Jaarverslag 2009 - Stichting Klachtenregeling Eerstelijnszorg
Jaarverslag 2009 - Stichting Klachtenregeling Eerstelijnszorg
Jaarverslag 2009 - Stichting Klachtenregeling Eerstelijnszorg
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2009</strong><br />
<strong>Stichting</strong> <strong>Klachtenregeling</strong> <strong>Eerstelijnszorg</strong><br />
Rotterdam en Zuid-Holland Zuid<br />
SKE Voorblad JV09.indd 1 04-05-2010 13:34:41
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
INHOUD<br />
Kerncijfers......................................................................................................................................... 3<br />
Profiel <strong>Stichting</strong>................................................................................................................................. 4<br />
Bericht voorzitter <strong>Stichting</strong>sbestuur .................................................................................................. 5<br />
Klachtenbehandeling ........................................................................................................................ 7<br />
Klachtenreglement en <strong>Klachtenregeling</strong>………………………………………………………………...7<br />
Klachtencommissie……………………………………………………………………………………....7<br />
Klachten ........................................................................................................................................... 9<br />
Aantal ......................................................................................................................................... 9<br />
Aard .......................................................................................................................................... 10<br />
Profiel aangeklaagde................................................................................................................ 11<br />
Profiel klager ............................................................................................................................ 11<br />
Aandachtspunten ........................................................................................................................... 12<br />
Bijlage 1 Uitspraken <strong>2009</strong> .............................................................................................................. 13<br />
Bijlage 2 Financieel jaarverslag <strong>2009</strong> ........................................................................................... 18<br />
Bijlage 3 Personalia ........................................................................................................................ 22<br />
2
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
Kerncijfers<br />
Kerncijfers <strong>2009</strong><br />
Aantal zorgaanbieders 956<br />
Aantal ingediende klachten in <strong>2009</strong> 65<br />
Aantal behandelde klachten in <strong>2009</strong><br />
60<br />
(14 restklachten uit 2008 en 46 klachten uit <strong>2009</strong>)<br />
Uitspraak gegrond ( ged.) 7<br />
Uitspraak Ongegrond 7<br />
Bemiddeld 1<br />
In voortraject afgehandeld 40<br />
Commissie niet bevoegd/ klager niet ontvankelijk 5<br />
Secretariaat Klachtencommissie Rotterdam en Zuid-Holland Zuid<br />
Schorpioenstraat 278,<br />
3067 KW Rotterdam<br />
Tel : 010 – 209 59 34<br />
Fax : 010 – 220 14 56<br />
Web : www.klachteninfo-ske.nl<br />
Email : info@klachteninfo-ske.nl<br />
3
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
Profiel <strong>Stichting</strong><br />
De <strong>Stichting</strong> <strong>Klachtenregeling</strong> <strong>Eerstelijnszorg</strong> Rotterdam en Zuid-Holland Zuid is gevestigd te<br />
Rotterdam aan de Schorpioenstraat 278.<br />
Het doel van de <strong>Stichting</strong> is het behandelen van klachten over het functioneren van de bij haar<br />
aangesloten huisartsen, huisartsenposten, gezondheidscentra en aan huisartsenzorg verwante<br />
instellingen alsmede het leveren van een bijdrage aan het bewaken en bevorderen van de<br />
kwaliteit van de huisartsenzorg.<br />
De <strong>Stichting</strong> verwezenlijkt haar doel door middel van een klachtencommissie die uit twee Kamers<br />
bestaat. Elke Kamer wordt voorgezeten door een -uit de rechterlijke macht afkomstige- voorzitter.<br />
Voorts hebben in elke Kamer 4 leden zitting, te weten 2 patiënten- en 2 huisartsenleden in<br />
wisselende samenstelling.<br />
Eerstelijns zorgaanbieders die binnen de doelgroep van de <strong>Stichting</strong> vallen en werkzaam zijn in de<br />
regio van de <strong>Stichting</strong> kunnen zich bij de collectieve klachtenregeling van de <strong>Stichting</strong> aansluiten.<br />
Daarmee voldoen deze zorgaanbieders aan hun wettelijke verplichting.(WKCZ,1995). Vermeld zij<br />
dat Huisartsen in opleiding (Haio’s) onder het lidmaatschap van hun huisartsenopleider vallen, dat<br />
waarnemers zich zelfstandig bij een klachtenregeling dienen aan te sluiten en dat Huisartsen in<br />
dienst van een huisarts (Hidha’s) aangesloten moeten zijn bij dezelfde klachtenregeling als hun<br />
werkgever/ huisartspraktijkhouder.<br />
Patiëntenlid<br />
Patiëntenlid<br />
Huisartsenlid<br />
Huisartsenlid<br />
Bestuur SKE<br />
Rotterdam & ZHZ<br />
Klachtencommissie<br />
Kamer 1 Kamer 2<br />
Voorzitter Kamer 1<br />
Voorzitter Kamer 2<br />
Patiëntenlid<br />
Patiëntenlid<br />
Huisartsenlid<br />
Huisartsenlid<br />
4
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
Bericht voorzitter <strong>Stichting</strong>sbestuur<br />
Aangesloten zorgaanbieders<br />
In <strong>2009</strong> waren 956 zorgaanbieders aangesloten bij de <strong>Stichting</strong> <strong>Klachtenregeling</strong> <strong>Eerstelijnszorg</strong><br />
Rotterdam en Zuid-Holland Zuid, nader te noemen de <strong>Stichting</strong>.<br />
Deze zorgaanbieders zijn onder te verdelen in: huisartsen, gezondheidscentra 1 , huisartsen<br />
diensten structuren 2 en andere zorgaanbieders 3<br />
aangesloten zorgaanbieders 2006 2007 2008 <strong>2009</strong><br />
huisartsen 840 881 920 938<br />
gezondheidscentra 8 8 10 10<br />
HDS 7 7 7 7<br />
overig 1 1 1 1<br />
Totaal aantal zorgaanbieders 856 897 938 956<br />
Tabel 1: Kerncijfers<br />
Ook dit jaar is de <strong>Stichting</strong> herhaaldelijk benaderd door huisartsen die zich bij haar<br />
klachtenregeling wilden aansluiten terwijl zij niet in het gebied van de <strong>Stichting</strong> werkzaam waren.<br />
Vaak bleek de reden het kostenaspect te zijn. Voor sommige klachtencommissies is de<br />
klachtenregeling namelijk gekoppeld aan het lidmaatschap van de Landelijke Huisartsen<br />
Vereniging, de Regionale Huisartsen Vereniging, de Kring of de Regionale Ondersteuning<br />
Structuur. Dit bleek tot zeer hoge contributiebedragen te leiden.<br />
Aangezien de <strong>Stichting</strong> geen winstoogmerk heeft en derhalve haar werkgebied en doelgroep niet<br />
wil uitbreiden, heeft ze het verzoek van deze huisartsen om zich aan te mogen sluiten afgewezen<br />
en hen doorverwezen naar de klachtenregeling van hun eigen werkgebied.<br />
Kernactiviteiten<br />
De kernactiviteit van de <strong>Stichting</strong> is het instellen van een klachtencommissie voor het behandelen<br />
van klachten tegen aangesloten zorgaanbieders alsook het leveren van een bijdrage aan het<br />
bewaken en bevorderen van de kwaliteit van de huisartsenzorg. (artikel 2 <strong>Klachtenregeling</strong><br />
eerstelijnszorg Rotterdam en Zuid-Holland Zuid). In verband hiermee heeft de <strong>Stichting</strong> in oktober<br />
<strong>2009</strong> aan de bij haar aangesloten zorgaanbieders, middels een informatieavond, een feed-back<br />
gegeven van door de klachtencommissie behandelde klachten. Door acteurs werd in een<br />
interactief spel de inhoud van een aantal dossiers ter lering aan de zorgaanbieders voorgelegd.<br />
Daarnaast brachten sprekers, werkzaam bij de Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot<br />
bevordering van de Geneeskunst en de huisartsenopleiding Rotterdam, de zorgaanbieders op de<br />
hoogte van de voornemens van de Minister van Volksgezondheid Welzijn en Sport 4 inzake de<br />
veranderingen in het klacht- en tuchtrecht en de Wet BIG. (zie voor de presentaties de website<br />
van de <strong>Stichting</strong>: www.klachteninfo-ske.nl). De avond werd door de GAIA (Gemeenschappelijke<br />
Accreditatie Internet Applicatie) geaccrediteerd met 2 punten en was zeer druk bezocht.<br />
1<br />
Nieuwe Westen,Zevenkamp,Ommoord,Randweg,Charley Toorop,Zorg op Zuid,<strong>Stichting</strong> Tarwezicht, Mathenesserlaan,<br />
Port Health Centre, Gezondheidscentrum Sanitas<br />
2<br />
Post Zuid, Post Ruwaard van Putten,Post Sophiahof ,Post IJselland, Post Drechtsteden, Post ’t Hellegat, Post Gorinchem<br />
3<br />
B.V. Forensische Artsen Rotterdam Rijnmond ( FARR)<br />
4<br />
minister van Volksgezondheid Welzijn en Sport, dr. A. Klink, werd in februari 2010 demissionair doordat het<br />
Kabinet-Balkenende viel.<br />
5
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
Omdat de <strong>Stichting</strong> deze kernactiviteit wil continueren zal zij in oktober 2010 wederom een<br />
informatieavond aanbieden aan de bij haar aangesloten zorgaanbieders.<br />
Wet Cliëntenrechten Zorg ( WCZ)<br />
De minister van Volksgezondheid Welzijn en Sport 5 was voornemens om de Wet klachtrecht<br />
(2005) in te trekken en om deze in 2011 te vervangen door een nieuwe wet. Op grond van deze<br />
nieuwe wet zou iedere zorgaanbieder verplicht zijn om zich aan te sluiten bij een<br />
geschillencommissie die een bindend advies tot max. €25.000,00 zou kunnen uitbrengen. Tevens<br />
zou iedere zorgaanbieder dienen te beschikken over een klachtenbemiddelaar. Ten tijde van het<br />
schrijven van dit jaarverslag lag het ontwerp van de nieuwe wet bij de Raad van State voor advies.<br />
Daarna zou het ontwerp in definitieve versie naar de Tweede- en vervolgens na de Eerste Kamer<br />
gaan.<br />
Of de val van het kabinet in februari 2010 gevolgen heeft voor de totstandkoming van de wet is<br />
onbekend. Zodra er meer bekend is zal de <strong>Stichting</strong> haar leden hiervan in kennis stellen.<br />
Financiën<br />
Voor informatie over de financiële gegevens van <strong>2009</strong> wordt verwezen naar het in de bijlage<br />
gevoegde financieel jaarverslag van het <strong>Stichting</strong>sbestuur.<br />
Ook in 2010 is het contributiebedrag niet alleen bestemd voor de afhandeling van klachten door de<br />
klachtencommissie maar tevens voor het houden van een informatieavond . Evenals afgelopen<br />
jaar zal deze avond aangeboden worden aan de aangesloten leden. Teneinde de<br />
onafhankelijkheid van de <strong>Stichting</strong> volledig te waarborgen vindt de organisatie geheel zonder<br />
sponsorgelden plaats.<br />
De contributie in 2010 bedraagt €110,00 per jaar voor huisartsen; voor gezondheidscentra<br />
afhankelijk van het aantal disciplines dat binnen het centrum werkzaam is €324,00 resp. € 162,00;<br />
voor huisartsen dienstenstructuren €648,00 . Zorgaanbieders die zich tijdens het lopende jaar<br />
aansluiten betalen contributie vanaf het kwartaal dat zij zich aanmelden.<br />
De bedragen zijn -vergeleken bij de contributie van andere klachtenregelingen- vrij laag.<br />
Secretariaat<br />
Het secretariaat van de klachtencommissie en van het bestuur van de <strong>Stichting</strong> werd in <strong>2009</strong><br />
vervuld door mr H.L. Huij-Galestien en door mr J.Oversluizen (per 01-04-<strong>2009</strong>)<br />
Beide secretarissen zijn op parttime basis werkzaam. Het bureau is telefonisch te bereiken van<br />
maandag tot en met donderdag tussen 09.00 en 16.30 uur.<br />
Aantal klachten<br />
In <strong>2009</strong> werd duidelijk dat steeds meer patiënten de <strong>Stichting</strong> wisten te vinden. Doordat de<br />
secretarissen een luisterend oor boden en de nodige informatie verstrekten zijn niet alle<br />
telefonische meldingen een officiële klacht geworden.<br />
Het aantal klachten in <strong>2009</strong> was 65 in getal.(in 2008: 59; in 2007: 68; in 2006: 53).<br />
Gemiddeld betekent dit voor <strong>2009</strong>: 1 klacht per 15 aangesloten zorgaanbieders.<br />
5 Zie noot 4<br />
Rotterdam, mei 2010<br />
R.D.W. Duiverman, huisarts<br />
Voorzitter <strong>Stichting</strong> <strong>Klachtenregeling</strong> <strong>Eerstelijnszorg</strong><br />
Rotterdam en Zuid-Holland Zuid<br />
6
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
Klachtenbehandeling<br />
Klachtenreglement en <strong>Klachtenregeling</strong><br />
De klachtencommissie werkt volgens een Reglement Klachtenbehandeling waarin de taken en<br />
werkwijze van de klachtencommissie beschreven staat alsook de te volgen procedure van<br />
klachtenbehandeling. De klachtencommissie doet uitspraken over het al of niet gegrond zijn van<br />
een klacht. Eventueel kan de commissie daarbij aangeven welke maatregelen de zorgaanbieder<br />
dient te nemen om herhaling van dezelfde klacht te voorkomen. De uitspraken van de<br />
klachtencommissie zijn juridisch niet afdwingbaar. Wel heeft de klachtencommissie sinds 2005<br />
een meldingsplicht naar de Inspectie voor de Gezondheidszorg als er onverantwoorde zorg is<br />
verleend.<br />
In de <strong>Klachtenregeling</strong> staan de randvoorwaarden vermeld waaraan de behandeling van klachten<br />
moet voldoen.<br />
Klachtencommissie<br />
samenstelling<br />
De klachtencommissie dient volgens de wet uit minimaal drie leden te bestaan inclusief een<br />
geheel onafhankelijk voorzitter.<br />
De <strong>Stichting</strong> heeft twee Kamers, elk bestaande uit vijf leden die geheel onafhankelijk zijn, te weten:<br />
twee patiëntenleden, twee huisartsenleden en een voorzitter. De huisartsenleden zijn praktiserend<br />
en de patiëntenleden hebben blijk gegeven van maatschappelijke betrokkenheid. De voorzitters<br />
zijn afkomstig uit de rechterlijke macht. De Kamers worden bijgestaan door twee secretarissen die<br />
beiden jurist zijn.<br />
werkwijze<br />
De klachtencommissie behandelt de klachten niet alleen schriftelijk maar geeft partijen ook de<br />
mogelijkheid om tijdens hoorzittingen een mondelinge toelichting te geven op hun standpunt.<br />
Door de combinatie van de schriftelijke en mondelinge behandeling krijgen partijen niet alleen<br />
ruimschoots de gelegenheid om hun standpunten naar voren te brengen maar ook om tussentijds,<br />
eventueel tijdens een hoorzitting, tot een mogelijke oplossing van de klacht te komen. In dit<br />
verband wordt opgemerkt dat de klachtencommissie een van de weinige commissies is die een<br />
combinatie van schriftelijke en mondelinge klachtenbehandeling hanteert.<br />
ontvangst klacht<br />
Na ontvangst van een klacht wordt aan de klager een ontvangstbevestiging gestuurd alsmede een<br />
machtiging met het verzoek deze binnen een week ondertekend te retourneren. Door<br />
ondertekening van de machtiging verleent klager de commissie toestemming om de klacht aan de<br />
aangeklaagde zorgaanbieder voor te leggen en om alle benodigde informatie inzake de klacht op<br />
te vragen. Na ontvangst van de ondertekende machtiging wordt de klachtbrief aan de betreffende<br />
zorgaanbieder gestuurd met het verzoek om binnen drie weken een verweerschrift in te dienen. In<br />
de begeleidende brief wordt vaak het advies gegeven om contact op te nemen met klager en op<br />
eigen initiatief een gesprek aan te gaan. Gebleken is dat dit positief werkt en dat hierdoor ook<br />
geregeld een verdere procedure wordt voorkomen.<br />
Beide partijen ontvangen bij aanvang van de procedure tevens een folder waarin wordt uitgelegd<br />
hoe de klachtencommissie werkt en hoe de klachtenbehandeling plaatsvindt. Tevens staan er in<br />
de folder telefoonnummers vermeld van instanties die bijstand kunnen verlenen zoals het telefoonnummer<br />
van Zorgbelang Zuid-Holland voor patiënten en van de Vereniging van Artsen<br />
Automobilisten voor artsen.<br />
7
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
bijstand<br />
Partijen hebben tijdens de klachtenbehandeling de gelegenheid om zich in de procedure te laten<br />
bijstaan. Dit gebeurt van de kant van klagers veelal door familieleden of vrienden maar ook<br />
Zorgbelang Zuid-Holland staat regelmatig de klager bij. Zorgbelang Zuid-Holland is een<br />
organisatie die de belangen behartigt van patiënten en hen ondersteunt. De huisartsen laten zich<br />
geregeld bijstaan door een collega of een rechtsadviseur van de Vereniging van Artsen<br />
Automobilisten of een andere rechtsbijstandverzekeraar.<br />
verweer<br />
Indien een gesprek tussen partijen niet gewenst is of niet tot een oplossing van de klacht leidt,<br />
wordt de procedure voortgezet en krijgt de zorgaanbieder de gelegenheid om een verweerschrift<br />
in te dienen. Nadat het verweerschrift is ontvangen wordt een kopie daarvan doorgestuurd aan de<br />
klager en neemt, afhankelijk van de inhoud van het verweerschrift, de secretaris van de commissie<br />
vervolgens telefonisch contact met klager op. Nagegaan wordt of klager de procedure wenst voort<br />
te zetten of dat hij de inhoud van het verweerschrift afdoende acht om de procedure stop te zetten.<br />
Dit is een vaste werkmethode geworden in <strong>2009</strong> en gebleken is dat hierdoor veel klachten alsnog<br />
worden ingetrokken. Naar het zich laat aanzien komt dit omdat klager zich gehoord voelt en<br />
betrokkenheid bij zijn klacht ervaart. De commissie zal ook in 2010 deze laagdrempeligheid na<br />
blijven streven.Ter adstructie wordt opgemerkt dat van de 60 behandelde zaken in <strong>2009</strong> slechts 14<br />
voor een mondelinge behandeling naar een hoorzitting zijn verwezen.<br />
hoorzitting en uitspraak<br />
Indien klager besluit om de procedure voort te zetten worden partijen uitgenodigd voor een<br />
hoorzitting. Partijen krijgen dan de gelegenheid hun standpunten mondeling naar voren te brengen<br />
en te antwoorden op vragen van de commissie. Nadat de commissie zich voldoende geïnformeerd<br />
acht, doet zij een gemotiveerde uitspraak over de (on)gegrondheid van de klacht. Indien een<br />
klacht gegrond wordt bevonden, is de zorgaanbieder wettelijk verplicht om binnen vier weken na<br />
ontvangst van de uitspraak te melden of hij naar aanleiding van de uitspraak maatregelen zal<br />
treffen en zo ja welke. De klachten worden over het algemeen afgehandeld binnen een termijn van<br />
vijf maanden, welke termijn voortvloeit uit het klachtenreglement van de klachtencommissie.<br />
uitspraken/ aanbevelingen/ maatregelen.<br />
In <strong>2009</strong> heeft de klachtencommissie 14 uitspraken gedaan.<br />
7 klachten werden (gedeeltelijk) gegrond en 7 klachten werden ongegrond bevonden. Conform<br />
het gestelde in de wet werd aan de zorgaanbieders gevraagd of zij naar aanleiding van de<br />
gegrondheidverklaring van de klacht maatregelen zouden nemen en zo ja, welke. Alle betrokken<br />
zorgaanbieders meldden dat ze de overwegingen van de commissie ter harte namen en gepaste<br />
maatregelen zouden nemen. De maatregelen betroffen o.a. :<br />
- het verbeteren van een goede en duidelijke communicatie met de patiënt;<br />
- zorgen voor een goede overdracht naar de HAP in verband met de continuïteit van zorg van<br />
chronische (terminale) patiënten (voor eigen patiënten zeker de eerste uren bereikbaar zijn na<br />
het starten van intensieve palliatieve zorg, in geval van overdracht niet alleen een medisch<br />
dossier sturen naar de HAP doch ook 1 arts persoonlijk op de hoogte brengen van de situatie<br />
rond de chronische patiënt);<br />
- nog kritischer zijn in anamnese en onderzoek;<br />
- duidelijk aangeven binnen welke termijn verbetering van de gezondheidssituatie moet<br />
optreden;<br />
- geen mobiele nummers aan patiënten geven teneinde te persoonlijke contacten te vermijden;<br />
- inwendig onderzoek bij psychisch kwetsbare vrouwen in aanwezigheid laten geschieden van<br />
een assistente;<br />
- gesprekstechnieken aan assistentes geven;<br />
- herinvoeren van een kennismakingsgesprek bij nieuwe patiënten teneinde een goede<br />
communicatie te bevorderen.<br />
8
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
Klachten<br />
Aantal<br />
In <strong>2009</strong> zijn er bij de klachtencommissie 65 klachten ingediend.<br />
Dit betekent een kleine toename van de klachten ( 2006: 53, 2007:68,2008:59 ).<br />
80<br />
70<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
aantal ingediende klachten<br />
2006 2007 2008 <strong>2009</strong><br />
ingediende klachten 53 68 59 65<br />
Figuur 1: aantal ingediende klachten<br />
Aantal Klachten per Kring<br />
In <strong>2009</strong> waren van de 65 ingediende klachten er 42 gericht tegen zorgaanbieders in Rotterdam e.o<br />
en 16 klachten tegen zorgaanbieders in Zuid-Holland Zuid. Bij 1 klacht is onbekend gebleven<br />
tegen welke zorgaanbieder de klacht was gericht. Er zijn 4 klachten van buiten de regio<br />
overgenomen en 2 klachten zijn doorgezonden naar andere regio’s.<br />
50<br />
45<br />
40<br />
35<br />
30<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
5<br />
0<br />
30<br />
23<br />
47<br />
20<br />
42 42<br />
17 16<br />
0 1 0<br />
2006 2007 2008 <strong>2009</strong><br />
Figuur 2 : aantal klachten per Kring<br />
7<br />
Rotterdam<br />
ZHZ<br />
anders<br />
9
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
Aard<br />
Een aantal van de 65 ingediende klachten in <strong>2009</strong> was meervoudig van aard.<br />
Binnen de ingediende klachten kunnen 72 klachtonderdelen worden onderscheiden.<br />
Ter wille van de systematiek zijn de klachten onderverdeeld in 3 rubrieken, conform de checklist<br />
uitgegeven door de SOKG:<br />
35 klachtonderdelen waren vaktechnisch van aard, 23 onderdelen waren van relationele aard;<br />
14 onderdelen betroffen de organisatie.<br />
organisatie: 14<br />
relationeel: 23<br />
Figuur 3 : aard ingediende klachten<br />
aard klachtonderdelen <strong>2009</strong><br />
aantal onderdelen: 72<br />
;<br />
vaktechnisch: 35<br />
De vaktechnische klachtonderdelen betroffen de behandeling, de diagnose, informatie betreffende<br />
het onderzoek, de medicijnen, weigering huisbezoek en de verwijzing. De relationele onderdelen<br />
betroffen vooral de communicatie. Organisatorische klachtonderdelen betroffen de bereikbaarheid,<br />
beschikbaarheid, dossier/inzagerecht., vrije artsenkeuze en de rekening.<br />
Evenals in de jaren 2006, 2007 en 2008 was het grootste deel van de klachtonderdelen van<br />
vaktechnische aard.<br />
10
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
Profiel aangeklaagde<br />
Van de 65 ingediende klachten in <strong>2009</strong> waren er 44 gericht tegen de eigen (ex) huisarts<br />
(37 tegen de eigen huisarts en 7 tegen de ex-huisarts). Hieronder vallen ook de klachten waarin een<br />
verwijt wordt gemaakt tegen de assistente van de arts. In vergelijking met het jaar 2008 is dit een lichte<br />
stijging. Het aantal klachten tegen HDS 'en en tegen dienstdoende huisartsen op de HDS 'en is iets<br />
teruggelopen.Opgemerkt zij dat de klachtenfunctionarissen van de Posten veel klachten opvangen en<br />
tot tevredenheid van patiënten weten op te lossen.<br />
Profiel klager<br />
dienstdoend<br />
huisarts HDS<br />
9<br />
HDS<br />
4<br />
waarnemer<br />
4<br />
Figuur 4 : profiel aangeklaagde<br />
profiel aangeklaagde <strong>2009</strong><br />
aantal: 65<br />
G.C<br />
.4<br />
eigen(ex)<br />
huisarts; 44<br />
In <strong>2009</strong> waren er evenveel klagers van het mannelijk- als van het vrouwelijk geslacht.<br />
De meeste klachten werden ingediend door de patiënten zelf<br />
gemachtigde<br />
man: 4<br />
gemachtigde<br />
vrouw<br />
9<br />
Figuur 5 : profiel klager<br />
profiel klager <strong>2009</strong><br />
nabestaande aantal:65<br />
vrouw; 2<br />
nabestaande<br />
man: 4<br />
patient man:<br />
23<br />
patient vrouw:<br />
23<br />
11
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
Aandachtspunten<br />
Naar aanleiding van de in <strong>2009</strong> opgedane kennis brengt de klachtencommissie de volgende punten onder de<br />
aandacht van de zorgaanbieders. Ze hoopt hiermee bij te dragen aan mogelijke kwaliteitsverbetering van de<br />
huisartsenzorg.<br />
Een arts dient te allen tijde een professionele distantie in acht te nemen ten aanzien van zijn patiënten.<br />
Hij mag niet verder doordringen tot de privé sfeer van de patiënt dan in het kader van de hulpverlening<br />
noodzakelijk is. Verbale of lijfelijke intimiteiten zijn niet toegestaan.( zie ook Modelregeling arts-patiënt<br />
art. 17 KNMG).<br />
Er mag niet volstaan worden met het voorschrijven van pijnstillers indien in een telefonisch gestelde<br />
diagnose een hersenmetastase als differentiaal diagnose wordt overwogen. Er dienen duidelijke<br />
instructies te worden gegeven door bijvoorbeeld een termijn te stellen waarbinnen verbetering moet<br />
optreden of door aan te geven wanneer in ieder geval teruggebeld moet worden.<br />
Het zou wenselijk zijn indien er bij de receptie niet kan worden meegekeken in de computer en indien<br />
in de behandelkamer het computerscherm zo wordt neergezet dat de patiënt alleen op eigen verzoek<br />
kan meekijken.<br />
Het regelen van een nieuwe huisarts behoort niet tot de bevoegdheid van de klachtencommissie; bij<br />
klachten over vrije huisartsenkeuze worden patiënten doorverwezen naar de zorgverzekeraars.<br />
Indien de diagnose herpes genitalis gesteld wordt aan de hand van lichamelijk onderzoek dienen<br />
antivirale middelen te worden voorgeschreven. Er dient hiervoor niet gewacht te worden op de uitslag<br />
van een kweek, aangezien deze de diagnose slechts ondersteunt.<br />
Het missen van een diagnose behoeft op zich niet klachtwaardig te zijn, met name niet als er sprake is<br />
van een complex ziektebeeld. Wel is er sprake van klachtwaardig handelen indien aan die verkeerde<br />
diagnose onvoldoende onderzoek is voorafgegaan.<br />
Consulten dienen te allen tijde duidelijk en zorgvuldig gedocumenteerd te worden niet alleen opdat de<br />
behandelend arts of andere betrokken hulpverleners daarop terug kunnen vallen maar ook opdat op<br />
het verslag een beroep kan worden gedaan bij mogelijke procedures.<br />
Ook indien een arts niet expliciet gevraagd wordt om een visite af te leggen kan de verkregen<br />
informatie of de ongerustheid van de patiënt voor de arts een reden zijn om langs te gaan.<br />
Tijdens afwezigheid / vakanties dient zorg te worden gedragen voor telefonische bereikbaarheid van<br />
de praktijk en voor adequate waarneming; het is niet wenselijk indien patiënten een waarnemer slechts<br />
in zeer urgente gevallen mogen consulteren.<br />
Het is wenselijk om te informeren naar de reden van uitschrijving indien een patiënt die jarenlang<br />
ingeschreven is geweest, zich plotseling laat uitschrijven.<br />
12
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
Bijlage 1 Uitspraken <strong>2009</strong><br />
Een belangrijke doelstelling van de <strong>Stichting</strong> is het leveren van een bijdrage aan het bewaken en bevorderen<br />
van de kwaliteit van de huisartsenzorg. Mede in verband hiermee zijn een aantal (gedeelten van) uitspraken,<br />
die de klachtencommissie in <strong>2009</strong> gedaan heeft, hieronder weergegeven.<br />
Behandeling / Bejegening<br />
Klacht<br />
Stellen van een verkeerde diagnose<br />
Niet duidelijk communiceren over de klachten van patiënt<br />
De feiten<br />
Patiënt heeft sinds enkele jaren ernstige lichamelijke klachten. Hij takelt volledig af en is doodmoe.<br />
Zijn gewicht neemt af, hij heeft pijn aan zijn heup en aan zijn benen en hij krijgt uitslag in de vorm<br />
van vreemde bulten. De huisarts neemt kennis van de klachten van patiënt, onderzoekt patiënt,<br />
laat bij patiënt een aanvullend bloedonderzoek verrichten en verwijst patiënt door naar de internist,<br />
daar hij differentiaal diagnostisch aan een maligniteit denkt . De huisarts neemt daarna meerdere<br />
malen contact op met de internist en uit zijn zorgen over het bijzondere verloop van de ziekte bij<br />
patiënt.<br />
De internist heeft gericht gezocht naar een kwaadaardige aandoening als oorzaak van de klachten<br />
van patiënt. Dit onderzoek leverde echter geen bijzonderheden op. In verband hiermee heeft de<br />
huisarts, na overleg met de internist, een beleid ingezet dat bestond uit pijnbestrijding en<br />
reactivatie.<br />
Patiënt is inmiddels aan kanker overleden. Klager en patiënt voelden zich volledig in de steek<br />
gelaten door de huisarts. Ondanks het feit dat duidelijk aan de huisarts was gemeld dat patiënt<br />
ernstige lichamelijke klachten had en dat hij volledig aftakelde en doodmoe was, hield de huisarts<br />
vol dat patiënt gereactiveerd moest worden. Klager vindt het moeilijk te accepteren dat patiënt zo’n<br />
lange periode door niemand begrepen is en langdurig pijn heeft geleden zonder dat de oorzaak<br />
bekend was. .<br />
Oordeel commissie<br />
De commissie stelt vast dat de huisarts na een uitgebreide anamnese en een grondig onderzoek<br />
bij patiënt geen duidelijke oorzaak voor de lichamelijke achteruitgang heeft kunnen vinden.<br />
Daarom heeft hij patiënt doorverwezen naar de internist. Toen deze ook niets kon vinden heeft de<br />
huisarts getracht, na overleg met de internist, om patiënt zo goed mogelijk te begeleiden bij de<br />
pijnbestrijding en reactivatie. De commissie is van oordeel dat de huisarts medisch technisch<br />
gezien adequaat gehandeld heeft. Het moge zo zijn dat achteraf gebleken is dat patiënt aan<br />
kanker leed. Dit doet niets af aan het feit dat de huisarts aan zijn zorgplicht voldaan heeft.<br />
De commissie is voorts van oordeel dat de huisarts er niet in geslaagd is bij klaagster en patiënt,<br />
die zienderogen achteruitging, zijn eigen zorgen betreffende de lichamelijke toestand van patiënt<br />
over te brengen. Het enkele feit dat klager en patiënt zich in de steek gelaten voelden door de<br />
huisarts maakt de commissie duidelijk dat de huisarts er niet in geslaagd is om aan te geven dat hij<br />
zelf ook moeite had met de discrepantie tussen hetgeen de patiënt aangaf en de specialist<br />
constateerde. Gelet op de omstandigheden waarin patiënt en klager zich bevonden had de<br />
commissie het wenselijk gevonden dat de huisarts met klager en patiënt een goede en duidelijke<br />
communicatie had opgebouwd. De commissie is van oordeel dat de huisarts hierin tekort<br />
geschoten is. Dit klachtonderdeel wordt gegrond bevonden<br />
13
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
Behandeling<br />
Klacht<br />
De weigering om een viste af te leggen bij een doodzieke patiënte. Patiënte wordt afgescheept<br />
met een paar pillen.<br />
De feiten<br />
Klager heeft de huisartsenpost gebeld met het dringend verzoek om een arts een visite af te laten<br />
leggen bij zijn doodzieke echtgenote, de patiënte. Klager is zeer ongerust en geeft aan dat<br />
patiënte kort ervoor geopereerd is aan de metastase van een melanoom. De huisarts neemt<br />
telefonisch de anamnese af bij klaagster en legt geen visite af omdat hij aan goedaardige<br />
hoofdpijn klachten denkt. Allereerst wil hij met pijnstillers de pijn onderdrukken alvorens verdere<br />
stappen te ondernemen. Differentiaal diagnostisch heeft hij wel aan een metastase gedacht. Dit<br />
heeft hij niet aan klager en patiënte gemeld om hen niet ongerust te maken. Hij geeft hen het<br />
advies om terug te bellen indien de situatie niet verbetert. Hij stelt hierbij geen termijn.<br />
Oordeel commissie<br />
De commissie stelt vast dat de huisarts op grond van de telefonisch afgenomen anamnese als<br />
diagnose “migraine” heeft gesteld. Hoewel de commissie van oordeel is dat de anamnese<br />
zorgvuldig is afgenomen, acht ze de hieruit door de huisarts vastgestelde waarschijnlijkheidsdiagnose<br />
niet voor de hand liggend. Immers er was geen sprake van kloppende hoofdpijn, er was<br />
geen overgevoeligheid voor licht noch voor geluid en patiënte was 60 jaar oud. De commissie is<br />
van oordeel dat de huisarts bij het bepalen van zijn diagnose rekening had dienen te houden met<br />
het feit dat patiënte kort ervoor een lymfeklier operatie had ondergaan in verband met een<br />
metastase van een melanoom. Nu de huisarts in zijn differentiaal diagnose een hersenmetastase<br />
heeft overwogen, had hij niet mogen volstaan met het voorschrijven van pijnstillers maar patiënte<br />
dienen te bezoeken zeker nu de familie zo ongerust was. In ieder geval had de huisarts duidelijke<br />
instructies moeten achterlaten door bijvoorbeeld een termijn aan te geven waarbinnen verbetering<br />
moest optreden of door aan te geven wanneer in ieder geval teruggebeld moest worden. Nu de<br />
huisarts dit heeft nagelaten en op geen enkele manier rekening heeft gehouden met de<br />
ongerustheid van klager en patiënte oordeelt de commissie dat de huisarts geen adequate<br />
medische zorg heeft verleend. De klacht wordt gegrond bevonden.<br />
Relatie<br />
Klacht<br />
Sexueel grensoverschrijdend gedrag<br />
De feiten<br />
Klaagster, 23 jaar oud, heeft vanwege privé problemen en de daaruit voortvloeiende somatische<br />
klachten de huisarts geconsulteerd . Ze heeft inmiddels een zelfmoord poging gedaan. Klaagster<br />
bezoekt de huisarts meerdere malen. Deze ziet dat het steeds slechter met klaagster gaat en geeft<br />
haar zijn mobiel nummer zodat ze altijd kan bellen als er iets is. Klaagster voelt zich volledig<br />
begrepen door de huisarts en bouwt een vertrouwensrelatie met hem op. Ze geeft aan interesse te<br />
hebben in yoga, reiki en andere complementaire benaderingen.<br />
De huisarts geeft geen reiki behandelingen maar doet onderzoek bij klaagster naar blokkades en<br />
knooppunten teneinde een geruststellend en inzichtgevend effect te verkrijgen. Een onderzoek<br />
duurt ca. 15 minuten. Bij de behandelingen acht de huisarts een BH niet gewenst daar een BH<br />
bandje niet prettig is als je bezig bent.<br />
14
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
De sms’jes die de huisarts aan klaagster zond, zijn door klaagster uitgetypt. De huisarts herkent<br />
de sms’jes doch stelt dat de context ontbreekt. Hij stelt dat hij zich tegenover klaagster<br />
bemoedigend en liefdevol wilde opstellen, omdat hij voelde dat ze dat nodig had. Hij wilde een<br />
klankbord zijn voor haar.<br />
Oordeel commissie<br />
De commissie stelt vast dat de huisarts bij klaagster onderzoeken naar blokkades en knooppunten<br />
heeft uitgevoerd en dat deze onderzoeken volgens de huisarts altijd topless dienden te<br />
geschieden. Uit het dossier en/of ter zitting is niet gebleken op basis van welke medische<br />
argumenten de huisarts tot zijn onderzoeken is gekomen. Ook is niet gebleken of hij andere<br />
behandelingen heeft overwogen. De commissie stelt verder vast dat in de sms’jes die de huisarts<br />
aan klaagster zond woorden stonden als “liefs”, “x”, “lieve … Het geheel overwegend is de<br />
commissie van oordeel dat de huisarts in de arts-patiëntrelatie waarin vertrouwen en<br />
afhankelijkheid van de patiënt centraal staan de gedragsregels voor artsen overschreden heeft.<br />
Nu de huisarts niet de professionele distantie in acht heeft genomen die van een goed<br />
hulpverlener verwacht mag worden, acht de commissie de klacht gegrond.<br />
Bejegening/vertrouwensrelatie<br />
Klacht<br />
Niet discreet omgaan met persoonlijke gegevens uit het dossier van patiënt.<br />
De feiten<br />
Patiënt heeft een afspraak bij een gezondheidscentrum gemaakt om zijn bloeddruk te laten<br />
controleren. Bij het controleren van de bloeddruk door een assistente is hem gebleken dat op het<br />
computerscherm direct zijn hele medische dossier zichtbaar is. Patiënt vindt het vervelend dat een<br />
assistente deze vertrouwelijke informatie eveneens kan lezen, met name omdat er veel<br />
wisselingen plaats vinden bij de assistentes. Het gaat patiënt niet zo zeer om zijn<br />
persoonsgegevens maar om de verslaglegging van meer vertrouwelijke gesprekken die hij met<br />
zijn huisarts heeft gevoerd.<br />
Het gezondheidscentrum geeft aan dat de assistentes steeds meer als “verlengde arm”fungeren<br />
van de huisarts. Daarom is het van belang dat zij ook de persoonlijke gegevens van patiënten<br />
kunnen inzien. Dit is overigens niet anders in vergelijking met vroeger toen er nog geen computers<br />
waren en de assistentes eveneens de (papieren) status van patiënten konden inzien. De wijze van<br />
registratie van persoonlijke gegevens van patiënten is gebruikelijk in een gezondheidscentrum<br />
waar meerdere hulpverleners werken. Alle hulpverleners zijn bovendien aan een<br />
geheimhoudingsplicht gebonden.<br />
Oordeel commissie<br />
Hoewel de commissie erkent dat het niet prettig voor een patiënt kan zijn als direct alle<br />
persoonlijke gegevens zichtbaar zijn voor een assistente, stelt zij vast dat dit inherent is aan het<br />
systeem waarbij met assistentes wordt gewerkt. De assistentes worden in toenemende mate<br />
betrokken bij de behandeling en bij de organisatie van een gezondheidscentrum. Assistentes zijn<br />
volgens de KNMG richtlijnen hulpverlener in het kader van de behandelingsovereenkomst. Zij<br />
hebben dan ook een geheimhoudingsplicht waar zij zich aan moeten houden. De klacht wordt<br />
ongegrond geacht. Wel doet de commissie de suggestie om er rekening mee te houden dat er bij<br />
de receptie niet kan worden meegekeken in de computer en dat het computerscherm in de<br />
behandelkamer zo wordt gezet dat de patiënt alleen op eigen verzoek kan mee kijken.<br />
15
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
Diagnose<br />
Klacht<br />
Stellen van een verkeerde diagnose. (Er was geen sprake van een slijmbeursontsteking maar van<br />
een schouderluxatie )<br />
Niet laten terugkomen voor een vervolgconsult.<br />
De feiten<br />
Patiënt meldt dat hij op een zaterdagavond met zijn fiets over de kop is geslagen en op het<br />
wegdek terecht is gekomen. Hij heeft de volgende ochtend -op zondag- nog wel gewerkt. Hij had<br />
echter wel veel pijn. Op maandagochtend is hij vervolgens naar een waarnemer van zijn huisarts<br />
gegaan. Na twee weken is hij op eigen initiatief naar de fysiotherapeut gegaan. De fysiotherapeut<br />
heeft hem na twee keer terug verwezen naar zijn eigen huisarts die constateerde dat de arm uit de<br />
kom was. Vijf weken na het ongeval is hij vervolgens geopereerd. Hij heeft van de artsen in het<br />
ziekenhuis vernomen dat er een verkeerde diagnose is gesteld.<br />
De huisarts geeft aan dat een schouderluxatie niet bij hem is opgekomen omdat patiënt eerst een<br />
dag heeft rond kunnen lopen met de klachten. Vanwege de pijn die een schouderluxatie met zich<br />
meebrengt heeft de huisarts niet aan deze mogelijkheid gedacht. In zijn belevingswereld schakelt<br />
iemand sneller medische hulp in als sprake is van een schouderluxatie. Voorts geeft de huisarts<br />
aan dat hij normaal gesproken een patiënt na twee weken laat terugkomen. Omdat hij waarnam is<br />
het hier niet van gekomen.<br />
Oordeel commissie<br />
De commissie stelt vast dat de huisarts kennis heeft genomen van de pijnklachten van patiënt en<br />
de schouder van patiënt heeft onderzocht. Op grond van zijn bevindingen heeft de huisarts de<br />
waarschijnlijkheidsdiagnose slijmbeursontsteking gesteld. De huisarts heeft niet aan de<br />
schouderluxatie gedacht omdat de patiënt hem pas ruim 24 uur na het ongeval consulteerde. De<br />
huisarts heeft patiënt geadviseerd om de schouder enige tijd te ontzien. De ontsteking zou dan<br />
vanzelf genezen. Er werd geen advies gegeven om terug te komen indien de situatie niet zou<br />
verbeteren.<br />
De commissie concludeert dat de huisarts op een dwaalspoor werd gebracht omdat hij pas 24 uur<br />
na het ongeval door patiënt werd geconsulteerd. De commissie concludeert voorts dat achteraf<br />
onomstotelijk vast is komen te staan dat de patiënt een schouderluxatie heeft opgelopen door de<br />
val. Bij het lichamelijk onderzoek moet derhalve sprake zijn geweest van een zeer ernstige<br />
functiebeperking van de schouder. Op grond hiervan had de huisarts een vervolgbeleid dienen in<br />
te stellen, bijvoorbeeld door een röntgenfoto te laten maken of door de patiënt te melden dat bij<br />
blijvende klachten de eigen huisarts geraadpleegd diende te worden. Nu de huisarts dit heeft<br />
nagelaten oordeelt de commissie de handelwijze van de huisarts klachtwaardig. De klacht wordt<br />
gegrond geoordeeld.<br />
16
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
Diagnose<br />
Klacht<br />
De ernst van de medische situatie verkeerd inschatten; CVA niet onderkennen waardoor<br />
doorverwijzing naar de specialist alsook de behandeling te laat is ingezet.<br />
De feiten<br />
Begin november 2008 is patiënt thuis onwel geworden. Hij ligt uren op de bank en moet vaak<br />
overgeven. Omdat de klachten aanhouden is patiënt een week later, op 6 november 2008, naar<br />
de huisarts gegaan. Een haio stelde als diagnose de ziekte van Ménière en heeft overleg<br />
gepleegd met de huisarts. Op 10 november 2008 is patiënt bij de huisarts langs geweest met<br />
klachten over prikkelingen in de vierde en vijfde vinger. Volgens de huisarts passen deze<br />
verschijnselen bij ulnaris prikkeling.<br />
Op 14 november 2008 is de huisarts met de haio bij patiënt thuis geweest. Patiënt kreeg bij dit<br />
huisbezoek weer een aanval waarbij hij een raar gevoel kreeg in zijn hoofd. De huisarts heeft toen<br />
een cardio-vasculaire check gedaan. Uiteindelijk werd er geen verandering in de situatie<br />
geconstateerd. Volgens de huisarts was er sprake van een stoornis in het evenwichtsorgaan<br />
waarvan duizeligheid het gevolg is .<br />
Op 26 november <strong>2009</strong> is patiënt bij de huisarts langs geweest met klachten over de prikkelingen in<br />
zijn vierde en vijfde vinger. De huisarts heeft toen wederom neurologische tests gedaan maar hier<br />
kwam een normale uitslag uit. De huisarts heeft geconstateerd dat er sprake was van een ulnaris<br />
prikkeling en kon niet veel meer doen dan patiënt, gelet op het aanhouden van de klachten,<br />
verwijzen naar een neuroloog. Uit een CT- en MRI-scan is vervolgens gebleken dat patiënt in<br />
november 2008 een CVA heeft gehad.<br />
Volgens de huisarts is er tussen 1 en 9 december 2008 een verandering opgetreden in de<br />
medische situatie en was er vervolgens sprake van een vasculair probleem. De huisarts verwijst<br />
hierbij naar de brief van de neuroloog en de consultgegevens. De huisarts stelt dat hij niet eerder<br />
aanknopingspunten had voor een CVA: het onderzoek naar de prikkelingen in de vingers stond<br />
voorop. Het onderzoek hiernaar verliep perfect.<br />
Oordeel commissie<br />
De huisarts heeft gedetailleerd aangegeven wat het uitgevoerde beleid is geweest. Hij heeft<br />
patiënt diverse keren gesproken in verband met zijn klachten en heeft de klachten serieus<br />
behandeld. Het is volgens de commissie onvoldoende aannemelijk dat een verkeerde diagnose is<br />
gesteld waarbij wordt opgemerkt dat, gelet op de verschijnselen die zijn geconstateerd bij patiënt,<br />
er niet direct aan een TIA of een CVA gedacht hoefde te worden. De huisarts heeft volgens de<br />
commissie voldoende gecommuniceerd met de patiënt en voldoende medische aandacht aan zijn<br />
klachten besteed. De klacht is ongegrond.<br />
17
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
Bijlage 2 Financieel jaarverslag <strong>2009</strong><br />
De <strong>Stichting</strong> heeft, evenals in voorgaande jaren, aan het administratiekantoor Ad Fundum de opdracht<br />
gegeven om de boekhouding te controleren. Hieruit en aan de hand van overige verstrekte gegevens werd<br />
door voornoemd administratiekantoor het rapport over het boekjaar <strong>2009</strong> opgesteld.<br />
18
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
19
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
20
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
21
SKE JAARVERSLAG <strong>2009</strong><br />
Bijlage 3 Personalia<br />
Bestuur <strong>Stichting</strong> <strong>Klachtenregeling</strong> <strong>Eerstelijnszorg</strong> Rotterdam en Zuid-Holland Zuid<br />
voorzitter drs. R. D.W. Duiverman,<br />
huisarts namens Kring Rotterdam e.o.<br />
penningmeester drs. J.L. van der Ven,<br />
huisarts namens Kring Zuid-Holland Zuid<br />
lid mr. P. Kamsteeg,<br />
namens de Gezondheidscentra in de regio Rijnmond<br />
lid mw. mr. H. M. van Pelt- Schroots,<br />
namens HDS' en Zuid-Holland Zuid<br />
lid drs. I.H.P.Oudeman,<br />
huisarts namens Centrale HAP'en Rotterdam<br />
De Klachtencommissie<br />
voorzitter mw. mr. A.G. Scheele- Mülder<br />
vicevoorzitter mr. R. Veenendaal<br />
huisartsenleden drs. F. Broere<br />
drs. R. Hoegen, plaatsvervanger.<br />
drs. D. C. Strop<br />
drs. B.J.C.J. Terstegge<br />
drs. A.A.A. Verheij<br />
patiëntenleden mw. G.F. Brantsma<br />
mw. mr. A.M. Bonga-Verwaaijen,<br />
mw. A.Sjouken<br />
mw. mr. G. Hupperetz-van Greuningen, plaatsvervanger<br />
ambtelijk secretaris mw. mr. H.L. Huij- Galestien<br />
ambtelijk secretaris mw. mr. J. Oversluizen<br />
administratief medewerker R. Willem<br />
22