Descartes<br />
! > helder en duidelijk, logisch nadenken als waarborg voor waarheid<br />
! > Van het algemene (een ware uitspraak) naar het bijzondere (een concreet geval)<br />
! > iets is waar omdat het een speciaal geval is van een regel die algemeen geldig is.<br />
! Het uitgangspunt moet waar zijn<br />
! > vb Socratesredenering: 'Alle mensen zijn stefelijk (algemene), Socrates is een mens (uitzondering)<br />
! dus Socrates is sterfelijk (conclusie).<br />
! > Beperking: deductie is goed om controleren of redenering rationeel is maar hypothese kan ook !<br />
! fout zijn:<br />
! ! • vb 'Varkens hebben vleugels (algemene) en varkens zijn lekker om te eten(uitzondering) !<br />
! ! dus sommige gevleugelde dieren zijn lekker(conclusie).<br />
! ! • Gevleugelde dieren zijn inderdaad lekker maar de conclusie is afkomstig van een foutieve !<br />
! ! hypothese!<br />
-> Logisch geldig: als logisch opgebouwd<br />
-> Formeel geldig: als uitgangspunt waar is (dicteert waarheid van conclusie)
<strong>Onderzoeksgericht</strong> <strong>Denken</strong>! L Braspenning<br />
2. Inductivisme<br />
Vertrekt van empirisme. Voorbeeld Francis Bacon en Locke<br />
! > Door observaties en proeven verzamelde gegevens leiden tot algemene generalisatie -> uitspraak !<br />
! met een zekere raad van waarschijnlijkheid<br />
! > Conclusie voor hele populatie adhv observaties deel van populatie<br />
! > vb: Bruine, zwarte, witte, gevlekte hond hebben allemaal 4 poten (observatoes), dus alle honden !<br />
! hebben vier poten (generalisatie)<br />
3. Logisch Empirisme (of positivisme)<br />
Lang standaardmodel voor wetenschappelijk onderzoek. Wiener Kreis<br />
Vertrekt van empirisme (alle kennis is gebaseerd op zintuiglijke waarnemingen)<br />
! > Observatie + inductivisme = bron alle ware kennis<br />
! > Zuiveren van het denken van pseudo wetenschappen: logisch empirisme als demarcatiecriterium !<br />
! het verificatieprincipe= hypotheses moeten verifieerbaar zijn!<br />
! > Betekenisvolle wetenschap is empitisch verifieerbaar<br />
! >Wiskunde? Ook wetenschap omdat het analyse is die tot logica te herleiden is.<br />
! Wiskunde is als logica tautologisch dus altijd waar<br />
! > Wetenschap in verifieerbare en analytische uitspraken.<br />
4. Kritiek op logisch empirisme<br />
Goede basis en doel van wereld met enkel wetenschappelijke wereldopvattingen in tijden van facisme is<br />
te begrijpen. MAAR:<br />
! > Inductivisme wil naakte feiten maar is een uptopie, vooroordelen en voorkennis en hypthese<br />
! beïnvloeden waarnemingen<br />
! > inductieprobleem: er is geen zuiver rationele methode om van observaties naar theorie te gaan. !<br />
! Altijd een 'logische sprong' (Kékulé en structuur van benzeen door droom slang die eigen staart bijt)<br />
! > Vergissingen en geluk in wetenschap ->serendipiteit = iets bij toeval ontdekken zonder er naar op !<br />
! zoek te zijn + opmerken en toepassen /verklaren.<br />
! > Verificatiebeginsel is zelf niet verifieerbaar of analytisch<br />
-> beter is combinatie inductie, logisch empirisme en deductie in Rad van wetenschappelijke methodes
<strong>Onderzoeksgericht</strong> <strong>Denken</strong>! L Braspenning<br />
4. Popper’s Kritisch Rationalisme<br />
Karl Popper: wetenschapsfilosoof van de 20ste eeuw<br />
Kritisch rationalisme: ontwijkt problemen van inductivisme, steunt op deductie en falsificatieprincipe<br />
Anti-inductivisme en anti-fundamentalisme in wetenschapsleer<br />
1. Kritisch Rationalisme<br />
! > mens is feilbaar. Door kritisch na denken kunnen we onze fouten op het spoor komen en er<br />
! uit leren<br />
! > Wetenschap begint met deductie, niet inductie -> geen probleem van utopische naakte feiten<br />
! > Hypothetisch Deductief: probleemstelling -> oplossing in hypothese (gok)<br />
! > Van een bijzonderheid (witte zwanen) een juiste theorie afleiden is onmogelijk. Zijn vermoedens!<br />
! > niet bewijzen van hypothesen maar wel onwaarheid aantonen -> falsificatie = demarcatiemethode<br />
! > alle goede theorieën hebben wetten<br />
! (geven aan expliciet of impliciet aan waar ontkracht kunnen worden)<br />
! > scepticisme: nooit absolute waarheid<br />
! > optimisme: wel waarheidsgelijkenis + groei van kennis<br />
2. Pseudowetenschap volgens Popper (vb Psychoanalyse)<br />
! > zoekt bevestiging<br />
! > duld geen kritiek<br />
! > negeert mislukt onderzoek<br />
! > theoriën zijn verzamelingen uitspraken, geen geheel<br />
3. Groei van kennis door trial and error<br />
! > voordurend theoriën toetsen<br />
! > falsificatie is goed, zet aan tot nieuwe ontdekkingen<br />
! > corroboratiegraad = mate waarin een theorie getoets is en heeft doorstaan<br />
! (uiteindelijk bijna altijd ontkracht<br />
4. Kritiek op Popper<br />
! a. Principe van vasthoudendheid<br />
! ! • Soms is het nodig vast te houden aan een hypothese, anders elke nieuwe theorie<br />
! ! onmiddelijk ontkracht<br />
! b. Duhem-Quinestelling<br />
! ! • hele theorie verwerpen door een negatieve test kan niet, enkel één hypothese<br />
! ! (empirische hypotheses kunnen niet appart gefalsificeerd worden)<br />
! c. Probleem van grenzen aan mogelijke kritiek<br />
! ! • Wetenschappers zijn nooit volledig objectief (vb consensus binnen een wetenschap)<br />
! d. Sociaal historische inbedding<br />
! ! • wetenschap is altijd deel van een socio-historische context -> niet volledig rationeel<br />
! ! (vb valse IQ onderzoek resultaten voor roem)
<strong>Onderzoeksgericht</strong> <strong>Denken</strong>! L Braspenning<br />
5. Kuhn: Wetenschappelijke paradigma’s en revoluties<br />
Thomas Kuhn relativeert iedee van 'ideale wetenschap'<br />
Popper blijft binnen logisch empirisme (ratio en logica)<br />
! -> Kuhn kijkt naar geschiedenis + focus op groei/dynamiek van wetenschappelijke kenis<br />
1. Structure of Scientific Revolutions<br />
! > 2 sooren wetenschappelijke bezigheid: normale en revolutionaire<br />
! ! • Periodes van stabieliteit (normaal) en instabilititeit (revolutie)<br />
! ! • Meeste onderzoek is 'normaal' -> steunend op paradigma's<br />
! ! • Normaal onderzoek is creatief en cumulatief (verrijkt paradigma<br />
! > Maar: soms anomaliën in stabiel onderzoek die kunnen leiden naar nieuw ontdekkingen<br />
! ! • die probeert men in paradigma in te voegen<br />
! ! • Als dat niet lukt en steeds nieuwe anomaliën -> crisis<br />
! > Crisis: nieuwe paradigma's ontstaan uit anomaliën<br />
! ! • niet normaal onderzoek wordt gedaan (buiten paradigma's)<br />
! ! • normen en regels worden ter discussie gesteld<br />
! ! • kan leiden tot schoolvorming<br />
! > Uiteindelijk worden nieuwe paradigma gevormd en ontstaan nieuwe insituties<br />
! ! • Als het nieuw paradigma succesvoller is verdwijnt het oude<br />
! ! • Nieuwe normen en methoden ontstaan<br />
! ! • vb: heliocentrisme Copernicus (na Aristoteles' geocentrisme)<br />
! > demarcatiecriterium: wetenschappelijke gemeenschap<br />
Cirkel van revoluties:<br />
Normal Science -> anomalie -> crisis -> nieuw wereldbeeld -> pre-paradigma fase -> nieuw paradigma<br />
vb: Drift der continenten<br />
! Whig history: schijn dat er continue groei is door herinpassing paradigmas<br />
2. Kuhn als oplossing problemen Popper<br />
! a. Vasthoudendheid: wanneer anomalien blijven opduiken -> crisis -> onderzoek buite paradigmas<br />
! b. Duhem-Quine stelling: theorie is samenhang van hypothese<br />
! c. Wetenschappers niet grenzeloos kritisch maar werken binnen paradigma<br />
! d. sociale historisch inbedding in paradigmas, bij crisis een machtsstrijd tussen niet rationele<br />
! elementen.<br />
3. Relativisme en anti-realisme<br />
! a. Relativisme<br />
! ! • paradigma's zo revolutionair dat niet te vergelijken zijn<br />
! ! • rationaliteit en waarheid zijn niet absoluut maar relatief tov paradigma<br />
! ! • Volgens Lakatos: te grote realtivering -> slecht voor rationele imago wetenschap<br />
! b. Anti-realisme<br />
! ! • Kuhn: realiteit is niet te kennen omdat alle observaties afhankelijk zijn van en bepaald door<br />
! ! paradigma's<br />
! ! • Wetenschappelijk realisme: bestaan van werkelijkheid, onafhankelijk van mens en<br />
! ! kenniswerving<br />
4. Besluit: Kuhn stelt dat<br />
! > een keuze tussen theorieën niet mogelijk is, paradigma's nemen elkaars plaats in<br />
! > groei van kennis niet aangetoond is<br />
! > demarcatiecriterium is niet nodig voor groei van kennis, niemand neemt die regels serieus<br />
! > Wetenschap in vraag gesteld als enige waardevolle vorm van kenniswerving