jaargang 34 nummer 3 december 2011 - Vereniging Vrienden ...
jaargang 34 nummer 3 december 2011 - Vereniging Vrienden ...
jaargang 34 nummer 3 december 2011 - Vereniging Vrienden ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
1<br />
<strong>jaargang</strong> <strong>34</strong> <strong>nummer</strong> 3 <strong>december</strong> <strong>2011</strong>
2<br />
Ouverture<br />
Beste Operavrienden,<br />
Tot onze spijt heeft onze pas benoemde hoofdredacteur ons<br />
alweer verlaten omdat zijn werk teveel van hem vergde.<br />
Gelukkig hebben we Ingrid Bosman bereid gevonden om het<br />
hoofdredacteurschap voorlopig op zich te nemen. Ook zij<br />
heeft drukke werkzaamheden, maar met haar hulp pro<br />
beren we u zo goed mogelijk te voorzien van informatie en<br />
achtergronden.<br />
Ingrid Bosman werkt als zelfstandig cultuurjournalist. Voor<br />
heen was zij verbonden aan De Twentsche Courant Tubantia,<br />
de laatste zeven jaar als kunstredacteur met als specialisatie<br />
podiumkunsten. Ze is tevens als zakelijk leider werkzaam bij<br />
de Kunstvereniging Diepenheim.<br />
Net als vroeger komt er weer een rubriek ‘Operanieuws’, nu<br />
verzorgd door Wim Stam uit Emmen. Wim is operakenner,<br />
voormalig bestuurslid van onze vereniging en destijds orga<br />
nisator van de jaarlijkse operareis.<br />
Verder kijkjes in de keuken van de Nationale Reisopera<br />
met een oproep aan onze lezers en een emailinterview<br />
met Rien Bekkers, de ontwerper van de kostuums voor La<br />
Traviata. Op 21 januari gaat deze opera in Enschede in pre<br />
mière. U treft La Traviata in dit <strong>nummer</strong> aan in proza, poëzie<br />
en beeld.<br />
In 2012 hopen we u – ijs en weder dienende – vier <strong>nummer</strong>s<br />
van Opera Informa aan te bieden: in maart, juni, september<br />
en <strong>december</strong>.<br />
Platée | Tweede bedrijf: Jupiter (links, Philippe Kahn) benadert Platée<br />
(Harry Nicoll) in de gedaante van een ezel.<br />
F.K.
3<br />
Inhoud<br />
Ouverture 2<br />
Liefde en Dood Over Verdi’s La Traviata 4<br />
La traviata cast en creative team 7<br />
La dame aux camélias | Lidwiene Vermeij 8<br />
Opera: een verrijking voor het leven 10<br />
Als een zangvogel in een kooi | Rien Bekkers 14<br />
RAP in de problemen 18<br />
Recensies Platée 22<br />
A Meezing Messiah 24<br />
Inleiders, podia & data La Traviata en Le nozze di Figaro 26<br />
Operanieuws 27<br />
Cursussen Muziektheater Amsterdam 28<br />
<strong>Vrienden</strong>winkel 33<br />
Colofon 35<br />
programmaboeken Nationale Reisopera<br />
Er bestaat de mogelijkheid de programmaboeken (inclusief Nederlandse<br />
vertaling van het libretto) van de Nationale Reisopera toegezonden te<br />
krijgen. Deze zijn pas na de première verkrijgbaar.<br />
Bel voor meer informatie de Nationale Reisopera, telefoon 053-4878500.<br />
De Algemene Ledenvergadering zal in 2012 plaatsvinden op 31 maart in<br />
Enschede. Het ligt in de bedoeling om te beginnen om 13 uur. Het RAP zal<br />
dan iets voor ons organiseren, waarna om 14.30 de vergadering begint, die<br />
tot ongeveer 16 uur zal duren. Daarna is er gelegenheid voor een drankje<br />
en een hapje. Wijzigingen voorbehouden. Nadere berichten volgen.
4<br />
Liefde en Dood<br />
Over Verdi’s La Traviata<br />
Benjamin Rous<br />
‘Liefde en dood’: zo had Giuseppe Verdi de opera die uiteindelijk<br />
als La Traviata bekend is komen te staan, eigenlijk willen noemen.<br />
Simpel en krachtig, maar voor de Censuur, de officiële instantie die<br />
erop moest toezien dat het culturele leven aan morele, politieke en<br />
religieuze eisen voldeed, in de stad Venetië waar de opera in première<br />
ging, waarschijnlijk te direct. Of niet moraliserend genoeg: de cen<br />
trale figuur van de opera is immers een courtisane. La Traviata, de<br />
‘gevallene’ of ‘verdoolde’, viel waarschijnlijk beter in de smaak bij<br />
de Censuur. De keuze voor een moreel omstreden personage als<br />
hoofdfiguur is dan ook opmerkelijk. De opera, gebaseerd op de roman<br />
en het toneelstuk La Dame aux camélias van Alexandre Dumas fils,<br />
voert niet de gebruikelijke hertogen, prinsessen en ander adellijk spul<br />
of mythische helden ten tonele. Het gaat hier om echte mensen, uit<br />
een vergelijkbaar sociaal milieu als de bezoekers van de opera, en<br />
bo ven dien spelend in het heden. Voor die tijd was dit ongekend, maar<br />
voor Verdi is het een min of meer logisch vervolg op Rigoletto, waarin<br />
hij een gebochelde als tragische held centraal had gesteld.<br />
De Censuur verbood een opvoering in een eigentijdse setting, ver<br />
plaatste de handeling naar het begin van de 18e eeuw en paste de<br />
als te schokkend ervaren tekst op veel punten aan. Pas dertig jaar<br />
na de première werd de opera opgevoerd zoals Verdi het voor ogen<br />
had gestaan. Het is tekenend voor de moeizame start van de opera.<br />
Verdi was allesbehalve tevreden over de zangers met wie hij voor de<br />
eerste opvoering van zijn nieuwe opera moest werken. Aan zijn goede<br />
vriend en enige leerling Emanuele Muzio schreef hij na de première<br />
in het San Benedetto theater (beter bekend onder de bijnaam ‘La<br />
Fenice’) in Venetië: ‘Beste Emanuele, gisteravond La Traviata, fiasco.<br />
Mijn schuld, of die van de zangers? De tijd zal het leren.’<br />
We kunnen rustig vaststellen dat de tijd bijzonder gunstig heeft<br />
uitgepakt voor het werk: al snel vierde het werk triomfen en La<br />
Traviata werd een van de meest geliefde en meest opgevoerde opera’s<br />
ter wereld. Stersopranen staan in de rij om de rol van Violetta Valéry<br />
aan hun repertoire toe te voegen, en velen blijven de rol hun carrière
5<br />
lang zingen. De status van La Traviata als een hoogtepunt in Verdi’s<br />
oeuvre is tegenwoordig onbetwist.<br />
Het dramatische genie van Verdi, dat ook, of misschien zelfs vooral<br />
La Traviata prachtig illustreert, wordt nog wel eens onderschat. Hij<br />
staat wat dat betreft altijd in de schaduw van Wagner, zijn tijdgenoot,<br />
die wordt gezien als de grote intellectueel, de hervormer, degene die<br />
het muziekdrama voorgoed heeft veranderd. Verdi is daarentegen de<br />
wat platvloerse man van het theater, degene die het hart beroert, maar<br />
nauwelijks een beroep doet op het hoofd: de ‘makkelijke’ componist.<br />
Dat is niet helemaal terecht. Allereerst is Verdi’s muzikale inventiviteit<br />
en veelzijdigheid verbluffend. La Traviata ging bijvoorbeeld nog<br />
geen twee maanden na Il Trovatore in première, en het lijkt erop<br />
dat Verdi op een gegeven moment gelijktijdig aan beide opera’s<br />
werkte. Waar Il Trovatore de opera is van de militante, viriele kracht,<br />
van het grote gebaar met een flinke dosis testosteron, is La Traviata<br />
het toonbeeld van mondaine elegantie, van intiem en verinnerlijkt<br />
dra ma. Dat hij in zo’n kort tijdsbestek zulke verschillende, en in<br />
zekere zin complementaire muziekdrama’s wist af te leveren is<br />
bewonderenswaardig.<br />
Maar ook inhoudelijk kun je Verdi niet zomaar afschrijven. Inderdaad<br />
is hij niet het soort componist dat het publiek lange, filosofische<br />
verhandelingen voorschotelt over het zijn, over macht en liefde. Maar<br />
dat betekent niet dat hij geen fundamentele, morele kwesties aan<br />
de kaak stelt, dat hij ons niets kan leren over de menselijke natuur.<br />
Integendeel!<br />
In La Traviata weet Verdi keer op keer de situatie en de emoties<br />
van de hoofdfiguren briljant te vangen. Hij weet de muzikale<br />
conventies van de Italiaanse opera te veranderen in betekenisvolle<br />
en overtuigende bijdragen aan het centrale drama. Een duidelijk<br />
voorbeeld hiervan is het gebruik van het koor. Niet zelden hebben<br />
koorpassages bij hem een zekere banaliteit, maar dat is niet te<br />
herleiden tot het feit dat Verdi een ‘platte’ componist zou zijn.<br />
Integendeel: dit soort passages wordt gebruikt om het reliëf met de<br />
om ringende scènes te verhogen, om een psychologisch en emotioneel<br />
contrast te scheppen. Zo wordt effectief onderscheid gemaakt tussen<br />
massaal en intiem, publiek en privé. Bovendien speelt hij handig met<br />
contrasten in muzikale stijl en kleur waardoor ogenschijnlijk simpele<br />
scènes toch een grote emotionele zeggingskracht kunnen krijgen.<br />
Als je de ontwikkeling van de opera heel schematisch zou willen weer<br />
geven, dan kun je zeggen dat Violetta in elke akte een nieuwe strijd<br />
moet leveren. In de eerste akte is dat vooral een strijd tegen zichzelf.<br />
Zij is gewend aan haar luxe leventje als courtisane, een leven waarin<br />
eigenlijk geen plaats is voor echte liefde. Waar de tekst nog zwijgt,<br />
wordt muzikaal al snel duidelijk dat zij voor de bijl zal gaan. Het<br />
over bekende drinklied uit de eerste akte is een goed voorbeeld van<br />
ogenschijnlijke platheid waarin een diepere laag schuilt die niet op<br />
het eerste gezicht duidelijk is. Alfredo en Violetta zingen beiden een<br />
couplet, gescheiden door een koorpassage. Die koorpassage staat in<br />
een andere toonsoort dan de twee coupletten, waardoor het gevoel van<br />
verbintenis tussen de twee protagonisten al meteen wordt benadrukt:<br />
nog voordat zij het zelf goed en wel weten en toegeven, zijn zij muzi<br />
kaal al voor elkaar bestemd.<br />
De massaliteit en frivoliteit van het feestgedruis vormt hier ook een<br />
mooi contrast met het duet dat volgt: oprecht, intiem en kleinschalig.<br />
De gevoelens voor Alfredo die steeds sterker lijken te worden,<br />
probeert Violetta tijdens dit duet weg te drukken met koketterie:<br />
waar zijn zanglijn lyrisch en hartstochtelijk is, blijft haar muziek<br />
vooral (gemaakt) luchtig en terloops. Zij blijft voorlopig in haar rol als<br />
verleidelijke courtisane, maar de muzikale barstjes in haar pantser<br />
worden al hoorbaar als haar en zijn zanglijn samenvallen. Violetta’s<br />
innerlijke strijd wordt door Verdi prachtig verklankt in het slot van<br />
de akte. In een langzame aria reflecteert zij op de (on)mogelijkheid<br />
van ware liefde voor iemand in haar positie. Is Alfredo nu werkelijk<br />
diegene naar wie zij altijd heimelijk heeft verlangd? Daarna doet zij<br />
deze gedachten af als dwaasheid, en volgt een sneller deel vol vocaal
6<br />
vuurwerk. Hier hoor je duidelijk dat Verdi dramatisch gebruik maakt<br />
van deze opeenvolging van langzaam en snel, die al decennialang<br />
in gebakken zat in de conventies van de Italiaanse opera en door<br />
het publiek vanzelfsprekend werd gevonden. Het is vocaal vertoon,<br />
maar in de context van de opera is het veel meer dan dat: met de vele<br />
loopjes, versieringen en hoge noten, de verlokkingen van een leven<br />
van vrijheid en plezier bezingend, probeert Violetta vooral zichzelf te<br />
overtuigen, haar innerlijke twijfel op een bijna hysterische manier te<br />
overstemmen. De overwinning op haar gevoel is, zo voelt het publiek<br />
al haarfijn aan door de bijna wanhopige vorm van de muziek, maar<br />
tijdelijk.<br />
Net als in de eerste akte komt Violetta’s ziekte in de tweede akte<br />
nauwelijks expliciet aan bod. De strijd die zij hier moet leveren is<br />
niet tegen de tuberculose, maar tegen de burgerlijke moraal, die<br />
verpersoonlijkt wordt door de vader van haar geliefde Alfredo. Na<br />
een periode van idyllisch liefdesgeluk is dit de grote dramatische<br />
kentering. Het grote duet tussen Violetta en Giorgio Germont, dat<br />
het dramatische hart van de opera vormt, is een minidrama op<br />
zich. Violetta wordt geconfronteerd met een heel scala van emoties:<br />
ontsteltenis, wanhoop, verdriet, begrip en berusting wisselen elkaar<br />
in korte tijd af, maar alle slaan zij stuk op de onverzettelijkheid van<br />
Alfredo’s vader. Zijn sympathie groeit, zoveel is wel duidelijk. Ook zijn<br />
zanglijnen worden in de loop van het duet vloeiender, verrast als hij<br />
is door de nobele inborst van Violetta. Gevoed door zijn vooroordelen<br />
had hij een heel ander iemand verwacht aan te treffen. Maar zijn zorg<br />
om de gevolgen van zijn zoons verhouding voor de rest van de familie<br />
blijkt groter dan zijn sympathie. Hoewel Violetta Alfredo’s vader<br />
herhaaldelijk wijst op het feit dat ze niet lang meer te leven heeft, lijkt<br />
hij dit af te doen als overdrijving, om de omvang van het offer dat zij<br />
brengt te onderstrepen.<br />
En dat offer brengt ze uiteindelijk: Violetta breekt met Alfredo. Hij<br />
zoekt troost bij zijn vader, die hem probeert te overtuigen dat de<br />
geborgenheid van familie zijn verdriet kan doen vergeten. De grote<br />
aria voor de bariton is bewust geschreven in een wat ouderwetse aan<br />
doende muzikale taal, die je eerder in opera’s van twintig jaar voor<br />
La Traviata zou verwachten. Het effect hiervan is dubbel: voor de<br />
karakters in het verhaal heeft het gebruik van deze stijl het effect van<br />
het ophalen van troostende jeugdherinneringen, zoals je door liedjes<br />
uit je jeugd de sfeer en gevoelens van die tijd kan oproepen. Voor de<br />
toeschouwer heeft het echter nog een heel ander effect: de wat starre,<br />
strofische opbouw van de aria verwijst direct naar de achterhaalde,<br />
burgerlijke benepenheid van Giorgio Germont. Het is iemand die,<br />
getuige de muziek die hij zingt, letterlijk niet met zijn tijd mee kan of<br />
wil gaan. Ook het snelle vervolg van de aria van vader Germont, dat in<br />
voorstellingen vaak gecoupeerd wordt, toont ons vooral een man die<br />
gevangen zit in patronen.<br />
In de tweede scène van de tweede akte confronteert Alfredo zijn<br />
voormalige geliefde op een feest gegeven door Violetta’s collega<br />
courtisane, Flora. De onbekommerde joligheid van deze feestscène<br />
contrasteert sterk met de emoties die onderhuids kolken. Verdi bouwt<br />
de spanning meesterlijk op tot het moment dat Alfredo Violetta<br />
‘betaalt’ voor haar bewezen diensten en het geld dat hij net met kaar<br />
ten heeft gewonnen in haar gezicht smijt. Doordat deze krenking<br />
als een ironische lofzang wordt opgebouwd wint het aan bijtende<br />
kracht. De schok en afkeuring, uitgedrukt door het koor, prachtig<br />
met de lange, lyrische vocale lijn van Violetta zelf, die het ensemble<br />
domineert. Door de massaliteit van het koor is de mogelijkheid tot<br />
uitdrukking van gevoelens door de massa beperkt, en biedt het zo<br />
een prachtig tegenwicht aan Violetta’s gevoelens van onzekerheid,<br />
schuld en uiteindelijk vooral liefde. Zij kent de achter grond van haar<br />
‘verraad’, de menigte reageert alleen op wat zij net hebben gezien.<br />
De complexe natuur van de situatie en van de mens Violetta komt op<br />
deze manier nog beter tot uitdrukking.<br />
In de derde akte is Violetta verlaten en gebroken. De muziek, met<br />
na me in de ijle strijkers, geeft haar situatie haarfijn weer: een letterlijk<br />
uitgedunde orkestrale klank. Pas in deze akte staat de fysieke strijd
7<br />
tegen haar ziekte centraal. De bedrukte, sombere sfeer, soms met<br />
muziek die verwijst naar belangrijke momenten in de eerdere aktes,<br />
uitmondend in Violetta’s ontroerende afscheid van het verleden en<br />
haar dromen, wordt eventjes bruusk onderbroken door het koor dat<br />
buiten op straat carnaval viert. Weer wordt het koor door Verdi briljant<br />
ingezet. Niet alleen wordt hiermee de eenzaamheid en de uitzicht<br />
loosheid van Violetta’s situatie benadrukt, door de viering van het<br />
le ven en het nu, ook doorbreekt het de terneergeslagen toon en geeft<br />
het de opmaat voor het weerzien met Alfredo, dat heel even de hoop<br />
op een gelukkige toekomst doet herleven.<br />
Maar ook dit is van korte duur; hoe kan het ook anders in een tra<br />
gische opera. Violetta voorvoelt haar lot, en maant anderen na haar<br />
dood hun leven voort te zetten. Verdi houdt de muziek hier ingetogen<br />
en concerteert zich op de dramatische impact van de vocale lijn. Zelfs<br />
de onwrikbare Giorgio Germont, die ook aan het ziekbed van Violetta<br />
is verschenen, toont nu voor het eerst werkelijk emotie en berouw.<br />
Het had allemaal zo anders, zoveel mooier, kunnen zijn… Terwijl het<br />
muzikale motief klinkt dat de liefde tussen haar en Alfredo verklankt,<br />
lijkt zij haar krachten te hervinden. Deze schijnopleving, niet gezon<br />
gen maar gedeclameerd, is de laatste dramatische meesterzet van<br />
Verdi. Ook al weet je dat het niet goed af kán lopen, trap je er elke<br />
keer weer in: is dit dan toch het begin van het herstel? Maar dan volgt<br />
onvermijdelijk de emotionele mokerslag: ook deze derde strijd verliest<br />
Violetta. Na gezwicht te zijn voor haar gevoel, na te hebben gebogen<br />
voor de kortzichtige moraal, is het nu haar ziekte die de onfortuinlijke<br />
heldin de das omdoet.<br />
Het is duidelijk hoeveel druk er op de zangeres van de titelrol ligt:<br />
zij is bijna continu op het toneel en is het kloppende dramatische<br />
hart van de opera. Natuurlijk zijn de rollen van Alfredo en Giorgio<br />
Germont, Violetta’s geliefde en zijn vader, niet verwaarloosbaar. Maar<br />
het is Violetta die het publiek moet kunnen beroeren. Verdi hamerde<br />
erop dat om de titelrol te zingen, de zangeres jong moest zijn, een<br />
sierlijk figuur moest hebben en met passie moest zingen. Dat ze heel<br />
goed moest kunnen zingen stond voor hem niet eens op de eerste<br />
plaats. In een briefwisseling met de uitgever Ricordi heeft Verdi het<br />
over een zangeres voor de rol van Desdemona in zijn opera Otello.<br />
Hij schrijft dat men haar geschiktheid niet kan bepalen op basis van<br />
haar optreden in La Traviata, aangezien ‘zelfs een middelmatige<br />
zan ge res kwaliteiten kan hebben om die opera te doen slagen en<br />
toch verschrikkelijk kan zijn in alle andere opera’s’. Iedereen die La<br />
Traviata kent zal begrijpen wat Verdi hier bedoelt. Het belangrijkste<br />
vereiste is dat de zangeres in de titelrol geloofwaardig moet zijn; trots<br />
maar breekbaar, ontroerend maar niet pathetisch. Daarin kan iemand<br />
met een perfecte techniek schromelijk tekort schieten, terwijl een<br />
meer feilbare stem zich rechtstreeks in het hart van het publiek kan<br />
zingen.<br />
In de goede handen is La Traviata een hartverscheurend verhaal over<br />
hartstocht, vooroordelen, zelfopoffering en gemiste kansen, over<br />
liefde en dood. De grote kracht van de opera is dat dit verhaal eigenlijk<br />
nooit gaat vervelen. Iemand die de opera voor het eerst hoort, zal<br />
worden meegesleept door het drama en de prachtige muziek, de<br />
meer ervaren luisteraar zal steeds nieuwe, subtiele muzikale en<br />
dramatische vondsten kunnen ontdekken die het werk verdiepen en<br />
verrijken. Een onsterfelijk meesterwerk.
8<br />
La dame aux camélias<br />
La Traviata Lidwiene Vermeij<br />
Zij neemt hem mee in haar droom.<br />
In haar nachtpaars gewaad.<br />
Verdwijnpunt achter gedachten<br />
waar leven verandert<br />
in een boek vol geheimen.<br />
Hij kan geen weerstand bieden<br />
aan de list van het verlangen.<br />
Aan zijn hunkering<br />
ruw als boomschors.<br />
Aan haar bloem oneindig teer.<br />
Sterrendans, verrukking.<br />
Wervelend komen<br />
harmonieën bij elkaar.<br />
Polka, galop en walsmelodie<br />
op de hartslag van het heelal.<br />
Slachtoffers van het noodlot.<br />
Afscheid raakt aan uitersten.<br />
Een lied van dubbele roes en liefde.<br />
In koortsdromen brandt het vuur<br />
voor de nieuwe dag geboren wordt.<br />
De pijn scherpt zijn messen.<br />
Tegenlicht maakt contouren zwart,<br />
streelt als trage aarde na het onweer.<br />
Glijdt langs het uur<br />
dat wit afsteekt bij de dood.
9<br />
La Traviata<br />
cast en creative team<br />
Muzikale leiding Robbert van Steijn<br />
Regie Monique Wagemakers<br />
Decor John Otto<br />
Kostuums Rien Bekkers<br />
Licht Reinier Tweebeeke<br />
Koor van de Nationale Reisopera<br />
Noord Nederlands Orkest<br />
Violetta Valéry Petya Ivanova<br />
Flora Bervoix Karin Strobos<br />
Annina Carol Rowlands<br />
Alfredo Germont Peter Auty<br />
Giorgio Germont Roland Wood<br />
Gastone,<br />
Viconte de Letorières Ashley Catling<br />
Barone Douphol Peter Bording<br />
Marchese d’Obigny Kris Belligh<br />
Dottore Grenvil Grzegorz Stachowiak
10<br />
Opera: een verrijking voor het leven<br />
Fenny Koffijberg<br />
Leerlingen uit het vmbo spelen met aanwijzingen van Jan de Boer.<br />
Johannes Passion | foto: Hermann & Clärchen Baus<br />
Education permanente is het sleutelwoord voor de afdeling Educatie<br />
van de Nationale Reisopera. Mensen van 8 tot 88 jaar enthousiast<br />
maken voor opera, een kunstvorm die wellicht niet voor iedereen<br />
een open boek is, dat is het credo van Ben Coelman, manager<br />
Bureaudramaturgie en Educatie.<br />
Velen van u kennen hem van zijn informatieve inleidingen. Zijn<br />
enthousiasme is dan duidelijk voelbaar voor zijn publiek. Hij merkt<br />
dat ook als hij een groep 14 tot 16jarigen voor zich heeft: ‘Ze<br />
komen binnen met een houding van “opera, dat zijn dikke gillende<br />
vrouwen”, maar gaandeweg raken ze geïntrigeerd en gaan erover<br />
nadenken: “Waarom is die man daar zo enthousiast over?” En als ik<br />
dan na afloop twee meisjes van 16 tegen elkaar hoor zeggen: “Het<br />
was best wel leuk”, dan ben ik zeer tevreden.<br />
Het belangrijkste van educatie is niet het zieltjes winnen voor de<br />
opera, maar mensen iets meegeven dat hun leven verrijkt, ook al<br />
gaan ze daarna nooit meer naar het theater.<br />
Jongens van 16 zijn geïnteresseerd in voetbal en meisjes versieren<br />
en ik ga er niet van uit, dat ze nu ineens een opera gaan bezoeken.<br />
Maar toch: er blijft iets hangen van deze kennismaking. Het laat<br />
ze zien hoe rijk het leven kan zijn. Alles wat ze nu leren komt later<br />
misschien in een of andere vorm terug. En dat geldt ook voor de<br />
doorsnee bezoeker, die een à twee keer per jaar naar een opera gaat’.<br />
Zelf houdt Ben Coelman van allerlei soorten muziek, van klassiek tot<br />
pop en jazz.<br />
‘Aan elke vorm van muziek kleven sociale aspecten en juist dat<br />
sociale kader is het interessantst. Ik ben niet zozeer geïnteresseerd<br />
in de muzikale analyse, maar meer in muziek in de breedste zin<br />
van het woord: de invloed die muziek heeft op het sociale leven van<br />
mensen vroeger en nu. Opera in de achttiende eeuw had een andere<br />
functie dan die in de negentiende eeuw of die van nu. Opera is nu<br />
een marginale kunstvorm, maar in vroegere eeuwen was opera net<br />
zo goed elitair. Jan met de Pet kon er niet naar toe’.
Scholen<br />
11<br />
Afdeling educatie van de Reisopera<br />
De afdeling Educatie heeft veel contact met scholen, niet alleen in<br />
Overijssel, maar ook bijvoorbeeld in Nijmegen, Arnhem, Barneveld,<br />
Alphen en Den Haag. Het hele land kan gebruik maken van de<br />
mogelijkheden, die de Reisopera biedt.<br />
‘Er is nauwelijks een intensievere vorm van theater te bedenken dan<br />
opera: zang, dans, spel, kostuums, schmink en decors, alles in één<br />
kunstvorm. Voor kinderen kan opera een ideale kennismaking met<br />
theater zijn’.<br />
Het begint bij het primair onderwijs: de basisschool. Jan de Boer (72)<br />
van de afdeling Educatie heeft al 40 jaar ervaring met het werken<br />
met jonge kinderen, Hij is nu gepensioneerd, maar als free lancer bij<br />
de afdeling betrokken. Ben Coelman: ‘Hij voelt feilloos aan waarmee<br />
hij de aandacht van jonge kinderen kan vasthouden. Kinderen van<br />
een jaar of acht hebben een klein referentiekader, dus wat ze doen is<br />
spelen, zingen, dansen, dingen zelf maken en doen: kostuums, kap<br />
en grimewerk, het licht.<br />
Voor de groepen 4,5,6 en 7 zijn we vorig jaar begonnen met een<br />
Kleine Ring, gebaseerd op Wagners Der Ring des Nibelungen. “De<br />
Roof van het Rijngoud” en “Het Magische Zwaard” zijn voltooid, een<br />
miniopera, waarin 60 kinderen zingen, dansen en spelen. Er wordt<br />
gespeeld in een belicht decor, met schmink en in speciaal ontworpen<br />
kostuums. Ouders, docenten en andere belangstellenden konden in<br />
het afgelopen jaar van deze twee, 10 minuten durende, voorstellingen<br />
genieten, het komende jaar komt er nog een vervolg’.<br />
Kinderen van groep 6 aan het werk in de<br />
mini-opera ‘De Roof van het Rijngoud’<br />
(Foto’s: Bastiaan van Musscher)
12<br />
Secundair onderwijs<br />
‘Leerlingen van PrO en VMBOonderwijs zijn meestal heel handig.<br />
Zo hebben we een tijdje geleden met het Praktijkonderwijs (PrO)<br />
theatrale objecten gemaakt: maskers, maquettes, theaterjuwelen,<br />
kos tuums of figurines. Er waren zelfs een paar jongens, die van<br />
kippengaas een bijna levensgroot paard hadden gemaakt. Die ob<br />
jecten zijn tentoongesteld in de foyer van het theater bij de pre<br />
mière van Don Pasquale. De leerlingen waren apetrots, dat ze dit<br />
aan hun ouders konden laten zien. Dat er bij opera zoveel kracht,<br />
ambachtelijkheid en handvaardigheid komt kijken is ook voor veel<br />
VMBOleerlingen een eyeopener. Voor hen worden bij excursies in<br />
het NROgebouw dan ook vaak interactieve elementen toegevoegd.<br />
Voor HAVO en VWO leerlingen, die kunstzinnige vorming in hun<br />
pakket hebben, gaat het vooral om kennisoverdracht en het laten zien<br />
hoe rijk opera kan zijn.<br />
We kiezen dan vaak de sociaalmaatschappelijke insteek, bijvoorbeeld<br />
seksualiteit of sociale strijd. Dat spreekt leerlingen aan: ze vinden<br />
alles interessant waar hun moeders of grootmoeders niet mee bezig<br />
zijn . Eigentijdse opera is dan ook heel aantrekkelijk voor scholieren.<br />
“Moderne muziek is van ons”, dat voelen ze aan Ze zijn ook geïn ter<br />
esseerd in grote menselijke drama’s: thema’s uit de Griekse treur<br />
spelen, heftige emoties, de innerlijke strijd van de mens. Als je ze<br />
daarmee weet te pakken is de barrière weg.<br />
De cultuurprofielscholen besteden meer aandacht aan theater en<br />
opera is de meest diverse kunstvorm. Met deze scholen kunnen we<br />
bijzondere projecten doen van langere adem. Zo hebben leerlingen<br />
van theaterklassen uit Enschede en Almelo in het decor van “La Voix<br />
Humaine”, met behulp van technici van de Reisopera zelfgemaakte<br />
monologen uitgevoerd. Twaalf meisjes van het Erasmus uit Almelo<br />
belden zo op het toneel om beurten met hun mobieltje een zekere<br />
Klaas in zelfbedachte monologen, waarin duidelijk werd dat deze<br />
Klaas voor elk van de afgewezen meisjes wat anders betekende.<br />
Een ander voorbeeld: in de voorbereiding op de Johannes Passion<br />
hebben jongens en meisjes in een kostuum uit Bachs tijd een<br />
menuet gedanst in het Rijksmuseum. Later kregen we het verzoek<br />
Ben Coelman (1963) studeerde middeleeuwse<br />
geschiedenis in Nijmegen en daarbij kunstgeschiedenis<br />
en muziekwetenschappen. Als kopstudies in Wageningen<br />
communicatiewetenschappen, marketing en PR. In 1997 werd<br />
hij aangetrokken als hoofd van de afdeling Publiciteit van de<br />
NRO. Er was toen geen echte educatieve afdeling meer en na<br />
een jaar of drie heeft hij die samen met Jan de Boer opnieuw<br />
opgezet.<br />
van twee van die jongens of ze het kostuum mochten lenen voor hun<br />
presentatie. Dat zijn mooie momenten voor ons.<br />
Alle vormen van het voortgezet onderwijs kunnen desgewenst<br />
repe tities bijwonen. In overleg met docenten zijn er meer mogelijk<br />
heden, bijvoorbeeld het bezoek aan een reguliere voorstelling of<br />
een première, theoretische of spellessen of excursies in het NRO<br />
gebouw, eventueel met een korte mimevoorstelling, waar leerlingen<br />
aan deel kunnen nemen.<br />
Jonge mensen zelf dingen laten doen, zelf laten ervaren, dat is het<br />
doel van educatie.’<br />
Jan de Boer in actie tijdens een excursie voor scholieren uit het voortgezet<br />
onderwijs
13<br />
Volwassenen<br />
Achter een muziektheatervoorstelling gaat een hele wereld schuil<br />
en voor veel jonge mensen maar ook voor volwassenen is dat een<br />
onbekende wereld. Ook voor hen zijn er veel educatieve activiteiten<br />
mogelijk bij de Reisopera.<br />
In de eerste plaats de inleidingen bij de opera’s, verzorgd door in<br />
leiders, die in het hele land worden geregeld door de Reisopera.<br />
Daarnaast geeft Ben Coelman in het gebouw van de opera elk na<br />
jaar een operacursus, een adembenemende ervaring, zo kan uw<br />
redactrice uit eigen ervaring melden. Zo erudiet, meeslepend, geestig<br />
en onderhoudend kan een cursus dus ook zijn.<br />
In vijf bijeenkomsten van ruim twee uur gaat Ben Coelman in<br />
op de belangrijkste episoden uit de operageschiedenis en de<br />
typische stijlkenmerken van die periode. Hij vergelijkt de sociaal<br />
maatschappelijke en politieke realiteit in Duitsland, Italië en<br />
Frankrijk in vroeger eeuwen en plaatst daarbij de opera in een breder<br />
kader.<br />
Kinderen van groep 6 aan het werk in de<br />
mini-opera ‘De Roof van het Rijngoud’<br />
(Foto’s: Bastiaan van Musscher)<br />
Op aanvraag geeft hij ook lezingen: informatieve avonden over een<br />
specifieke opera of een periode uit de operageschiedenis voorzien<br />
van videobeelden en geluidsfragmenten.<br />
Jan de Boer en Ben Coelman verzorgen de rondleidingen bij de<br />
Reisopera voor groepen van 10 tot 25 personen. Die onbekende<br />
wereld van de opera komt zo een beetje dichterbij. Men ziet dan hoe<br />
een voorstelling tot ontwikkeling komt van concept tot eindproductie.<br />
De rondleiding omvat een bezoek aan de tentoonstellingsruimte, de<br />
decor en kostuumateliers, de repetitielokalen, het kap en grime<br />
atelier en de rekwisietenwerkplaats. Zo’n rondleiding duurt ongeveer<br />
twee uur. Er zijn per jaar zo’n 40 excursies.<br />
Toekomst<br />
Veel projecten van scholen worden gesubsidieerd en er komen steeds<br />
meer aanvragen. De afdeling Educatie is flink uitgebouwd en het zou<br />
bijzonder jammer zijn als educatie geen speerpunt voor de Reisopera<br />
meer zou kunnen zijn.<br />
Maar hoe de toekomst eruit gaat zien? Ben Coelman weet het niet.<br />
‘Voor iedereen in dit gebouw is het afwachten geblazen’.<br />
Ben Coelman leidt een groep scholieren rond achter de schermen van het<br />
Wilminktheater voorafgaande aan een repetitie van Hôtel de Pékin.
14<br />
Als een zangvogel in een kooi<br />
Kostuumontwerper Rien Bekkers hoopt dat het zwart in La Traviata nog steeds werkt<br />
U verblijft op dit moment in Indonesië, op Bali, vandaar dat we dit<br />
interview op deze wijze doen. Mogen we vragen wat u daar brengt?<br />
Sinds vier jaar verblijven mijn partner en ik enkele maanden per jaar<br />
in Indonesië, om de grauwe wintermaanden te ontvluchten. Bali is<br />
een inspirerend eiland met een rijke cultuur. Ik ben een actief mens<br />
en geniet van de creatieve mogelijkheden die dit eiland biedt. Er<br />
zijn hier veel werkplaatsen waar ik als ontwerper gebruik van kan<br />
maken. Het is een ontdekkingstocht. Hier ben ik bezig met het<br />
ontwikkelen van allerlei uiteenlopende projecten: een beeldengroep<br />
voor een museum, een installatie voor een ander museum, objecten<br />
voor galeries. En ik heb hier een tentoonstelling ontwikkeld van op<br />
Shakespearekarakters gebaseerde miniatuur kostuums, die te zien<br />
is geweest in Seoul, Zuid Korea. Volgend jaar in Moskou. Frankfurt<br />
en Den Bosch volgen in 2013 en 2014.<br />
Vanuit Bali is het gemakkelijk Azië te verkennen. De Indonesische<br />
Archipel, maar ook China, Thailand, Myanmar.<br />
Het is enorm inspirerend en verrijkend. De kunstacademie in<br />
Yogjakarta en in Singapore, musea, operahuizen in China, de<br />
danscultuur hier op Bali en Java, het hindoeïsme, boeddhisme,<br />
de islam, de ontmoetingen met de mensen: het zijn allemaal<br />
inspiratiebronnen.<br />
Daarnaast begeleid ik jonge ontwerpers hier, ze willen graag<br />
kennismaken met een andere zienswijze dan hun traditionele<br />
opvattingen. En recent heb ik een collega kostuumontwerpster hier<br />
op Bali wegwijs gemaakt in het produceren van kostuums voor een<br />
productie in Nederland. Het geeft allemaal erg veel voldoening.<br />
U reageerde verrast toen ik u benaderde omdat de Reisopera La Traviata<br />
deze winter herneemt. Wist u dat niet?<br />
De Nationale Reisopera noch de regisseur heeft mij daarover<br />
geïnformeerd, in eerste instantie.
15<br />
Rien Bekkers ontwierp de kostuums voor La Traviata.<br />
Een vraaggesprek per email.<br />
Ingrid Bosman<br />
Bent u ook blíj verrast?<br />
La Traviata is een succesvolle productie van De Nationale Reisopera<br />
die een groot publiek aanspreekt dus het verbaast mij niet dat er een<br />
reprise komt. We hebben er met z’n allen hard aan gewerkt om er<br />
ook een prachtige productie van te maken en dat is mijns inziens ook<br />
gelukt.<br />
Uw geschiedenis met de Reisopera gaat al terug tot 1994. Wat is dat<br />
precies, tussen u en het gezelschap?<br />
Mijn eerste opera in Enschede was Orpheus in de onderwereld in de<br />
regie van Leonard Frank. Daarna met Hans Croiset, Peter te Nuyl en<br />
Gerardjan Rijnders en Monique Wagemakers. Met deze laatste heb<br />
ik verscheidene producties gedaan bij de Reisopera. Het gezelschap<br />
vraagt een regisseur, de regisseur vraagt de ontwerper.<br />
Ik heb mij van het begin af aan thuis gevoeld bij de medewerkers op<br />
de ateliers en er werd kwalitatief hoogstaand werk afgeleverd.<br />
Mijn respect voor de mensen die daar werken is groot en als<br />
veeleisend ontwerper let ik op ieder detail. De optelsom van de<br />
details maken het totaal, wat betreft ontwerp, materiaalkeuze en<br />
uitvoering. Dat is daar, zeker in de beginjaren, altijd gelukt.<br />
U heeft voor veel andere disciplines in de podiumkunst ontworpen, maar<br />
we mogen opera wel een van uw grote liefdes noemen. Hoe is dat gegroeid?<br />
Ik heb het voorrecht gehad vanaf het begin van mijn carrière aan<br />
groots opgezette producties mee te mogen werken.<br />
Het Liefdesconcilie, geregisseerd door Franz Marijnen bij de<br />
toenmalige Toneelraad Rotterdam was mijn eerste productie als<br />
assistent van de Oostenrijkse ontwerpster Dagmar Schauberger. In<br />
een ingenieus decor van Jean Marie Fievez, met groteske kostuums.<br />
Een geweldige ervaring met een artistiek team, waarmee de basis<br />
is gelegd voor mijn carrière. Daarna volgden prachtig vormgegeven<br />
producties als Het Huis van Labdakus en de Vorstenlikker, en King<br />
Lear met Johnny Kraaijkamp. Een geweldige tijd.<br />
Daarna ben ik als freelancer begonnen, met vallen en opstaan.<br />
Mijn doorbraak was de Hamlet bij het Publiekstheater in de regie<br />
van Gerardjan Rijnders. Een regisseur die gebruikt maakt van<br />
je kwaliteiten als ontwerper, die uitdaagt met weinig woorden,<br />
waardoor je je eigen grenzen gaat verleggen. Ik kreeg de kans om<br />
grootse kostuums te maken en hij en zijn acteurs gingen ermee<br />
werken. Producties als Andromache, Klaagliederen, het zouden<br />
allemaal operaproducties geweest kunnen zijn. Dus de stap naar<br />
opera was eigenlijk heel vanzelfsprekend.<br />
Kunt u uitleggen hoe u destijds te werk bent gegaan bij het ontwerpen voor<br />
La Traviata? Welke rol speelt in zo’n proces bijvoorbeeld de regisseur?<br />
Zoals bij elke productie zet de regisseur haar of zijn concept op<br />
papier en dit wordt met de ontwerpers besproken. De regisseur geeft<br />
de richting aan. Er worden ideeën gelanceerd en voorstellen gedaan.<br />
Van het een komt het ander. Je groeit erin. Een van de eerste dingen<br />
die ik heb geleerd in de samenwerking met decorontwerper Jean<br />
Marie Fievez was: ‘Theater maak je niet alléén, theater maak je met<br />
z’n allen.’ En zo is het ook. Het is een wisselwerking, tussen regie,<br />
dramaturgie, decor, kostuum en licht, de disciplines die tezamen het<br />
artistiek team vormen.<br />
Als kostuumontwerper maak ik veel gebruik van beeldmateriaal, het<br />
portret van Koningin Sophie van Franz Xavier Winterhalter was mijn<br />
inspiratiebron voor de kostuums van La Traviata.
16<br />
U wilt uw kostuums laten aansluiten bij de thematiek van een uitvoering<br />
en ze moeten de acteurs/zangers een meerwaarde geven. Hoe zien we dat<br />
in La Traviata?<br />
We hebben bewust gekozen voor een zwarte aangeklede wereld<br />
in de ‘stadse’ scènes. Voor de scène op het land is de kleur van<br />
het ochtendgloren gebruikt, een mistige grijsblauwe kleur. Met<br />
de toevoeging van het goud bij het decadente feest van Flora. De<br />
sterfscène van Violetta, in haar crinoline, als een zangvogel in een<br />
kooitje. Zwart was en is al geruime tijd een modekleur. Zwart dragen<br />
is: ergens bij willen horen, of juist er niet bij willen horen, maar ook<br />
de kleur van rouw en La Traviata is een treurig verhaal.<br />
Ik werk graag vanuit de historie en de Biedermeierperiode, met<br />
zijn uitgesproken silhouetten, lange smalle mannenfiguren en grote<br />
crinolines (soort hoepelrokken, red.)voor de dames, vond ik een<br />
uitdaging. De kostuums zijn prachtig gemaakt en zowel solisten als<br />
koor voelen zich er mooi in. Het is mijn bijdrage aan deze productie<br />
dat de kostuums het verhaal ondersteunen. Net zoals het decor en<br />
het licht dat doen.<br />
Bent u nu zelf ook nog betrokken bij deze herneming, of worden in<br />
Enschede alleen de kostuums uit de kast gehaald en waar nodig opgefrist?<br />
Ik heb contact gezocht met zowel directie als regisseur. Ik heb ze<br />
gemeld wat de staat van de kostuums was bij de laatste herneming,<br />
twee jaar geleden. De directie liet weten erg in beslag te worden<br />
genomen door de reorganisatie van de NRO en het opstellen van een<br />
beleidsplan over 20132016. Mijn fysieke aanwezigheid werd niet<br />
noodzakelijk geacht omdat het nieuwe hoofd van het kostuumatelier<br />
meent dat de kostuums in goede staat zijn.<br />
De regisseur heeft mij laten weten dat ieder operahuis zijn<br />
eigen afweging maakt of ze een ontwerper voor een herneming<br />
terugvragen of niet. Ze meent dat het zware financiële weer waarin<br />
de NRO momenteel zit, daarbij een rol speelt. Ze heeft de directie<br />
gemeld niet te weten hoe ingewikkeld het is met de kostuums, omdat<br />
er immers een nieuwe Violetta en Flora op het podium staan.<br />
Maar goed, het wordt uit de kast halen en opfrissen. Ik betreur dat,<br />
omdat de verfijning dan verloren gaat en de betrokkenheid met mijn<br />
werk groot is.<br />
Denkt u dat u nog helemaal tevreden bent wanneer u in de zaal zit?<br />
Ik hoop het van harte, zoals gezegd, de optelsom van de details<br />
maken het totaal. Kostuums hebben vaak veel te lijden en worden<br />
intensief gebruikt. Snelle verkledingen, smalle doorgangen, trappen<br />
op en af, transpiratie, inpakken, uitpakken, opslaan. Er is dus ook<br />
veel onderhoud aan deze kostuums. Ik zal zeker een voorstelling<br />
gaan zien.<br />
Ik heb gewerkt aan het neerzetten van heldere stijlvolle silhouetten,<br />
zowel in de kostuums als in de vorm van de pruiken. Het zijn geen<br />
kopiëen van Biedermeier kostuums, geworden, mede door het<br />
weglaten van overbodige versierselen en het werken in één kleur<br />
zwart.
17<br />
Wanneer u uw eerste ontwerpen voor opera vergelijkt met de meest recente,<br />
wat ziet u dan?<br />
Meer zelfvertrouwen. En het nog sterker doorvoeren van het weg<br />
laten, en iets toevoegen waar het essentiëel is.<br />
Is het een kwestie van smaak of karakter dat u de overdaad altijd probeert<br />
te mijden?<br />
Smaak kun je aanleren, karakter kun je vormen en beide hebben<br />
daartoe bijgedragen.<br />
Op welke manier is zo’n verblijf op Bali van invloed op uw werk?<br />
De eenvoud, de ingetogenheid, het kleurgebruik. Het is een lust<br />
voor het oog. Het geduld dat mensen hebben. Tijd bestaat er niet.<br />
In Indonesië leer je geduld te hebben. Wat vandaag niet kan, doe je<br />
morgen. In eerste instantie word je er onrustig van maar nu, na vier<br />
jaar, begint het door te dringen. Je kunt hier eindeloos aan een idee<br />
werken. Het vakmanschap van de ambachtslieden is enorm groot en<br />
de nieuwsgierigheid van iemand als ik voor vernieuwing en andere<br />
wegen boeit hen enorm. Dat is voor iemand die van perfectie houdt<br />
erg prettig.<br />
foto’s van www.rienbekkers.nl<br />
U heeft nog vrij recent een groot aantal kostuums geschonken aan het<br />
Theater Instituut Nederland. Was dat moeilijk?<br />
Niet ik maar de gezelschappen hebben dat gedaan.<br />
De kostuums die ik ontwerp zijn niet mijn eigendom, een gezel<br />
schap huurt mij in en ik ontwerp voor het gezelschap, bepaal de<br />
materialen en begeleid het uitvoeringsproces. Het gezelschap betaalt<br />
mij een honorarium, en zij betalen de materialen en de ateliers. Het<br />
auteursrecht berust bij mij.<br />
Als een voorstelling is uitgespeeld verdwijnen de kostuums meestal<br />
in de opslag. Ze worden gebruikt als repetitiekostuums of voor<br />
andere voorstellingen of ze worden verkocht, vanwege ruimtegebrek,<br />
zonder toestemming van de ontwerper. Daar wordt vaak zeer onzorg<br />
vuldig mee omgegaan, helaas. Natuurlijk, je kunt niet alles bewaren<br />
maar communicatie met de ontwerper hierover zou op prijs gesteld<br />
worden.<br />
Toen de artistieke leiding van Toneelgroep Amsterdam overging<br />
van Gerardjan Rijnders naar Ivo van Hove heb ik gevraagd de<br />
door mij ontworpen kostuums in eigen beheer te mogen bewaren.<br />
Daar hadden ze begrip voor. Die hebben zo’n zeven jaar bij mij op<br />
zolder gehangen totdat het Rijksmuseum Twenthe in Enschede<br />
met het idee kwam een tentoonstelling te maken. Gelukkig is er<br />
een aantal zakelijk leiders en hoofden van kostuumateliers geweest<br />
dat wél zorgvuldig heeft gehandeld. Zo zijn er met steun van<br />
diverse gezelschappen, na de succesvolle tentoonstelling in het<br />
Rijksmuseum Twenthe, veel van door mij ontworpen kostuums<br />
opgenomen in de collectie van het Theater Instituut Nederland, ook<br />
van de NRO. Het is een tijdsbeeld dat zo bewaard blijft. Dat is mooi.<br />
Wat zijn uw plannen?<br />
Doorgaan, ideeën ontwikkelen en realiseren, op een breed gebied.<br />
Ik geef les op de theaterschool Maastricht in het vak kostuum<br />
ontwerpen. Ik zie het als een taak kennis over te dragen, mensen te<br />
stimuleren, ook op Bali. Dat geeft een enorme voldoening.
18<br />
RED het RAP<br />
Als er niet genoeg subsidie binnenkomt,<br />
moet het RAP misschien verdwijnen.<br />
Dat laten we als leden van onze <strong>Vereniging</strong> toch niet<br />
gebeuren?<br />
Hans Middelhuis zegt: ‘alle beetjes helpen’.<br />
Het bestuur heeft besloten een beroep op u te doen.<br />
Onze penningmeester, Henk Hoving, heeft het rekening<br />
<strong>nummer</strong> opengesteld waarop u een bijdrage kunt leveren<br />
om te zorgen dat dit programma kan blijven bestaan.<br />
Mocht dit alles niet voldoende zijn en wordt RAP onverhoopt<br />
opgeheven, dan zal uw bijdrage worden overgedragen<br />
aan de Reisopera.<br />
Stort uw bijdrage<br />
onder vermelding van RAP<br />
op nr 445141387<br />
Anbiverklaring aanwezig<br />
Rap in de problemen Fenny Koffijberg<br />
Het Resident Artists Programme (RAP) van de Nationale Reisopera<br />
wordt bedreigd in zijn voortbestaan. Als er in deze barre tijden<br />
geen hulp van buitenaf komt dan is het in 2013 gedaan met dit<br />
voor Nederland unieke project. Om alvast een begin aan die hulp te<br />
maken vindt u hiernaast een oproep aan onze leden.<br />
De Nationale Reisopera heeft in 2005 het RAP ontwikkeld om<br />
jong talent een kans te bieden zich binnen het professionele<br />
operagezelschap te bekwamen in het vak. Ervaringstrajecten zijn er<br />
niet alleen voor zangers, maar ook voor dirigenten, regisseurs, decor<br />
en kostuumontwerpers, musici, repetitoren en theatertechnici. RAP<br />
ontwikkelt kleinschalige, toegankelijke operaproducties.<br />
Ontwikkeling<br />
Aan de wieg van RAP stond Jean Copland, zangeres, maar later<br />
o.a. ook koormanager en directeur van het Deutekom Concours.<br />
Met haar oog voor jong talent en haar netwerk begon zij op kleine<br />
schaal met het Resident Artists Programme omdat ze vond dat<br />
talent een kans moest krijgen ervaring op te doen. De directie<br />
van de Nationale Reisopera onderkende het belang van een goede<br />
programmaontwikkeling. Hans Middelhuis, vanaf 1984 repetitor bij<br />
Opera Forum, later de Nationale Reisopera, werd gevraagd Jean te<br />
ondersteunen. Toen Jean Copland met vervroegd pensioen ging werd<br />
Hans Middelhuis coördinator.<br />
Hans Middelhuis is trots op de ontwikkeling van het programma:<br />
‘De afgelopen zes jaar heeft RAP een enorme groei doorgemaakt.<br />
Ik ben verheugd over deze kwaliteitsimpuls. We hebben een groot<br />
aantal talenten ontdekt en begeleid en zeer succesvolle opvoeringen<br />
gepresenteerd. Twee producties die er voor mij uitsprongen waren<br />
Offenbachs Robinson Crusoe en The Lighthouse van Peter Maxwell<br />
Davies. De eerste werd in 2009 enorm enthousiast ontvangen tijdens<br />
het Oerol Festival op Terschelling en met de tweede kwamen we tot<br />
een opzienbarend kwaliteitsniveau: The Lighthouse kon tijdens de<br />
13e editie van het Grachtenfestival op grote belangstelling rekenen’.
19<br />
Deelnemers<br />
Hans vertelt: ‘Op onze website staat een aanmeldingsformulier. We<br />
houden twee keer per jaar audities. “Jong” talent is relatief: voor<br />
zangers geldt gemiddeld een leeftijd tot 32 jaar, maar iemand die zijn<br />
of haar zangstudie later begon en bijzonder getalenteerd blijkt, kan<br />
als uitzondering worden toegelaten. Ook voor de overige disciplines<br />
geldt dat een leeftijdsgrens niet bepalend hoeft te zijn, alhoewel<br />
we het jonge, jeugdige elan wel graag gewaarborgd willen hebben.<br />
Sommigen studeren nog, anderen zijn afgestudeerd of staan al op<br />
een podium. Voor ons is van belang dat iemand past binnen het<br />
profiel van het programma. We willen graag dat deelname bijdraagt<br />
aan de carrièreontwikkeling, dat er toekomstperspectief is en dat<br />
het een zinvolle investering in de toekomst is. Dat zijn belangrijke<br />
criteria .<br />
We krijgen natuurlijk veel aanvragen van zangers, maar ook<br />
van andere disciplines en met theatermakers vanuit diverse<br />
opleidingsachtergronden, is de belangstelling groot. We zoeken naar<br />
een balans bij het samenstellen van de artistieke teams, en streven<br />
naar een totaalpakket van elementen die we nodig achten om een<br />
productie te maken. We zoeken zelf het ensemble bij elkaar.<br />
De meesten melden zich aan, maar we benaderen zelf ook soms<br />
mensen: een meersporenbeleid. Dat kan variëren per productie:<br />
afhankelijk van artistieke en financiële mogelijkheden.<br />
Jonge mensen worden er, in financiële zin, niet rijk van. We<br />
vergoeden reis en verblijfskosten en daarnaast krijgen de<br />
deelnemers een klein, kostendekkend honorarium. Geld kan en<br />
mag voor deelnemers niet de doelstelling en drijfveer zijn. Wij<br />
verwachten dat onze Resident Artists het ervaren en beleven als<br />
toekomstinvestering en daar de zin van inzien. Ze kunnen hier<br />
‘hun rugzak’ vullen met kennis, ervaring en netwerkopbouw.<br />
RAP biedt deelnemers de kans tot profilering. Zowel binnen het<br />
operagezelschap als daarbuiten. Vermelding op hun CV is van<br />
positieve invloed.<br />
Candide<br />
RAP wil volop kans bieden aan Nederlands talent. Daarnaast<br />
opereren we ook bewust internationaal. We hebben contacten met<br />
opleidingsinstituten, conservatoria en impresariaten in al onze<br />
omringende landen. Dat heeft geresulteerd in grote belangstelling<br />
vanuit de Europese landen. Zelfs vanuit andere continenten komen<br />
aanmeldingen binnen. Zo hadden we deelnemers uit Amerika,<br />
Australië en Azië. Ons netwerk breidt zich steeds meer uit’.
Op Oerol<br />
20<br />
Ongewisse toekomst<br />
Hans Middelhuis heeft geen idee hoe de toekomst van RAP er uit<br />
ziet. ‘De onzekerheid rondom ons gezelschap is groot. Dat bepaalt<br />
mede het toekomstperspectief voor het programma.<br />
We zijn er de afgelopen jaren in geslaagd een groot aantal<br />
sponsoren en fondsen aan het RAP te binden. Instellingen die<br />
onze betrokkenheid bij en inzet voor het jonge talent waardeerden.<br />
Zo werden we o.a. ondersteund door VandenEnde Foundation,<br />
Het Kersjes Fonds, KF Heinfonds, SNS Reaalfonds, BNG, Norma<br />
Fonds, VSB, van Bijleveltstichting en de gemeente Enschede. Ook<br />
de <strong>Vereniging</strong> <strong>Vrienden</strong> gaf dit jaar € 5.000,. De criteria bij de<br />
subsidiegevers veranderen echter, de crisis slaat toe en je merkt dat<br />
alles moeizamer gaat.<br />
Op het programma staan dit seizoen nog de opera’s “Il Segreto di<br />
Susanna” en “Le Nozze di Figaro”, Laatstgenoemde productie zal<br />
worden ontwikkeld met medewerking van Opera Studio Nederland.<br />
Première is op 13 april in Enschede (Theater Concordia), daarna is<br />
de voorstelling te zien in Amsterdam. We kunnen nauwelijks iets<br />
vastleggen, plannen is onmogelijk. Dat maakt het ook zo frustrerend.<br />
Je wilt door met het ingezette traject, kansen grijpen, nieuwe ideeën<br />
en initiatieven ontwikkelen. Eerst moet er echter duidelijkheid<br />
komen met betrekking tot de toekomst van de Reisopera.<br />
Ondanks alle onzekerheid ben ik trots op wat we tot nu toe met RAP<br />
hebben bereikt: een groot veld van jong internationaal talent heeft<br />
zich aangesloten en we hebben prachtige en vooral zeer gevarieerde,<br />
korte operaproducties uitgebracht. Dat dit proces zich binnen een<br />
bestaand operagezelschap heeft kunnen ontwikkelen is een uniek<br />
gegeven in ons land! Het zou een groot gemis zijn als alles wat we<br />
de afgelopen jaren hebben opgebouwd weer verloren zou gaan. Niet<br />
alleen voor die vele talenten, maar ook voor de Reisopera. Naar mijn<br />
menig speelt RAP voor de profilering van het gezelschap een uiterst<br />
belangrijke rol.’
21<br />
Rapproducties tot nu toe<br />
2005: The Rake’s Progress<br />
Pelléas et Mélisande<br />
2006: The Turn of the Screw<br />
2007: Les Contes d’Hoffmann<br />
Die Entführung aus dem Serail<br />
2008: Zauber ohne Flöte<br />
La Traviata<br />
2009: Candide<br />
Robinson Crusoe<br />
The Bear<br />
2010: La Cenerentola<br />
The Lighthouse<br />
<strong>2011</strong>: La Bohème<br />
Il segreto di Susanna<br />
Volgende Rapproductie<br />
Le nozze di Figaro<br />
Candide<br />
Enschede | Theater Concordia | vrijdag 13 april 2012 | 20.30 uur
22<br />
Eerste bedrijf | Platée in haar woning<br />
Recensies Platée<br />
In de laatste twee maanden van het jaar <strong>2011</strong> bracht de Nationale<br />
Reisopera, in samenwerking met Onafhankelijk Toneel/Opera<br />
O.T. en Combattimento Consort Amsterdam onder leiding van Jan<br />
Willem de Vriend, het balletbouffon Platée in twaalf verschillende<br />
Nederlandse theaters. Recensenten van deze succesvolle herneming<br />
uit 2002 lijken zich vooral te hebben gericht op de thematiek van de<br />
opera en op de regie van Gerrit Timmers en Mirjam Koen.<br />
Karel Masselink (TCTubantia) is van mening dat de Disneyachtige<br />
omgeving, compleet met sprookjeskasteel, dierenfiguren en<br />
westernelementen, bedoeld is om de tegenstellingen en parodieën<br />
in het verhaal extra te benadrukken. Hij stelt dat ‘functionele<br />
beeldprojecties en filmopnames [plaatsvinden] tussen zeer vernuftig<br />
geconstrueerde decorstukken’. Frederike Berntsen (Trouw) ziet<br />
in de enscenering een pretpark, met als grootste attractie tenor<br />
Harry Nicoll in de travestierol van Platée. Ze schrijft: ‘niet alleen<br />
als geweldig zanger steelt Nicoll de show, maar ook als topacteur:<br />
bevend mondje, draaiende ogen, kont naar achteren. Hilarisch!’.<br />
Ze beschrijft met enthousiasme verschillende elementen uit de<br />
regie, maar stelt uiteindelijk ook: ‘Voor het overige meligheid troef<br />
in de enscenering van deze tragikomedie, ondanks gave vondsten<br />
als ter plekke gefilmd beeldmateriaal’. Ook Guido van Oorschot (De<br />
Volkskrant) vindt dat er genoeg te lachen valt bij de Reisopera, maar<br />
hij vervolgt: ‘bij de zoveelste linedance op een barokke rigeaudon<br />
slaat de verzadiging toe. Het is een eeuwig dilemma: waar laat je<br />
Rameau’s balletten? Schrappen helpt, maar heeft als nadeel dat er<br />
geniale muziek verdwijnt’.
23<br />
Over de rolbezetting zijn de recensenten lovend, zij het kort van<br />
stof. Tenor Harry Nicoll zet Platée ‘werkelijk schitterend neer’<br />
(Masselink). Claron Mc Fadden steelt, lenig van lijf en stem,<br />
op hartverwarmende wijze de show als La Folie (Berntsen en<br />
Masselink). Philippe Kahn is overtuigend als Jupiter (Masselink).<br />
Het enige tegengeluid op het muzikale vlak wordt geplaatst door van<br />
Oorschot, die de voorstelling in Groningen heeft bijgewoond. Hij<br />
schrijft: ‘De Groningse Stadsschouwburg beschikt over een akoestiek<br />
van schuurpapier. Harry Nicoll’s wapperstem kon daar slechter mee<br />
overweg dan de evenwichtiger kelen van Philippe Kahn (Jupiter),<br />
Vincent Lesage (Mercure) en Machteld Baumans (Junon). Komisch<br />
kwakend moerasgeluid was in veilige handen bij dirigent Jan Willem<br />
de Vriend en het Combattimento Consort Amsterdam’.<br />
H.W.<br />
Eerste bedrijf<br />
Platée (Harry Nicoll) in gesprek met bergkoning Cithéron (Frans Fiselier)<br />
Derde bedrijf | Platée (Harry Nicoll) en Mercure (Vincent Lesage)
24<br />
‘A Meezing Messiah’<br />
Iedereen kan meedoen!<br />
‘Als je met elkaar iets bijzonders doet, is het de kunst juist die<br />
bijzonderheid vast te houden’<br />
Voor de laatste keer initieert de Nationale Reisopera het meezing<br />
event ‘A Meezing Messiah’. Onder leiding van dirigent Nicolas<br />
Mansfield daagt de Nationale Reisopera alle zangliefhebbers uit om<br />
in het gelegenheidskoor aan de slag te gaan met Händels beroemde<br />
oratorium. Liefhebbers die liever niet zelf zingen, kunnen ook als<br />
luisteraar genieten van deze bijzondere samenzang.<br />
Iedereen kan meedoen! Jong en oud, mensen met concertervaring en<br />
zonder, mensen die kunnen zingen en denken te kunnen zingen. De<br />
Nationale Reisopera nodigt iedereen uit om deel uit te maken van dit<br />
unieke event!<br />
A Meezing Messiah live vanuit uw eigen woonkamer<br />
Speciaal voor mensen die het meezing event graag willen mee<br />
maken, maar niet in de gelegenheid zijn om naar één van de drie<br />
con certen te komen, organiseert de Nationale Reisopera, met<br />
medewerking van de Provincie Overijssel een livestreamverbinding.<br />
Iedereen kan vanuit de eigen woonkamer de A Meezing Messiah van<br />
vrijdag 16 <strong>december</strong> in de Jacobuskerk Enschede live volgen.<br />
De A Meezing Messiah wordt in ieder geval gestreamd op<br />
www.jijenoverijssel.nl en www.reisopera.nl<br />
A Meezing Messiah concert data<br />
Enschede | Vrijdag 16 <strong>december</strong> | 20:00 uur | Jacobuskerk Enschede<br />
(bijna uitverkocht)<br />
Enschede | Zondag 18 <strong>december</strong> | 15:00 uur | Grote Kerk Enschede<br />
Zwolle | Woensdag 21 <strong>december</strong> | 20:00 uur | Grote kerk Zwolle<br />
Kosten meezingen € 16. | Kosten luisteren € 16.
25<br />
Kaartje kopen<br />
of aanmelden als meezinger<br />
Kaartjes voor vrijdag 16 <strong>december</strong> en<br />
woensdag 21 <strong>december</strong> zijn via de webshop<br />
van de Nationale Reisopera te verkrijgen.<br />
www.reisopera.nl<br />
Kaartjes voor zondag 18 <strong>december</strong><br />
kunt u bestellen bij de kassa van het<br />
Wilminktheater Enschede.<br />
www.wilminktheater.nl<br />
Meezingen met het lezerskoor van De Twentsche<br />
Courant Tubantia is wegens grote belangstelling<br />
helaas niet meer mogelijk.<br />
Kijk op www.wagnergenootschap.nl<br />
of bel 075 6157793 voor een gratis informatiepakket
26<br />
Inleidingen<br />
La Traviata<br />
Enschede | 21 januari | Ben Coelman | 19.00 uur<br />
Den Haag | 24 januari | Erik Jan Bakker | 19.00 uur<br />
Deventer | 26 januari | Huub van ’t Hek | 19.00 uur<br />
Arnhem | 28 januari | Rudolf Nammensma | 19.15 uur<br />
Maastricht | 31 januari | Len van Schaik | 19.00 uur<br />
Utrecht | 4 februari | Machteld van Bronkhorst | 19.00 uur<br />
Eindhoven | 7 februari | Erik Jan Bakker | 19.15 uur<br />
Heerlen | 9 februari | Len van Schaik | 19.00 uur<br />
Drachten | 11 februari | Geen Inleiding<br />
Rotterdam | 15 februari | Machteld van Bronkhorst | 19.30 uur<br />
Zwolle | 18 februari | Inge Griffioen | 19.15 uur<br />
Groningen | 21 februari | Rudolf Nammensma | 19.15 uur<br />
Apeldoorn | 24 februari | Machteld van Bronkhorst | 19.15 uur<br />
Le nozze di Figaro<br />
Enschede | 24 maart | Ben Coelman | 18.30 uur<br />
Zwolle | 27 maart | Inge Griffioen | 18.45 uur<br />
Doetinchem | 29 maart | Inleiding Bastiaan Cats | 18.30 uur<br />
Arnhem | 31 maart | Inge Griffioen | 18.30 uur<br />
Rotterdam | 3 april | Erik Jan Bakker | 18.45 uur<br />
Utrecht | 10 april | Machteld van Bronkhorst | 18.30 uur<br />
Eindhoven | 12 april | Erik Jan Bakker | 18.45 uur<br />
Apeldoorn | 14 april | Inge Griffioen | 18.45 uur<br />
Amsterdam | 17 april | Machteld van Bronkhorst | 18.45 uur<br />
Den Haag | 19 april | Erik Jan Bakker | 18.30 uur<br />
Den Haag | 21 april | Erik Jan Bakker | 18.30 uur<br />
053-4878500 | info@reisopera.nl | www.reisopera.nl<br />
Podia & data<br />
La Traviata<br />
Le Nozze di Figaro<br />
VAN La Traviata CONCEPT NAAR REGIE<br />
Door: Marcel Sijm<br />
Operaregisseur Enschede | Stadsschouwburg Marcel Sijm zal | aan zaterdag de hand 21 van januari drie producties | 20 uur<br />
inzicht Den Haag geven | Lucent in het artistieke Danstheater proces | dinsdag dat aan 24 een januari voorstelling | 20 uur<br />
voorafgaat. Deventer | Waarom Deventer maakt Schouwburg een regisseur | donderdag bepaalde 26 keuzes? januari Wat | 20 is uur<br />
het Arnhem achterliggende | Schouwburg concept? Arnhem Wat heeft | zaterdag deze opera 28 januari met ons | 20.15 te maken? uur<br />
De Maastricht regisseur, | Theater het artistieke aan het team Vrijthof en de directie | dinsdag van 31 een januari operahuis | 20.15 uur<br />
werken Utrecht – | vaak Stadsschouwburg jarenlang – intensief | zaterdag samen 4 februari aan het ontwikkelen | 20 uur van<br />
een Eindhoven ‘concept’ | Parktheater voor een opera. Eindhoven Aan de hand | dinsdag van filmfragmenten 7 februari | 20 [van uur<br />
uitvoeringen Heerlen | Theater van andere Heerlen operahuizen] | donderdag worden 9 februari de keuzes | 20 van uurhet<br />
DNOregieteam Drachten | Schouwburg in een breder De Lawei perspectief | zaterdag geplaatst. 11 februari | 20 uur<br />
Tijden Rotterdam cursusavonden: | Rotterdamse 19.30 Schouwburg tot 21.30 uur|<br />
wo 15 februari | 20.15 uur<br />
Zwolle | Theater De Spiegel | zaterdag 18 februari | 20.15 uur<br />
1. Groningen | Stadsschouwburg | dinsdag 21 februari | 20.15 uur<br />
Il Apeldoorn Turco in Italia | Schouwburg | Rossini Orpheus | vrijdag 24 februari | 20 uur<br />
donderdag 5 april 2012<br />
2.<br />
Don Le nozze Carlo di | Verdi Figaro<br />
donderdag 26 april 2012<br />
3. Enschede | Wilminktheater | zaterdag 24 maart | 19.30 uur<br />
Parsifal Zwolle | Wagner Theater De Spiegel | dinsdag 27 maart | 19.30 uur<br />
donderdag Doetinchem 7 juni | Schouwburg 2012 Amphion | do 29 maart | 19.30 uur<br />
Arnhem | Schouwburg Arnhem | zaterdag 31 maart | 19.30 uur<br />
Alleen Rotterdam cursus | Rotterdamse Schouwburg | dinsdag 3 april | 19.30 uur<br />
EUR Utrecht 103, | Stadsschouwburg Utrecht | dinsdag 10 april | 19.30 uur<br />
Cursus Eindhoven met | rang Parktheater 1 Eindhoven | donderdag 12 april | 19.30 uur<br />
EUR Apeldoorn 463, | Schouwburg Orpheus | zaterdag 14 april | 19.30 uur<br />
Cursus Amsterdam met rang | Stadsschouwburg 2<br />
| dinsdag 17 april | 19.30 uur<br />
EUR Den Haag 433, | Lucent Danstheater | donderdag 19 april | 19.30 uur<br />
Cursus Den Haag met | rang Lucent 3 Danstheater | zaterdag 21 april | 19.30 uur<br />
EUR 403,<br />
Bestellen Lucia di Lammermoor | Donizetti<br />
Meld 12 mei u t/m aan via 15 juni het Kassabespreekbureau van<br />
Het Muziektheater Amsterdam, T 020 6 255 455
Kelly God<br />
27<br />
De in 1975 geboren Nederlandse sopraan Kelly God vertolkte bij de<br />
Nationale Reisopera in 2010 een schitterende Amelia in Verdi’s ‘Un<br />
Ballo in Maschera’ en een ontroerende Sieglinde in ‘Die Walküre’<br />
van Wagner.<br />
Na haar studie aan het conservatorium van Maastricht, waar ze<br />
studeerde bij Mya Besselink, kreeg ze een engagement aan het<br />
theater in Erfurt.<br />
Sinds het seizoen 2006-2007 is ze geëngageerd bij de Staatsopera<br />
van Hannover. Daar zong ze de afgelopen tijd rollen als Liu<br />
in ‘Turandot’ , Marschallin in ‘Der Rosenkavalier’ en eveneens<br />
Sieglinde. In de komende maanden is ze in Hannover te zien als<br />
Butterfly en de moeder in ‘Hänsel und Gretel’. In de maanden<br />
januari, februari en maart 2012 zingt ze Agathe in ‘Der Freischütz’<br />
van Von Weber in Erfurt , een rol die haar op het lijf geschreven<br />
lijkt. Na deze reeks voorstellingen van ‘Der Freischütz’ keert<br />
Kelly God terug naar Hannover om in mei weer te schitteren als<br />
Sieglinde. Ook zingt ze dan in ‘Götterdämmerung’ de rol van<br />
Gutrune. Aan het einde van dit seizoen treedt ze nog op als<br />
Giorgietta in Puccini’s ‘Il Tabarro’. Naast haar optredens in de opera<br />
werkt Kelly God regelmatig mee aan concerten, zoals afgelopen<br />
september in een aantal uitvoeringen van Beethovens ‘Missa<br />
Solemnis’ bij het Limburgs Symfonieorkest en van de ‘Vier letzte<br />
Lieder’ van Richard Strauss met Holland Symfonia. Daar Kelly God<br />
voorlopig in ons land niet te zien zal zijn in een operarol, lijkt het<br />
de moeite waard om voor haar eens naar Hannover te reizen.<br />
Kelly God heeft een mooie website: www.kellygod.com<br />
Operanieuws<br />
Cristina Deutekom | 80<br />
Wim Stam<br />
Onze Nederlandse diva Cristina Deutekom kreeg woensdag 26<br />
oktober in Theater Carré een warm onthaal. Ter gelegenheid van<br />
haar 80ste verjaardag, die ze in augustus vierde, werd haar een<br />
groots Operagala aangeboden.<br />
Het programma van aria’s en koren werd gepresenteerd door Ernst<br />
Daniël Smid en op radio 4 uitgezonden.<br />
Naast de koren van De Nederlandse Opera en Operette vereniging<br />
Thalia – waar Cristina Deutekom ooit begon – werkten mee de<br />
sopranen Sylvia Lee, Charlotte Margiono en Eva Maria Westbroek,<br />
de tenor Harrie van der Plas en de drie baritons Ernst Daniël Smid,<br />
Marco Bakker en Henk Poort.<br />
Hoogtepunt van de avond was het optreden van Eva Maria<br />
Westbroek met de aria: ‘Sola, perduta, abbandonata’ uit Manon<br />
Lescaut van Giacomo Puccini.<br />
Dit Galaconcert wordt op 25 <strong>december</strong> door Omroep Max op TV<br />
uitgezonden. Kijken dus!<br />
Annemarie Kremer | Salome<br />
De Nederlandse sopraan Annemarie Kremer maakte in oktober<br />
haar debuut in Wenen. In de Volksoper debuteerde zij in de rol van<br />
‘Salome’ in de gelijknamige opera van Richard Strauss.<br />
Annemarie, die opmerkelijk genoeg diverse operastijlen beheerst<br />
be haalde een eclatant succes en werd aan het slot maar liefst tien<br />
keer teruggeroepen. Zij zong Donizetti (‘La fille du Régiment) en<br />
Bellini (‘Norma’) in ons land. Puccini (‘Tosca’ en ‘Butterfly’) en Verdi<br />
(‘Luisa Miller’) in Duitsland en nu dus ‘Salome’ in Wenen.
28<br />
Van lyriek naar dramatiek<br />
Introductiecursus<br />
Door: Willem Bruls<br />
Wie een aria van Rossini vergelijkt met een passage uit een laat<br />
werk van Wagner moet concluderen dat de kunst van het zingen in<br />
de negentiende eeuw een enorme verandering heeft doorgemaakt.<br />
Het belcanto, de kunst van het mooie zingen, kwam steeds meer<br />
onder druk te staan. Voor Bellini en Donizetti ging dramatische<br />
uitdrukkingskracht al een concurrentiestrijd aan met zuivere lyriek<br />
en coloraturen, zodanig zelfs dat Rossini volledig afhaakte en stopte<br />
met het componeren van opera’s. Verdi voerde in Italië een eenzame<br />
strijd om orkestrale en vocale expressie in evenwicht te brengen<br />
met de schoonheid van het zingen. Zijn Don Carlo vormt daarin het<br />
ultieme hoogtepunt.<br />
Maar het Duitse streven naar dramatische uitdrukkingskracht,<br />
gepersonifieerd in de figuur van Wagner, trok de uiterste<br />
consequentie en legde de nadruk volledig op tekstuele inhoud en<br />
verstaanbaarheid. De technieken die Wagner daarvoor bedacht zijn<br />
in de opera na hem nog allemaal terug te vinden.<br />
Dramaturg en auteur Willem Bruls schreef diverse boeken over<br />
theater en muziek, zoals Godenschemering (1999) en Ontvoering,<br />
verleiding en bevrijding (2004). In 2009 verschenen zijn verzamelde<br />
essays onder de titel Mijn opera. Als dramaturg werkte en werkt<br />
hij samen met regisseurs en choreografen als Ramsey Nasr, Pierre<br />
Audi, Krzysztof Pastor en Ivo van Hove. Bruls gaf workshops<br />
over muziektheater en librettoschrijven in binnen en buitenland.<br />
Ook is hij als dramaturg betrokken bij het Kameroperahuis en de<br />
Operadagen Rotterdam.<br />
Ontwikkeling van de stem<br />
Cursusdata | dinsdag 10 april, dinsdag 8 mei, dinsdag 5 juni 2012<br />
Tijden cursusavonden: 19.30 tot 21.30 uur<br />
Voorstellingsdata<br />
DNO – Il Turco in Italia | di 25 januari 2012 – 20.00 uur<br />
DNO Don Carlo | di 15 februari 2012 – 20.00 uur<br />
DNO Parsifal | wo 22 juni 2012 20.00 uur*<br />
Alleen cursus € 103,<br />
Cursus met rang 1 € 493,<br />
Cursus met rang 2 € 463,<br />
Cursus met rang 3 € 433,<br />
Cursussen Muziek
29<br />
Ter kennismaking met opera zijn er twee cursussen Kijkje achter de<br />
schermen.<br />
Deelnemers die voor het eerst naar de opera gaan krijgen ter<br />
kennismaking met het theater en de kunstvorm een inleiding. Aan<br />
de productie verbonden medewerkers vertellen over hun vak en<br />
hun specifieke bijdrage aan de voorstelling die de deelnemers gaan<br />
bezoeken.<br />
In ‘Kijkje achter de schermen I’ zal de eerste avond productie en<br />
theatertechniek belicht worden door Dein Schmidt (Hoofd Productie<br />
en voorstellingsleiding) en Fred Hendriks (Adjuncthoofd Toneel en<br />
belichtingsdienst). De tweede avond zal de regie van Robert Lepage<br />
toegelicht worden door collegaregisseur Floris Visser en kunt u<br />
tijdens een meet & greet vragen stellen aan dirigente Xian Zhang.<br />
De sprekers tijdens ‘Kijkje achter de schermen II’ worden later<br />
bekendgemaakt.<br />
Een kijkje achter de schermen<br />
theater Amsterdam<br />
Kijkje achter de schermen I<br />
cursusavonden | donderdag 15 en 22 <strong>december</strong> <strong>2011</strong><br />
Voorstelling<br />
De nachtegaal en andere fabels Igor Stravinsky<br />
donderdag 12 januari <strong>2011</strong><br />
Alleen cursus € 63,<br />
Cursus met rang 1 € 163,<br />
Cursus met rang 2 € 153,<br />
Cursus met rang 3 € 143,<br />
Kijkje achter de schermen II<br />
Cursusavonden | dinsdag 8 en 15 mei 2012<br />
Tijden cursusavonden: 19.30 tot 21.30 uur<br />
Voorstelling | Don Carlo Giuseppe Verdi | dinsdag 22 mei 2012<br />
Alleen cursus € 63,<br />
Cursus met rang 1 € 183,<br />
Cursus met rang 2 € 173,<br />
Cursus met rang 3 € 163,<br />
Bestellen<br />
Meld u aan via het Kassabespreekbureau van<br />
Het Muziektheater Amsterdam, T 020 6 255 455<br />
of download het bestelformulier.<br />
www.hetmuziektheater.nl/ontdek/operacursussen/
30<br />
Hoofdsponsor<br />
INTERNATIONAAL VOCALISTEN CONCOURS ’S-HERTOGENBOSCH<br />
Laureatenconcerten<br />
22 <strong>december</strong> <strong>2011</strong> 20.15 uur • Theater Markant Uden<br />
23 <strong>december</strong> <strong>2011</strong> 20.15 uur • Het Concertgebouw Amsterdam<br />
Estefanía Perdomo, sopraan • Rosanne van Sandwijk, mezzosopraan<br />
Seil Kim, tenor • Sinfonia Rotterdam o.l.v. Conrad van Alphen<br />
Een gouden kerst met muziek van Händel, Haydn, Mozart en Schubert<br />
€ 27,50 • € 22,50 • www.sinfoniarotterdam.nl<br />
Nieuwjaarsconcert<br />
8 januari 2012 14.30 uur • Muziekcentrum De Toonzaal 's-Hertogenbosch<br />
Aylin Sezer, sopraan • Oleksandr Pushniak, bariton • Hans Eijsackers, piano<br />
Liederen, opera-aria's en duetten<br />
€ 19,50 • www.detoonzaal.nl<br />
Speciaal voor de <strong>Vrienden</strong> van de Nationale Reisopera:<br />
Passe-partout € 50,-<br />
Kwartfinales, halve finales en pianofinale IVC 2012<br />
Reserveer nu: info@internationalvocalcompetition.com<br />
Zolang de voorraad strekt<br />
www.internationalvocalcompetition.com<br />
49ste Internationaal Vocalisten Concours<br />
21 t/m 30 september 2012 • Theater aan de Parade ’s-Hertogenbosch<br />
Opera<br />
Lied & Oratorium<br />
Jury: Nelly Miricioiu (sopraan), Peter Schreier (tenor / dirigent)<br />
Sergej Leiferkus (bariton), Arnold Alons (casting Toulouse / Chili)<br />
Peter de Caluwe (intendant De Munt Brussel)<br />
Sabine Hödl-Weinberger (casting Weense Staatsopera)<br />
Hein Mulders (hoofd artistieke zaken De Nederlandse Opera)<br />
Voorzitter: Ioan Holender (voormalig intendant Weense Staatsopera)
31<br />
Word ook Vriend van de Nationale Reisopera<br />
<strong>Vrienden</strong> lidmaatschap | <strong>Vrienden</strong>pas<br />
• U krijgt vier maal per jaar ons magazine Opera Informa<br />
toegezonden.<br />
• Jaarlijks gratis de seizoensbrochure van de Nationale Reisopera..<br />
• De mogelijkheid om jaarlijks deel te nemen aan de operareis naar<br />
het nabije buitenland (veelal Duitsland).<br />
• Een (voucher voor een) programmaboek als welkomstgeschenk.<br />
<strong>Vrienden</strong> Plus lidmaatschap | <strong>Vrienden</strong> plus pas<br />
Naast de voordelen van de <strong>Vrienden</strong>Pas ontvangt u een gratis<br />
programmaboek bij elke door u bezochte uitvoering van de<br />
Nationale Reisopera.<br />
Jonger dan 19 jaar | Jongerenpas<br />
Lid worden kan eenvoudig door onderstaand formulier<br />
in te vullen en op te sturen naar:<br />
Ledenadministratie <strong>Vrienden</strong> Nationale reisopera<br />
Breemarsweg 479<br />
7555 KA Hengelo<br />
n <strong>Vrienden</strong>pas | € 20,- per jaar<br />
n <strong>Vrienden</strong> plus pas | € 30,- per jaar<br />
n Jongerenpas | € 10,- per jaar<br />
dhr. | mevr.<br />
straat | nr.<br />
postcode | plaats<br />
telefoon<br />
e-mail<br />
bank<strong>nummer</strong><br />
n Ik geef de <strong>Vrienden</strong> van de Reisopera toestemming<br />
tot een jaarlijkse automatische incasso.<br />
U kunt dit formulier ook invullen op<br />
www.vriendenreisopera.nl
32<br />
Op het gezelligste plein van Nederland, de Oude Markt in Enschede,<br />
vind je Sam Sam Café met Eetgelegenheid.<br />
Lekker wegkruipen aan de leestafel met een grote kop cappuccino en<br />
muffins uit onze eigen bakkerij met keuze uit diverse magazines en dag<br />
bladen. ’s Avonds genieten van een (vegetarische) dagschotel of heerlijk<br />
à la carte dineren.<br />
De lunchkaart biedt een keur aan creatieve broodjes en originele gerechten.<br />
TIP voor na een concert of voorstelling: tot middernacht serveren we onze<br />
‘Night Bite’: sweet, fresh, special of traditional...geniet van deze parade<br />
van lekkernijen en sensatie van smaak!<br />
In de zomer is het ruime terras een echte hotspot. Aan de gezellige<br />
buitenbar kun je vast een drankje drinken terwijl je een keuze maakt<br />
uit de gevarieerde kaart...<br />
Het hechte team straalt enthousiasme en toewijding uit...<br />
Van harte welkom bij Sam Sam!<br />
Sam Sam Café<br />
met Eetgelegenheid<br />
Oude Markt 15-17<br />
7511 GA Enschede<br />
053-4303929<br />
www.samsam-enschede.nl
33<br />
*) Bij afhalen in<br />
één van de filialen,<br />
anders g 1,95<br />
verzendkosten.<br />
<strong>Vrienden</strong>winkel<br />
BON<br />
Handel<br />
Arias uit: Clori, Theodora, Ottone, Arianna,<br />
Susanna, Messias, Radamisto, Agrippina<br />
Philharmonia Baroque Orchestra<br />
o.l.v. Nicholas McGegan<br />
Lorraine Hunt<br />
€ 8.99*<br />
Souvenirs | Limited Edition + DVD<br />
Arien & Lieder van Kalman, Heuberger,<br />
Lehar, Charpentier, Offenbach, Strauss,<br />
Grieg, Messager, Dvorak, Rimsky-<br />
Korssakoff, Lloyd Webber, Hahn,<br />
Guastavino, Gimenez, Arditi,<br />
incl. “Meine Lippen, sie küssen so heiß”<br />
Philharmonic Choir, Prague PO,<br />
o.l.v. Emmanuel Villaume<br />
+ DVD met Musik-Clips<br />
Netrebko, Garanca, Beczala<br />
€ 9.99*<br />
Giacomo Puccini<br />
La Bohème (Complete)<br />
London Philharmonic Orchestra<br />
o.l.v. Georg Solti<br />
Caballe, Domingo, Milnes, Blegen,<br />
Sardinero, Raimondi<br />
€ 12.99*<br />
Jean Philippe Rameau<br />
Platée (Complete)<br />
Les Musiciens du Louvre<br />
o.l.v. Marc Minkowski<br />
Ragon, Smith, Mey, Texier, Laurens, Gens<br />
€ 9.95*<br />
Koornmarkt 24<br />
7607 HZ Almelo<br />
dhr. | mevr.<br />
straat | nr.<br />
postcode | plaats<br />
telefoon<br />
e-mail<br />
Wemenstraat 45<br />
7551 EW Hengelo<br />
Bon in voldoende gefrankeerde enveloppe zenden naar:<br />
Boekhandel Broekhuis bv<br />
Marktstraat 12<br />
7511 GD Enschede<br />
www.boekhandelbroekhuis.nl<br />
Bij uw bestelling ontvangt u een acceptgiro.<br />
Deze aanbieding is alleen voor leden van de<br />
<strong>Vereniging</strong> <strong>Vrienden</strong> Nationale Reisopera<br />
en is geldig zolang de voorraad strekt.<br />
Marktstraat 12<br />
7511 GD Enschede
<strong>34</strong><br />
Platée | Derde bedrijf | La Folie (Claron McFadden, l) en Clarine (Eugénie<br />
Warnier, r) prepareren de pijlen van Amor en schieten ze naar het hart van<br />
Jupiter.<br />
Advertentietarieven<br />
Voor drie achtereenvolgende uitgaven<br />
Hele pagina binnenwerk | breedte x hoogte 194 x 236 mm € 365,-<br />
Halve pagina, liggend of staand | 94 x 236 / 194 x 118 mm € 205,-<br />
Kwart pagina, liggend of staand | 89 x 118 / 194 x 64 mm € 112,50<br />
Voor één uitgave<br />
Hele pagina binnenwerk | 194 x 236 mm € 150,-<br />
Halve pagina, liggend of staand | 104 x 236 / 194 x 118 mm € 90,-<br />
Kwart pagina, liggend of staand | 89 x 118 / 194 x 64 mm € 45,-<br />
Uitvoering: zwart-wit, aangeleverd op origineel opmaakmodel, digitaal<br />
of als pdf bestand.<br />
Afwijkende formaten zijn binnen de pagina grootte mogelijk.<br />
Tarieven voor inserts<br />
Briefkaart en A5 formaat € 15,- per 100 inserts<br />
A4, gevouwen € 16,- per 100 inserts<br />
A4, ongevouwen € 20,- per 100 inserts<br />
Brochures prijs afhankelijk van gewicht<br />
Inserts niet voor bezoekers schouwburgen en relaties/medewerkers<br />
Nationale Reisopera.<br />
Oplage<br />
1.000 exemplaren (voor inserts 800 exemplaren)<br />
Verspreidingsgebied<br />
Nederland (leden <strong>Vereniging</strong> <strong>Vrienden</strong> Nationale Reisopera, medewerkers<br />
en relaties Nationale Reisopera, via schouwburgen aan bezoekers voorstellingen<br />
Nationale Reis opera)<br />
Prijzen zijn inclusief 19% BTW.<br />
Voor meer informatie<br />
<strong>Vereniging</strong> <strong>Vrienden</strong> Nationale Reisopera<br />
Parijsstraat 75 | 7559 KP Hengelo<br />
redactie@vriendenreisopera.nl
35<br />
Colofon<br />
<strong>Vereniging</strong> <strong>Vrienden</strong> Nationale Reisopera<br />
Bestuur<br />
Dennis Bouwman | Voorzitter<br />
Henk Hoving | Penningmeester<br />
Maria Kranendonk | Secretariaat /Leden administratie<br />
Nel van Duuren | Operareizen/Contactpersonen<br />
Fenny Koffijberg<br />
Lidmaatschap<br />
<strong>Vrienden</strong>Pas | g 20,–<br />
<strong>Vrienden</strong>PlusPas | g 30,–<br />
Jongerenpas | g 10,-<br />
(<strong>Vrienden</strong>PlusPas inclusief programmaboeken)<br />
Te voldoen aan het begin van het verenigingsjaar dat loopt<br />
van 1 januari t/m 31 <strong>december</strong>.<br />
Het lidmaatschap wordt automatisch verlengd, tenzij uiterlijk<br />
vier weken voor het verstrijken van het verenigingsjaar schriftelijk<br />
is opgezegd bij het secretariaat.<br />
Bankrekening 44 51 41 387<br />
t.n.v. <strong>Vrienden</strong> Nationale Reisopera | Enschede<br />
Ereleden | Piet Goedemoed, Louwrens Langevoort,<br />
Ans Wijtmans, Tony de Haan<br />
Secretariaat en Ledenadministratie<br />
Breemarsweg 479 | 7555 KA Hengelo<br />
074 29 14 099<br />
info@vriendenreisopera.nl<br />
leden@vriendenreisopera.nl<br />
Het bestuur verzoekt leden die een nieuw of ander emailadres<br />
hebben gekregen, dit door te geven aan ons secretariaat:<br />
info@vriendenreisopera.nl.<br />
Foto’s Platée | Hermann & Clärchen Baus<br />
Foto’s educatie | Bastiaan van Musscher<br />
Foto’s La Traviata | Hermann en Clärchen Baus<br />
Foto’s RAP op Oerol zijn van ‘Tims Imaging’<br />
Entfuhrung is van Jurjen Stekelenburg<br />
Hoffmann en La Traviata zijn van Mark Morris.<br />
Candide | Bastiaan van Musscher<br />
Opera Informa<br />
Uitgever | <strong>Vereniging</strong> <strong>Vrienden</strong> Nationale Reisopera<br />
Hoofdredactie | Ingrid Bosman<br />
Redactie | Hinke Wissink, Fenny Koffijberg<br />
Vaste medewerkers | Wim Stam, Puck Kooij<br />
Opmaak | Gerrit Ebbink bNO<br />
Webmaster | Wij maken Het, Eefde<br />
Druk | SWB Grafisch Bedrijf, Hengelo<br />
Basisvormgeving | AKI, Enschede<br />
Aan dit <strong>nummer</strong> werkten verder mee<br />
Lidwiene Vermeij, Benjamin Rous<br />
Redactieadres<br />
Redactie Opera Informa<br />
redactie@vriendenreisopera.nl<br />
www.vriendenreisopera.nl<br />
Omslag<br />
voor | PLatée | Derde bedrijf<br />
Platée (Harry Nicoll, middenvoor) wordt bespot door<br />
Cithéron (Frans Fiselier, l) La Folie (Claron McFadden, m)<br />
en Momus (Ashley Catling, r).<br />
Foto | Hermann & Clärchen Baus<br />
achter | Kinderen van groep 6 aan het werk in de<br />
mini-opera ‘De Roof van het Rijngoud’<br />
Foto | Bastiaan van Musscher<br />
De standpunten in de artikelen zijn niet altijd die van<br />
redactie en/of bestuur. De verantwoordelijkheid ligt bij de<br />
auteur. De redactie behoudt zich het recht toegezonden<br />
artikelen in te korten of niet te plaatsen.<br />
Overname van (gedeelten van) artikelen is alleen<br />
toegestaan na schriftelijke toestemming van de uitgever.<br />
Opera Informa verschijnt volgend jaar vier keer.<br />
©<strong>2011</strong> <strong>Vereniging</strong> <strong>Vrienden</strong> Nationale Reisopera<br />
Nationale Reisopera<br />
Postbus 1321 | 7500 BH Enschede | 053 4878500<br />
info@reisopera.nl | www.reisopera.nl