Dichter bij de burger - Bureau de Helling
Dichter bij de burger - Bureau de Helling
Dichter bij de burger - Bureau de Helling
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
1. De kloofkwestie<br />
door Noortje Thijssen<br />
De Haagse ivoren toren van vroeger lijkt te zijn<br />
omgetoverd in een stalen wolkenkrabber – een<br />
ontoegankelijke en onbereikbare vesting. Voor<br />
<strong>burger</strong>s wordt er gesproken in co<strong>de</strong>taal en vin<strong>de</strong>n<br />
er onbegrijpelijke rituelen plaats. Help, er bestaat<br />
een kloof tussen <strong>burger</strong> en politiek!<br />
Dit is een karikatuur van <strong>de</strong> werkelijkheid, maar<br />
er is zeker sprake van enige afstand tussen <strong>burger</strong><br />
en politiek. Dat hoeft niet zorgelijk te zijn. Een portie<br />
wantrouwen is juist een teken van een gezon<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>mocratie. Het zou pas verontrustend zijn als ‘<strong>de</strong><br />
kud<strong>de</strong>’ blin<strong>de</strong>lings haar lei<strong>de</strong>r volgt.<br />
Maar actuele on<strong>de</strong>rzoeken laten een afnemend<br />
vertrouwen van <strong>burger</strong>s in <strong>de</strong> politiek zien (Prast et al<br />
2005; SCP 2005a). De cijfers zijn niet zon<strong>de</strong>r betekenis.<br />
Zo heeft het vertrouwen in het kabinet-Balkenen<strong>de</strong><br />
en het parlement een absoluut dieptepunt bereikt.<br />
Op <strong>de</strong> vraag hoeveel vertrouwen iemand heeft in het<br />
parlement, antwoordt maar liefst 20% met ‘helemaal<br />
geen’. En ruim 40% zegt niet zoveel vertrouwen<br />
te hebben (Prast et al 2005: 43). Politieke partijen<br />
doen het niet veel beter in <strong>de</strong> ogen van <strong>burger</strong>s:<br />
65% vertrouwt hen eer<strong>de</strong>r niet dan wel (SCP 2005a:<br />
353). Politici wor<strong>de</strong>n door meer dan <strong>de</strong> helft van <strong>de</strong><br />
bevolking als arrogant bestempeld (SCP 2005a: 348).<br />
Dat <strong>de</strong> <strong>burger</strong> min<strong>de</strong>r vertrouwen heeft in<br />
<strong>de</strong> politiek, is niet per se te wijten aan <strong>de</strong><br />
politiek zelf. Allereerst zijn er sterke verban<strong>de</strong>n<br />
met an<strong>de</strong>re maatschappelijke ontwikkelingen.<br />
Gevoelens van wantrouwen kunnen ook wel<br />
wor<strong>de</strong>n gezien als een uiting van algemeen<br />
maatschappelijk onbehagen. Veran<strong>de</strong>ringen in<br />
<strong>de</strong> samenleving door <strong>bij</strong>voorbeeld globalisering,<br />
immigratie, Europeanisering en terrorisme spelen<br />
daar<strong>bij</strong> een grote rol. Financiële motieven zijn<br />
ook een zwaarwegen<strong>de</strong> factor. De economische<br />
crisis van <strong>de</strong> afgelopen jaren heeft namelijk<br />
gevolgen voor <strong>de</strong> wijze waarop <strong>burger</strong>s <strong>de</strong> politiek<br />
beoor<strong>de</strong>len (SCP 2005a). Een cliché, maar daarom<br />
zeker niet min<strong>de</strong>r relevant, is het effect van <strong>de</strong><br />
media. Er moet rekening mee wor<strong>de</strong>n gehou<strong>de</strong>n<br />
dat mensen niet altijd teruggrijpen op hun<br />
eigen ervaringen, maar afgaan op <strong>de</strong> media en<br />
wat ze horen zeggen. Berichten en discussies<br />
over eer<strong>de</strong>re metingen van politiek wantrouwen,<br />
vormen dan een oorzaak voor een verslechtering<br />
van latere gevoelens van politiek vertrouwen<br />
(SCP 2005a: 353-354). Conflicten zijn interessanter<br />
nieuws dan consensus. En scherpe uitspraken<br />
trekken meer <strong>de</strong> aandacht van <strong>de</strong> media dan<br />
saaie beleidstoelichtingen (Commissie Toekomst<br />
Overheidscommunicatie 2001).<br />
1. DE KLOOFKWESTIE<br />
Rollen en typen <strong>burger</strong>s<br />
Deze nuanceringen zijn terecht, maar <strong>de</strong><br />
vertrouwenscijfers liegen er niet om. Wie is<br />
eigenlijk ‘<strong>de</strong> <strong>burger</strong>’, als we spreken over <strong>de</strong> kloof<br />
tussen <strong>burger</strong> en politiek? Dé <strong>burger</strong> bestaat niet.<br />
Wanneer we Van Dale erop naslaan, bestaat <strong>de</strong><br />
<strong>burger</strong> natuurlijk wel in bre<strong>de</strong> zin, als: 1) een<br />
inwoner van een gemeente of staat, of als 2)<br />
een gewoon lid van <strong>de</strong> bevolking. Maar in <strong>de</strong><br />
praktijk kan niet ie<strong>de</strong>reen over één kam wor<strong>de</strong>n<br />
geschoren. In <strong>de</strong> literatuur wordt gewezen op <strong>de</strong><br />
verschillen<strong>de</strong> rollen die <strong>burger</strong>s kunnen hebben.<br />
We kennen <strong>de</strong> <strong>burger</strong> als kiezer, als klant van<br />
overheidsdiensten en als coproducent van beleid<br />
(Beukenholdt-ter Mors et al 2002). Ondanks <strong>de</strong>ze<br />
verschillen, wordt nogal eens <strong>de</strong> indruk gewekt<br />
dat ie<strong>de</strong>reen <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> gevoelens heeft tegenover <strong>de</strong><br />
politiek. Maar volgens het SCP staat ‘een <strong>de</strong>rgelijke<br />
versimpeling (…) een verbetering van <strong>de</strong> relaties<br />
tussen <strong>burger</strong>s en <strong>de</strong> politieke instituties in <strong>de</strong><br />
weg’ (2005a: 351).<br />
Naast <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> rollen van <strong>burger</strong>s,<br />
kan ook een typologie wor<strong>de</strong>n gemaakt. Burgers<br />
kunnen wor<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n naar een meer of<br />
min<strong>de</strong>r positieve houding tegenover <strong>de</strong> gevestig<strong>de</strong><br />
politiek. Zo zijn er <strong>de</strong> onverschilligen: <strong>de</strong> mensen<br />
die geen interesse hebben voor alles wat ook maar<br />
met politiek te maken heeft, maar on<strong>de</strong>rtussen<br />
wel flink uithalen naar ‘zij, in Den Haag’ (23%<br />
van <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse bevolking). Dan is er <strong>de</strong><br />
groep die zeer negatief staat tegenover politici<br />
en meer inspraak wil. Deze groep valt on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
noemer <strong>de</strong> ontevre<strong>de</strong>nen (30%). Er zijn ook wat<br />
positievere typen. Zo hou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> gezagsgetrouwen<br />
(16%) absoluut niet van protestgedrag; zij hebben<br />
een vrij positief oor<strong>de</strong>el over <strong>de</strong> politiek. Ten slotte<br />
is er <strong>de</strong> groep die juist heel erg te spreken is over<br />
<strong>de</strong> gevestig<strong>de</strong> politiek. Zij zijn niet vies van een<br />
kleine dosis protest. Deze groep krijgt het etiket<br />
<strong>de</strong> geïnvolveer<strong>de</strong>n (31%) (SCP 2005a).<br />
Met <strong>de</strong>ze typen <strong>burger</strong>s in het achterhoofd, lijkt<br />
het misplaatst om in algemene termen te spreken<br />
over <strong>de</strong> kloof tussen <strong>de</strong> <strong>burger</strong> en <strong>de</strong> politiek. Op<br />
<strong>de</strong> eerste plaats blijken <strong>de</strong> gezagsgetrouwen en<br />
<strong>de</strong> geïnvolveer<strong>de</strong>n door hun positieve houding<br />
geen kloof te ervaren. De ontevre<strong>de</strong>nen lijken<br />
op het eerste gezicht wel in het geschetste<br />
beeld van <strong>de</strong> kloof te passen. Zij zijn immers<br />
ontevre<strong>de</strong>n en willen meer inspraak. Of beter:<br />
ze zijn ontevre<strong>de</strong>n omdat ze nóg meer inspraak<br />
willen. Juist voor <strong>de</strong>ze groep <strong>burger</strong>s bestaan er tal<br />
7