Geobrief 5 - kngmg
Geobrief 5 - kngmg
Geobrief 5 - kngmg
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
over giftige planten en werd aangenomen<br />
als scheepsarts. Zijn eerste baan was op<br />
het handelsschip ‘China’ dat in april 1899<br />
Batavia aandeed. Daar maakte hij kennis<br />
met de overweldigende tropische flora en<br />
besloot dat hij die verder wilde onderzoeken.<br />
Hij reisde terug naar Philadephia om<br />
boeken en wetenschappelijke instrumenten<br />
te halen en kwam in oktober 1802 weer<br />
op Java aan. Hij werd arts van het KNIL<br />
en begon in zijn vrije tijd met wat onderzoekingen<br />
in de buurt van Batavia. Zijn<br />
ommekeer naar de geologie werd veroorzaakt<br />
door de uitbarsting van de Gunung<br />
Guntur. Hij raakte gefascineerd door dat<br />
verschijnsel en bezocht en beklom daarna<br />
vele Javaanse vulkanen, bemonsterde de<br />
gesteentes en ook het water en de zwavelafzettingen.<br />
In 1811 nam hij de uitbarsting<br />
van de Kelut vulkaan waar. Deze<br />
werd later door tunnels ‘gedraineerd’ om<br />
te voorkomen dat bij volgende uitbarstingen<br />
het grote kratermeer weer enorme en<br />
dodelijke lahars (modderstromen) zou<br />
veroorzaken. Details van zijn reizen zijn<br />
te vinden in Bastin & Moore (1982).<br />
Stenen<br />
Toen in 1811 Sir Thomas Stamford Raffles,<br />
na korte vijandelijkheden, namens<br />
Engeland het bewind over Java overnam<br />
van de door de Fransen benoemde Daendels<br />
(Nederland was sinds 1810 ingelijfd<br />
tot provincie van Frankrijk, Engelands<br />
aartsvijand) werd de positie van Horsfield<br />
verstevigd door de patronage van Raffles,<br />
zelf een zeer gedreven natuurwetenschapper.<br />
Het rapport van Horsfield over Java<br />
werd gepubliceerd in de ‘Verhandelingen<br />
van het Bataviaasch Genootschap der<br />
Kunsten en Wetenschappen’ onder de titel<br />
‘The mineralogy of Java’ (Horsfield, 1816).<br />
Hierbij hoorde ook een mineralogische<br />
kaart van Java.<br />
In 1812 werd Horsfield benoemd tot lid<br />
van een commissie die het eiland Bangka<br />
(toen kortelings Duke of York’s Island<br />
genoemd) grondig zou onderzoeken. Zowel<br />
de politieke, juridische, commerciële,<br />
sociale en medische aspecten, als ook de<br />
mineraalrijkdom van het eiland moesten<br />
grondig onder de loep genomen worden.<br />
Vooral voor dat mineralogisch aspect was<br />
Horsfield verkozen.<br />
In 1816 kwam Java weer in handen van<br />
Nederland, maar Horsfield kon ongestoord<br />
doorwerken. Raffles had zich op Sumatra<br />
teruggetrokken en nodigde Horsfield in<br />
1818 uit om hem en zijn vrouw Sophie<br />
te vergezellen op een scoutingtocht in<br />
West-Sumatra. In een brief aan een kennis<br />
schrijft Raffles een aardig verhaal betreffende<br />
Horsfield (Lady Raffles, 1830):<br />
“It was near Simawang that we first found<br />
feltspar,(sic) granite, quartz, and other<br />
minerals of primitive formation. They were<br />
here mixed with a variety of volcanic productions<br />
in the greatest confusion, strongly<br />
indicating that this part of the country had<br />
at some distant period been subjected to<br />
violent convulsions. Dr. Horsfield got specimens<br />
of these, which he gave in charge<br />
to some coolies who attended him; after<br />
the day’s journey he wished to examine<br />
this collection; the men produced their<br />
baskets full of stones, but on the Doctor’s<br />
exclaiming they were not what he had<br />
given to them, and expressing some anger<br />
on the occasion, they simply observed,<br />
they thought he only wanted stones, and<br />
they preferred carrying their baskets<br />
empty, so they threw away what he gave<br />
them, and filled them up at the end of<br />
the day’s journey, and they were sure that<br />
they gave him more than he collected”<br />
Effectieve communicatie was kennelijk<br />
toen ook al een probleem.<br />
“The first of its kind”<br />
In 1819 verhuisde Horsfield naar Engeland<br />
waar hij een zeer gerespecteerd lid werd<br />
van de wetenschappelijk wereld. De<br />
Schets van Java door Horsfield (1812), gepubliceerd in Raffles’ ‘History of Java’ (1817)<br />
gesteentemonsters die hij verzameld had<br />
kwamen ook in Engeland terecht en zijn<br />
pas veel later gecatalogiseerd door Bastin<br />
and Moore (1982). Ook een aantal van zijn<br />
chemische experimenten en onderzoekingen<br />
naar de samenstelling van mineralen<br />
zijn bewaard gebleven.<br />
Kortom, ik denk dat we zonder ‘mitsen en<br />
maren’ Thomas Horsfield kunnen erkennen<br />
als de eerste die zich wetenschappelijk<br />
geologisch heeft bezig gehouden met wat<br />
eens ‘ons Indië’ was. Het is verrassend<br />
dat hij in de geologische literatuur slechts<br />
zelden, en dan nog geheel terzijde, wordt<br />
genoemd. Interessant is dat Junghuhn<br />
(die – zacht gezegd – nooit gul was met<br />
complimenten), nadrukkelijk zijn bewondering<br />
voor Horsfield, zijn voorloper, tot uitdrukking<br />
heeft gebracht met de volgende<br />
woorden (Bastin & Moore, 1982):<br />
“One must do justice to the man, to admire<br />
the tenacity of him, who in an age when<br />
travelling in Java was attended with so<br />
many greater difficulties than at present,<br />
assembled such complete materials for<br />
such a comprehensive work, for a work<br />
that, relative to Java, may be taken as the<br />
first of its kind. Th. Horsfield was the first<br />
naturalist who made his way through the<br />
age-old forests of Java and at the same<br />
time the first who has investigated and<br />
described the island from a geographicalgeological<br />
point of view”<br />
Peter de Ruiter<br />
Literatuur<br />
Sirks, M.J. (1915). Indisch Natuuronderzoek. Koloniaal Instituut,<br />
Amsterdam<br />
Bastin, J. & Moore, D.T. (1982). The geological researches of<br />
Dr. Thomas Horsfield in Indonesia 1801–1819. Bulletin of The<br />
British Museum (Natural History) Historical series; Vol 10 No 3<br />
Horsfield, T. (1816). The mineralogy of Java. Verh. v.h. Bataviaasch<br />
Genootschap K&W , nr VIII.<br />
Lady Sophie Raffles (1830). Memoir of the life and public services<br />
of Sir Thomas Stamford Raffles; selection from his correspondence;<br />
by his widow (first edition, page 357) James Duncan,<br />
London.<br />
augustus 2011 Geo.brief 13